Tổng quan nghiên cứu

Trong xu thế chuyển dịch cơ cấu kinh doanh của hệ thống ngân hàng thương mại hiện đại, việc phát triển các dịch vụ bán lẻ phi tín dụng đóng vai trò chiến lược nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng và đa dạng hóa nguồn thu bền vững. Tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân Đội Chi nhánh Trần Duy Hưng, kết quả kinh doanh giai đoạn 2015-2019 ghi nhận sự bứt phá ấn tượng với lợi nhuận trước thuế năm 2019 đạt 95,45 tỷ đồng, tăng trưởng 69% so với năm 2018, đồng thời quy mô vốn huy động tăng 124%. Dù vậy, nguồn thu của chi nhánh vẫn phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động tín dụng truyền thống, trong khi thu nhập từ phí dịch vụ phi tín dụng vẫn còn chiếm tỷ trọng khiêm tốn so với tiềm năng thị trường tại quận Cầu Giấy, Hà Nội.

Vấn đề nghiên cứu then chốt xuất phát từ bối cảnh Ngân hàng Nhà nước kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ tăng trưởng tín dụng và trần cho vay theo Luật Các tổ chức tín dụng số 17/2017/QH14. Một số mảng dịch vụ bán lẻ phi tín dụng tại chi nhánh như dịch vụ kiều hối và tư vấn đầu tư có tốc độ phát triển chậm, quy trình xử lý giao dịch chưa tối ưu và năng lực cạnh tranh chịu áp lực lớn từ hơn 20 chi nhánh tổ chức tín dụng lân cận.

Mục tiêu của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng phát triển 5 nhóm dịch vụ bán lẻ phi tín dụng dành cho khách hàng cá nhân giai đoạn 2015-2019, từ đó xác lập phương hướng và hệ thống giải pháp toàn diện đến năm 2025. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại Chi nhánh Trần Duy Hưng và 2 phòng giao dịch trực thuộc gồm Phòng giao dịch Xuân Thủy và Phòng giao dịch Nghĩa Tân. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp bộ giải pháp giúp chi nhánh nâng cao năng lực phục vụ, tối ưu hóa tỷ trọng thu ngoài lãi và gia tăng mức độ gắn kết của khách hàng cá nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa mô hình chất lượng dịch vụ SERVQUAL của Parasuraman cùng các cộng sự năm 1988, lý thuyết hành vi người tiêu dùng của Philip Kotler năm 2000 và nguyên lý cân bằng Cung - Cầu trong dịch vụ tài chính ngân hàng. Mô hình đánh giá chất lượng dịch vụ bán lẻ phi tín dụng được chuẩn hóa qua 5 chiều kích then chốt: Phương tiện hữu hình, Độ tin cậy, Tính đáp ứng, Năng lực phục vụ và Sự đồng cảm.

Khung phân tích tập trung vào 4 khái niệm chuyên ngành nền tảng:

  1. Dịch vụ bán lẻ phi tín dụng của ngân hàng thương mại: Là các dịch vụ tài chính, thanh toán, ngân quỹ, bảo hiểm và tư vấn đầu tư do ngân hàng cung ứng cho khách hàng cá nhân nhằm thu phí và hoa hồng thuần, không bao gồm hoạt động cấp tín dụng.
  2. Kênh phân phối đa kênh: Sự kết hợp đồng bộ giữa kênh phân phối trực tiếp tại quầy giao dịch và kênh tự động thông qua máy ATM, máy POS cùng hệ thống ngân hàng số.
  3. Nghiệp vụ bảo hiểm liên kết ngân hàng Bancassurance: Hoạt động phân phối các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ và phi nhân thọ qua mạng lưới chi nhánh ngân hàng.
  4. Thu nhập thuần ngoài lãi: Chỉ tiêu phản ánh giá trị thặng dư từ phí dịch vụ sau khi trừ chi phí trực tiếp, thể hiện mức độ độc lập tài chính của ngân hàng đối với rủi ro tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo thường niên, báo cáo tài chính giai đoạn 2015-2019 của Chi nhánh Trần Duy Hưng cùng các văn bản chỉ đạo điều hành của Ngân hàng Nhà nước. Dữ liệu sơ cấp được tác giả thu thập thông qua khảo sát thực tế trong mốc thời gian từ tháng 2 năm 2020 đến tháng 4 năm 2020.

Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định với 400 phiếu khảo sát gửi qua thư điện tử tới tệp khách hàng cá nhân đang giao dịch tại chi nhánh, thu về 250 phiếu hợp lệ đạt tỷ lệ phản hồi 62,5%. Cơ cấu mẫu phân bổ đa dạng gồm 50,4% nhân viên văn phòng, 32,0% cá nhân tự kinh doanh, 9,6% công chức và viên chức nhà nước, cùng 8,0% thuộc nhóm hưu trí và nghề nghiệp khác. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện dựa trên cơ sở dữ liệu khách hàng hiện hữu được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện cao cho các phân khúc tiêu dùng tài chính trên địa bàn.

Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, phân tích đối chứng và tính toán giá trị trung bình Mean dựa trên thang đo khoảng Interval Scale 5 mức độ từ 1,00 điểm đến 5,00 điểm của Hoàng Trọng và Chu Nguyễn Mộng Ngọc năm 2012. Việc lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa chính xác các cảm nhận định tính vô hình của khách hàng, xác định rõ khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế trải nghiệm để làm căn cứ đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả kinh doanh tổng thể tăng trưởng vượt bậc nhưng cơ cấu thu nhập chưa đồng đều. Lợi nhuận trước thuế của chi nhánh tăng từ 38,96 tỷ đồng năm 2015 lên 95,45 tỷ đồng năm 2019, riêng năm 2018 tăng 38% và năm 2019 tăng trưởng 69%. Quy mô vốn huy động năm 2019 tăng 124% so với năm 2018, đạt mức 4.391 tỷ đồng. Tuy nhiên, nguồn thu chủ yếu vẫn đến từ tín dụng, thu nhập thuần từ phí dịch vụ phi tín dụng đóng góp chưa tương xứng với quy mô tài sản.

Thứ hai, mức độ đón nhận và tiềm năng tăng trưởng giữa các nhóm sản phẩm phi tín dụng có sự phân hóa sâu sắc. Khảo sát 250 khách hàng cho thấy dịch vụ thẻ và ngân hàng điện tử App MBBank đạt tỷ lệ 100% khách hàng mong muốn tiếp tục gắn bó. Sản phẩm bảo hiểm Bancassurance bộc lộ dư địa lớn với 52,6% khách hàng chưa từng sử dụng bày tỏ sự quan tâm. Ngược lại, dịch vụ tư vấn đầu tư chỉ đạt 29,7% và dịch vụ kiều hối chỉ ghi nhận 16,7% tỷ lệ quan tâm từ nhóm khách hàng tiềm năng.

Thứ ba, các chỉ tiêu chất lượng dịch vụ định tính bộc lộ nhiều điểm nghẽn thực tế. Khách hàng đánh giá cao phương tiện hữu hình nhờ trụ sở khang trang, vị trí giao dịch thuận tiện và độ tin cậy trong bảo mật tài khoản. Tuy nhiên, các tiêu chí về tính đáp ứng, năng lực phục vụ và sự đồng cảm có điểm trung bình Mean thấp, phản ánh thời gian chờ đợi in chứng từ kiều hối còn lâu và biểu phí dịch vụ thẻ chưa đủ sức cạnh tranh với các ngân hàng thương mại cổ phần trên cùng địa bàn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên bắt nguồn từ chất lượng nguồn nhân lực tại chi nhánh còn trẻ, thiếu kinh nghiệm thực chiến trong tư vấn bán chéo các sản phẩm tài chính phức tạp như trái phiếu hay chứng chỉ quỹ. Cơ chế kiểm tra, giám sát chất lượng phục vụ sau bán hàng chưa được tiến hành định kỳ bởi một bộ phận độc lập. Ngoài ra, chính sách tiếp thị đa kênh còn yếu, ngân sách truyền thông dành cho khối khách hàng hành chính sự nghiệp, trường học và bệnh viện quận Cầu Giấy chưa được đầu tư đúng mức.

Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các công trình trước đây của Võ Thanh Hoàng năm 2008 và Lê Nguyễn Anh Đào năm 2016, khẳng định thái độ phục vụ và mức độ thấu hiểu của nhân viên là nhân tố cốt lõi chi phối sự gắn kết của khách hàng. Trong luận văn, chuỗi số liệu tài chính 5 năm từ 2015 đến 2019 được mô tả trực quan qua biểu đồ cột kết hợp đường tăng trưởng lợi nhuận, cùng các bảng tổng hợp tần số và biểu đồ tròn phân bổ nhu cầu dịch vụ trong tương lai của 250 khách hàng, tạo nên bức tranh thực chứng rõ ràng và thuyết phục.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cấp tính năng và số hóa toàn diện hệ sinh thái sản phẩm phi tín dụng. Chi nhánh cần phối hợp Khối Công nghệ thông tin tích hợp 100% các tính năng thanh toán hóa đơn thiết yếu, mở rộng liên kết với các ví điện tử hàng đầu và rút ngắn 30% thời gian luân chuyển hồ sơ phát hành thẻ online giai đoạn 2020-2022, do Phòng Khách hàng cá nhân làm đầu mối thực hiện.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình đào tạo và nâng cao năng lực phục vụ của đội ngũ nhân sự. Tổ chức định kỳ 6 tháng một lần các khóa huấn luyện kỹ năng tư vấn chuyên sâu cho 100% chuyên viên quản lý khách hàng cá nhân, đồng thời cam kết giữ ổn định đội ngũ nhân sự bán lẻ tối thiểu 3 năm nhằm xây dựng tính chuyên nghiệp và sự tận tâm, do Ban Giám đốc chi nhánh và Phòng Nhân sự phụ trách trong giai đoạn 2020-2025.

Thứ ba, phân tầng chính sách khách hàng và gia tăng mức độ đồng cảm. Xây dựng gói dịch vụ tài chính may đo cho 3 nhóm khách hàng trọng tâm gồm nhóm thu nhập rất cao, nhóm trung lưu và nhóm đại chúng, đặt mục tiêu nâng chỉ số hài lòng tổng thể đạt giá trị Mean trên 4,20 điểm vào năm 2023, do Bộ phận Dịch vụ khách hàng chủ trì triển khai.

Thứ tư, đẩy mạnh truyền thông tiếp thị và mở rộng mạng lưới thanh toán tự động. Gia tăng 25% số lượng thiết bị chấp nhận thẻ POS và mã QR tại các trường học, bệnh viện, khu dân cư trên địa bàn quận Cầu Giấy giai đoạn 2021-2025, do Tổ Marketing phối hợp với Phòng giao dịch Xuân Thủy và Phòng giao dịch Nghĩa Tân thực hiện.

Thứ năm, hoàn thiện công tác kiểm tra, khảo sát chất lượng dịch vụ định kỳ. Thành lập tổ giám sát độc lập, thực hiện khảo sát sự hài lòng sau giao dịch và cam kết tỷ lệ giải quyết khiếu nại thỏa đáng đạt 100% trong vòng 24 giờ làm việc, do Ban Kiểm soát nội bộ chi nhánh giám sát thường xuyên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Ban Giám đốc và các nhà quản trị chi nhánh ngân hàng thương mại có thể ứng dụng trực tiếp khung phân tích 5 chiều kích chất lượng để tái cơ cấu danh mục sản phẩm và hoạch định chiến lược tăng trưởng doanh thu ngoài lãi.

Thứ hai, đội ngũ chuyên viên quan hệ khách hàng cá nhân và giao dịch viên ngân hàng sẽ nắm bắt sâu sắc hành vi, tâm lý và kỳ vọng thực tế của 250 khách hàng khảo sát, từ đó hoàn thiện kỹ năng tư vấn bán chéo sản phẩm thẻ, bảo hiểm Bancassurance và đầu tư tài chính.

Thứ ba, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị kinh doanh tìm thấy nguồn tư liệu học thuật giá trị về phương pháp khảo sát sơ cấp, cách thức vận dụng thang đo khoảng Interval Scale và quy trình lượng hóa sự hài lòng của khách hàng.

Thứ tư, các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Hội sở chính các ngân hàng thương mại có thêm căn cứ thực chứng tại cấp cơ sở để hoàn thiện khung pháp lý về phí dịch vụ, hạ tầng thanh toán không dùng tiền mặt và chiến lược chuyển đổi số quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Dịch vụ ngân hàng bán lẻ phi tín dụng bao gồm những nhóm sản phẩm chủ yếu nào? Dịch vụ ngân hàng bán lẻ phi tín dụng tập trung vào 5 nhóm sản phẩm chính gồm dịch vụ thẻ thanh toán, ngân hàng điện tử App MBBank, dịch vụ chuyển tiền kiều hối, bảo hiểm liên kết Bancassurance và tư vấn sản phẩm đầu tư. Các sản phẩm này phục vụ toàn diện nhu cầu thanh toán, bảo vệ và tích lũy tài chính của khách hàng cá nhân mà không phát sinh rủi ro cho vay tín dụng.

Tại sao ngân hàng thương mại cần ưu tiên chuyển dịch sang dịch vụ phi tín dụng? Phát triển dịch vụ phi tín dụng giúp ngân hàng phân tán rủi ro khi tăng trưởng tín dụng bị giới hạn bởi trần tín dụng của Ngân hàng Nhà nước. Nguồn thu từ phí và hoa hồng dịch vụ tạo ra dòng tiền an toàn, ổn định và không chịu áp lực trích lập dự phòng rủi ro lớn như năm 2016 khi chi phí dự phòng làm lợi nhuận chi nhánh giảm 10,58%.

Những rào cản lớn nhất đối với Chi nhánh Trần Duy Hưng khi mở rộng dịch vụ phi tín dụng là gì? Khảo sát thực tế chỉ ra 3 rào cản cốt lõi gồm: đội ngũ nhân sự trẻ thiếu kinh nghiệm tư vấn bán chéo các gói sản phẩm đầu tư phức tạp, biểu phí giao dịch thẻ tín dụng chưa thực sự cạnh tranh, và thời gian chờ đợi hoàn tất thủ tục kiều hối tại quầy còn kéo dài khiến khách hàng chưa thực sự hài lòng.

Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để lượng hóa chất lượng dịch vụ trong luận văn? Tác giả đã triển khai khảo sát 400 khách hàng qua email, thu về 250 phiếu hợp lệ từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2020. Nghiên cứu sử dụng thang đo Likert 5 mức độ kết hợp thang đo khoảng Interval Scale để tính toán giá trị trung bình Mean cho 5 yếu tố: Hữu hình, Tin cậy, Đáp ứng, Năng lực phục vụ và Đồng cảm.

Giải pháp nào mang tính đột phá nhất giúp chi nhánh bứt phá thu nhập ngoài lãi đến năm 2025? Giải pháp đột phá là đẩy mạnh số hóa trên ứng dụng MBBank, kết hợp chương trình đào tạo định kỳ 6 tháng một lần cho 100% chuyên viên bán lẻ nhằm nâng cao năng lực tư vấn mảng Bancassurance và đầu tư. Đồng thời, chi nhánh cần phân tầng 3 nhóm khách hàng để cá nhân hóa chính sách chăm sóc, hướng tới mục tiêu nâng điểm hài lòng lên trên 4,20 điểm.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phát triển dịch vụ bán lẻ phi tín dụng và chuẩn hóa mô hình đánh giá 5 chiều kích chất lượng tại cấp chi nhánh ngân hàng thương mại.
  • Phân tích thực trạng kinh doanh giai đoạn 2015-2019 với lợi nhuận đạt 95,45 tỷ đồng và vốn huy động tăng 124% trong năm 2019, đồng thời chỉ rõ sự tăng trưởng chưa đồng đều giữa các nhóm sản phẩm phi tín dụng.
  • Khảo sát sơ cấp 250 khách hàng cá nhân giúp lượng hóa chính xác điểm mạnh về cơ sở vật chất và nhận diện các điểm nghẽn về năng lực phục vụ, tính đáp ứng của nhân sự.
  • Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp chiến lược gắn với mục tiêu nâng điểm trung bình hài lòng lên trên 4,20 điểm và tăng 25% mạng lưới điểm chấp nhận thanh toán POS/QR code giai đoạn 2020-2025.
  • Đưa ra hệ thống kiến nghị xác đáng gửi Ngân hàng Nhà nước và Hội sở chính MB nhằm hoàn thiện chính sách biểu phí, hạ tầng công nghệ và chiến lược đào tạo nhân lực đồng bộ.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp khung giải pháp thực chứng có tính ứng dụng cao, giúp giải quyết triệt để bài toán gia tăng thu nhập ngoài lãi tại đơn vị cơ sở. Trong các bước tiếp theo từ quý 4 năm 2020, chi nhánh cần nhanh chóng thành lập tổ triển khai đề án, phân bổ nguồn lực đào tạo và đẩy mạnh số hóa dịch vụ. Các nhà quản trị ngân hàng và chuyên viên học thuật hãy ứng dụng ngay mô hình nghiên cứu này để nâng cao chất lượng dịch vụ và tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh bán lẻ bền vững.