phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục; luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý bồi dƣỡng kỹ năng quản lý cho Hiệu trƣởng trƣờng THCS. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý bồi dƣỡng kỹ năng quản lý cho Hiệu trƣởng các trƣờng THCS huyện Hƣng Hà, tỉnh Thái Bình. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý bồi dƣỡng kỹ năng quản lý cho Hiệu trƣởng các trƣờng THCS huyện Hƣng Hà, tỉnh Thái Bình. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 4 http://www.vn c Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƢỠNG KỸ NĂNG QUẢN LÝ CHO HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng kỹ năng quản lý cho hiệu trưởng trường học ở nước ngoài Quản lý có một vai trò hết sức quan trọng trong mọi lĩnh vực từ chính trị, kinh tế, văn hoá đến mọi hoạt động của đời sống xã hội. Ngay từ thời xa xƣa để chống chọi với sự khắc nghiệt của thiên nhiên và để duy trì sự tồn tại của mình, con ngƣời đã phải kết thành từng nhóm, cũng từ đây trong quá trình lao động đòi hỏi có sự tổ chức, điều khiển và phối hợp hành động tức là cần có sự quản lý. Quản lý nhằm hiệp lực tạo một môi trƣờng thuận lợi, một thuộc tính mới, đạt đƣợc mục tiêu của nhóm, của tập thể.Mác đã khẳng định: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung chừng nào tiến hành trên quy mô tƣơng đối lớn thì ít nhiều cũng cần đến một sự chỉ đạo để điều hoà những cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ CSVC, khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó.
Một ngƣời độc tấu vĩ cầm thì tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trƣởng”[7]. Trên thế giới, đã có nhiều tác giả nghiên cứu về quản lý nói chung và quản lý trong lĩnh vực Giáo dục và Đào tạo nói riêng. Harold Koontz, Cyril Odonell, Heinz Weihrich với công trình “Những vấn đề cốt yếu của quản lý”[13], đề cập nhiều về yêu cầu chất lƣợng của ngƣời QL. Ở Liên Xô (cũ), các công trình nghiên cứu, xét ở góc độ lý luận giáo dục học, các tác giả đã đề cập tới lực lƣợng giáo dục, trong đó nêu rõ vai trò, vị trí, chức năng của CBQL trƣờng học.
Tiêu biểu là công trình của tác giả T. Ilina với tác phẩm “Giáo dục học”[39]; N. Savin với tác phẩm “Những vấn đề cơ bản của QL nhà trƣờng”[29]; Dakharop với tác phẩm “Tổ chức lao động của hiệu trƣởng”[9]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 5 http://www.vn c Tác phẩm “Quản trị hiệu quả trƣờng học” của nhóm tác giả: Bertie Everard, Ian Wilson và Geoffrey Morris đƣợc đánh giá là “cẩm nang” của những ngƣời làm công tác quản trị và lãnh đạo nhà trƣờng”[4].
Năm 1991, UNESCO xuất bản cuốn “Quản lý hành chính và sƣ phạm”[21] của Jean Valérien nhằm giới thiệu các modul về vai trò, chức năng, trách nhiệm, yêu cầu chất lƣợng và nhiệm vụ của ngƣời hiệu trƣởng trƣờng học. Tháng 12 năm 2000, đáp lại đề nghị của Bộ GD&ĐT Việt Nam, UNESCO đã biên soạn và tiến hành dịch ra Tiếng Việt cuốn “Lập kế hoạch giáo dục cho mọi ngƣời”[43]. Đây là một công cụ hữu ích giúp các nhà quản lý giáo dục có kiến thức kỹ năng xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra đánh giá kế hoạch giáo dục một cách khoa học. Nhƣ vậy, vấn đề bồi dƣỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho hiệu trƣởng trƣờng học không còn là vấn đề mới.
Song quản lý bồi dƣỡng kỹ năng quản lý nhƣ thế nào thì những công trình trên chƣa chỉ rõ và chƣa đi sâu bồi dƣỡng các kỹ năng cụ thể mà chỉ nêu tầm quan trọng và nội dung bồi dƣỡng chung cho CBQL giáo dục. Nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng kỹ năng quản lý cho Hiệu trưởng trường học ở trong nước Ở Việt Nam cũng có nhiều tác giả nghiên cứu về quản lý, quản lý GD, quản lý Nhà trƣờng nhƣ Phan Văn Kha nghiên cứu về “Phƣơng pháp nghiên cứu khoa học GD”[23]. Nguyễn Lộc, Mạc Văn Trang, Nguyễn Công Giáp nghiên cứu “Cơ sở lý luận quản lý trong tổ chức GD” [27]. Nguyễn Tiến Hùng nghiên cứu “Quy trình quản lý dự án trong GD”[18].
Nguyễn Ngọc Quang nghiên cứu về “Những khái niệm cơ bản về quản lý GD”[35]. Phạm Minh Hạc nghiên cứu về “Một số vấn đề về GD và khoa học GD” [14]. Trần Kiểm nghiên cứu về “Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý GD”[25]. Nguyễn Văn Hộ nghiên cứu về “Quản lý nhà nƣớc về giáo dục và đào tạo”[16].
Phạm Hồng Quang nghiên cứu về “Phƣơng pháp nghiên cứu khoa học giáo dục”[36]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 6 http://www.vn c Nguyễn Thị Tính nghiên cứu về “Quản lý chuyên môn trong nhà trường”[40]. Vũ Ngọc Hải nghiên cứu về “Quản lý nhà nước hệ thống GD Việt Nam trong đổi mới căn bản, toàn diện và hội nhập quốc tế”[15]. Trần Khánh Đức nghiên cứu về “GD và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI”[12], Chu Mạnh Nguyên (chủ biên) bộ giáo trình “Bồi dưỡng hiệu trưởng trường THCS”[31].
Nhằm đẩy mạnh sự hợp tác phát triển với các nƣớc trong khu vực, giúp giáo dục đào tạo Việt Nam hội nhập quốc tế, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ GD&ĐT thực hiện dự án phát triển đội ngũ cán bộ quản lý GD. Theo đó, đã cho ra đời bộ tài liệu bồi dƣỡng hiệu trƣởng trƣờng phổ thông theo hình thức liên kết Việt Nam-Singapore. Tài liệu gồm 7 chuyên đề đã trang bị cho ngƣời hiệu trƣởng trƣờng phổ thông một hệ thống các khái niệm về lập kế hoạch, sứ mạng, tầm nhìn, giá trị, mục đích, mục tiêu cũng nhƣ giúp hình thành một số kỹ năng trong quản lý trƣờng học. Dự án SREM đã biên soạn bộ tài liệu cung cấp kiến thức về quản lý giáo dục.
Cuốn “Điều hành và các hoạt động trong trƣờng học”[6] có ý nghĩa quan trọng trong việc hƣớng dẫn hiệu trƣởng trƣờng phổ thông thực hiện các kỹ năng lập kế hoạch, triển khai thực hiện kế hoạch. Ngoài những công trình khoa học nghiên cứu về công tác bồi dƣỡng kỹ năng quản lý cho hiệu trƣởng trƣờng học trên còn phải kể đến thành công của các đề tài, những luận văn Thạc sỹ nhƣ: Nguyễn Văn Khiêm - “Các biện pháp bồi dƣỡng kĩ năng lập kế hoạch giáo dục cho cán bộ quản lý ở các trƣờng THCS tỉnh Thái Nguyên”[24]. Bùi Thị Huệ - “Tổ chức bồi dƣỡng kĩ năng lập kế hoạch cho hiệu trƣởng các trƣờng THCS Thành Phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh”[17]. Hoàng Mạnh Tùng - “Quản lý hoạt động bồi dƣỡng kỹ năng cho hiệu trƣởng trƣờng tiểu học tỉnh Lạng Sơn”[41].
Trần Lê Lƣu Phƣơng - “Quản lý HĐCM ở các trƣờng THCS quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh theo yêu cầu đổi mới giáo dục” [33]… Tuy nhiên, những nghiên cứu trên chƣa đề cập cụ thể đến vấn đề quản lý bồi dƣỡng kỹ năng quản lý cho hiệu trƣởng trƣờng phổ thông nói chung, hiệu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 7 http://www.vn c trƣởng trƣờng THCS nói riêng về nghiệp vụ, kỹ năng quản lý. Đặc biệt, địa bàn huyện Hƣng Hà tỉnh Thái Bình chƣa có công trình nào nghiên cứu về quản lý bồi dƣỡng kỹ năng quản lý cho hiệu trƣởng các trƣờng THCS. Vì vậy, việc nghiên cứu cơ sở lý luận, thực trạng và đề xuất các biện pháp quản lý bồi dƣỡng kỹ năng quản lý cho hiệu trƣởng các trƣờng THCS huyện Hƣng Hà, tỉnh Thái Bình là cần thiết. Một số khái niệm cơ bản về quản lý bồi dƣỡng kỹ năng quản lý cho hiệu trƣởng trƣờng học 1.
Quản lý Thuật ngữ “quản lý” đƣợc dùng trong rất nhiều các lĩnh vực: quản lý nhà nƣớc, quản lý xã hội, quản lý hành chính, quản lý doanh nghiệp, quản lý GD. Mary Parker Follett đƣa ra định nghĩa khá nổi tiếng “Quản lý là nghệ thuật hoàn thành công việc thông qua ngƣời khác”[30]. Một định nghĩa khác của Đặng Bá Lãm cũng đƣợc chấp nhận một cách rộng rãi “Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra công tác của các thành viên trong tổ chức và sử dụng mọi nguồn lực sẵn có của tổ chức để đạt những mục tiêu của tổ chức”[26]. Taylor, "Quản lý đƣợc hiểu là biết chính xác các điều bạn muốn ngƣời khác làm và sau đó hiểu đƣợc rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất" [30].
Harold Koontz và cộng sự đã viết: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó bảo đảm phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt đƣợc các mục đích của nhóm”, “Mục tiêu của mọi nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trƣờng, mà trong đó con ngƣời có thể đạt đƣợc các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất” [13]. Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học do nhà xuất bản GD xuất bản năm 1992: “Quản lý là trông coi và giữ gìn theo những yêu cầu nhất định”. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn c Theo Trần Quốc Thành: “Quản lý là quá trình tác động có ý thức của chủ thể quản lý vào một bộ máy (đối tƣợng quản lý) bằng cách vạch ra mục tiêu cho bộ máy, tìm kiếm các biện pháp tác động để bộ máy đạt tới mục tiêu đã xác định” [38]. Mỗi khái niệm nêu trên đều có một cách tiếp cận và trình bày khác nhau về vấn đề quản lý nhƣng chung quy lại ta có thể hiểu: Quản lý gồm có ba thành phần chính là chủ thể quản lý, đối tƣợng quản lý và mục tiêu quản lý.
Quản lý là quá trình tác động có ý thức, có kế hoạch, có mục đích, có tổ chức của chủ thể quản lý lên đối tƣợng quản lý bằng cách vạch ra các mục tiêu của tổ chức, tìm kiếm các giải pháp cho tổ chức, sử dụng mọi nguồn lực sẵn có của tổ chức để đạt mục tiêu của tổ chức. Quản lý đƣợc thực hiện thông qua các chức năng. Chức năng quản lý là hình thức biểu hiện sự tác động có chủ đích của chủ thể quản lý lên đối tƣợng quản lý. Đó là tập hợp các nhiệm vụ khác nhau mà chủ thể quản lý tiến hành trong quá trình quản lý.
Tùy theo mục đích và đặc thù về công việc, cấu trúc tổ chức của đơn vị mà các chủ thể lựa chọn cách phân loại chức năng quản lý khác nhau.