CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY TIÊU DÙNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát chung về cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng Có nhiều quan điểm khác nhau về CVTD, có quan điểm: “Cho vay tiêu dùng của ngân hàng nhằm tài trợ cho các nhu cầu tiêu dùng của hộ gia đình và cá nhân. CVTD là loại tín dụng cấp cho các cá nhân để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng như: mua sắm nhà cửa, xe cộ, các loại hàng hóa bền chắc như tủ lạnh, điều hòa,… CVTD là loại cho vay nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu và mua sắm tiện nghi sinh hoạt gia đình nhằm nâng cao đời sống dân cư.
KH vay là những người có thu nhập không cao nhưng ổn định, chủ yếu là công nhân viên chức hưởng lương có việc làm ổn định và số lượng KH rất đông.” [5] Khi KH có nhu cầu cá nhân, hộ gia đình mà chưa đáp ứng đủ chi tiêu, thì có thể vay ngân hàng với mục đích tiêu dùng nếu đủ điều kiện đi vay, ngân hàng sẽ thẩm định hồ sơ và hoàn tất khoản vay đối với KH và KH sẽ có nghĩa vụ thanh toán khi đến hạn trả gốc và lãi theo hợp đồng thỏa thuận giữa ngân hàng và KH. “Ngân hàng thương mại (NHTM) sẽ chuyển nhượng tạm thời một lượng giá trị từ NHTM sang KH vay và sau một thời gian nhất định sẽ hoàn trả số tiền vay cho NHTM kèm theo một khoản lãi, trong thời gian chiếm dụng vốn. CVTD là các khoản vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của KH bao gồm cả KH là cá nhân hay hộ gia đình.” [7] Như vậy, “Cho vay tiêu dùng là hình thức cấp tín dụng trong đó Ngân hàng thỏa thuận để khách hàng là cá nhân hay hộ gia đình sử dụng một khoản tiền với mục đích tiêu dùng theo nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi sau một thời gian nhất định”. Đối tượng cho vay tiêu dùng - Căn cứ vào khả năng tài chính của KH như sau: 5 + Đối tượng KH có thu nhập thấp: Nhu cầu tín dụng của nhóm KH này hạn chế do nguồn thu nhập không đủ thỏa mãn những nhu cầu đa dạng.
+ Đối tượng KH có thu nhập trung bình: KH thuộc nhóm này mong muốn được vay tiêu dùng (VTD) hơn là bỏ ra khoản tiết kiệm dự phòng. + Đối tượng KH có thu nhập cao: Những KH này thường cần tới những khoản VTD với tư cách là những khoản phụ trợ linh hoạt để chi tiêu khi tiền vốn tích lũy của KH đang đầu tư trung và dài hạn. - Căn cứ vào tình trạng việc làm của KH như sau: + Những người làm công ăn lương. + Những người có công việc kinh doanh riêng.
+ Những người hành nghề chuyên nghiệp (Bác sĩ, ca sĩ, tư vấn…). + Những người lao động tự do. Đặc điểm cho vay tiêu dùng - Quy mô của từng hợp đồng vay thường nhỏ, dẫn đến chi phí tổ chức cho vay cao. - Nhu cầu VTD của KH thường phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế.
- Nhu cầu VTD của KH hầu như ít co giãn với lãi suất mà thông thường KH quan tâm tới số tiền phải thanh toán hơn là lãi suất phải trả. - Mức thu nhập và trình độ học vấn là hai biến số có quan hệ mật thiết tới nhu cầu VTD của KH. - KH đi VTD thường có thu nhập không cao nhưng ổn định, giá trị khoản vay phục vụ mục đích tiêu dùng cá nhân nên giá trị khoản vay thấp. - Nguồn trả nợ chủ yếu của KH đi vay có thể biến động lớn, phụ thuộc vào quá trình làm việc, kỹ năng và kinh nghiệm đối với công việc.
Lợi ích của cho vay tiêu dùng - Đối với Ngân hàng: + CVTD giúp tăng khả năng cạnh tranh của các NHTM với nhau, nhằm thu hút được đối tượng KH mới, từ đó mở rộng quan hệ với KH. Bằng việc nâng cao và phát triển mạng lưới, đa dạng sản phẩm, nâng cao chất lượng 6 dịch vụ CVTD, số lượng KH lựa chọn dịch vụ của NHTM nhiều hơn, KH sẽ giới thiệu cho người thân, bạn bè sử dụng dịch vụ, sản phẩm của mình. + CVTD là công cụ marketing rất hiệu quả, nhiều đối tượng KH sẽ biết đến Ngân hàng nhiều hơn và huy động được nhiều nguồn tiền gửi của dân cư. - Đối với khách hàng: + Nhờ có CVTD mà KH được hưởng các tiện ích trước khi tích lũy đủ số tiền và đáp ứng nhu cầu cần thiết của KH có tính cấp bách.
+ Khi VTD thì KH phải đảm bảo được khả năng chi trả các khoản thanh toán khi đến hạn, tránh trường hợp VTD để chi tiêu vượt mức cho phép và làm giảm khả năng tiết kiệm cũng như mất khả năng chi trả. - Đối với nền kinh tế: “Thúc đẩy nền kinh tế phát triển theo hướng tích cực, nhu cầu tiêu dùng mua sắm của KH được nâng lên, đời sống nhân dân được cải thiện, an sinh xã hội đảm bảo. CVTD khơi thông luồng chuyển dịch hàng hóa, NHTM cho KH vay vốn đã tạo ra khả năng thanh toán cho KH trước khi có đủ số tiền cần thiết. Các hình thức cho vay tiêu dùng - Dựa vào mục đích vay tiêu dùng + CVTD cư trú: Là các khoản VTD nhằm tài trợ cho nhu cầu mua sắm, xây dựng, cải tạo nhà ở của KH là cá nhân hoặc hộ gia đình.
+ CVTD phi cư trú: Là những khoản VTD tài trợ cho việc trang trải các chi phí mua sắm xe cộ, đồ dùng gia đình, chi phí học hành, giải trí, du lịch,… - Dựa vào phương thức hoàn trả + Cho vay tiêu dùng trả góp: Đây là hình thức CVTD trong đó KH đi vay trả nợ cho NHTM nhiều lần, theo những kỳ hạn nhất định trong thời hạn CVTD. Hình thức VTD trả góp được nhiều KH lựa chọn, sẽ trả dần số tiền ít thay vì phải trả một khoản tiền lớn. Đối với loại CVTD này, các NHTM thường chú ý đến một số vấn đề cơ bản, có tính nguyên tắc như: 7 “Một là, Loại tài sản được tài trợ: Tài trợ cho nhu cầu mua sắm đối với tài sản có thời hạn sử dụng lâu bền và có giá trị lớn vì với những tài sản này. Hai là, Số tiền phải trả trước: NHTM yêu cầu KH đi vay phải thanh toán trước một phần giá trị tài sản cần mua sắm.
Như vậy, về phía NHTM sẽ được đảm bảo một phần tài sản và về phía KH có trách nhiệm ghi nhận khoản nợ và thanh toán khi đến hạn. Ba là, Chi phí tài trợ: Chi phí tài trợ chủ yếu bao gồm lãi vay và các chi phí khác có liên quan. Bốn là, Điều khoản thanh toán: Khi xác định điều khoản liên quan đến việc thanh toán nợ của KH, NHTM chú ý đến số tiền thanh toán mỗi định kỳ.” [5] Đôi khi KH nhận hợp đồng tín dụng không đọc kỹ các nội dung trên đó mà chỉ nhìn phần tiền thanh toán hàng tháng, cán bộ tín dụng của NHTM cố gắng hỗ trợ, hướng dẫn KH cụ thể các điều khoản để tránh trường hợp kém hiểu biết dẫn đến vi phạm điều khoản hợp đồng. Các NHTM luôn tạo điều kiện tối ưu cho KH vay vốn nhằm mục đích có ích và hệ thống có nhiều hình thức hoàn trả số tiền vay để KH tuỳ thuộc vào khả năng để lựa chọn.
- Dựa vào hình thức bảo đảm tiền vay + Cho vay tín chấp: Không cần tài sản đảm bảo, dựa hoàn toàn vào uy tín của KH đang công tác để phục vụ cho các mục đích cá nhân. Hình thức vay này KH phải tuân thủ quy định chặt chẽ từ phía NHTM và đối tượng KH vay được thẩm định kỹ lưỡng, bởi sự ràng buộc ở đây chỉ có niềm tin, không có tài sản hay ràng buộc nào. Hình thức vay này có lãi suất cao hơn các hình thức khác. + Cho vay cầm cố: NHTM giữ tài sản KH để đảm bảo các nghĩa vụ.
+ Cho vay thế chấp lương: áp dụng cho KH có, thu nhập ổn định, ngoài các khoản chi tiêu thường xuyên hàng tháng thì còn một phần tích lũy để trả 8 nợ các khoản vay. Hình thức vay này còn có sự đảm bảo của bên thứ ba là đơn vị quản lý người lao động có nhu cầu vay vốn. + Cho vay có đảm bảo tài sản hình thành từ tiền vay: áp dụng đối với KH có nhu cầu VTD để mua các tài sản có giá trị, thời gian sử dụng lâu dài. Có nhiều hình thức đảm bảo tiền vay khác nhau thông qua tài sản, KH có nhu cầu VTD có quyền lựa chọn, tuy nhiên phải phù hợp với điều kiện và khả năng thanh toán khi đến hạn.
- Dựa vào hình thức cho vay giữa ngân hàng và khách hàng + Cho vay tiêu dùng gián tiếp: Là hình thức cho vay trong đó NHTM mua các khoản nợ phát sinh do những đơn vị bán lẻ đã bán chịu hàng hóa hay dịch vụ cho KH. + Cho vay tiêu dùng trực tiếp: Với hình thức này KH sẽ có sự kiểm soát trực tiếp và nắm bắt thông tin KH tốt hơn không phải qua trung gian. Phát triển cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm phát triển cho vay tiêu dùng Đóng góp của sản phẩm, dịch vụ CVTD là tạo nguồn thu nhập cho NHTM, vì vậy nếu hoạt động CVTD phát triển thì sẽ gia tăng được nguồn thu và lợi nhuận cho NHTM.
Chính vì vậy, đã trở thành động lực thúc đẩy các sản phẩm, dịch vụ CVTD phát triển, nâng cao chất lượng phục vụ, mảng hoạt động này phát triển cũng là phương tiện tốt nhất để hỗ trợ các dịch vụ khác của NHTM. “Phát triển cho vay tiêu dùng là việc mà Ngân hàng thương mại nhằm gia tăng hoạt động cho vay, đẩy mạnh cho vay đối với khách hàng cá nhân có nhu cầu vay vốn, phục vụ mục đích tiêu dùng, nâng cao chất lượng cuộc sống. Từ đó làm gia tăng thu nhập cho Ngân hàng thương mại và mở rộng mối quan hệ với khách hàng. Sự cần thiết phát triển cho vay tiêu dùng - Hoạt động CVTD có đóng góp không nhỏ đối với nguồn thu nhập cho các NHTM.
Chính vì vậy, mở rộng và phát triển CVTD là mục đích mà các 9 NHTM đang tập trung hướng đến trong nhiều năm gần đây, khi kinh tế - xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu mua sắm của người dân tăng cao, KH sẽ tiến hành VTD trong khi chờ đợi các khoản tiết kiệm đến hạn hoặc KH vay vốn và thực hiện trả dần căn cứ vào nguồn thu nhập khác nhau của KH vay vốn tại NHTM.