Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển nhanh chóng của khoa học kỹ thuật, việc nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tại Việt Nam, đặc biệt là các trung tâm giáo dục thường xuyên (GDTX) như Trung tâm GDTX huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ, hoạt động dạy học nghề theo hướng tiếp cận năng lực thực hiện của học viên đang được quan tâm nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo. Theo số liệu thống kê từ năm học 2010 đến 2015, tỷ lệ học sinh tốt nghiệp tại Trung tâm đạt 97%, trong đó có 15% học sinh xếp loại khá giỏi, cho thấy sự phát triển ổn định của công tác giáo dục tại đây. Tuy nhiên, thực trạng dạy học nghề vẫn còn nhiều hạn chế như việc chưa gắn kết chặt chẽ giữa hoạt động dạy học và năng lực thực tế của học viên, cũng như thiếu hụt về cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện đại phục vụ giảng dạy.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng quản lý hoạt động dạy học nghề theo hướng tiếp cận năng lực thực hiện tại Trung tâm GDTX Yên Lập, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghề, góp phần phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động dạy học nghề và quản lý tại Trung tâm GDTX Yên Lập trong hai năm học 2014-2015 và 2015-2016. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác quản lý giáo dục nghề nghiệp tại các trung tâm GDTX cấp huyện, đồng thời góp phần nâng cao năng lực thực hiện nghề nghiệp của học viên, đáp ứng chuẩn đầu ra theo yêu cầu của thị trường lao động hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý giáo dục nghề nghiệp theo hướng tiếp cận năng lực thực hiện (NLTH). Khái niệm năng lực được hiểu là tổ hợp các kiến thức, kỹ năng, thái độ và phẩm chất tâm lý giúp cá nhân thực hiện thành thạo các nhiệm vụ nghề nghiệp theo tiêu chuẩn đặt ra. Cấu trúc năng lực bao gồm bốn thành phần chính: năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội và năng lực cá nhân. Tiếp cận năng lực thực hiện nhấn mạnh việc đào tạo dựa trên kết quả đầu ra, tập trung phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn công việc.

Quản lý hoạt động dạy học nghề theo hướng tiếp cận NLTH được hiểu là hệ thống các tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý nhằm đảm bảo hoạt động dạy học vận hành hiệu quả, đáp ứng chuẩn đầu ra về năng lực nghề nghiệp của học viên. Các biện pháp quản lý bao gồm xây dựng kế hoạch, tổ chức bộ máy quản lý, chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá kết quả học tập và quản lý cơ sở vật chất phục vụ dạy học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thu thập từ Trung tâm GDTX Yên Lập qua bảng hỏi, phỏng vấn các cán bộ quản lý, giáo viên và học viên, cùng với các tài liệu, văn bản pháp luật liên quan đến quản lý giáo dục nghề nghiệp. Cỡ mẫu khảo sát gồm 11 giáo viên, 4 nhân viên, 50 học viên đang học nghề, 25 học viên đã ra trường và 15 cán bộ quản lý các đơn vị liên kết.

Phương pháp phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả và phân tích so sánh với sự hỗ trợ của phần mềm SPSS nhằm đánh giá thực trạng và mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến quản lý hoạt động dạy học nghề. Timeline nghiên cứu kéo dài trong hai năm học 2014-2015 và 2015-2016, đảm bảo thu thập dữ liệu đầy đủ và phản ánh chính xác thực trạng tại Trung tâm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Thực trạng thực hiện mục tiêu và nội dung chương trình dạy học nghề: Kết quả khảo sát cho thấy việc thực hiện mục tiêu dạy học nghề theo hướng phát triển năng lực của học viên đạt điểm trung bình 1,88 (thang điểm 3), trong đó 70% ý kiến đánh giá ở mức trung bình và 23% ở mức yếu. Việc chuyển đổi nội dung dạy học từ tập trung vào kiến thức sang phát triển năng lực học viên cũng chỉ đạt điểm trung bình 1,68, phản ánh sự chuyển đổi còn chậm và chưa đồng bộ.

  2. Phương pháp dạy học tích cực: Việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực hướng vào phát triển năng lực học viên được đánh giá ở mức 2,05 điểm, với 24% ý kiến đánh giá tốt nhưng vẫn còn 22% đánh giá yếu. Điều này cho thấy giáo viên đã có sự đổi mới nhưng chưa thực sự hiệu quả và đồng đều.

  3. Sử dụng trang thiết bị và công nghệ thông tin: Đây là khâu yếu nhất với điểm trung bình 1,57, gần 49% ý kiến đánh giá yếu. Mặc dù Trung tâm đã đầu tư trang thiết bị như 44 máy vi tính, 14 máy chiếu và 2 máy photocopy, nhưng vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu dạy học theo hướng năng lực thực hiện.

  4. Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập: Hoạt động kiểm tra, thi, đánh giá dựa trên tiêu chí phát triển năng lực học viên được đánh giá cao nhất với điểm trung bình 2,14, cho thấy sự quan tâm đúng mức đến kết quả đầu ra của học viên.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh thực trạng quản lý và tổ chức dạy học nghề tại Trung tâm GDTX Yên Lập còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực và sử dụng trang thiết bị hiện đại. Nguyên nhân chủ yếu do hạn chế về cơ sở vật chất, trình độ và kinh nghiệm của giáo viên trong đổi mới phương pháp, cũng như sự thụ động của học viên trong quá trình học tập. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tình hình này tương đồng với nhiều trung tâm GDTX cấp huyện khác, nơi mà việc chuyển đổi sang tiếp cận năng lực thực hiện còn gặp nhiều khó khăn do điều kiện khách quan và chủ quan.

Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo chuẩn đầu ra được thực hiện tương đối tốt, góp phần tạo động lực cho học viên và giáo viên nâng cao chất lượng đào tạo. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, cần có sự đồng bộ trong quản lý, đổi mới nội dung, phương pháp và tăng cường đầu tư cơ sở vật chất. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh mức độ thực hiện các khâu dạy học nghề và bảng phân tích đánh giá theo từng nhóm đối tượng khảo sát nhằm minh họa rõ nét hơn các điểm mạnh và hạn chế.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động dạy học nghề theo hướng tiếp cận năng lực thực hiện: Giám đốc Trung tâm cần chỉ đạo xây dựng kế hoạch chi tiết, cụ thể cho từng năm học, đảm bảo các mục tiêu phát triển năng lực học viên được xác định rõ ràng và có lộ trình thực hiện cụ thể. Thời gian thực hiện: ngay từ đầu năm học, chủ thể thực hiện: Ban giám đốc và tổ chuyên môn.

  2. Tổ chức bộ máy quản lý và phân công nhiệm vụ rõ ràng: Thành lập các tổ chuyên môn chuyên trách quản lý và chỉ đạo hoạt động dạy học nghề, phân công giáo viên theo năng lực chuyên môn và khả năng đổi mới phương pháp giảng dạy. Thời gian thực hiện: trong quý đầu năm học, chủ thể thực hiện: Giám đốc Trung tâm.

  3. Tăng cường bồi dưỡng, nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp dạy học cho giáo viên: Tổ chức các khóa tập huấn, đào tạo về dạy học theo tiếp cận năng lực thực hiện, ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy. Thời gian thực hiện: liên tục trong năm học, chủ thể thực hiện: Trung tâm phối hợp với các cơ sở đào tạo.

  4. Đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học: Tăng cường kinh phí mua sắm, sửa chữa trang thiết bị hiện đại phục vụ dạy học nghề, đặc biệt là các thiết bị thực hành và công nghệ thông tin. Thời gian thực hiện: kế hoạch trung hạn 2-3 năm, chủ thể thực hiện: Ban giám đốc Trung tâm phối hợp với Sở GD&ĐT và chính quyền địa phương.

  5. Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá theo chuẩn đầu ra: Xây dựng hệ thống đánh giá năng lực học viên toàn diện, bao gồm đánh giá quá trình và kết quả, khuyến khích học viên tự đánh giá và phản hồi để nâng cao hiệu quả học tập. Thời gian thực hiện: ngay trong năm học, chủ thể thực hiện: giáo viên và tổ chuyên môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Cán bộ quản lý giáo dục tại các trung tâm GDTX: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động dạy học nghề theo hướng tiếp cận năng lực, giúp họ xây dựng và triển khai các biện pháp quản lý hiệu quả, nâng cao chất lượng đào tạo nghề.

  2. Giáo viên dạy nghề: Tài liệu giúp giáo viên hiểu rõ về phương pháp dạy học theo năng lực thực hiện, từ đó đổi mới phương pháp giảng dạy, áp dụng các kỹ thuật dạy học tích cực và đánh giá kết quả học tập phù hợp.

  3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý giáo dục: Luận văn là nguồn tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn quản lý giáo dục nghề nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực người học.

  4. Các cơ quan quản lý giáo dục và đào tạo: Giúp các đơn vị hoạch định chính sách, xây dựng kế hoạch phát triển giáo dục nghề nghiệp phù hợp với yêu cầu thực tiễn và xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay.

Câu hỏi thường gặp

  1. Tiếp cận năng lực thực hiện trong dạy học nghề là gì?
    Tiếp cận năng lực thực hiện là phương pháp đào tạo tập trung vào phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng và thái độ của người học để thực hiện thành thạo các nhiệm vụ nghề nghiệp theo tiêu chuẩn đặt ra, thay vì chỉ truyền đạt kiến thức lý thuyết.

  2. Tại sao quản lý hoạt động dạy học nghề theo hướng năng lực thực hiện lại quan trọng?
    Quản lý theo hướng này giúp đảm bảo hoạt động dạy học nghề được tổ chức hiệu quả, đáp ứng chuẩn đầu ra về năng lực nghề nghiệp, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và khả năng thích ứng với thị trường lao động.

  3. Những khó khăn chính trong việc áp dụng tiếp cận năng lực thực hiện tại Trung tâm GDTX Yên Lập là gì?
    Khó khăn bao gồm hạn chế về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, trình độ và kinh nghiệm đổi mới phương pháp của giáo viên, cũng như sự thụ động của học viên trong quá trình học tập.

  4. Các biện pháp quản lý nào được đề xuất để nâng cao chất lượng dạy học nghề?
    Bao gồm xây dựng kế hoạch quản lý chi tiết, tổ chức bộ máy quản lý hiệu quả, bồi dưỡng nâng cao năng lực giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất, và đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá theo chuẩn đầu ra.

  5. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của việc dạy học nghề theo tiếp cận năng lực thực hiện?
    Hiệu quả được đánh giá qua việc học viên đạt được các năng lực nghề nghiệp theo tiêu chuẩn, kết quả kiểm tra, thi, đánh giá năng lực trong quá trình học và sau khi hoàn thành khóa học, cũng như khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế công việc.

Kết luận

  • Quản lý hoạt động dạy học nghề theo hướng tiếp cận năng lực thực hiện tại Trung tâm GDTX Yên Lập còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong đổi mới phương pháp dạy học và trang thiết bị dạy học.
  • Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo chuẩn đầu ra được thực hiện tương đối tốt, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.
  • Các yếu tố chủ quan như năng lực quản lý của giám đốc, trình độ giáo viên và động cơ học tập của học viên cùng các yếu tố khách quan như cơ sở vật chất, sự hỗ trợ của chính quyền địa phương ảnh hưởng lớn đến hiệu quả quản lý.
  • Đề xuất các biện pháp quản lý đồng bộ, bao gồm xây dựng kế hoạch, tổ chức bộ máy, bồi dưỡng giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất và đổi mới đánh giá nhằm nâng cao chất lượng dạy học nghề.
  • Nghiên cứu mở ra hướng đi thiết thực cho các trung tâm GDTX cấp huyện trong việc nâng cao năng lực thực hiện nghề nghiệp của học viên, góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho địa phương.

Các đơn vị quản lý giáo dục và Trung tâm GDTX cần phối hợp triển khai các biện pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh phù hợp, hướng tới mục tiêu phát triển giáo dục nghề nghiệp bền vững.