Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực của học sinh ở các trƣờng THCS. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực của học sinh ở các trƣờng THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực của học sinh ở các trƣờng THCS trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. e 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH Ở CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Khái quát lịch sử nghiên cứu Dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hoá học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn. Tăng cƣờng việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ GV – HS theo hƣớng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội. Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập phức hợp nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp. Từ nhiều năm nay, cùng với việc đổi mới Giáo dục nói chung, việc đổi mới phƣơng pháp dạy học là một hoạt động có ý nghĩa vô cùng quan trọng, quyết định chất lƣợng đào tạo.
Xã hội và Giáo dục luôn gắn bó hữu cơ trong cùng một thực thể, nên luôn có sự đòi hỏi lẫn nhau. Hiện nay, đất nƣớc đang trong các giai đoạn đổi mới, xu thế hội nhập toàn cầu hiện diện rất rõ ràng; bởi vậy giáo dục không thể đóng cửa mà không chịu tác động. Thực tế, Bộ giáo dục và Đào tạo đã chọn “Đổi mới phƣơng pháp giảng dạy” nhƣ là một giải pháp ƣu tiên trong quá trình đổi mới từng bƣớc các lĩnh vực khác. Chọn đổi mới PPDH là nhằm vào hệ thống giáo viên – nhân tố quyết định và là trung tâm của quá trình dạy học bao gồm Thầy – Trò.
Đây là hệ thống rộng trên địa dƣ toàn quốc, số lƣợng đông đảo, trình độ nhận thức và ứng dụng cái mới khác nhau. Vấn đề quản lý hoạt động dạy học trong các cơ sở đào tạo luôn là vấn đền thời sự đƣợc các nhà quản lý giáo dục quan tâm và đó cũng là công việc không e 8 đơn giản. Đứng trƣớc nhiệm vụ đổi mới giáo dục – đào tạo nói chung và đổi mới nội dung, phƣơng pháp dạy học nói riêng, nhiều nhà nghiên cứu giáo dục học, tâm lý học quan tâm đến những về vấn đề có liên quan đến đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tăng cƣờng sự tƣơng tác giữa ngƣời dạy và ngƣời học, lấy ngƣời học làm trung tâm từ đó có cách dạy phù hợp, thể hiện trong các nghiên cứu của các tác giả nhƣ: Phạm Minh Hạc, Nguyễn Ngọc Quang, Đặng Thành Hƣng,…Ngoài ra, trên các tạp chí khoa học trong nƣớc và quốc tế cũng có những bài báo viết về dạy học và quản lý dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực ngƣời học, cùng nhiều luận văn thạc sỹ quan tâm đến quản lý hoạt động dạy học trong các cơ sở giáo dục từ mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông, trung cấp chuyên nghiệp, cao đẳng và đại học. Điểm khác nhau cơ bản của nội dung luận văn là địa bàn và phạm vi nghiên cứu, đặc biệt thời điểm cũng nhƣ thực trạng quản lý hoạt động dạy học khác nhau, các biện pháp đề xuất có thể tƣơng tự nhau về mục đích đạt đƣợc nhƣng cách tiến hành và điều kiện thực hiện về cơ bản có nhiều điểm khác nhau.
Một số luận văn thạc sĩ nhƣ: "Nghiên cứu biện pháp kiểm tra hoạt động dạy học của Hiệu trƣởng THCS Thành Vĩnh - Huyện Cẩm Xuyên - Hà Tĩnh" của Tác giả Bùi Sao Băng. Nội dung của luận văn này tác giả đề cập đến việc dạy học trong trƣờng THCS nhƣ thế nào và Hiệu trƣởng làm gì để kiểm tra đƣợc hoạt động này trong trƣờng; nghiên cứu "Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn toán tại các trƣờng THCS huyện Lập Thạch, Tỉnh Vĩnh Phúc trong bối cảnh hiện nay" của tác giả Nguyễn Tuấn. Nội dung luận văn này tác giả tập trung chính vào quản lý hoạt động dạy học bộ môn toán học với đặc điểm riêng của bộ môn khoa học cơ bản và phù hợp với đối tƣợng học sinh ở khá xa trung tâm, chƣa có nhiều các điều kiện thuận lợi cả về kinh tế, văn hóa và xã hội. e 9 Nghị quyết phát triển giáo dục của Đảng ta trong đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X cũng nêu rõ: Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tƣ tƣởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phƣơng pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nƣớc đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục-đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân ngƣời học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học.
Trong quá trình đổi mới, cần kế thừa, phát huy những thành tựu, phát triển những nhân tố mới, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm của thế giới; kiên quyết chấn chỉnh những nhận thức, việc làm lệch lạc. Đổi mới phải bảo đảm tính hệ thống, tầm nhìn dài hạn, phù hợp với từng loại đối tƣợng và cấp học; các giải pháp phải đồng bộ, khả thi, có trọng tâm, trọng điểm, lộ trình, bƣớc đi phù hợp. Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất ngƣời học.
Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trƣờng kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội. Mặc dù cho đến nay, có khá nhiều công trình nghiên cứu nội dung liên quan đến dạy học và quản lý dạy học trong các trƣờng THCS đến từng môn học cụ thể. Tuy nhiên, chƣa có công trình nghiên cứu nào về công tác quản lí dạy học môn Toán theo hƣớng phát triển năng lực học sinh ở các trƣờng THCS thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. Vì vậy, trên cơ sở lí luận của khoa học quản lí nhằm tìm hiểu thực trạng quản lí dạy học môn Toán theo hƣớng phát triển năng lực HS ở các trƣờng THCS trên địa bàn nghiên cứu, từ đó đề ra biện pháp quản lí dạy học môn Toán theo định hƣớng phát triển năng lực HS, mong muốn góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học ở các trƣờng THCS, để áp dụng khả thi, hiệu quả trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định.
Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lí, quản lí giáo dục, quản lí nhà trường 1. Quản lí Theo Từ điển Tiếng Việt thông dụng, “quản lý” là tổ chức, điều khiển hoạt động của một đơn vị, cơ quan; F.W Taylor cho rằng: quản lý là biết chính xác điều muốn ngƣời khác làm và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất. Ngày nay thuật ngữ quản lý đã trở nên phổ biến, nhƣng chƣa có một định nghĩa thống nhất.
Có ngƣời cho quản lý là hoạt động nhằm đảm bảo sự hoàn thành công việc thông qua sự nỗ lực của ngƣời khác. Cũng có ngƣời cho quản lý là một hoạt động thiết yếu nhằm đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt đƣợc mục đích của nhóm. Tuy nhiên theo nghĩa rộng, quản lý là hoạt động có mục đích của con ngƣời, cho đến nay nhiều ngƣời còn cho rằng: quản lý là các hoạt động do một hoặc nhiều ngƣời điều phối hành động của những ngƣời khác nhằm thu đƣợc kết quả mong muốn. Theo sự phân tích của Mác thì “Bất cứ nơi nào có lao động, nơi đó có quản lý”.
Trong tác phẩm: “Những vấn đề cốt yếu của quản lý” tác giả Harold Koontz [22 viết “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt đƣợc các mục đích của nhóm về thời gian, tiền bạc và sự bất mãn cá nhân ít nhất”. - Theo tác giả Trần Kiểm [19 viết: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài nƣớc (chủ yếu là nội lực) một cách tối ƣu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất.” e 11 - Khái quát hơn các tác giả Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc đƣa ra quan niệm: “Quản lý là sự tác động có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tƣợng quản lý nhằm đạt đƣợc mục tiêu của tổ chức” [6]. Những quan niệm trên có khác nhau, song có thể khái quát: Quản lý (một tổ chức/ hệ thống) là tổ hợp các tác động chuyên biệt, có chủ đích của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý và đối tượng quản lý nhằm phát huy tiềm năng của các yếu tố, các mối quan hệ chức năng, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực và cơ hội của tổ chức/ hệ thống… nhằm đảm bảo cho tổ chức, hệ thống vận hành (hoạt động) tốt, đạt được các mục tiêu đã đặt ra với chất lượng và hiệu quả tối ưu trong các điều kiện biến động của môi trường. Quản lí giáo dục Quản lý giáo dục là sự vận dụng một cách cụ thể các nguyên lý của quản lý nói chung vào lĩnh vực giáo dục.
Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát, là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý trong hệ thống giáo dục, là sự điều hành hệ thống giáo dục quốc dân, điều hành các cơ sở giáo dục nhằm thực hiện mục tiêu đẩy mạnh công tác giáo dục theo yêu cầu phát triển của xã hội (nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài) [4].