MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đội ngũ giảng viên trong các cơ sở giáo dục đại học là lực lƣợng nòng cốt thực hiện mục tiêu giáo dục, giúp ngƣời học xây dựng thế giới quan, nhân sinh quan, trang bị không chỉ tri thức và phƣơng pháp tƣ duy khoa học mà còn trang bị cho ngƣời học cả khả năng làm việc độc lập và sáng tạo. Vai trò của đội ngũ giảng viên rất quan trọng, nó không chỉ có vai trò hiện tại mà nó còn đƣợc phát huy trong tƣơng lai. Quản lý đội ngũ giảng viên là một hoạt động có vai trò quan trọng.
Quản lý tốt sẽ thúc đẩy giảng viên hăng say công tác, cống hiến cho nhà trƣờng. Ngƣợc lại, quản lý không tốt làm giảm động lực công tác, giảm đóng góp của giảng viên dẫn đến không đạt đƣợc mục tiêu của nhà trƣờng. Công tác quản lý nguồn nhân lực trình độ cao, chuyên môn sâu nhƣ đội ngũ giảng viên vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật, yêu cầu nhà quản lý cần hoạch định và có những chính sách quản lý đồng bộ, nhất quán. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, sự cạnh tranh của các trƣờng đại học trong nƣớc cũng nhƣ quốc tế, tự chủ đại học với những cải cách trong chính sách tiền lƣơng đã khiến hoạt động này càng trở nên đặc biệt quan trọng và có vai trò quyết định trong sự thành công của cơ sở giáo dục đại học.
Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội là trƣờng đại học công lập có bề dày lịch sử lâu đời với nhiều thành tích trong công tác đào tạo và bồi dƣỡng nhân tài cho quốc gia. Trƣờng chú trọng xây dựng cơ chế và giải pháp mạnh mẽ trong đào tạo cán bộ đặc biệt là đội ngũ giảng viên, nhà khoa học đầu ngành. Ƣu tiên đầu tƣ để nâng cao chất lƣợng đội ngũ giảng dạy, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ đào tạo, nghiên cứu khoa học trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Trƣờng quan tâm thu hút đội ngũ giảng viên giỏi, trình độ cao về trƣờng hoặc tạo nguồn giảng viên.
Đội ngũ giảng viên là nguồn nhân lực quan trọng giúp Trƣờng Đại học KHXH&NV thích ứng và phát triển trong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học hiện nay. Đƣợc đề cập đến gần hai thập kỷ qua, nhƣng từ năm 2017 đến nay vấn đề tự chủ đại học ở Việt Nam đƣợc Nhà nƣớc và Bộ GD&ĐT đặc biệt quan tâm. Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, việc giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trƣớc xã hội và nhà nƣớc đặt ra cho Nhà trƣờng phải có lộ trình, phƣơng án về tài chính, bộ máy 1 hoạt động, nhân lực, v. Quản lý đội ngũ giảng viên cần theo hƣớng tinh gọn, hiệu quả.
Chính sách cải cách tiền lƣơng trong khối cơ quan nhà nƣớc, sự nghiệp công lập đặt ra yêu cầu thay đổi đối với Nhà trƣờng. Nhà trƣờng cần phải sắp xếp lại tổ chức, tinh gọn bộ máy, bố trí nhân sự theo đúng vị trí việc làm, sử dụng giảng viên hiệu quả, đảm bảo tiền lƣơng không thấp hơn mức lƣơng cũ. Đứng trƣớc bối cảnh đổi mới giáo dục đại học nhƣ trên, đội ngũ giảng viên của Nhà trƣờng là yếu tố quan trọng. Đội ngũ giảng viên sẽ giúp Nhà trƣờng đủ năng lực để tự chủ, đủ năng lực để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của thị trƣờng lao động và hội nhập quốc tế.
Vì vậy tác giả lựa chọn đề tài “Quản lý đội ngũ giảng viên tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sỹ nhằm phân tích thực trạng quản lý đội ngũ giảng viên tại Trƣờng Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN giai đoạn 2017 - 2019 và cung cấp khuyến nghị đối với giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý đội ngũ giảng viên của nhà trƣờng đáp ứng bối cảnh mới. Câu hỏi nghiên cứu Thực trạng công tác quản lý đội ngũ giảng viên tại Trƣờng Đại học KHXH&NV giai đoạn 2017 – 2019 nhƣ thế nào? Trƣờng Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN phải làm gì để hoàn thiện công tác quản lý đội ngũ giảng viên trong thời gian tới? 3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục đích nghiên cứu Đề tài tập trung làm rõ thực trạng công tác quản lý đội ngũ giảng viên tại Trƣờng Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN, từ đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý đội ngũ giảng viên tại trƣờng trong thời gian tới.
Nhiệm vụ nghiên cứu Thứ nhất, hệ thống hoá những vấn đề lý luận, thực tiễn về công tác quản lý đội ngũ giảng viên tại trƣờng đại học công lập. Thứ hai, phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý đội ngũ giảng viên tại trƣờng Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN trong giai đoạn 2017 – 2019; từ đó rút ra ƣu điểm, hạn chế và nguyên nhân để có đánh giá chung trong việc quản lý đội ngũ giảng viên tại Trƣờng Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN. 2 Thứ ba, đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý đội ngũ giảng viên tại Trƣờng Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN trong thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4.
Đối tượng nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là công tác quản lý đội ngũ giảng viên tại trƣờng đại học công lập. Phạm vi nghiên cứu Về không gian: Đề tài tập trung nghiên cứu công tác quản lý đội ngũ giảng viên trong phạm vi không gian là Trƣờng Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN. Về thời gian: Đề tài tập trung nghiên cứu công tác quản lý đội ngũ giảng viên tại Trƣờng Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN từ năm 2017 đến năm 2019 để phân tích, làm rõ thực trạng và đề xuất hoàn thiện nhằm đáp ứng bối cảnh mới. Về nội dung: Đề tài đƣợc tiếp cận liên ngành, chủ yếu dƣới góc độ quản lý kinh tế, trong đó tập trung đi sâu vào công tác quản lý đội ngũ giảng viên mà chủ thể quản lý là Trƣờng Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN.
Kết cấu đề tài Ngoài lời nói đầu, kết luận, danh mục từ viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu luận văn gồm: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý đội ngũ giảng viên trong trƣờng đại học công lập Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3: Thực trạng công tác quản lý đội ngũ giảng viên tại trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội Chƣơng 4: Định hƣớng và giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý đội ngũ giảng viên tại trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN TRONG TRƢỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Trong các trƣờng đại học, quản lý đội ngũ giảng viên đƣợc coi là một nội dung quan trọng của công tác quản lý. Quản lý đội ngũ giảng viên bao gồm những chính sách, kế hoạch, hoạt động, quyết định quản lý có thể ảnh hƣởng đến sự tồn tại và phát triển của nhà trƣờng, vì vậy công tác quản lý đội ngũ giảng viên đóng vai trò quan trọng và cần thiết.
Công tác quản lý đội ngũ giảng viên yêu cầu cần phải có tầm nhìn về chiến lƣợc và gắn liền với mục tiêu phát triển của nhà trƣờng. Tuy nhiên để công tác quản lý đội ngũ giảng viên có hiệu quả và đạt đƣợc mục tiêu của nhà trƣờng cũng nhƣ mục tiêu của xã hội là một công tác khó khăn và phức tạp. Bởi quản lý đội ngũ giảng viên không giống nhƣ các quản lý khác, đối tƣợng quản lý chính là con ngƣời với nhiều vấn đề nhƣ tính cách, tâm sinh lý, đạo đức, xã hội, v. Có thể thấy rằng công tác quản lý đội ngũ giảng viên vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật về quản lý con ngƣời.
Vì vậy đã có nhiều nghiên cứu các vấn đề về quản lý nhân lực nói chung, các vấn đề liên quan đến quản lý nhân lực, các vấn đề về quản lý đội ngũ giảng viên trong các trƣờng đại học nói riêng để làm sáng tỏ vấn đề này. Các công trình nghiên cứu về quản lý nhân lực và quản lý nhân lực trong trường đại học Luận văn thạc sỹ “Quản lý nhân lực tại trường Đại học FPT” [3], tác giả Phạm Văn Duy nghiên cứu hệ thống hoá cơ sở lý luận về quản lý nhân lực, từ đó phân tích, đánh giá công tác quản lý nhân lực tại trƣờng Đại học FPT; phân tích ƣu điểm, hạn chế, cơ hội, thách thức từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác quản lý nhân lực tại trƣờng. Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài gồm toàn bộ giảng viên, nhân viên làm việc tại trƣờng Đại học FPT. Tác giả tiếp cận nghiên cứu công tác quản lý nhân lực với các nội dung cơ bản là hoạch định nhân lực, phân tích công việc, tuyển chọn nhân viên, đào tạo và phát triển nhân lực, đánh giá nhân sự, trả công lao động.
Tác giả đƣa ra một số phƣơng pháp quản lý nhân lực nhƣ phƣơng pháp hành chính, phƣơng pháp lợi ích kinh tế, phƣơng pháp giáo dục, uỷ quyền 4 quản lý hoặc các phƣơng pháp tổng hợp. Tác giả tiếp cận công tác quản lý nhân lực từ góc độ doanh nghiệp khi xây dựng cơ sở lý luận dựa trên nền tảng của quản lý nhân lực trong doanh nghiệp. Luận văn thạc sỹ “Quản lý nhân lực tại Trường Đại học Thương mại” [18], tác giả Vũ Thị Mai Thanh tiếp cận nghiên cứu và xây dựng khung lý thuyết về nội dung quản lý nhân lực trong trƣờng Đại học gồm: xây dựng kế hoạch nhân lực, tuyển dụng nhân lực, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, sử dụng nhân lực, đánh giá hiệu quả công việc, trả công lao động và kiểm tra, giám sát công tác quản lý nhân lực. Tác giả đã đánh giá, phân tích thực trạng quản lý nhân lực tại trƣờng Đại học Thƣơng mại giai đoạn từ năm 2015 – 2017 và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhân lực tại trƣờng Đại học Thƣơng mại.
Cùng chủ đề nghiên cứu về quản lý nguồn nhân lực trong trƣờng đại học, luận văn Thạc sỹ “Quản lý nguồn nhân lực tại trường Đại học Điện lực” [22] của tác giả Nguyễn Thị Thúy lại có cách tiếp cận nghiên cứu khác.