Luận văn thạc sĩ phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã quảng ngãi tỉnh quảng ngãi trong kháng chiến chống mĩ cứu nước 1954 1975

Luận văn thạc sĩ phân tích phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước giai đoạn 1954-1975.

• Tác giả: Nguyễn Vũ Thiên Vỹ
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Hương
• Trường học: Trường Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của đề tài
• 0.7. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ THỊ XÃ QUẢNG NGÃI VÀ PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở THỊ XÃ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI TRƯỚC NĂM 1954
• 1.1. Khái quát về thị xã Quảng Ngãi
• 1.2. Lịch sử hình thành và tên gọi qua các thời kỳ
• 1.3. Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên
• 1.3.1. Vị trí địa lí
• 1.3.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.4. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.5. Truyền thống đấu tranh của nhân dân thị xã Quảng Ngãi trước năm 1954
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: DIỄN TIẾN PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở THỊ XÃ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MĨ, CỨU NƯỚC (1954 – 1975)
• 2.1. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi (1954 – 1960)
• 2.1.1. Âm mưu của Mĩ và chính quyền Sài Gòn với thị xã Quảng Ngãi
• 2.1.2. Chủ trương của Đảng, Liên ủy khu V, tỉnh ủy Quảng Ngãi
• 2.1.3. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi từ 1954 đến 1960
• 2.2. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi (1961 – 1965)
• 2.2.1. Âm mưu của Mĩ và chính quyền Sài Gòn với thị xã Quảng Ngãi
• 2.2.2. Chủ trương của Đảng, Liên ủy khu V, tỉnh ủy Quảng Ngãi
• 2.2.3. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi từ 1961 đến 1965
• 2.3. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi (1965–1968)
• 2.3.1. Âm mưu của Mĩ và chính quyền Sài Gòn với thị xã Quảng Ngãi
• 2.3.2. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi từ 1965 đến 1968
• 2.4. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi (1969 – 1972)
• 2.4.1. Âm mưu của Mĩ và chính quyền Sài Gòn với thị xã Quảng Ngãi
• 2.4.2. Chủ trương của Đảng, Liên ủy khu V, tỉnh ủy Quảng Ngãi
• 2.4.3. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi từ 1969 đến 1972
• 2.5. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi (1973 – 1975)
• 2.5.1. Âm mưu của Mĩ và chính quyền Sài Gòn với thị xã Quảng Ngãi
• 2.5.2. Chủ trương của Đảng, Liên ủy khu V, tỉnh ủy Quảng Ngãi
• 2.5.3. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi từ 1973 đến 1975
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở THỊ XÃ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MĨ, CỨU NƯỚC (1954 – 1975)
• 3.1. Đặc điểm phong trào
• 3.2. Đóng góp của phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi
• 3.3. Bài học kinh nghiệm
• 3.4. Hạn chế của phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN THẠC SĨ (BẢN SAO)

Tóm tắt

I. Khái quát về thị xã Quảng Ngãi và phong trào đấu tranh chính trị trước năm 1954

Chương này cung cấp cái nhìn tổng quan về thị xã Quảng Ngãi, bao gồm lịch sử hình thành, vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, và kinh tế - xã hội. Thị xã Quảng Ngãi nằm ở vị trí chiến lược quan trọng tại Nam Trung Bộ, với địa hình đồng bằng ven biển và khí hậu á nhiệt đới. Truyền thống đấu tranh của nhân dân Quảng Ngãi trước năm 1954 được nhấn mạnh, thể hiện tinh thần yêu nước và khát vọng độc lập. Đây là nền tảng cho các phong trào đấu tranh chính trị trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ 1954-1975.

1.1 Lịch sử hình thành và tên gọi

Thị xã Quảng Ngãi được hình thành từ thời nhà Nguyễn, với tên gọi ban đầu là Chánh Lộ phố. Qua các thời kỳ, địa danh này trải qua nhiều thay đổi về hành chính, từ xã Nghĩa Lộ đến thị xã Quảng Ngãi. Sự kiện Cách mạng Tháng Tám 1945 và cuộc kháng chiến chống Pháp đã định hình vai trò của Quảng Ngãi trong lịch sử đấu tranh cách mạng.

1.2 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên

Thị xã Quảng Ngãi nằm ở tọa độ 15°03 độ vĩ bắc và 180°48 độ kinh đông, với địa hình đồng bằng ven biển và khí hậu á nhiệt đới. Vị trí này tạo điều kiện thuận lợi cho giao thông và phát triển kinh tế, đồng thời cũng là yếu tố chiến lược trong các cuộc đấu tranh chính trị và quân sự.

II. Diễn tiến phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi 1954 1975

Chương này phân tích diễn biến của phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ 1954-1975. Phong trào được chia thành các giai đoạn nhỏ, từ 1954-1960, 1961-1965, 1965-1968, 1969-1972, và 1973-1975. Mỗi giai đoạn phản ánh sự thay đổi trong chiến lược của Đảng và sự phối hợp giữa đấu tranh chính trị, quân sự, và binh vận. Phong trào đấu tranh chính trị đã góp phần quan trọng vào việc đánh bại các chiến lược chiến tranh của Mỹ và chính quyền Sài Gòn.

2.1 Giai đoạn 1954 1960

Giai đoạn này đánh dấu sự khởi đầu của phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi sau Hiệp định Genève. Đảng và Liên ủy khu V đã đề ra các chủ trương đấu tranh phù hợp, tập trung vào việc giác ngộ quần chúng và xây dựng lực lượng cách mạng. Các hình thức đấu tranh bao gồm biểu tình, mít-tinh, và tuyên truyền chính trị.

2.2 Giai đoạn 1961 1965

Trong giai đoạn này, phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi tiếp tục phát triển mạnh mẽ, với sự tham gia đông đảo của các tầng lớp nhân dân. Đảng đã lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống lại các chính sách đàn áp của Mỹ và chính quyền Sài Gòn, đồng thời phối hợp với các phong trào cách mạng khác trong khu vực.

III. Đặc điểm và đóng góp của phong trào đấu tranh chính trị

Chương này đánh giá đặc điểm và đóng góp của phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi trong kháng chiến chống Mỹ 1954-1975. Phong trào diễn ra liên tục, mạnh mẽ, với sự tham gia của đông đảo quần chúng nhân dân. Nó đã góp phần giác ngộ ý thức chính trị, làm suy yếu hậu phương của chính quyền Sài Gòn, và tạo điều kiện cho phong trào cách mạng phát triển. Những bài học kinh nghiệm từ phong trào này vẫn còn giá trị trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

3.1 Đặc điểm của phong trào

Phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi có tính chất liên tục, mạnh mẽ, và đa dạng về hình thức đấu tranh. Nó phối hợp chặt chẽ với đấu tranh quân sự và binh vận, tạo thành ba mũi giáp công tấn công địch. Phong trào cũng thể hiện sự sáng tạo trong việc vận dụng các biện pháp đấu tranh phù hợp với từng giai đoạn cách mạng.

3.2 Đóng góp của phong trào

Phong trào đấu tranh chính trị đã góp phần quan trọng vào việc đánh bại các chiến lược chiến tranh của Mỹ và chính quyền Sài Gòn. Nó không chỉ làm rối loạn hậu phương địch mà còn giác ngộ ý thức chính trị cho nhân dân, tạo nền tảng vững chắc cho sự nghiệp cách mạng. Những bài học kinh nghiệm từ phong trào này vẫn còn nguyên giá trị trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước hiện nay.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 1954-1975, phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi, đã trở thành một bộ phận quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân miền Nam Việt Nam. Với vị trí chiến lược ở Nam Trung Bộ, thị xã Quảng Ngãi là trung tâm chính trị, kinh tế và quân sự, thu hút sự tham gia đông đảo của các tầng lớp nhân dân trong các hoạt động đấu tranh chính trị đa dạng và liên tục. Theo ước tính, trong toàn tỉnh Quảng Ngãi đã diễn ra hơn 2.581 cuộc đấu tranh chính trị trực diện với sự tham gia của khoảng 761.475 lượt người, trong đó thị xã Quảng Ngãi đóng vai trò trung tâm với nhiều hình thức đấu tranh phong phú.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ chính sách và hành động chiến tranh của Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa tại thị xã Quảng Ngãi, đồng thời dựng lại bức tranh toàn diện về phong trào đấu tranh chính trị trong giai đoạn 1954-1975. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn thị xã Quảng Ngãi, từ khi Hiệp định Giơnevơ được ký kết đến ngày giải phóng thị xã (24/3/1975). Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc hệ thống hóa tư liệu lịch sử, đồng thời góp phần giáo dục truyền thống cách mạng và nâng cao nhận thức về lịch sử đấu tranh của nhân dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về chiến tranh cách mạng và chiến tranh nhân dân. Hai lý thuyết trọng tâm được áp dụng gồm:

• Lý thuyết chiến tranh nhân dân: Nhấn mạnh vai trò của quần chúng nhân dân trong đấu tranh cách mạng, kết hợp giữa đấu tranh chính trị và đấu tranh vũ trang.
• Lý thuyết về phong trào quần chúng: Phân tích các hình thức đấu tranh chính trị đa dạng, từ đấu tranh hợp pháp đến đấu tranh bí mật, nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của các tầng lớp nhân dân.

Các khái niệm chính bao gồm: đấu tranh chính trị, chiến tranh nhân dân, phong trào quần chúng, ấp chiến lược, và ba mũi giáp công (đấu tranh chính trị, đấu tranh quân sự, binh vận).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp với phương pháp logic, phân tích, tổng hợp, thống kê và so sánh. Nguồn dữ liệu chính gồm:

• Tài liệu thành văn: các công trình nghiên cứu lịch sử, văn kiện Đảng, sách báo chuyên ngành.
• Tài liệu lưu trữ tại kho lưu trữ tỉnh Quảng Ngãi và Bảo tàng tỉnh.
• Tài liệu trên internet và các tạp chí chuyên ngành lịch sử quân sự.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các tài liệu liên quan đến phong trào đấu tranh chính trị tại thị xã Quảng Ngãi trong giai đoạn 1954-1975. Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các tài liệu có tính hệ thống và có dẫn chứng rõ ràng. Timeline nghiên cứu trải dài từ năm 1954 đến 1975, tương ứng với thời gian diễn ra phong trào.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phong trào đấu tranh chính trị diễn ra liên tục và rộng khắp: Từ năm 1954 đến 1975, phong trào không ngừng phát triển với hơn 2.581 cuộc đấu tranh chính trị trực diện, thu hút khoảng 761.475 lượt người tham gia trên toàn tỉnh, trong đó thị xã Quảng Ngãi là trung tâm hoạt động sôi nổi nhất.

2. Đấu tranh chính trị phối hợp chặt chẽ với đấu tranh quân sự và binh vận: Phong trào được tổ chức theo phương châm "hai chân, ba mũi giáp công", kết hợp đấu tranh chính trị với các hoạt động quân sự và binh vận, tạo nên sức mạnh tổng hợp đánh bại chiến lược "chiến tranh đặc biệt" và "chiến tranh cục bộ" của Mỹ và chính quyền Sài Gòn.

3. Phong trào có sự tham gia đa dạng của các tầng lớp nhân dân: Bao gồm công nhân, học sinh, sinh viên, tín đồ Phật giáo, nông dân, và các lực lượng vũ trang. Ví dụ, trong các cuộc biểu tình năm 1966, hàng vạn người dân và học sinh đã xuống đường phản đối quân đội Nam Triều Tiên và chính quyền tay sai.

4. Phong trào đấu tranh chính trị góp phần làm rối loạn hậu phương địch: Các hoạt động đấu tranh đã làm suy giảm thế lực của chính quyền Sài Gòn, phá vỡ các kế hoạch gom dân lập ấp chiến lược, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các lực lượng cách mạng phát triển.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân thành công của phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi xuất phát từ sự lãnh đạo sáng tạo, kịp thời của Đảng bộ tỉnh và Liên khu ủy V, cùng với sự đoàn kết, quyết tâm của nhân dân. Việc kết hợp linh hoạt giữa đấu tranh chính trị và vũ trang đã tạo nên sức mạnh tổng hợp, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

So sánh với các nghiên cứu về phong trào đấu tranh chính trị ở các đô thị miền Nam khác, phong trào tại Quảng Ngãi có đặc điểm nổi bật là sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng và sự đa dạng về hình thức đấu tranh, từ biểu tình, rải truyền đơn đến các hoạt động vũ trang bí mật. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng cuộc đấu tranh theo từng năm và bảng phân loại các hình thức đấu tranh chính trị.

Phong trào không chỉ góp phần vào thắng lợi chung của cuộc kháng chiến mà còn để lại bài học quý giá về xây dựng lực lượng cách mạng, phát huy vai trò quần chúng và tổ chức đấu tranh phù hợp với từng giai đoạn lịch sử.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giáo dục lịch sử và truyền thống cách mạng: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống đấu tranh chính trị của nhân dân Quảng Ngãi trong các trường học và cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức và lòng tự hào dân tộc. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: Sở Giáo dục và Đào tạo, các cơ quan văn hóa.

2. Phát triển nghiên cứu lịch sử địa phương: Khuyến khích các cơ quan nghiên cứu, trường đại học tiếp tục khai thác, bổ sung tư liệu về phong trào đấu tranh chính trị để phục vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Thời gian: liên tục; chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học.

3. Xây dựng các mô hình bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử: Thiết lập các bảo tàng, di tích lịch sử liên quan đến phong trào đấu tranh chính trị, tổ chức các hoạt động văn hóa, kỷ niệm nhằm thu hút sự quan tâm của cộng đồng và du khách. Thời gian: 3-5 năm; chủ thể: UBND thành phố Quảng Ngãi, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch.

4. Ứng dụng bài học kinh nghiệm vào công tác xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay: Áp dụng các nguyên tắc về phát huy sức mạnh quần chúng, xây dựng lực lượng chính trị vững mạnh trong công tác phát triển kinh tế - xã hội và quốc phòng an ninh địa phương. Thời gian: liên tục; chủ thể: các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu lịch sử và khoa học xã hội: Luận văn cung cấp nguồn tư liệu phong phú và phân tích hệ thống về phong trào đấu tranh chính trị tại Quảng Ngãi, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu về lịch sử cách mạng Việt Nam.

2. Giảng viên và sinh viên ngành lịch sử, chính trị: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc giảng dạy và học tập về chiến tranh cách mạng, phong trào quần chúng và lịch sử địa phương.

3. Cán bộ lãnh đạo, quản lý địa phương: Giúp hiểu rõ truyền thống cách mạng, từ đó vận dụng bài học kinh nghiệm vào công tác xây dựng và phát triển địa phương hiện nay.

4. Cộng đồng và thế hệ trẻ Quảng Ngãi: Nâng cao nhận thức về lịch sử, truyền thống yêu nước, góp phần giáo dục lý tưởng cách mạng và tinh thần đoàn kết dân tộc.

Câu hỏi thường gặp

1. Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi có đặc điểm gì nổi bật?
   Phong trào diễn ra liên tục, rộng khắp với sự tham gia đa dạng của các tầng lớp nhân dân, kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh chính trị và vũ trang, tạo nên sức mạnh tổng hợp đánh bại chiến lược của Mỹ và chính quyền Sài Gòn.

2. Vai trò của Đảng bộ tỉnh Quảng Ngãi trong phong trào này như thế nào?
   Đảng bộ tỉnh và Liên khu ủy V đã lãnh đạo sáng tạo, kịp thời đề ra các chủ trương, phương pháp phù hợp với tình hình thực tế, góp phần quan trọng vào thành công của phong trào.

3. Phong trào đấu tranh chính trị đã ảnh hưởng thế nào đến cuộc kháng chiến chống Mỹ?
   Phong trào làm rối loạn hậu phương địch, phá vỡ các kế hoạch gom dân lập ấp chiến lược, tạo điều kiện thuận lợi cho các lực lượng cách mạng phát triển và giành thắng lợi cuối cùng.

4. Các hình thức đấu tranh chính trị phổ biến tại thị xã Quảng Ngãi là gì?
   Bao gồm biểu tình, rải truyền đơn, đình công, hội thảo, đấu tranh hợp pháp và không hợp pháp, kết hợp với các hoạt động vũ trang bí mật.

5. Bài học kinh nghiệm nào có thể rút ra từ phong trào đấu tranh chính trị ở Quảng Ngãi?
   Xác định mục tiêu đấu tranh phù hợp từng giai đoạn, xây dựng lực lượng nòng cốt, phát huy vai trò quần chúng, kết hợp linh hoạt giữa đấu tranh chính trị và vũ trang.

Kết luận

• Phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi (1954-1975) là một bộ phận quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, với sự tham gia rộng rãi của các tầng lớp nhân dân và sự lãnh đạo sáng tạo của Đảng bộ tỉnh.
• Phong trào kết hợp chặt chẽ giữa đấu tranh chính trị, quân sự và binh vận, góp phần làm suy yếu chính quyền Sài Gòn và đế quốc Mỹ.
• Nghiên cứu đã hệ thống hóa tư liệu lịch sử, làm rõ đặc điểm, hình thức và đóng góp của phong trào, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm quý giá.
• Đề xuất các giải pháp nhằm phát huy giá trị lịch sử, giáo dục truyền thống cách mạng và vận dụng bài học vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
• Khuyến khích các nhà nghiên cứu, giảng viên, cán bộ địa phương và cộng đồng tiếp tục khai thác, phát huy giá trị của phong trào đấu tranh chính trị tại Quảng Ngãi trong tương lai.

Hãy cùng nhau bảo tồn và phát huy truyền thống cách mạng quý báu này để xây dựng quê hương Quảng Ngãi ngày càng phát triển và vững mạnh hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, khóa luận đƣợc trình bày thành 3 chƣơng: C ƣơn 1: Khái quát về thị xã Quảng Ngãi và phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi trƣớc năm 1954. C ƣơn : Diễn tiến phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi trong kháng chiến chống Mĩ, cứu nƣớc (1954 – 1975). C ƣơn 3: Một số nhận xét về phong trào đấu tranh chính trị ở thị xã Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi trong kháng chiến chống Mĩ, cứu nƣớc (1954 – 1975). e 7 CHƢƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ THỊ XÃ QUẢNG NGÃI VÀ PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHÍNH TRỊ Ở THỊ XÃ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI TRƢỚC NĂM 1954 1.

Khái quát về thị xã Quảng Ngãi 1. Lịch sử hình thành và tên gọi qua các thời kỳ Vào thời nhà Nguyễn, năm 1807 đã xây dựng trấn Quảng Ngãi trên diện tích khoảng 26 ha tại xã Chánh Mông, thuộc huyện Chƣơng Nghĩa. Đến năm 1896, đƣờng xuyên Việt chạy ngang qua xã, nên đổi tên là xã Chánh Lộ. Ngƣời Pháp đặt tên là Chánh Lộ phố, đƣợc gọi là vùng trung tâm trấn.

Chánh Lộ phố có hai phƣờng: Bắc Lộ phƣờng và Nam Lộ phƣờng. Đến năm 1929 mở rộng lên ngã ba Thu Lộ, thành lập thêm Thu Lộ phƣờng. Cách mạng Tháng Tám 1945, trên cơ sở ba phƣờng của Chánh Lộ phố, chính quyền cách mạng tỉnh quyết định thành lập thị xã Quảng Ngãi. Đến ngày toàn quốc kháng chiến 19 tháng 12 năm 1946, các cơ quan tỉnh và đồng bào nội thị chuyển ra nông thôn, thị xã Quảng Ngãi sáp nhập với làng Ngọc Án, gọi là xã Nghĩa Lộ, trực thuộc huyện Tƣ Nghĩa.

Thời Việt Nam Cộng hòa, chính quyền Sài Gòn tách Bắc Lộ phƣờng thành hai, đặt ra bốn ấp: Bắc Môn, Bắc Lộ, Nam Lộ, Thu Lộ, lập nên xã Cẩm Thành. Để tiện cho việc chỉ đạo cuộc kháng chiến, tháng 6 năm 1965, Tỉnh ủy Quảng Ngãi quyết định tái lập thị xã Quảng Ngãi trực thuộc tỉnh, gồm 4 ấp: Bắc Môn, Bắc Lộ, Nam Lộ, Thu Lộ, lập nên xã Cẩm Thành. Và các thôn của hai xã Nghĩa Lộ, Nghĩa Dõng, cùng một số thôn của các xã Nghĩa Điền, Tịnh Ấn. Ngày 24 tháng 3 năm 1975, thị xã Quảng Ngãi đƣợc giải phóng hoàn toàn.

Đơn vị hành chính đƣợc điều chỉnh bao gồm 4 phƣờng, 3 xã nhƣ sau: ấp Bắc Môn đổi thành phƣờng Lê Hồng Phong, ấp Bắc Lộ đổi thành phƣờng Trần Hƣng Đạo, ấp nam Lộ đổi thành phƣờng Nguyễn Nghiêm, xã Nghĩa Lộ, xã Nghĩa Điền, e 8 xã Nghĩa Dõng. Tháng 2 năm 1976, hai tỉnh Bình Định và Quảng Ngãi hợp nhất thành tỉnh Nghĩa Bình. Đồng thời, thị xã Quảng Ngãi hợp nhất với huyện Tƣ Nghĩa thành thị xã Quảng Nghĩa thuộc tỉnh Nghĩa Bình. Tuy nhiên, tỉnh lỵ tỉnh Nghĩa Bình đặt tại thị xã Quy Nhơn (nay là thành phố Quy Nhơn).

Do bị mất vai trò là tỉnh lỵ trong thời gian dài (1975-1989), thị xã Quảng Nghĩa mất đi nhiều cơ hội phát triển nên dần thua kém các đô thị khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Ngày 30 tháng 6 năm 1989, tỉnh Quảng Ngãi đƣợc tái lập từ tỉnh Nghĩa Bình cũ, thị xã Quảng Ngãi trở lại là tỉnh lỵ tỉnh Quảng Ngãi Ngày 23 tháng 12 năm 2002, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định số 1711/QĐ-BXD công nhận thị xã Quảng Ngãi là đô thị loại III Đặc biệt Ngày 26 tháng 8 năm 2005, Chính phủ ban hành Nghị định 112/2005/NĐ-CP thành lập thành phố Quảng Ngãi trên cơ sở toàn bộ diện tích của thị xã Quảng Ngãi Ngày 12 tháng 12 năm 2013, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 123/NQ- CP điều chỉnh, mở rộng địa giới hành chính thành phố Quảng Ngãi Chuyển toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của thị trấn Sơn Tịnh và 9 xã: Tịnh Ấn Tây, Tịnh Ấn Đông, Tịnh An, Tịnh Long, Tịnh Châu, Tịnh Thiện, Tịnh Khê, Tịnh Hòa, Tịnh Kỳ thuộc huyện Sơn Tịnh và 3 xã: Nghĩa Hà, Nghĩa Phú, Nghĩa An thuộc huyện Tƣ Nghĩa về thành phố Quảng Ngãi quản lý Thành lập phƣờng Trƣơng Quang Trọng trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị trấn Sơn Tịnh Nhƣ vậy, Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, thành phố Quảng Ngãi có 16.015,34 ha diện tích tự nhiên, 260.252 nhân khẩu với 23 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 9 phƣờng và 14 xã, giữ ổn định đến nay. Ngày 24 tháng 9 năm 2015, Thủ tƣớng Chính phủ ban hành Quyết định 1654/QĐ-TTg công nhận thành phố Quảng Ngãi là đô thị loại II. Thành phố Quảng Ngãi hiện nay là đơn vị hành chính trực thuộc tỉnh e 9 Quảng Ngãi.

Thành phố Quảng Ngãi nằm ở phía đông tỉnh, phía đông, tây, nam đều giáp huyện Tƣ Nghĩa, phía Bắc giáp huyện Sơn Tịnh, có quốc lộ 1 chạy qua và đƣờng sắt thống nhất chạy qua.2 Vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên 1.1 Vị trí địa lí. Thị xã Quảng Ngãi trƣớc đây là xã Chánh Lộ thuộc phủ Tƣ Nghĩa nằm ở tọa 15°03 độ vĩ bắc và 180°48 độ kinh đông. Phía Bắc giáp huyện Sơn Tịnh, phía Đông, Tây, Nam giáp huyện Tƣ Nghĩa. Trƣớc tháng 8 năm 1945, diện tích xã Chánh Lộ bao gồm cả thôn An Phú và bãi cát này giao lại cho xã Tịnh An huyện Sơn Tịnh Thị xã Quảng Ngãi cách thủ đô Hà Nội 883km, cách thành phố Hồ Chí Minh 835km.

Thị xã nằm trên trục đƣờng giao thông huyết mạch Bắc- Nam cả đƣờng sắt, đƣờng bộ và đƣờng thủy( cách cảng Sa Kỳ khoảng 18km ).2 Điều kiện tự nhiên Thị xã Quảng Ngãi nằm trong địa hình đồng bằng ven biển, thấp và bằng phẳng, hƣớng dốc chủ yếu từ Tây sang đông, độ cao so với mặt nƣớc biển từ 4 đến 9km. Khu vực phía Tây và thành cổ có độ cao trung bình 8m, ít bị ngập lụt. Cũng nhƣ các tỉnh ven biển Trung Trung Bộ, thị xã Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi nằm trong vùng khí hậu á nhiệt đới và khu vực gió mùa Đông Nam Á. Mỗi năm có hai mùa nắng và mƣa rõ rệt.

Mùa mƣa từ tháng 9 đến tháng 1 năm sau. Lƣợng mƣa trung bình hằng năm là 2. Mƣa tập trung cao nhất váo các tháng 9, 10, 11 chiếm 70% lƣợng mƣa trong cả năm. Mùa mƣa thƣờng có gió bắc - tây bắc và bão lụt, gây ảnh hƣởng xấu đến sản xuất và đời sống nhân dân.

Mùa nắng từ tháng 2 đến tháng 8. Số giờ nắng trung bình hằng năm là 2043 giờ. Mùa nắng thƣờng có gió đông - đông nam đem không khí mát lành cho con ngƣời, nhƣng có nhiều lúc gió tây nam thổi hai ba ngày liền với tốc độ 14 - 15km/giờ, mang theo khí nóng oi bức. Xung quanh thị xã Quảng Ngãi có nhiều núi thấp bao bọc.

Riêng trong e 10 lòng thị xã có núi Bút và núi Ông. Núi Bút ở phía nam thị xã, sát đƣờng quóc lộ 1A trƣớc đây cao khoảng 61m, nay còn khoảng hơn 50m. Đứng trên đỉnh núi Bút có thể nhìn bao quát thị xã Quảng Ngãi. Còn núi Ông trƣớc đây cao khoảng 39m, nay còn khoảng 28m.

Thị xã Quảng Ngãi có 3 con sông lớn chảy qua: sông Trà Khúc phía Bắc, sông Bầu Giang phía Nam và sông Kênh phía Tây, Ở thị xã Quảng Ngãi hầu nhƣ không có hồ nƣớc tự nhiên đáng kể, chỉ có những hồ nƣớc đƣợc đào đắp phục vụ việc thủy điện, thủy lợi. Biển ở thị xã Quảng Ngãi, có biển Mỹ Khê nay nằm ở xã Tịnh khê có thềm lục địa tƣơng đối hẹp, bờ biển tƣơng đối dài, có nhiều cửa biển, vùng biển ven bờ nằm bên vùng nƣớc sâu của trũng biển Đông, do đó có điều kiện phát triển mạnh. Khoáng sản trong khu vực thị xã Quảng Ngãi tƣơng đối ít, chủ yếu nằm ở những vùng lân cận thị xã, đƣợc chia làm bốn nhóm chính: Khoáng sản kim loại ( sắt, nhôm, thiếc, vàng,…), khoáng chất công nghiệp: ( than bùn, graphit,…), vật liệu xây dựng: ( đá ốp lát, đá xây dựng,…), nƣớc khoáng: ( nƣớc khoáng, nƣớc nóng,…).3 Điều kiện kinh tế - xã hội 1.1 Đặc điểm kinh tế Trƣớc năm 1955, tuy đã từng mang tên Chánh Lộ phố, rồi thị xã Quảng Ngãi, mảnh đất này chủ yếu vẫn mang tính chất nông thôn với nền kinh tế nông nghiệp. Trên 90% dân cƣ vùng ven và 30% dân cƣ nội thị là nông dân lao dộng.

Diện tích đất nông nghiệp toàn thị xã là 2.007ha, trong đó trồng lúa 746ha, trồng hoa màu, mía 580ha, đất vƣờn 751ha. Cây lƣơng thực chính ở thị xã Quảng Ngãi vẫn là cây lúa nƣớc. Trƣớc kia nông dân thị xã Quảng Ngãi dùng các giống lúa cũ và các phƣơng thức cổ truyền để canh tác. Ngoài trồng cây lúa nƣớc, ngƣời dân còn trồng khoai lang, bắp, mỳ,….

Nhƣ vậy, từ lâu nông nghiệp đã phát triển tƣơng đối toàn diện e 11 Cùng với nông nghiệp, trƣớc kia ngƣời dân ở thị xã đã có nhiều nghề thủ công truyền thống nhƣ: ép mía nấu đƣờng, một số nghề thủ công nhƣ gốm, đánh bắt hải sản,… Ngoài ra còn có nghề tiện gỗ, nghề mộc khá tỉnh xảo, sản xuất đồ dùng bằng thủy tinh,…. Về công nghiệp giai đoạn 1954 đến 1975 vẫn còn thô sơ lạc hậu do chiến tranh, trừ một số công sở trong thành, một số nhà xƣởng của nhà giàu,… Ngoài ra có công nghiệp mía đƣờng, công nghiệp chế biến nông sản và muối, thủy hải sản,… Tiểu thủ công nghiệp ở thị xã Quảng Ngãi đƣợc hình thành và tồn tại khá sớm. Nghề thủ công ở thị xã Quảng Ngãi hầu hết đều có nguồn gốc từ những ngƣời nông dân miền Bắc di cƣ vào Nam trong các thế kỷ XV, XVI và một bộ phận nhỏ là ngƣời hoa truyền vào ( làm kẹo, làm nhang ).Một số làng nghề tiêu biểu nhƣ nghề làm gốm, đúc đồng, nghề rèn, chế tác đá, nghề mộc,… Về thƣơng nghiệp, ở thị xã Quảng Ngãi trƣớc năm 1945 chủ yếu là tiêu thƣơng, buôn gánh, bán bƣng, làm dịch vụ ăn uống giải khát. Nhờ có quan hệ buôn bán với ngƣời Hoa ở Thu Xà, với thƣơng lái ở Cổ lũy, thƣơng nghiệp thị xã phát triển dần lên.

Chợ tỉnh là chợ lớn nhất, trở thành đầu mối giao lƣu ở thị xã và các huyện lỵ, cũng nhƣ các tỉnh với nhau. Các nhà buôn lớn, buôn sỉ đều nằm trong tay Hoa Kiều, Ấn Kiều. Thƣơng gia ngƣời Việt tại thị xã chỉ có mấy hiệu buôn vừa và nhỏ. Là trung tâm của vùng châu ổ sông Trà Khúc, thƣơng nghiệp thị xã mở rộng với bên ngoài qua bến Tam Thƣơng, có ba đƣờng buôn bán tấp nập.

Sau hiệp định Giơnevơ năm 1954 về Đông Dƣơng, đất nƣớc tạm thời bị chia cắt hai miền Nam - Bắc.