Luận Văn Thạc Sĩ Quan Hệ Quốc Tế: Công Ước Berne Và Thực Tiễn Áp Dụng Trong Ngành Xuất Bản Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích Công ước Berne và ứng dụng trong lĩnh vực xuất bản tại Việt Nam, đánh giá tác động pháp lý và thực tiễn.

• Tác giả: Phạm Thị Hương Giang
• Người hướng dẫn: TSKH. Lương Văn Kế
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Thực hiện công ước Berne trong xuất bản tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• Bảng các chữ viết tắt
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục đích, ý nghĩa của đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: Lịch sử hình thành và phát triển của Công ước Berne
• 1.1. Lịch sử hình thành Công ước Berne
• 1.1.1. Nguồn gốc hình thành đạo luật bản quyền
• 1.1.2. Từ Đạo luật Anne đến Công ước Berne
• 1.2. Công ước Berne và các điều ước quốc tế liên quan đến quyền tác giả
• 1.2.1. Nội dung Công ước Berne - Công ước quốc tế về bảo hộ các tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học
• 1.2.2. Khái niệm về quyền tác giả và bảo hộ quyền tác giả
• 1.2.3. Nội dung chủ yếu của Công ước Berne. Sự cần thiết của Việt Nam gia nhập Công ước Berne
• 2. CHƯƠNG 2: Ngành Xuất bản Việt Nam trước xu thế toàn cầu hóa về bảo hộ quyền tác giả
• 2.1. Vài nét khái quát về ngành Xuất bản Việt Nam
• 2.2. Quá trình hình thành và phát triển của ngành Xuất bản Việt Nam
• 2.3. Quan hệ hợp tác quốc tế của ngành Xuất bản Việt Nam hiện nay
• 2.4. Cơ sở pháp lý và thực tiễn quyền tác giả ở Việt Nam trong tiến trình gia nhập Công ước Berne
• 2.4.1. Những quy định pháp lý về quyền tác giả ở Việt Nam
• 2.4.2. Quyền tác giả trong lĩnh vực xuất bản ở Việt Nam trước khi gia nhập Công ước Berne
• 2.4.3. Thiết lập quan hệ hợp tác quốc tế về quyền tác giả giữa Việt Nam và các nước
• 3. CHƯƠNG 3: Tình hình thực hiện Công ước Berne trong lĩnh vực Xuất bản Việt Nam
• 3.1. Những kết quả ban đầu của việc thực hiện Công ước Berne trong lĩnh vực xuất bản ở Việt Nam
• 3.2. Những thách thức đặt ra của việc thực hiện Công ước Berne trong lĩnh vực xuất bản ở Việt Nam thời gian qua
• 3.3. Một số biện pháp nhằm khắc phục những thách thức trong việc thực hiện Công ước Berne của ngành Xuất bản Việt Nam. Triển vọng của việc thực hiện Công ước Berne trong lĩnh vực xuất bản ở Việt Nam thời gian tới
• Kết luận
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Mục đích và ý nghĩa của đề tài

Đề tài nghiên cứu về Công ước Berne và việc thực hiện trong lĩnh vực xuất bản tại Việt Nam mang ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay. Công ước Berne được xem là một trong những văn bản pháp lý quốc tế hàng đầu bảo vệ quyền tác giả. Việc gia nhập Công ước Berne không chỉ giúp Việt Nam bảo vệ quyền tác giả trong nước mà còn tạo điều kiện cho việc hợp tác quốc tế trong lĩnh vực xuất bản. Đề tài này cũng nhấn mạnh vai trò của xuất bản trong việc phát triển văn hóa và giáo dục, đồng thời khẳng định tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền tác giả trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

1.1. Tầm quan trọng của xuất bản

Ngành xuất bản đóng vai trò trung tâm trong việc cung cấp thông tin và kiến thức cho xã hội. Sách không chỉ là sản phẩm văn hóa mà còn là công cụ giáo dục quan trọng. Trong bối cảnh hiện đại, xuất bản phải đối mặt với nhiều thách thức từ công nghệ mới và sự phát triển của internet. Tuy nhiên, việc bảo vệ quyền tác giả vẫn là một vấn đề cốt lõi, giúp đảm bảo quyền lợi cho các tác giả và nhà xuất bản. Công ước Berne cung cấp khung pháp lý cần thiết để bảo vệ những quyền lợi này, từ đó thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành xuất bản.

II. Lịch sử hình thành và phát triển của Công ước Berne

Lịch sử hình thành Công ước Berne bắt đầu từ nhu cầu bảo vệ quyền tác giả trong bối cảnh phát triển của ngành xuất bản. Từ những ngày đầu, các tác phẩm văn học và nghệ thuật thường không được bảo vệ, dẫn đến tình trạng sao chép và xâm phạm bản quyền. Công ước Berne ra đời nhằm tạo ra một hệ thống bảo vệ quyền tác giả một cách đồng bộ và hiệu quả. Việc gia nhập Công ước Berne đã giúp Việt Nam có cơ hội nâng cao vị thế trong cộng đồng quốc tế, đồng thời khẳng định cam kết của mình trong việc bảo vệ quyền tác giả.

2.1. Nguồn gốc hình thành Công ước Berne

Nguồn gốc của Công ước Berne có thể được truy nguyên từ những nỗ lực đầu tiên trong việc bảo vệ quyền tác giả tại châu Âu. Các quốc gia đã nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ các tác phẩm văn học và nghệ thuật, từ đó hình thành nên các quy định pháp lý. Công ước Berne được ký kết lần đầu vào năm 1886, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc bảo vệ quyền tác giả trên quốc tế. Sự ra đời của Công ước Berne không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi cho các tác giả mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển của ngành xuất bản toàn cầu.

III. Tình hình thực hiện Công ước Berne tại Việt Nam

Việc thực hiện Công ước Berne tại Việt Nam đã gặp nhiều thách thức và cơ hội. Sau khi gia nhập Công ước Berne vào năm 2004, Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc xây dựng khung pháp lý bảo vệ quyền tác giả. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại, như việc thực thi pháp luật chưa đồng bộ và nhận thức của cộng đồng về quyền tác giả còn hạn chế. Để khắc phục những khó khăn này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và các tổ chức quốc tế trong việc nâng cao nhận thức và thực thi quyền tác giả.

3.1. Kết quả ban đầu của việc thực hiện Công ước Berne

Kể từ khi gia nhập Công ước Berne, Việt Nam đã có những bước tiến trong việc bảo vệ quyền tác giả. Các văn bản pháp lý đã được ban hành nhằm tạo ra khung pháp lý rõ ràng cho việc bảo vệ quyền tác giả trong lĩnh vực xuất bản. Tuy nhiên, việc thực thi vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc xử lý các vi phạm bản quyền. Cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thực thi và bảo vệ quyền lợi cho các tác giả và nhà xuất bản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc bảo hộ quyền tác giả trở thành một vấn đề cấp thiết đối với các quốc gia, đặc biệt là trong lĩnh vực xuất bản. Theo ước tính, ngành xuất bản Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển với sự chuyển biến mạnh mẽ từ hình thức xuất bản truyền thống sang hiện đại, đồng thời đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ quyền tác giả. Việc Việt Nam gia nhập Công ước Berne vào ngày 26 tháng 10 năm 2004 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả bảo hộ quyền tác giả, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành xuất bản trong nước và hội nhập với thị trường quốc tế.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là làm rõ nguồn gốc, cơ sở thực tiễn của Công ước Berne, đánh giá quá trình thực hiện Công ước trong lĩnh vực xuất bản ở Việt Nam, nhận diện những thuận lợi, khó khăn và tồn tại, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi Công ước Berne trong ngành xuất bản Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm quá trình hình thành và phát triển của Công ước Berne, sự phát triển của ngành xuất bản Việt Nam trước và sau khi gia nhập Công ước, tập trung vào giai đoạn từ khi Việt Nam chính thức tham gia Công ước đến nay.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách pháp luật về quyền tác giả, góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả, đồng thời thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của ngành xuất bản Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu. Các chỉ số như số lượng sách xuất bản, tỷ lệ vi phạm bản quyền và mức độ hợp tác quốc tế trong lĩnh vực xuất bản được kỳ vọng sẽ cải thiện rõ rệt nhờ việc thực hiện hiệu quả Công ước Berne.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong quan hệ quốc tế và lý thuyết phát triển ngành xuất bản trong bối cảnh toàn cầu hóa. Lý thuyết bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ nhấn mạnh vai trò của các điều ước quốc tế như Công ước Berne trong việc tạo ra khung pháp lý thống nhất, bảo vệ quyền tác giả trên phạm vi toàn cầu. Lý thuyết phát triển ngành xuất bản tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của ngành, bao gồm công nghệ, chính sách pháp luật và môi trường cạnh tranh quốc tế.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: quyền tác giả (bao gồm quyền nhân thân và quyền tài sản), tác phẩm (văn học, nghệ thuật, khoa học), Công ước Berne (với các nguyên tắc đối xử quốc gia, bảo hộ đương nhiên và bảo hộ độc lập), cũng như các quyền tối thiểu và ưu đãi dành cho các nước đang phát triển. Ngoài ra, khái niệm về ngành xuất bản và các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất bản trong bối cảnh hội nhập quốc tế cũng được làm rõ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật lịch sử và duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lênin, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật trong nước và quốc tế, báo cáo ngành xuất bản Việt Nam, các tài liệu nghiên cứu học thuật, cùng số liệu thống kê về hoạt động xuất bản và vi phạm bản quyền trong giai đoạn từ năm 2004 đến nay.

Phương pháp phân tích được áp dụng là phân tích nội dung, so sánh và tổng hợp các dữ liệu thu thập được nhằm đánh giá thực trạng thực hiện Công ước Berne trong lĩnh vực xuất bản Việt Nam. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các báo cáo, văn bản pháp luật và số liệu thống kê từ các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức xuất bản trong nước. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2004 đến năm 2008, tập trung vào giai đoạn đầu thực hiện Công ước Berne tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Việt Nam gia nhập Công ước Berne là cần thiết và phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế. Việc gia nhập đã giúp Việt Nam nâng cao nhận thức về bảo hộ quyền tác giả, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc bảo vệ tác phẩm của tác giả Việt Nam ở nước ngoài và ngược lại. Theo số liệu, từ năm 2004 đến 2008, số lượng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực xuất bản tăng khoảng 20%, góp phần mở rộng thị trường xuất bản.

2. Ngành xuất bản Việt Nam đã có những bước phát triển tích cực sau khi thực hiện Công ước Berne. Số lượng đầu sách xuất bản tăng trung bình 15% mỗi năm, đồng thời chất lượng và đa dạng thể loại sách được cải thiện. Tuy nhiên, tỷ lệ vi phạm bản quyền vẫn còn ở mức khoảng 30%, cho thấy còn nhiều thách thức trong việc thực thi pháp luật.

3. Cơ sở pháp lý về quyền tác giả ở Việt Nam đã được hoàn thiện nhưng vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 đã quy định rõ ràng về quyền tác giả, thời hạn bảo hộ và các quyền liên quan, phù hợp với các nguyên tắc của Công ước Berne. Tuy nhiên, việc thực thi và kiểm soát vi phạm còn yếu kém, đặc biệt trong lĩnh vực xuất bản điện tử và sao chép trái phép.

4. Các thách thức trong việc thực hiện Công ước Berne chủ yếu đến từ nhận thức của các chủ thể trong ngành, hạn chế về công nghệ và nguồn lực quản lý. Việc thiếu các biện pháp xử lý nghiêm minh và hệ thống giám sát hiệu quả đã làm giảm tính răn đe đối với hành vi vi phạm bản quyền. So sánh với một số nước trong khu vực, Việt Nam còn chậm trong việc áp dụng các công nghệ bảo vệ bản quyền số.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên có thể giải thích do Việt Nam mới gia nhập Công ước Berne trong thời gian ngắn, nên các quy định pháp luật và cơ chế thực thi chưa được đồng bộ và hoàn chỉnh. So với các nghiên cứu trong khu vực, Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể nhưng vẫn cần tăng cường năng lực quản lý và nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền tác giả.

Việc áp dụng Công ước Berne đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành xuất bản Việt Nam, tạo điều kiện cho việc hợp tác quốc tế và nâng cao chất lượng sản phẩm xuất bản. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng số lượng sách xuất bản và tỷ lệ vi phạm bản quyền qua các năm, cũng như bảng so sánh các quy định pháp luật về quyền tác giả trước và sau khi gia nhập Công ước.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức về quyền tác giả trong ngành xuất bản. Cần tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo định kỳ nhằm phổ biến kiến thức về Công ước Berne và pháp luật sở hữu trí tuệ cho các nhà xuất bản, tác giả và các bên liên quan. Mục tiêu là giảm tỷ lệ vi phạm bản quyền xuống dưới 15% trong vòng 3 năm tới.

2. Hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế thực thi quyền tác giả. Đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật để phù hợp hơn với thực tiễn, đặc biệt là trong lĩnh vực xuất bản điện tử và công nghệ số. Đồng thời, tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc kiểm tra, xử lý vi phạm.

3. Ứng dụng công nghệ bảo vệ bản quyền hiện đại. Khuyến khích các nhà xuất bản áp dụng các giải pháp kỹ thuật số như watermarking, mã hóa và hệ thống quản lý quyền kỹ thuật số (DRM) để bảo vệ tác phẩm trên môi trường số. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả kiểm soát và giảm thiểu sao chép trái phép.

4. Thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo hộ quyền tác giả. Tăng cường quan hệ hợp tác với các tổ chức quốc tế và các nước thành viên Công ước Berne để trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật và phối hợp xử lý các vụ vi phạm xuyên biên giới. Thời gian thực hiện đề xuất này là trong vòng 5 năm tới, do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngành xuất bản và sở hữu trí tuệ. Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý trong lĩnh vực bảo hộ quyền tác giả.

2. Các nhà xuất bản và tác giả. Giúp hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ trong việc bảo vệ quyền tác giả, từ đó nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và phát triển bền vững hoạt động xuất bản.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Quan hệ quốc tế, Luật sở hữu trí tuệ và Văn hóa. Cung cấp tài liệu tham khảo quý giá về lịch sử, cơ sở lý thuyết và thực tiễn thực hiện Công ước Berne tại Việt Nam.

4. Các tổ chức quốc tế và đối tác hợp tác trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Giúp đánh giá thực trạng và tiềm năng hợp tác với Việt Nam trong việc bảo vệ quyền tác giả và phát triển ngành xuất bản.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ước Berne là gì và tại sao Việt Nam phải gia nhập?
   Công ước Berne là hiệp định quốc tế về bảo hộ quyền tác giả đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học. Việt Nam gia nhập để bảo vệ quyền lợi tác giả trong và ngoài nước, đồng thời hội nhập với hệ thống pháp luật quốc tế về sở hữu trí tuệ.

2. Quyền tác giả được bảo hộ trong bao lâu theo Công ước Berne?
   Thời hạn bảo hộ là suốt đời tác giả và 50 năm sau khi tác giả qua đời. Đối với tác phẩm đồng tác giả, thời hạn tính từ khi tác giả cuối cùng qua đời.

3. Ngành xuất bản Việt Nam đã thay đổi thế nào sau khi thực hiện Công ước Berne?
   Số lượng sách xuất bản tăng trung bình 15% mỗi năm, chất lượng và đa dạng thể loại được cải thiện, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 30% vi phạm bản quyền cần khắc phục.

4. Những khó khăn chính trong việc thực hiện Công ước Berne tại Việt Nam là gì?
   Bao gồm nhận thức chưa đầy đủ của các chủ thể, hạn chế về công nghệ bảo vệ bản quyền, và năng lực quản lý, kiểm soát vi phạm còn yếu.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả bảo hộ quyền tác giả trong ngành xuất bản?
   Cần tăng cường tuyên truyền, hoàn thiện pháp luật, ứng dụng công nghệ bảo vệ bản quyền và thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm giảm thiểu vi phạm và phát triển ngành xuất bản bền vững.

Kết luận

• Việt Nam gia nhập Công ước Berne là bước đi chiến lược, phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế và phát triển ngành xuất bản.
• Ngành xuất bản Việt Nam đã có những tiến bộ rõ rệt về số lượng và chất lượng sách xuất bản, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế.
• Cơ sở pháp lý về quyền tác giả được hoàn thiện, tuy nhiên việc thực thi còn nhiều hạn chế cần khắc phục.
• Các thách thức chủ yếu liên quan đến nhận thức, công nghệ và năng lực quản lý, đòi hỏi các giải pháp đồng bộ và hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện Công ước Berne, góp phần phát triển ngành xuất bản Việt Nam bền vững trong thời gian tới.

Luận văn khuyến nghị các cơ quan chức năng, nhà xuất bản và các bên liên quan tích cực triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật các xu hướng mới trong bảo hộ quyền tác giả để đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Lich sử hình thành và phát triên Công ước BernE 1. Lịch sử hình thành Công ước Berne ` 1. Nguồn gốc hình thành đạo luật bản quyền Trong nền văn hóa cô xưa, từ khi loài người nghĩ ra chữ viết thì các giá trị văn hóa bắt đầu được ghi chép lại. Nhưng vật liệu để viết rất thô sơ, chưa có giấy nên họ thường viết chữ lên lá cây, vỏ cây, da và xương thú, mai rùa, đồng, da hoặc mảnh tre ghép lại.

Công việc viết chữ khó khăn và cũng chưa được coi trọng nên không được cộng đồng dân cư đón nhận. Do đó, các sản phẩm trí tuệ thời bấy giờ không thuộc về một cá nhân hay một nhóm người nảo tạo ra chúng mà thuộc về cộng đồng và xã hội, là sản phẩm trí tuệ chung của tập thể chứ không của riêng một ai. Phần lớn người dân đều không biết chữ nên họ cũng không quan tâm nhiều đến việc ai là tác giả của những sản phẩm trí tuệ đó. Trải qua thời gian, xã hội ngày càng phát triển thì quan điểm trên cũng dan dần được thay đổi, nhất là ở các xã hội phương Tây.

Trong thời kỳ Trung cô, ít có tác phẩm trí tuệ nào được ghi danh tác giả. Khi đó, nhà thờ đảm nhiệm cả việc sao chép và sản xuất các sản phẩm trí tuệ của phương Tây dưới dạng các bản chép tay. Dần dần, công việc sản xuất, bán và bán lại các bản chép tay ở các nước châu Âu được tổ chức tốt hon và chuyên môn hóa cao hơn. Điều đó đã giúp cho số lượng người dân tiếp cận với sách vở nhiều hơn, làm tăng ty lệ người biết chữ và mở đường phát triển cho những công nghệ in ấn bằng máy thay vì phải chép tay.

Lịch sử cho rằng Trung Quốc là quốc gia đầu tiên phát minh ra cách in an bang những tắm gỗ. Quyền sách in cô nhất thé giới là ở Trung Quốc. Việc khắc chữ lên gỗ dé in là một bước tiến quan trọng trong việc lưu truyền chữ viết trong nhân dân, nhưng phạm vi phổ biến tác phẩm van bị hạn chế, vì việc kỹ thuật in nay cho số lượng nhân bản không nhiều. Động lực cho sự phát triển kỹ thuật in là nhu cầu in Kinh thánh của đạo Thiên chúa phục vụ đông đảo tín đồ và truyền giáo thời cuối Trung cô.

Cho đến khi con người phát minh ra máy in thì cho thấy số lượng sách rõ 10 ràng có thé được nhân bản nhiều và dé hơn so với chép tay trước đó. Day là một máy in chữ rời bằng gỗ, hoạt động bằng tay. Phát minh này thuộc về Johannes Gutenberg, tại thành phố Mainz, bên bờ sông Ranh thuộc nước Đức. Cuốn sách đầu tiên in chữ rời bằng gỗ này chính là cuốn Kinh thánh (Bibles) vào khoảng năm 1490.

Cùng với công nghệ mới sẵn có, các nhà in trên toàn châu Âu, tức là các nhà xuất bản thời đó, nhanh chóng nhận ra rằng xuất bản sách có thê đem lại thu nhập đáng ké cho họ và ngành sách hiện đại đã được thiết lập. Tuy nhiên, việc xuất hiện máy in trong tình hình đó đã làm tăng rủi ro và tăng các chi phí trả trước của nhà xuất bản. In ấn thì đắt đỏ, số lượng ấn bản lớn của mỗi đầu sách in bằng máy in chỉ bán được với giá tương đối thấp trong một thời gian dài, thậm chí có một vài trường hợp không ban được. Cạnh tranh giữa các nhà in sách trở nên gay gắt.

Không lâu sau khi máy in xuất hiện ở châu Âu, tất cả các nhà lãnh đạo thế tục lẫn tôn giáo bắt đầu điều chỉnh ngành in ấn. Họ nhận thức rat rõ ảnh hưởng to lớn của các ấn bản được phân phối rộng rãi đến quan niệm của công chúng. Họ dành cho các nha in mà họ ưng ý các ưu tiên đặc quyền xuất bản các tác phẩm cụ thé. Cũng bằng cách đó, họ có thể ngăn cản việc công bố các tác phẩm mà họ cho là có nội dung không phủ hợp cũng như có thé kiểm duyệt các ấn ban.

Chang han, ở Anh năm 1557, công ty Stationers nhận được giấy phép của Hoang gia cho họ hưởng sự độc quyên in ấn và xuất bản nội địa. Công ty Stationers đã giữ quyền đó trong suốt 150 năm. Vào thời điểm này, tại Anh và những nơi khác ở châu Âu, tác giả có quyền được thanh toán cho tác phâm của mình, dù đây mới chỉ là quyền tập quán chứ chưa phải là quyền pháp lý. Tuy nhiên, nếu họ muốn tác phẩm của mình được xuất bản thì họ phải bán nó cho một nhà in được chính phủ ủy quyền.

Do đó, tác giả có quyền được xuất ban tác pham mà nội dung được giữ nguyên hoặc chi được sửa đôi khi được sự đồng ý của tác giả. Quyền trên của tác giả được công nhận một cách không chính thức, một phân vì các nhà xuât bản đương dai tin rang nêu họ xuât bản 11 nguyên bản như ý định ban đầu của tác giả thì thu nhập kinh tế trên tác phẩm đó sẽ tối đa. Vì vậy, sau khi bán quyền sao chép một trong những tác phẩm của minh, tác gia van giữ lại các phương tiện kiêm soát nó. Việc đó như một điều luật quy định cho phép tác giả được bảo vệ các quyền lợi liên quan đến việc phô biến hay sử dung tác phẩm của minh và ngăn ngừa sự sao chép lậu hay sử dụng trái phép.

Đây chính là cơ sở cho sự ra doi, hình thành dao luật bản quyền sau này. Từ Đạo luật Anne đến Công ước Berne Vào thé ky XVII, quyền lực nghị viện Anh đã vượt lên trên quyền lực quân chủ chuyên chế, việc kiểm duyệt sách báo của chính phủ cũng nhẹ đi phan nào và triết lý chủ nghĩa cá nhân nổi lên. Bảo hộ pháp lý bản quyền của tác giả bắt đầu được nhiều người coi là có giá trị theo luật tự nhiên hơn. Cùng lúc đó, sự kiểm soát chặt chẽ thị trường sách trong nước Anh của công ty Stationers bắt đầu suy yếu.

Nhằm mang đến cho tác giả có độc quyền trên tác phẩm của mình và độc quyền đó được bảo vệ trong một thời gian nhất định, đạo luật Anne (Statude of Anne) - dao luật bản quyền đầu tiên trên thé giới đã ra đời năm 1710. Do đó, nước Anh được coi là nước đầu tiên trên thế giới đặt ra luật lệ để kiểm soát việc in ấn và phát hành sách. Theo Đạo luật Anne, tác giả và bất kỳ người nào khác, không chỉ là nhà in như trước đây, đều có thé sở hữu bản quyền. Thời hạn của bản quyền được giới han là 20 năm đối với những bản quyền đã có hiệu lực khi đạo luật này được ban hành và 40 năm đối với tất cả các sách mới.

Đồng thời, có điều khoản quy định thời hạn 40 năm này có thê được gia hạn thêm 40 năm nữa nếu tác giả của đầu sách có liên quan vẫn còn sống khi thời hạn kỳ trước kết thúc. Để được bảo hộ bản quyền theo luật này, giống như trước đây được bảo hộ theo bản quyền của công ty Stationers, chủ thể phải tuân thủ một số thủ tục sau: tác giả phải đăng ký sách dưới tên của chính mình và cấp miễn phí một số ấn bản sách cho một vài trường đại học và thư viện Anh (hay còn gọi là sách lưu chiêu). 12 Khi xem xét Đạo luật Anne, Ithiel de Sola Pool đã viết trong tác phẩm “Công nghệ tự do về bản quyền” một cách cô đọng như sau: “Quan niệm mới về sở hữu trí tuệ thé hiện trong bản quyền có nguồn gốc từ công nghệ in ấn. Máy in là một cái phéu dé kiểm tra và kiểm soát các ấn bản.

Trong quá trình chuyên từ ngòi bút của tác giả sang tay độc giả, máy in là vị trí hợp logic để áp dung sự kiểm soát, du nó là kiểm duyệt các lời lẽ bang bồ thần thánh, mam mống nổi loạn hay bảo hộ sở hữu trí tuệ của tác giả” [66, tr. Đối với các hình thức nhân bản không có một vị trí dễ kiểm soát như máy in thì van dé bản quyền không được áp dụng. Sau khi Đạo luật Anne được ban hành ở nước Anh, các nước phương Tây khác lần lượt ban hành các đạo luật về bản quyền, nhất là vào những năm cuối của thé ky XVIII và đầu thế ky XIX như Dan Mach (1741), Mỹ (1790), Pháp (1791). hoặc một số nước châu Mỹ Latinh sau khi dành được độc lập như Chi lê (1834), Peru (1849), Argentina (1869) và Mexico (1871).

Các đạo luật quốc gia này chỉ bảo vệ bản quyền trong giới hạn lãnh thé của mỗi nước. Nói chung, Đạo luật Anne có sự kết hợp cả truyền thống luật La Mã, như ở Pháp và các nước châu Âu lục địa khác, lẫn truyền thống pháp luật Anglo- Saxon (luật Anh-Mÿ). Những luật bản quyền này cùng với truyền thống pháp luật của nước sở tại đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến các đạo luật bản quyền ở các nước thuộc địa của các dé quốc. Dù theo truyền thống nào thì các đạo luật này đều cho tác giả quyền bán các quyền kinh tế chứa đựng bên trong bản thảo của họ cho nhà xuất bản.

Điểm khác biệt đáng chú ý trong việc bảo hộ tinh thần (tiếng Pháp gọi là droits d’auteurs) trong mỗi tác phẩm của họ là quyền được làm những việc như kiểm soát việc công bố hoặc giới thiệu tác phẩm tới công chúng, kiểm soát tính chân thực của tác phẩm, đòi quyền ghi tên tác giả lên tác phẩm hoặc dé cho tác phẩm vô danh, hoặc không cho phép lưu hành các tác phâm của mình. Tại những nước theo truyền thống luật La Mã, những nhà triết học cá nhân chủ nghĩa ủng hộ quan điểm cho rằng các quyên tinh than của tác giả có cơ sở trong luật tự nhiên và đa số họ đều coi những luật này là vĩnh viễn và không thể chuyên 13 nhượng được. Chúng cũng được bảo hộ công khai theo luật bản quyền. Các nước theo truyền thống pháp luật Anh - Mỹ cũng bảo hộ quyền tinh thần của tác giả, nhưng nói chung không bao quát bằng các nước theo luật La Mã, nó được quy định bên ngoài luật bản quyền.

Từ Đạo luật Anne trở đi, các đạo luật bản quyền Anglo- Saxon đặc biệt có tính thương mại. Vi bản quyền chủ yếu là van đề quốc nội của các nước châu Âu nên hau hết sách chỉ lưu thông trong phạm vi quốc gia mà nó được viết ra và xuất bản.