Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức và hoạt động của Thanh tra Sở. Chương 2: Thực trạng tổ chức và hoạt động của Thanh tra Sở Công Thương, Thành phố Hải Phòng. Chương 3: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra Sở Công Thương, Thành phố Hải Phòng. 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA SỞ 1.
Khái quát về tổ chức và hoạt động của Thanh tra sở 1. Khái niệm Thanh tra là hoạt động thiết yếu của quản lý nhà nước. Hoạt động thanh tra được thực hiện bởi cơ quan chuyên trách theo một trình tự, thủ tục luật định. Hoạt động thanh tra là nhằm phát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục; phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Thanh tra, theo tiếng Latinh (Inspectare) có nghĩa là “nhìn vào bên trong” chỉ một sự xem xét từ bên ngoài đối với hoạt động của một đối tượng nhất định. Theo từ điển Luật học, “Thanh tra là sự tác động của chủ thể đến đối tượng đã và đang thực hiện thẩm quyền được giao nhằm đạt được mục đích nhất định”. Với những nghĩa trên đây, thanh tra bao hàm trong đó nghĩa kiểm soát nhằm xem xét và phát hiện, ngăn chặn những gì trái với quy định. Ngoài ra, thanh tra còn được hiểu là sự xem xét, kiểm soát, kiểm tra thường xuyên, định kỳ nhằm rút ra những nhận xét, kết luận cần thiết để kiến nghị với các cơ quan nhà nước nhằm khắc phục những nhược điểm, phát huy những ưu điểm góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Thanh tra là hoạt động của một 7 chủ thể có thẩm quyền: Người làm nhiệm vụ thanh tra, đoàn thanh tra và đặt trong phạm vi quyền hành của một chủ thể nhất định. Luật Thanh tra năm 2010 không quy định nhiệm vụ, quyền hạn chung của các cơ quan thanh tra nhà nước mà quy định cụ thể cho từng cơ quan thanh tra nhà nước, nhưng có thể khái quát nhiệm vụ, quyền hạn chung của các cơ quan thanh tra nhà nước là: quản lý nhà nước về công tác thanh tra; thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý của thủ trưởng cơ quan hành chính nhà nước cùng cấp; thực hiện nhiệm vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo theo quy định của pháp luật khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng theo quy định của pháp luật về chống tham nhũng. Theo khoản 1 Điều 23 Luật Thanh tra 2010 đưa ra cách hiểu về Thanh tra Sở: “Thanh tra sở là cơ quan của sở, giúp Giám đốc sở tiến hành thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng theo quy định của pháp luật.” Thanh tra sở được thành lập ở các Sở thuộc các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước theo ủy quyền của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc theo quy định hiện hành của pháp luật. Thanh tra Sở là cơ quan giúp việc cho Giám đốc Sở trong công tác quản lý về thanh tra ngành , lĩnh vực, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực Sở phụ trách và các vấn đề có liên quan.
Cơ cấu tổ chức của Thanh tra Sở bao gồm Chánh Thanh tra, các Phó Chánh Thanh tra, các Thanh tra viên và công chức khác, trong đó Chánh Thanh tra Sở được quy định về các nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể theo quy định của pháp luật. Thanh tra Sở là cơ quan của Sở, giúp Giám đốc Sở tiến hành thanh tra hành chính, thanh tra chuyên ngành; giải quyết khiếu nại, tố cáo, tiếp công dân và phòng, chống tham nhũng theo quy định của pháp luật. 8 Thanh tra Sở chịu sự chỉ đạo, điều hành của Giám đốc Sở; chịu sự chỉ đạo về công tác thanh tra và hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra hành chính của Thanh tra tỉnh, hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra chuyên ngành của Thanh tra Bộ. Thanh tra Sở là hoạt động thanh tra thuộc thanh tra nhà nước.
Hoạt động thanh tra nhà nước xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Hoạt động thanh tra nhà nước gồm thanh tra hành chính và hoạt động thanh tra chuyên ngành. Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc trong việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ quyền hạn được giao. Đối tượng của Thanh tra hành chính: Thanh tra Bộ, Thanh tra Sở thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao của các cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý.
Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn – kỹ thuật, quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó”. Thanh tra chuyên ngành thanh tra việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý theo ngành, lĩnh vực. Thanh tra sở là cơ quan thực hiện hoạt động thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành. Đối tượng của thanh tra chuyên ngành của Sở là các cơ quan, tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ chấp hành quy định của pháp luật trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của ngành quản lý.
9 Thanh tra Sở là cơ quan của sở, thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành trong phạm vi ngành, được giao tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước; thực hiện nhiệm vụ tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực theo quy định của pháp luật. Như vậy, Thanh tra của Sở Công Thương trong phạm vi nghiên cứu của luận văn là hoạt động thanh tra bao gồm cả thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành. Bên cạnh đó, thanh tra Sở Công Thương còn thực hiện công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, tiếp công dân và phòng, chống tham nhũng ngành công thương. Tổ chức và hoạt động của thanh tra chuyên ngành Công Thương thanh tra việc chấp hành quy định của pháp luật trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương, Sở Công thương bao gồm: an toàn kỹ thuật công nghiệp; cơ khí, luyện kim, công nghiệp hỗ trợ; năng lượng; hóa chất; công nghiệp khai thác mỏ và chế biến khoáng sản (trừ khoáng sản làm vật liệu xây dựng và sản xuất xi măng); an toàn thực phẩm; xuất nhập khẩu; xúc tiến thương mại; thương mại điện tử; hoạt động thương mại; cạnh tranh; phòng vệ thương mại; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Vai trò của Thanh tra sở Để thực hiện đổi mới kinh tế và đẩy mạnh cải cách nền hành chính nhà nước trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia thì vai trò của công tác thanh tra ngày càng quan trọng, được thể hiện ở các nội dung sau: Một là, thanh tra là cơ sở để đưa ra những đề xuất, kiến nghị khắc phục những sơ hở, yếu kém, đề xuất những biện pháp đổi mới và nâng cao hiệu quả quản lý, sửa đổi cơ chế, chính sách nhằm quản lý tốt hơn, hiệu quả hơn. Thanh tra làm cho chu trình quản lý nhà nước được khép kín, các hoạt động ban hành và tổ chức thực hiện quyết định quản lý được gắn bó chặt chẽ hơn, 10 từ việc xem xét, đánh giá, kiểm chứng việc thực hiện các chủ trương, chính sách của đối tượng bị quản lý, đến việc đề xuất các biện pháp hoàn thiện chủ trương, chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý của chủ thể. Hai là, thanh tra là phương thức bảo đảm trật tự, kỷ cương trong quản lý, góp phần tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa. Với chức năng giám sát hoạt động của các đối tượng bị quản lý, bao gồm giám sát việc chấp hành chính sách, pháp luật, chức trách, nhiệm vụ của cơ quan hành chính nhà nước và công chức nhà nước; việc chấp hành chính sách, pháp luật của các tổ chức, cá nhân và các đối tượng khác chịu sự quản lý của Nhà nước; thanh tra kịp thời phát hiện những sai phạm và có biện pháp xử lý.
Với chức năng, nhiệm vụ xem xét, giải quyết khiếu nại, tố cáo đối với các quyết định hoặc hành vi hành chính của cán bộ, công chức nhà nước trong việc thực hiện chính sách, pháp luật, cũng như trách nhiệm và quyền hạn được giao; kết luận và xử lý kịp thời những việc làm trái pháp luật của cơ quan nhà nước, cán bộ, công chức nhà nước góp phần bảo đảm trật tự kỷ cương trong quản lý, làm trong sạch bộ máy nhà nước. Ba là, thanh tra có vai trò trong việc bảo đảm quyền dân chủ của nhân dân được thực thi một cách nghiêm minh. Theo lý thuyết, quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, cho nên Nhà nước có nghĩa vụ bảo đảm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mọi người dân, tạo mọi điều kiện cho họ thực hiện các quyền về dân chủ - chính trị của mình như: quyền tham gia quản lý nhà nước, quản lý xã hội, quyền tự do lập hội, tự do ngôn luận, quyền khiếu nại, tố cáo. Do đó, pháp luật Việt nam không chỉ ghi nhận các quyền của công dân mà còn ghi nhận các cơ chế đảm bảo thực hiện các quyền, nghĩa vụ của công dân thông qua hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện như quyền kiểm tra, giám sát thông qua hoạt động của các cơ quan nhà nước do mình bầu ra, các tổ chức chính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp mà mình là thành viên và các Ban Thanh tra nhân dân.