CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC KIỂM TRA NỘI BỘ TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu ngoài nước Ở nước ngoài, KTNB trường học là một hoạt động được gọi theo nhiều cách khác nhau và được nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau. Các nghiên cứu này đều thống nhất theo quy trình KTNB trường học và được thực hiện bởi các nhân viên trong nhà trường hay một nhóm đánh giá chuyên biệt.
Những nhóm này thường là các giáo viên và các thành viên thuộc ban quản lý của nhà trường. Phần nhiều các nghiên cứu đều cho rằng, việc kiểm tra, đánh giá nội bộ trường học có tác động tích cực đến hoạt động của nhà trường, nâng cao chất lượng giảng dạy của GV và gia tăng thành tích học tập của HS. Một số công trình và báo cáo nghiên cứu liên quan đến KTNB ở một số nước như sau: Trong nghiên cứu “Quản lý chất lượng giáo dục tại Mauritius và các quyết định của hiệu trưởng đến cải thiện môi trường giáo dục” tại Hà Lan của tác giả Ah-Teck, J. [2014- Tạp chí Journal of Educational Administration, 52(6), 833 -849] tập trung nghiên cứu việc hiệu trưởng ở các trường thuộc Mauritius (Hà Lan) sử dụng hệ thống dữ liệu quản lý chất lượng nội bộ trong việc đưa ra quyết định cải thiện môi trường giáo dục.
Kết quả nghiên cứu của các tác giả cũng cho thấy việc quản lý chất lượng KTNB rất quan trọng và nó còn quan trọng hơn khi các hiệu trưởng sử dụng kết quả đó trong các quyết định của mình trong quá trình quản lý nhà trường. (2001) người Mỹ, trong một nghiên cứu với tiêu đề: “Đánh giá kiểm tra nội bộ” (Local Education Authority), đề e 7 cập về các nhân tố tác động đến việc đưa ra quyết định thực hiện KTNB trường học của các nhà trường. Nghiên cứu này được thực hiện trên một số trường tại Mỹ. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng lãnh đạo trường học có vai trò quan trọng trong việc đưa ra quyết định thực hiện KTNB, trong đó lãnh đạo quản lý tốt sẽ duy trì công tác KTNB và hướng tới tầm nhìn rõ ràng về sự phát triển của giáo dục.[14] Hai tác giả người Anh là Hall, C.
(2007) cũng đã nghiên cứu về “Ảnh hưởng của kiểm tra nội bộ trường học đến quan điểm của giáo viên tại Anh về công tác giảng dạy của bản thân”. Ở nghiên cứu này, các tác giả phân tích về nhận thức của giáo viên và hiểu biết của họ về quy trình tự đánh giá chất lượng khi chính phủ Anh đưa ra chính sách yêu cầu các trường thực hiện công tác KTNB trường học. Đồng thời xem xét mối liên hệ giữa thanh tra viên và giáo viên thuộc nhóm KTNB trường học thay đổi thế nào kể từ khi chính sách có hiệu lực. Kết quả cho thấy giáo viên và ban lãnh đạo trường học hưởng ứng và thực hiện tốt công tác KTNB trường học, không những thế KTNB trường học được giáo viên sử dụng như một công cụ, biện pháp trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy của bản thân.[14] Cũng tại Mỹ các tác giả McNaughton, S.
(2012) nghiên cứu “Kiểm tra tính hiệu quả của mô hình kiểm tra nội bộ trường học” (School Effectiveness and School Improvement) tại 07 trường đa văn hóa, đa sắc tộc. Nghiên cứu này trình bày tính hiệu quả của mô hình KTNB trường học phục vụ việc dạy và học của các trường học thuộc cộng đồng bản địa. Theo đó nâng cao vai trò của hiệu trưởng cũng như nâng cao hoạt động quản lý đối với mô hình KTNB trường học đã giúp cho việc quản lý nhà trường một cách có hiệu quả.[14] Qua các nghiên cứu trên, chúng ta có thể thấy KTNB trường học được các nhà quản lý giáo dục ở nước ngoài rất coi trọng. Công tác KTNB trường học được đánh giá cao trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo e 8 viên, cũng như nâng cao chất lượng học tập của học sinh.
Theo đó nâng cao vai trò của hiệu trưởng cũng như nâng cao hoạt động quản lý đối với mô hình KTNB trường học đã giúp cho việc quản lý nhà trường một cách có hiệu quả. Nói cách khác, để thúc đẩy và đạt được hiệu quả trong công tác KTNB trường học thì vai trò của hiệu trưởng nhà trường là rất quan trọng. Nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu về kiểm tra nội bộ nói chung và KTNB trường học nói riêng. Kiểm tra nội bộ trường học là công việc quan trọng mà người hiệu trưởng của bất kì loại hình trường nào cũng phải thực hiện.
Đây là một khâu trong chu trình quản lý nhà trường nhằm giúp hiệu trưởng bảo đảm sự toàn vẹn của quá trình quản lý và đạt chất lượng tổng thể của quá trình giáo dục. KTNB trường học thúc đẩy nhà trường thực hiện tốt quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội, đồng thời giúp nhà trường kiểm định chất lượng, tự đánh giá chất lượng giáo dục của nhà trường một cách khách quan. Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến công tác kiểm tra nội bộ. Bác đã nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác kiểm tra: “Nếu tổ chức việc kiểm tra cho chu đáo thì cũng như có ngọn đèn “pha”.
Bao nhiêu tình hình, bao nhiêu ưu điểm và khuyết điểm, bao nhiêu cán bộ chúng ta đều thấy rõ. Có thể nói rằng, chín mười phần khuyết điểm trong công việc của chúng ta là vì thiếu sự kiểm tra. Nếu tổ chức việc kiểm tra được chu đáo, thì công việc của chúng ta nhất định sẽ tiến bộ gấp mười gấp trăm”. Thanh tra, kiểm tra là một trong những nội dung quản lý nhà nước về giáo dục được quy định trong Luật Giáo dục, Luật Thanh tra.
Thấy rõ vai trò, tầm quan trọng của công tác thanh tra, kiểm tra trong chu trình lãnh đạo, quản lý ngành giáo dục, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định số 42/2013/NĐ-CP ngày 09/5/2013, “Về tổ chức và hoạt động thanh tra giáo dục”. Bộ GD&ĐT e 9 ban hành Thông tư số 39/2013/TT-BGDĐT ngày 04/12/2013 “Hướng dẫn về thanh tra chuyên ngành trong lĩnh vực giáo dục”. Trong đó quy định rõ trách nhiệm của cơ sở giáo dục phổ thông là “xây dựng kế hoạch và tổ chức KTNB; thực hiện chế độ báo cáo về công tác KTNB theo quy định.” Bên cạnh đó còn có các cơ sở pháp lý khác làm căn cứ xuất phát cho công tác KTNB trường tiểu học, như: - Điều lệ Trường tiểu học (ban hành kèm theo Thông tư số 28/2020/TT- BGDĐT ngày 04 tháng 9 năm 2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo); - Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học (Ban hành kèm theo Quyết định số 14/2007/QĐ-BGDĐT ngày 04 tháng 5 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo); - Chuẩn hiệu trưởng trường tiểu học (Ban hành kèm theo Thông tư số 14/2011/TT- BGDĐT ngày 08 tháng 4 năm 2011);… Trên các cơ sở các văn bản pháp quy, một số tác giả đã quan tâm nghiên cứu vấn đề KTNB trường học. Những vấn đề về vị trí, vai trò, mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ cũng như nội dung, phương pháp, hình thức của KTNB trường học đã được chỉ ra trong các văn bản pháp quy và được nghiên cứu chuyên sâu bởi các nhà nghiên cứu quản lý giáo dục.
Trong cuốn “Những bài giảng về quản lý trường học”, tác giả Hà Sỹ Hồ chỉ ra rằng: “Chức năng kiểm tra đặc biệt quan trọng, vì quá trình quản lý đòi hỏi những thông tin chính xác, kịp thời về thực trạng của đối tượng quản lý,về việc thực hiện các quyết định đã đề ra, tức là đòi hỏi những liên hệ ngược chính xác, vững chắc giữa các phân hệ quản lý…”. Ông khẳng định “Quản lý mà không kiểm tra thì quản lý sẽ ít hiệu quả và quản lý trở thành quản lý quan liêu” [16] Tác giả Nguyễn Ngọc Quang trong “Những khái niệm cơ bản về lý luận quản lý giáo dục” cho rằng: Quá trình quản lý thường trải qua các giai e 10 đoạn: chuẩn bị kế hoạch hóa; tổ chức; chỉ đạo; kiểm tra. Kiểm tra là giai đoạn cuối cùng, kết thúc một quá trình quản lý.[27] Các tác giả Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Ngọc Quang, Hồ Sĩ Tiến dưới góc độ nghiên cứu về quản lý giáo dục, trong các công trình của mình, cũng đã khẳng định: Thanh tra, kiểm tra là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để duy trì hoạt động của nhà trường đi đúng mục tiêu, đúng kế hoạch đã đề ra trong từng giai đoạn. Ngoài ra, kế thừa những nghiên cứu về lý luận này, đã có một số công trình nghiên cứu của các học viên cao học về chức năng kiểm tra và quản lý hoạt động kiểm tra trong quản lý giáo dục, về các giải pháp, biện pháp quản lý công tác KTNB trường học nhằm nâng cao hiệu quả của công tác này, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của các nhà trường.
Có thể kể đến các đề tài như: “Quản lý hoạt động KTNB ở các trường trung học cơ sở của huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình” của Lại Văn Thư (2016) [32]; “Biện pháp quản lý công tác kiểm tra nội bộ tại các trường Tiểu học trên địa bàn quận Liên Chiểu thành phố Đà Nẵng” của Phạm Viết Hùng (2016) [17]; “Quản lý hoạt động kiểm tra nội bộ ở các trường Tiểu học huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang” của Nông Quốc Duy (2017)… Những công trình trên đã nghiên cứu, vận dụng vào công tác KTNB trường học gắn với điều kiện và thực tiễn của mỗi địa phương và nhà trường khác nhau. Đây là những tài liệu quý, thiết thực giúp chúng tôi tham khảo trong quá trình thực hiện đề tài: “Quản lý công tác KTNB ở các trường tiểu học huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định” với mục đích đề xuất một số biện pháp quản lý công tác KTNB trường tiểu học trên địa bàn huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định, góp phần nâng cao chất lượng các trường tiểu học trên địa bàn, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT trong giai đoạn hiện nay. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý Quản lý là một khái niệm rộng bao gồm nhiều lĩnh vực, cho nên khi đưa các định nghĩa về quản lý, các tác giả thường gắn với các loại hình quản lý cụ thể hoặc phụ thuộc nhiều vào lĩnh vực hoạt động hay nghiên cứu của mình.