Chương 1 “THƠ NỮ VIỆT NAM ĐẦU THỂ KỈ XXI TỪ CẮM QUAN HẬU HIỆ 1. Khái lược về chit ns ia hgu hiện đại 1. 'Chủ nghĩa hậu hiện đại Hậu hiện đại là thuật ngữ phức tap, đến nay vẫn chưa có định nghĩa thẳng nhất cho khải niệm hậu hiện đại nói chung, hậu hiện đại trong văn học nồi riêng Tựa vào những định nghĩa của các nhà lí luận phương Tây và Việt Nam, ta có thé hiểu nội hàm khái niệm này như sau: Chủ nghĩa hậu hiện đại tong văn học là Xhuynh hướng văn học tiếp nỗi chủ nghĩa hiện dại (bao gồm các khuynh hướng như gu thuyết mới, hiện thực huyễn ảo, chủ nghĩa cực hạn., ra đồi vào Khoảng sau chiến tranh thể giới thứ hai với các đặc trưng: sự từ chỗi tư tưởng trung tâm, tính iên văn bân, giễu nhai, “vuyển rác” sự thật, lỗi trằn thuật hỗn độn, xóa nhỏa tanh giới giữa tỉnh tuyển và bình dân. Như vậy, chủ nghĩa hậu hiện đại rong cái nhìn của các nghệ ĩ và nhà ph bình là chủ nghĩa đa nguyễn văn hóa, Nö là một hệ thống mỡ và không ngừng vận động, nó làcái đang xảy ra Nita sau thể kỉ XX, đời sống của nhiều nước trên thể giới, nhất là ở các nước tw bản phát tiễn có nhiều thay đổi manh mê, thậm chi bước sang thời kì mới.
Hâu "hiện đại ra đời trên cơ sở xã hội và ý thức của thời đại mới đó. Hậu hiện đại hình thành rước tiên như phản ứng chiều sâu của con người hiện thời với thể giới xung quanh. Khoa học kĩ thuật phát tiển vượt bậc, xã hội "bước vào thời đại hậu công nghiệp với nền văn mình may tinh, bảng n thông in, sự thống trị của văn hóa đại chủng và các phương tiện truyền thông, tình hình thể. giới hỗn tạp và nguy hiểm.
khiến con người âm vào tình trạng “chẩn thương hồ iện đại”, từ đồ này sinh cảm quan hậu hiện đại. Cái nhìn về thể giới thay đối. Thể độc tôn của Trung tâm ~ phương Tây, của hệ thng lý thuyết có từ thời Ảnh Sáng bì lật đỗ trong một thực tại hỗn độn, đứt gầy, đầy ngẫu nhiên. Con người hậu hiện đại "không cồn đặt niềm tin vào quy luat to 16 bao trầm hay những “đại tự sự” về một xã hội lí tưởng, trường cứu mà tràn đầy hoài nghỉ về những giá trị đã đạt được trong, cquá khứ, vỀ nhữnggiá trị văn minh, tiến bộ,về ý nghĩa tổn tại của cơn người mà các cuộc cách mang hiện dại từng cổ vũ và tưởng chừng đã đạt được.
Đó là hoàn cảnh 9 dẫn đến sự ra đời của chủ nghĩa hậu hiện đại và cũng chính từ đó mà nhiều người xem hậu hiện đại trước hết là một hiện tượng vin hoa tinhthi _Về nguồn gốc danh tit “hdu hiện đại ”, theo nhà nghiên cứu như Hassan, xuất hiển lẫn dẫu tiên trong cuốn ợp tuyén tho Tay Ban Nha và các nước Châu Mỹ phú Thuộc xuất bản năm 1934 của Federico de Onis để chỉ sự đoạn tuyệt các quy phạm, chủ nghĩa hiện đại của thơ ca Tây Ban Nha và Mỹ La tinh du thé ki XX. Năm 1939, Amold Toynbee chính thức sử dụng trong bộ sách lịch sử Mội công trình sử ‘noe để sắc định anh giới chấm dứt thôi kì hiện đại (và thời kì hậu hiện đại bắt đầu) [Nam 1959, nhà phê bình văn học Irring Howe là người đầu tiên đưa ra quan niệm lý thuyết về sự chuyển tiếp từ chủ nghĩa hiện dại sang chủ nghĩa hậu hiện đại trong bài viết Xã hội đại chứng và tu thuyết hậu hiện đại. Từ đồ thuật ngữ “hộu hiện ai", "chủ nghĩa hậu hiện đại " được sử dụng phổ biển suỗt thập niên 60 trở đi ở New York trong giới kiến trúc, phê bình của giới thức và nghệ sĩ Jane Jakobs, Robert Venturi, Hassan, ielder. và vào thập niên 1970 được các giáo sư tiết học Chiu Âu nhwJ.
Baudsillad, F, Jameson Khai triển thành một hệ thông lý thuyết có ảnh hưởng sâu rộng trên nhiều lĩnh vục Khoa học cũng như đời sống xã hội. Trongđó, cần phải nhắc đếnJ. Lyotard véi cuốn sách nỗi tiếng Điễu kign hậu iện đại (1979) - cuỗn sách giáo khoa của các nhà nghiên cứu hậu hiện đại, được xem là nhà lập thuyết của trào lưu này, Luận điểm quan tong hit cia Lyotard là về sư sụp đỗ của các "đại tự s:” trong “đời ‘du hiện đại” trở thành phạm tr then chốt của chủ nghĩa hậu hiện đại. Từ Pháp, Hoa Kỷ, cùng với hậu cấu trúc luận, nữ quyền luận, hậu thực dân luận, chủ nghĩa "hầu hiện ại trở thành một tảo lưu phát tiễn mạnh mẽ, có súc lan to rất lớn, tử châu Âu, châu Úe đến châu Mỹ Lan và cả châu Á: Nhật Bản, Án Độ, Hân Quốc, “rung Quốc.
Trên th giới, các tên tuổi nhà văn lẫy lòng là đại biểu bâu hiện đại alo Cahino, Umberxo Eso, Carlos Fuentes, John Bart, John M. Coetzee, Julio Cortizar, Gabriel Garcia Marquez Là khuynh hướng không có tôn chỉ, cương lĩnh, thủ lĩnh tiếng mà chỉ là sự tập hợp quan điểm của các lý thuyết gia cũng như những người sáng tác nên khó “ác định thời điểm khởi đầu của chủ nghĩa hậu hiện đại. Có nhiễu quan điểm khác nhau trong việc xác định mốc đảnh dẫu của chủ nghĩa hậu hiện đại tùy theo từng 0 lãnh vực cụ thể mà các nhà nghiên cứu khảo sá. Trong kiến trúc, Hassan cho rằng năm 1972, những khối nhà cao tằng được xây dựng từ những năm 50 ở thành phố Si.
Louis, Missouri (Hoa Kỳ) bị git sập và mốc 1972 được xem là mốc thời gian rà dồi của chủ nghĩa hâu hiện đi. Trong văn học, thời điểm ma đời của khuynh hướng này được xác định sớm hon. Barry Lewis xác định cụ th: “Phương pháp sáng tác văn chương nỗi bật nhất giữa những năm 1960 và 1990 là tố viết hậu hiện đai” 4, 234), qua cée si kiện văn chương lẫn chính tị xã hội. Ngoài ra ông còn chỉ m “đấu “mắc thích đảng khác” cho văn chương hậu hiện đại là cuỗn Naked Lunch (Tạm dịch: Bữa ăn trưa trần trại) (1959) cia William Burroughs.
Khác Bary Lewis, Richard Ruland và Malcolm Bradbury trong công trình Từ chủ nghĩa Thanh giáo đến chủ nghĩa hậu hiện đại, Tịch sử văn hoc Mỹ đưa vào ự kiện Trấn Châu Cảng 1941 để xác định thời hậu hiện đại, ngoài ra cũng từ năm, 1940 trở đi nhiều th lĩnh kiệt xuất của hũ nghĩa hiện đại qua đồi: Soot Pitzgerald (1940), Sherwood Anderson (1941), Gerrude Stein (1946). đánh dầu sy chim dit cửa chủ nghĩa hiện đại (tbeo Lê Huy Bi HƠỊ, Năm nhà tiêu thuyết người Ailen JamesJoyee và người Anh Virginla Woolf qua dai đõi khi được sử dụng như đường anh giới đơn giản nhất cho sự khỏi đầu của chủ nghĩa hậu hiện đại. `Về sự kết thúc chủ nghĩa hậu hiện đại, như quan điểm trên của Barry Lewis thi bau in dai chim đứt vào năm 1930 và sau năm 1990 ông đề xuất cách gọi khác là chủ nghĩa hậu hậu hign dai (PostPostmodernism). Ngodi ra cdn có một số ÿ kiến khác cũng tuyên bổ về cái chết của chủ nghĩa hậu hiện đại vào những năm 1980 từ lin sóng mới của chủ nghĩa hiện thực với đại diện tiêu biêu như Raymond Carrer.
Tom Wolfe ong bài bioStalking (le Bilion ~ Footed Beastủi cho ig tim quan trong mới của chủ nghĩa hiện thục trong tễu thuyết hư cấu đã thay thể chủ nghĩ hậu hiện đại và bài báo đó như “một lời hiệu tiệu kêu gọi quay vẻ với chủ nghĩa kiện thực” (4, 235). Tuy ab tong tỉnh hình hiện nay lời tuyên bổ về cái chết ccủa chủ nghĩa hậu hiện đại có lẽ là vội vàng, 1. Một số thủ pháp nghệ thuật Khái niệm cảm quan hậu hiện đại do Lyotart đề xuất và được chủ nghĩa hậu sấu trúc hưởng ứng và iếp nhân, th thức cảm nhận th giới đặc th và là phương thức phân xạ suy tự í thuyết tương ứng với nộ, tiêu biểu cho tư duy khoa học của " các nhà nghiên cứu văn học hiện thời thuộc định hướng hậu cấu trúc ~ hậu hiện đại Sự nảy sinh khái niệm cảm quan hậu hiện đại gắn với sự kiện xem xét lại những lí thuyết hậu hiện đại với tư cách lả sự phản ánh tâm thức (mentlity) ‘Cum từ này thể hiện hai loại cảm thức chính: 'Ở bình diện thứ nhất: Cảm quan hậu hiện dai là một kiểu cảm nhận đời sống.đặc thủ phân ảnh trang thái tỉnh thần, tâm thức thời dai. Đồ là “ sim giác về th giới "hư một sự hỗn độn (chaos), ơi không côn bắt kỳ tiêu chuẩn giả trị và đình hưởng ý nghĩa nào, thể giới này, (.
) ghỉ đậm dấu én của cơn “khủng hoáng niễm tin” vào tắt cả những giả trị đã từng tồn tại trước đó "I4, tr 8]. Và các nhà hậu hiện đại cho. rằng nỗ lực khôi phục ạiậttự thể giới là vô ch, không thể thực iện được, Theo nhà nghiên cứu Lã Nguyễn, “ch ki nào tăm ấy tâm thức hậu hiện đại rong sắng ác văn học, ta mới có quyên nồi tới văn lọc hậu hiện đại" (81, t3] Bình điện thứ hai bộc lô rõ nhất rong lí thuyết phê bình, đó là một phương tức t dụ thể hiện qua ốiviết tấu luận nhiễu ấn dụ -ỗi viết đặc trưng không chỉ cho các nhà nghiên cứu mã còn dành cho các triết gia và các nhà văn hóa học hiện ti nhằm khôi phục lạ ý nghĩa của ngôn ngữ khởi thủy nếu khai thác được những ain du. Lối viết ấn dụ đặc thù của chủ nghĩa hậu hiện đại được thể hiện qua một số thủ pháp nghệ thuật độc đáo Thủ pháp mảnh vỡ (ragmentaion) là thuật ngữ được tri xuất từ khái niệm phí lựa chọn, qua hình thức nghệ thuật cất dán đặc bit.
VỀthực chắ, không có khả tăng biến những mảnh rời rạc thành thể thống nhất Sau đó, Folkema định nghĩ lại khái niệm này và phát iển thành một nguyên tắc tổ chức văn bản hậu hiện đại, để "mô tà hiện tượng phí lụa chọn lây là thủ pháp phá vỡ nguyên tắc tổ chức văn bản. trần thuật theo trình tự thôi gian hay âm Ii ong văn học tuyển thông. Man vỡ là "một thủ pháp nghệ thuật chủ yếu đã xâm nhập vào tắtả khuynh hướng sáng tác của văn học hậu hiện đại “Thủ pháp tương phản xuyên suất là thuật ngữ do Lodge xây dựng, phục vụ cho nguyên tắc phí lựa chọn để thực hiện nội dung cả "bản của văn học hậu hiện đại đồ là mâu thuẫn. Cơ sở của li thuyết này bắt nguồn từ điển ngôn cia Jacobson về cách viết.