Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CHĂM SÓC TRẺ TẠI CÁC TRƯỜNG MẦM NON 1. Một số vấn đề lí luận về quản lý và quản lý nhà trường mầm non 1. Khái niệm quản lý Nghiên cứu về quản lý đã được nhiều nhà khoa học trong nhiều lĩnh vực bàn đến. Từ kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn của mình, các tác giả đã đưa ra các khái niệm về quản lý khác nhau.
Dưới đây có thể nêu dẫn một số khái niệm cụ thể như sau: Theo F.Taylor: “Quản lý là biết rõ ràng, chính xác điều bạn muốn người khác làm, và sau đó hiểu được rằng họ đã hoàn thành tốt công việc như thế nào, bằng phương pháp tốt nhất, rẻ nhất” [Dẫn theo 15, tr 89]. Taylor cùng các cộng sự đã đưa ra 4 nguyên tắc quản lý mà cho đến ngày nay vẫn còn được nhiều tác giả nhắc đến: + Nhà quản lý phải lựa chọn nhân viên một cách khoa học, cho học hành để họ phát triển hết khả năng của mình; + Nhà quản lý phải am hiểu khoa học (khoa học tự nhiên, khoa học xã hội - nhân văn) để đảm bảo bố trí lao động một cách khoa học. + Nhà quản lý phải cộng tác với nhân viên theo một nguyên tắc khoa học; + Trách nhiệm và công việc được phân chia rõ ràng giữa nhà quản lý và nhân viên. Nhà quản lý phải chịu trách nhiệm toàn bộ công việc của mình.
Theo Harold Koont: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm. Mục tiêu của nhà quản lý là hình thành một môi trường mà con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn ít nhất. Với tư cách thực hành thì quản lý là một nghệ thuật, còn với kiến thức thì quản lý là một khoa học” [25, tr138]. Gắn quản lý với những lĩnh vực hoạt động cụ thể, Nguyễn Minh Đạo định nghĩa: Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức có định hướng của chủ thể quản lý 11 lên khách thể quản lý về các mặt văn hóa, chính trị, kinh tế, xã hội bằng một hệ thống luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và các biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của đối tượng [18,tr.
Nhấn mạnh đến tính mục tiêu trong định nghĩa quản lý, theo Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt: "Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý là một hệ thống là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định" [32, tr. Các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: Quản lý là hoạt động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức [11]. Từ quan niệm của trên, có thể hiểu: Quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm định hướng, tổ chức, sử dụng các nguồn lực và phối hợp hành động của con người nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức dưới sự tác động của những yếu tố môi trường. Quản lý nhà trường mầm non 1.
Khái niệm trường mầm non Điều lệ trường MN (số 04/2015/VBHN--BGD & ĐT ngày 24 tháng 12 năm 2015) đã quy định. Nhà trường là đơn vị cơ sở của ngành giáo dục được thành lập theo quy hoạch, kế hoạch của Nhà nước nhằm phát triển sự nghiệp giáo dục, được tổ chức theo các loại hình công lập, bán công, dân lập, tư thục. Trường mầm non là đơn vị cơ sở của bậc học mầm non và cũng được tổ chức theo các loại hình như các bậc học khác [7]. Chức năng, nhiệm vụ của trường mầm non -Chức năng của trường mầm non Tại điều 3 Điều lệ trường Mầm non ban hành ngày 24 tháng 12 năm 2015 qui định: Trường mầm non, trường mẫu giáo (sau đây gọi chung là nhà trường), nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập được tổ chức theo các loại hình: công lập, dân lập và tư thục.
Nhà trường, nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo công lập do cơ quan Nhà nước thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, bảo đảm kinh phí cho các nhiệm vụ chi thường xuyên. Nhà trường, nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo dân lập do cộng đồng dân cư ở cơ sở thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, đảm bảo kinh phí hoạt động và được chính quyền địa phương hỗ trợ. Nhà trường, nhà trẻ, nhóm trẻ, lớp mẫu giáo tư thục do tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế hoặc cá nhân thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và bảo đảm kinh phí hoạt động bằng nguồn vốn ngoài ngân sách nhà nước [7]. -Nhiệm vụ của trường mầm non: + Tổ chức và nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ 3 tháng tuổi đến 6 tuổi theo chương trình giáo dục mầm non do Bộ GD&ĐT ban hành.
+ Huy động trẻ em lứa tuổi mầm non đến trường; tổ chức giáo dục hòa nhập cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, trẻ em khuyết tật. + Quản lý cán bộ, giáo viên, nhân viên để thực hiện nhiệm vụ nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ em. + Huy động, quản lý, sử dụng các nguồn lực theo quy định của pháp luật. + Xây dựng cơ sở vật chất theo yêu cầu chuẩn hóa, hiện đại hóa hoặc theo yêu cầu tối thiểu đối với vùng đặc biệt khó khăn.
+ Phối hợp với gia đình trẻ em, tổ chức và cá nhân để thực hiện hoạt động nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục. + Tổ chức cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và trẻ em tham gia các hoạt động xã hội trong cộng đồng. + Thực hiện kiểm định chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ em theo đúng quy định. + Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật [7].
Trường mầm non công lập giữ vai trò nòng cốt trong hệ thống các trường mầm non vì: Trường công lập là trường được cơ quan Nhà nước thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, bảo đảm kinh phí cho các nhiệm vụ chi thường xuyên do 13 đó, nó mang tính ổn định; Đồng thời, theo Quyết định 161/2002/QĐ-TTG ngày 15/11/2002 về một số chính sách phát triển giáo dục mầm non và Quyết định số 149/ 2006/ QĐ-TTG ngày 23/6/2006 về việc phê duyệt Đề án ” Phát triển GDMN giai đoạn 2006- 2015” của Thủ tướng Chính phủ, chỉ tiêu ít nhất mỗi phường, xã, thị trấn có từ 1 đến 2 trường mầm non công lập. Vì vậy, quy mô trường mầm non công lập rộng khắp, lớn hơn rất nhiều loại hình trường ngoài công lập. Trường mầm non công lập có nhiệm vụ như trên đã quy định, ngoài ra, trường mầm non công lập còn có nhiệm vụ là nòng cốt, chịu trách nhiệm hỗ trợ, giúp đỡ, tham gia bồi dưỡng chuyên môn cho các cơ sở giáo dục mầm non ngoài công lập trên địa bàn [7]. Hoạt động chăm sóc trẻ tại các trường mầm non 1.
Khái niệm hoạt động chăm sóc trẻ tại các trường mầm non Cùng với hoạt động giáo dục tại trường mầm non, hoạt động chăm sóc trẻ mầm non cũng là hoạt động cơ bản của nhà trường. Hoạt động chăm sóc trẻ mầm non là hoạt động đặc thù của bậc học mầm non so với các bậc học khác (trung học phổ thông, đại học). Do vậy, hoạt động này cũng là hoạt động trọng tâm và có vai trò quan trọng trong trường mầm non. Hoạt động chăm sóc trẻ tại trường mầm non bao gồm rất nhiều những hành động khác nhau với những kết quả cụ thể khác nhau nhưng cùng thực hiện mục tiêu chung: đảm bảo cho trẻ an toàn và phát triển bình thường về mặt thể chất và tâm lý.
Hoạt động chăm sóc trẻ thường được gọi là nuôi, bao gồm: giữ cho trẻ an toàn, cho trẻ ăn, uống, làm vệ sinh, giúp trẻ sống hợp vệ sinh. Dựa vào các đặc điểm cơ bản nêu trên của hoạt động chăm sóc trẻ tại trường mầm non chúng tôi đưa ra khái niệm hoạt động chăm sóc trẻ tại các trường mầm non như sau: Hoạt động chăm sóc trẻ tại trường mầm non là tất cả các hoạt động giữ cho trẻ an toàn, cho trẻ ăn uống, làm vệ sinh, giúp trẻ sống hợp vệ sinh, bảo vệ và rèn luyện sức khoẻ tinh thần và sức khoẻ thể chất đáp ứng được mục tiêu hướng tới sự phát triển toàn diện của trẻ và thoả mãn được nhu cầu của trẻ, của phụ huynh và xã hội. Mục tiêu hoạt động chăm sóc trẻ tại các trường mầm non Mục tiêu hoạt động chăm sóc trẻ tại các trường mầm non cần được xác định dựa trên mục tiêu chung của giáo dục mầm non. Mục tiêu chung của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ em vào lớp một; hình thành và phát triển ở trẻ em những chức năng tâm sinh lí, năng lực và phẩm chất mang tính nền tảng, những kĩ năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát triển tối đa những khả năng tiềm ẩn, đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và cho việc học tập suốt đời [6].
Do vậy, mục tiêu hoạt động chăm sóc trẻ tại các trường mầm non cũng chính là hoạt động nhằm đảm bảo cho trẻ an toàn và phát triển bình thường về mặt thể chất và tâm lý đáp ứng được mục tiêu hướng tới sự phát triển toàn diện của trẻ và thoả mãn được nhu cầu của trẻ, của phụ huynh và xã hội.Nội dung chăm sóc trẻ tại các trường mầm non Nội dung hoạt động chăm sóc trẻ mầm non được xác định theo chương trình giáo dục mầm non quy định tại chương trình Giáo dục mầm non (Ban hành kèm theo Thông tư số: 17 /2009/TT-BGDĐT ngày 25 tháng 7 năm 2009 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) và Thông tư số 28/2016/TT-BGDĐT ngày 30/12/2016 về việc sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Chương trình giáo dục mầm non ban hành kèm theo Thông tư số 17/2009/TT-BGDĐT ngày 25/7/2009 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT [6]. Trong đó qui định cụ thể về các nội dung chăm sóc cho hai độ tuổi (tuổi nhà trẻ và tuổi mẫu giáo).