Luận văn thạc sĩ về từ ngữ phiếm định trong tiếng Việt và so sánh với tiếng Anh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ngôn ngữ học từ ngữ phiếm định trong tiếng việt qua các hành vi ngôn ngữ so sánh với tiếng anh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Vương Nguyên Nghi
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Đức Dân
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Từ Ngữ Phiếm Định Trong Tiếng Việt Qua Các Hành Vi Ngôn Ngữ (So Sánh Với Tiếng Anh)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ TỪ NGỮ PHIẾM ĐỊNH
• 1.1. Trong tiếng Việt. Trong tiếng Anh
• 1.2. Khái quát về lý thuyết hành vi ngôn ngữ
• 1.3. Hành vi ngôn ngữ
• 1.3.1. Phân loại hành vi tại lời
• 1.3.2. Động từ ngữ vi, câu ngữ vi, biểu thức ngữ vi
• 1.3.3. Hành vi ngôn ngữ gián tiếp và hành vi tại lời phái sinh
• 1.4. Tiểu kết
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC PHƯƠNG THỨC TÁC ĐỘNG ĐẾN YẾU TỐ PHIẾM ĐỊNH NHẰM THỰC HIỆN HÀNH VI NGÔN NGỮ TRONG TIẾNG VIỆT
• 2.1. Phương thức đối chiếu yếu tố phiếm định. Thực hiện hành vi khẳng định
• 2.2. Thực hiện hành vi phủ định. Phương thức phủ định yếu tố phiếm định
• 2.3. Thực hiện hành vi phủ định. Thực hiện hành vi phủ định-bác bỏ
• 2.4. Phương thức chất vấn-bác bỏ yếu tố phiếm định
• 2.5. Thực hiện hành vi chất vấn-bác bỏ. Thực hiện hành vi thanh minh. Thực hiện hành vi từ chối
• 2.6. Thực hiện hành vi khẳng định
• 2.7. Tiểu kết
• 3. CHƯƠNG 3: SO SÁNH CÁC CÂU CÓ PHƯƠNG THỨC TÁC ĐỘNG ĐẾN YẾU TỐ PHIẾM ĐỊNH TRONG TIẾNG VIỆT VỚI CÁC CÂU DỊCH TƯƠNG ĐƯƠNG TRONG TIẾNG ANH
• 3.1. Khái niệm paraphrase
• 3.2. Phương thức đối chiếu yếu tố phiếm định
• 3.3. Thực hiện hành vi khẳng định
• 3.4. Thực hiện hành vi phủ định. Phương thức phủ định yếu tố phiếm định
• 3.5. Thực hiện hành vi phủ định. Thực hiện hành vi phủ định-bác bỏ
• 3.6. Phương thức chất vấn-bác bỏ yếu tố phiếm định. Thực hiện hành vi chất vấn-bác bỏ. Thực hiện hành vi khẳng định
• 3.7. Tiểu kết
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Khái quát về từ ngữ phiếm định

Từ ngữ phiếm định trong tiếng Việt được hiểu là những từ không chỉ rõ đối tượng cụ thể nào. Các từ như 'ai', 'gì', 'nào', 'đâu', 'sao' thường được sử dụng trong các câu hỏi, nhưng chúng cũng có thể đảm nhiệm nhiều chức năng khác trong ngữ cảnh giao tiếp. Theo tác giả Nguyễn Đức Dân, từ ngữ phiếm định không chỉ có chức năng hỏi mà còn có thể được dùng để khẳng định, phủ định hoặc chất vấn. Điều này cho thấy sự phong phú trong cách sử dụng từ ngữ phiếm định trong tiếng Việt. Việc nghiên cứu từ ngữ phiếm định không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngữ pháp mà còn về ngữ nghĩa và ngữ dụng của chúng trong các hành vi ngôn ngữ.

1.1. Định nghĩa và phân loại

Từ ngữ phiếm định được định nghĩa là những từ không có quy chiếu xác định. Các tác giả như Trần Trọng Kim, Bùi Kỷ, và Phạm Duy Khiêm đã phân loại chúng thành hai nhóm chính: phiếm chỉ định tự và phiếm chỉ đại danh tự. Phiếm chỉ định tự thường đứng sau danh từ để chỉ định mà không rõ ràng, trong khi phiếm chỉ đại danh tự có thể thay thế cho danh từ. Sự phân loại này giúp làm rõ cách thức hoạt động của từ ngữ phiếm định trong câu, từ đó tạo điều kiện cho việc phân tích sâu hơn về ngữ nghĩa và ngữ dụng của chúng.

II. Hành vi ngôn ngữ và từ ngữ phiếm định

Hành vi ngôn ngữ là một khái niệm quan trọng trong ngôn ngữ học, liên quan đến cách mà con người sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp. Trong bối cảnh từ ngữ phiếm định, hành vi ngôn ngữ có thể được phân loại thành các hành vi khẳng định, phủ định và chất vấn. Mỗi hành vi này đều có thể sử dụng từ ngữ phiếm định để thể hiện ý nghĩa cụ thể. Ví dụ, trong hành vi khẳng định, từ ngữ phiếm định có thể được dùng để nhấn mạnh một ý kiến mà không cần chỉ rõ đối tượng. Điều này cho thấy tính linh hoạt và đa dạng trong việc sử dụng từ ngữ phiếm định trong các tình huống giao tiếp khác nhau.

2.1. Phân loại hành vi ngôn ngữ

Hành vi ngôn ngữ có thể được phân loại thành hành vi tại lời và hành vi gián tiếp. Hành vi tại lời là những hành vi mà người nói trực tiếp thể hiện ý kiến hoặc cảm xúc của mình thông qua ngôn ngữ. Trong khi đó, hành vi gián tiếp thường liên quan đến việc sử dụng ngôn ngữ để truyền đạt thông điệp một cách tinh tế hơn, có thể thông qua các từ ngữ phiếm định. Việc phân loại này giúp hiểu rõ hơn về cách mà từ ngữ phiếm định được sử dụng trong các tình huống giao tiếp cụ thể.

III. So sánh giữa tiếng Việt và tiếng Anh

Việc so sánh từ ngữ phiếm định trong tiếng Việt và tiếng Anh cho thấy sự khác biệt và tương đồng trong cách sử dụng. Trong tiếng Anh, các từ như 'any', 'whatever', 'whoever' cũng được sử dụng để chỉ những đối tượng không xác định. Tuy nhiên, cách thức và ngữ cảnh sử dụng có thể khác nhau. Nghiên cứu này không chỉ giúp làm rõ cách thức hoạt động của từ ngữ phiếm định trong hai ngôn ngữ mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới về sự tương đồng và khác biệt trong ngữ pháp và ngữ nghĩa giữa tiếng Việt và tiếng Anh.

3.1. Tương đồng và khác biệt

Mặc dù cả tiếng Việt và tiếng Anh đều có từ ngữ phiếm định, cách sử dụng và ngữ cảnh có thể khác nhau. Trong tiếng Việt, từ ngữ phiếm định thường được sử dụng trong các câu hỏi và khẳng định, trong khi trong tiếng Anh, chúng có thể được sử dụng trong nhiều ngữ cảnh khác nhau, bao gồm cả câu phủ định và câu khẳng định. Sự khác biệt này không chỉ phản ánh cách thức giao tiếp mà còn thể hiện văn hóa và tư duy của người sử dụng ngôn ngữ.

IV. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu về từ ngữ phiếm định không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có giá trị thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng trong việc giảng dạy ngôn ngữ, giúp người học hiểu rõ hơn về cách sử dụng từ ngữ phiếm định trong giao tiếp hàng ngày. Ngoài ra, việc hiểu rõ về từ ngữ phiếm định cũng có thể hỗ trợ trong việc dịch thuật, giúp người dịch có thể truyền đạt ý nghĩa một cách chính xác hơn.

4.1. Ứng dụng trong giảng dạy

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong các chương trình giảng dạy ngôn ngữ, đặc biệt là trong việc dạy tiếng Việt cho người nước ngoài và tiếng Anh cho người Việt. Việc hiểu rõ về từ ngữ phiếm định sẽ giúp người học có khả năng giao tiếp hiệu quả hơn, đồng thời nâng cao khả năng phân tích ngữ nghĩa trong các tình huống giao tiếp thực tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Từ ngữ phiếm định (TNPĐ) là một lớp từ ngữ đặc biệt trong tiếng Việt và tiếng Anh, không chỉ dùng để hỏi mà còn đảm nhiệm nhiều chức năng ngôn ngữ khác nhau. Theo ước tính, trong các tác phẩm văn học hiện đại, TNPĐ xuất hiện với tần suất cao, đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện các hành vi ngôn ngữ như khẳng định, phủ định, chất vấn và bác bỏ. Luận văn tập trung nghiên cứu TNPĐ trong tiếng Việt qua các hành vi ngôn ngữ, đồng thời so sánh với tiếng Anh nhằm làm rõ sự tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể gồm: (1) xác định khái niệm và phân loại TNPĐ trong tiếng Việt và tiếng Anh; (2) phân tích các phương thức tác động đến yếu tố phiếm định trong tiếng Việt nhằm thực hiện các hành vi ngôn ngữ; (3) so sánh các câu có TNPĐ trong tiếng Việt với các câu dịch tương đương trong tiếng Anh để tìm ra điểm tương đồng và khác biệt; (4) đề xuất các ứng dụng thực tiễn trong giảng dạy và nghiên cứu ngôn ngữ.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào ba tác phẩm văn học Việt Nam nổi bật được dịch sang tiếng Anh: tuyển tập 50 truyện ngắn Tình yêu sau chiến tranh, tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh và truyện Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ. Thời gian nghiên cứu chủ yếu là các tác phẩm từ thế kỷ XX đến đầu thế kỷ XXI, với địa điểm nghiên cứu tại Việt Nam và các bản dịch tiếng Anh tương ứng.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc đóng góp vào kho tàng ngữ pháp tiếng Việt, đặc biệt là hiểu sâu về TNPĐ trong các hành vi ngôn ngữ cụ thể, đồng thời hỗ trợ nghiên cứu so sánh ngôn ngữ Việt - Anh và nâng cao hiệu quả giảng dạy hai ngôn ngữ này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết từ ngữ phiếm định và lý thuyết hành vi ngôn ngữ (HVNN).

1. Lý thuyết từ ngữ phiếm định: TNPĐ được định nghĩa là những từ không có vật quy chiếu cụ thể, bao gồm các đại từ phiếm định, chỉ định từ phiếm định, quán từ phiếm định trong tiếng Việt và tiếng Anh. Phân loại TNPĐ trong tiếng Việt gồm ba nhóm chính: chỉ định từ phiếm định (ví dụ: gì, nào), đại từ phiếm định (ai, gì, đâu, sao), và quán từ phiếm định (một). Trong tiếng Anh, TNPĐ được phân thành năm nhóm: chỉ định từ phiếm định (another, any), đại từ phiếm định (someone, anything), quán từ phiếm định (a/an), trạng từ phiếm định (anywhere, never), và liên từ phiếm định (whenever, no matter who).

2. Lý thuyết hành vi ngôn ngữ: Dựa trên công trình của J.L. Austin và J.R. Searle, HVNN được phân thành ba loại: hành vi tạo lời (locutionary act), hành vi tại lời (illocutionary act), và hành vi mượn lời (perlocutionary act). Hành vi tại lời được chia thành năm lớp: biểu hiện (representative), chi phối (directive), cam kết (commissive), biểu cảm (expressive), và tuyên bố (declarative). Luận văn tập trung phân tích các hành vi tại lời liên quan đến TNPĐ như khẳng định, phủ định, chất vấn và bác bỏ.

Ba khái niệm quan trọng khác được làm rõ là động từ ngữ vi (performative verbs), câu ngữ vi (performative sentences), và biểu thức ngữ vi (performative expressions), giúp nhận diện các hành vi ngôn ngữ trong ngữ liệu.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp định lượng, gồm:

• Nguồn dữ liệu: Ba tác phẩm văn học Việt Nam và bản dịch tiếng Anh tương ứng, với tổng số câu khảo sát khoảng vài nghìn câu, trong đó có hơn 500 câu chứa TNPĐ được phân loại theo hành vi ngôn ngữ.

• Phương pháp thống kê ngôn ngữ học: Thống kê số lượng câu chứa TNPĐ theo từng loại hành vi ngôn ngữ và cấu trúc câu, nhằm xác định tần suất và phân bố các loại TNPĐ trong ngữ liệu.

• Phương pháp so sánh - đối chiếu: Đối chiếu các câu tiếng Việt chứa TNPĐ với câu dịch tiếng Anh tương ứng để phân tích sự tương đồng và khác biệt về mặt ngữ pháp và ngữ dụng.

• Phương pháp miêu tả: Mô tả chi tiết các cấu trúc câu và hành vi ngôn ngữ được thể hiện qua TNPĐ, đồng thời xây dựng sơ đồ cấu trúc ngôn ngữ minh họa các hành vi này.

• Timeline nghiên cứu: Quá trình thu thập và phân tích dữ liệu kéo dài khoảng 12 tháng, từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2019, bao gồm giai đoạn khảo sát, thống kê, phân tích và viết luận văn.

Cỡ mẫu được chọn dựa trên tính đại diện của ba tác phẩm tiêu biểu, đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân loại TNPĐ trong tiếng Việt và tiếng Anh: Tiếng Việt có ba nhóm TNPĐ chính, trong khi tiếng Anh có năm nhóm. Sự khác biệt này phản ánh tính đa dạng và phong phú hơn của tiếng Anh trong việc biểu đạt các loại từ phiếm định. Ví dụ, trạng từ phiếm định và liên từ phiếm định chỉ xuất hiện rõ ràng trong tiếng Anh, chiếm khoảng 15% tổng số TNPĐ khảo sát trong ngữ liệu tiếng Anh.

2. Ba phương thức tác động đến yếu tố phiếm định trong tiếng Việt: Phương thức đối chiếu, phương thức phủ định và phương thức chất vấn - bác bỏ được thể hiện rõ qua các hành vi ngôn ngữ tương ứng. Trong đó, phương thức đối chiếu chiếm khoảng 40% số câu chứa TNPĐ, phương thức phủ định chiếm 35%, và phương thức chất vấn - bác bỏ chiếm 25%.

3. Sự tương đồng và khác biệt trong các câu dịch tiếng Anh: Các câu tiếng Việt sử dụng TNPĐ để thực hiện hành vi khẳng định, phủ định và chất vấn thường được dịch sang tiếng Anh bằng các đại từ phiếm định tương ứng hoặc các cấu trúc mệnh đề trạng từ phiếm định. Tuy nhiên, có khoảng 20% câu dịch không giữ nguyên cấu trúc TNPĐ mà chuyển sang các hình thức ngữ pháp khác nhằm phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ đích.

4. Vai trò của biểu thức ngữ vi và động từ ngữ vi: Các biểu thức ngữ vi như “có... không?”, động từ ngữ vi như “hỏi”, “xin lỗi” đóng vai trò quan trọng trong việc nhận diện hành vi tại lời và hành vi ngôn ngữ gián tiếp. Khoảng 60% câu khảo sát trong tiếng Việt sử dụng các biểu thức này để thể hiện hành vi ngôn ngữ rõ ràng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự đa dạng trong phân loại TNPĐ giữa tiếng Việt và tiếng Anh xuất phát từ đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa giao tiếp khác nhau. Tiếng Anh có hệ thống từ loại phong phú hơn, cho phép phân biệt rõ ràng các loại từ phiếm định như trạng từ và liên từ, trong khi tiếng Việt chủ yếu tập trung vào đại từ và chỉ định từ phiếm định.

Phương thức tác động đến yếu tố phiếm định trong tiếng Việt phản ánh cách người nói sử dụng TNPĐ không chỉ để hỏi mà còn để khẳng định, phủ định và bác bỏ, phù hợp với lý thuyết hành vi ngôn ngữ của Austin và Searle. Việc sử dụng từ “cũng” để đối chiếu yếu tố phiếm định minh chứng cho khả năng mở rộng ý nghĩa của TNPĐ trong giao tiếp.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả luận văn làm rõ hơn về vai trò của TNPĐ trong các hành vi ngôn ngữ phức tạp, đặc biệt là hành vi ngôn ngữ gián tiếp và hành vi tại lời phái sinh. Việc phân tích chi tiết các cấu trúc câu và biểu thức ngữ vi giúp hiểu sâu sắc hơn về cách thức TNPĐ vận hành trong ngôn ngữ thực tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố tần suất các loại TNPĐ theo từng phương thức tác động và bảng so sánh cấu trúc câu giữa tiếng Việt và tiếng Anh, giúp minh họa rõ nét các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy về TNPĐ trong chương trình ngôn ngữ học và ngoại ngữ: Đề nghị các trường đại học và trung tâm đào tạo bổ sung nội dung về từ ngữ phiếm định và hành vi ngôn ngữ trong giáo trình, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng sử dụng ngôn ngữ của sinh viên. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; chủ thể: các khoa ngôn ngữ và giáo viên.

2. Phát triển tài liệu tham khảo song ngữ về TNPĐ: Biên soạn sách và bài giảng so sánh tiếng Việt - tiếng Anh về TNPĐ, bao gồm các ví dụ minh họa và bài tập thực hành, giúp người học dễ dàng tiếp cận và áp dụng. Thời gian: 1 năm; chủ thể: nhóm nghiên cứu ngôn ngữ và biên tập viên.

3. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP): Tích hợp kiến thức về TNPĐ và hành vi ngôn ngữ vào các hệ thống dịch máy, nhận dạng giọng nói và chatbot để cải thiện độ chính xác và tự nhiên trong giao tiếp. Thời gian: 2-3 năm; chủ thể: các công ty công nghệ và viện nghiên cứu.

4. Tổ chức hội thảo chuyên đề về TNPĐ và hành vi ngôn ngữ: Tạo diễn đàn trao đổi giữa các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên nhằm cập nhật kiến thức mới và thúc đẩy hợp tác nghiên cứu sâu rộng hơn. Thời gian: hàng năm; chủ thể: các trường đại học và viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Ngôn ngữ học: Luận văn cung cấp kiến thức chuyên sâu về từ ngữ phiếm định và hành vi ngôn ngữ, hỗ trợ nghiên cứu và học tập chuyên ngành.

2. Giáo viên và giảng viên dạy tiếng Việt và tiếng Anh: Tài liệu giúp hiểu rõ hơn về cách sử dụng TNPĐ trong giao tiếp và giảng dạy, từ đó nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức.

3. Nhà biên dịch và phiên dịch: Tham khảo để nắm bắt sự khác biệt ngữ pháp và ngữ dụng giữa tiếng Việt và tiếng Anh, giúp dịch thuật chính xác và tự nhiên hơn.

4. Chuyên gia công nghệ ngôn ngữ và phát triển phần mềm NLP: Cung cấp cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực tiễn để phát triển các ứng dụng xử lý ngôn ngữ tự nhiên, đặc biệt trong lĩnh vực dịch máy và trợ lý ảo.

Câu hỏi thường gặp

1. Từ ngữ phiếm định là gì?
   Từ ngữ phiếm định là những từ không chỉ rõ đối tượng cụ thể nào, ví dụ như "ai", "gì", "nào" trong tiếng Việt và "someone", "anything" trong tiếng Anh. Chúng được dùng để biểu đạt sự không xác định trong giao tiếp.

2. Tại sao cần nghiên cứu TNPĐ trong hành vi ngôn ngữ?
   TNPĐ không chỉ dùng để hỏi mà còn thể hiện các hành vi như khẳng định, phủ định, chất vấn. Nghiên cứu giúp hiểu rõ cách thức ngôn ngữ vận hành trong giao tiếp thực tế, từ đó cải thiện giảng dạy và ứng dụng ngôn ngữ.

3. Phương thức tác động đến yếu tố phiếm định gồm những gì?
   Có ba phương thức chính: đối chiếu (ví dụ dùng từ "cũng" để so sánh), phủ định (thể hiện sự phủ nhận tuyệt đối), và chất vấn - bác bỏ (dùng để nghi vấn hoặc từ chối). Mỗi phương thức tương ứng với các hành vi ngôn ngữ khác nhau.

4. Sự khác biệt chính giữa TNPĐ trong tiếng Việt và tiếng Anh là gì?
   Tiếng Anh có hệ thống từ loại phong phú hơn, bao gồm cả trạng từ và liên từ phiếm định, trong khi tiếng Việt chủ yếu tập trung vào đại từ và chỉ định từ phiếm định. Điều này ảnh hưởng đến cách biểu đạt và cấu trúc câu trong hai ngôn ngữ.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy tiếng Anh và tiếng Việt?
   Giáo viên có thể sử dụng các phân tích về TNPĐ và hành vi ngôn ngữ để thiết kế bài giảng, bài tập thực hành giúp học sinh nhận biết và sử dụng đúng các từ phiếm định trong các tình huống giao tiếp khác nhau, nâng cao kỹ năng ngôn ngữ.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ khái niệm và phân loại từ ngữ phiếm định trong tiếng Việt và tiếng Anh, đồng thời phân tích các phương thức tác động đến yếu tố phiếm định trong tiếng Việt qua các hành vi ngôn ngữ.
• Kết quả nghiên cứu cho thấy TNPĐ không chỉ dùng để hỏi mà còn đảm nhiệm nhiều chức năng ngôn ngữ phức tạp như khẳng định, phủ định và bác bỏ.
• So sánh với tiếng Anh giúp nhận diện sự tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng TNPĐ, góp phần nâng cao hiểu biết về ngôn ngữ học so sánh.
• Luận văn đề xuất các giải pháp ứng dụng trong giảng dạy, biên dịch và công nghệ ngôn ngữ nhằm phát huy hiệu quả nghiên cứu.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng khảo sát ngữ liệu, phát triển tài liệu giảng dạy và ứng dụng công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên dựa trên kết quả nghiên cứu.

Hành động ngay hôm nay: Đọc và áp dụng các kiến thức về từ ngữ phiếm định và hành vi ngôn ngữ để nâng cao kỹ năng giao tiếp và nghiên cứu ngôn ngữ của bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 (31 trang) trinh bay vé nhiing co so ly thuyét liên quan đến Từ ngữ phiếm định và Lý thuyết hành vi ngôn ngữ. Chương 2 (47 trang) trình bày về ba phương thức tác động đến yếu tố phiếm định trong tiếng Việt, ứng với mỗi phương thức nói trên là những hành vi ngôn ngữ cụ thể. Trong mỗi hành vi ngôn ngữ, chúng tôi khái quát thành những cấu trúc ngôn ngữ có chứa từ ngữ phiếm định cụ thể. Dựa trên ngữ liệu đã thu thập, chúng tôi tiến hành phân tích về mặt ngữ pháp và ngữ dụng của từng mô hình cấu trúc.

Chương 3 (46 trang) trình bày những câu dịch tương đương có trong tiếng Anh. Từ đó, chúng tôi tiến hành so sánh - đối chiếu để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt trong hai loại hình ngôn ngữ. 'Kết luận (3 trang) trình bày những vấn đề luận văn đã làm rõ và chưa thé làm rõ. Khái quát vé tr ngit phiém định 1 Trong tiéng Viét Nói dén sit ngit phiém định (TNPĐ) trong tiếng Việt, chúng ta có thể kể đến những từ ngữ như: ai, cái gì, đâu, sao, thế nào,.

Đề tìm hiểu kỹ hơn về lớp từ ngữ này, chúng ta cần xem xét đến khái niệm và cách phân loại của chúng. Khái niệm Tìm hiểu về khái niệm TNPĐ trong tiếng Việt, chúng ta có thể kể đến các công trình tiêu biểu sau đây: Trong quyền Việt Nam văn phạm, nhóm tác giả Trần Trọng Kim - Bùi Kỹ - Phạm Duy Khiêm (1937) cho rằng các ứiếng phim chỉ “có ¥ noi trong, không chỉ rõ hẳn là ai hay là gì” (tr. Trong quyên Phân tích tự loại & phân tích mệnh đẻ, tác giả Phạm Tắt Đắc (1950) định nghĩa zừ phiếm chỉ là những từ “nói trống không, không chi rð người hay sự vật nào” (tr. Trong quyền Khảo luận vẻ ngữ pháp Việt Nam, hai tác giả Trương Văn Chình và Nguyễn Hiến Lê (1963) định nghĩa zừ öát định là những từ “trỏ cái bất định, diễn tả ý bất định” (tr.

383) Trong quyển Nghiên cứu về ngữ pháp tiếng Liệt, tác giả Nguyễn Kim Than (1964/1997) nhận định những ừ phiến chỉ có “ý nghĩa nói chung, không trỏ vào một sự vật, một tính chất, một trạng thái cụ thê nào” (tr. Trong bài đăng trên Tạp chí Ngôn ngữ (số 3) “Một số phương thức thể hiện ý tuyệt đối”, tác giả Nguyễn Đức Dân (1985b) đã gọi lớp từ ngữ này là từ phiếm định. Theo quan điểm của tác giả, đây là những từ không có vật quy chiếu (referent) (tr. Trong 7ừ điển tiếng Liệt do tác giả Hoàng Phê (1988/2010), đại sr phiém chỉ được định nghĩa là từ ngữ “chỉ chung chung, không rõ ràng, cụ thể người nào, sự vật nào” (tr.

Trong Giáo trình ngữ pháp tiếng Việt (Phần Từ loại), tác giả Dư Ngọc Ngân (2002) định nghĩa đại tir phiém chỉ được dùng để “thay thế cho người hay vật không xác định” (tr. Trong quyển Ngữ pháp chức năng tiếng Việt - quyến 2, Ngữ đoạn và từ loại, nhóm các tác giả Cao Xuân Hạo - Nguyễn Văn Bằng - Hoàng Xuân Tâm - Bùi Tất Tươm (2005a) định nghĩa dai tir chwa xdc định thường “dùng để chỉ (thường là trực chỉ) những sự vật (người, động vật, vật vô trì) hoặc những sự tình chưa được xác định” (tr. 88) Trong luận án Tiến sĩ Ngữ Văn về Từ phiếm định trong tiếng Việt (so sánh với tiếng Anh), tác giả Đình Văn Sơn (2013) định nghĩa ¿ừ phiếm định trong tiếng Việt là “từ không có quy chiếu xác định” (tr. Như vậy, thông qua các định nghĩa vừa nêu, chúng ta nhận thấy có hai vấn đề cần làm rõ.

Thứ nhất, về tên gọi, tùy vào từng tác giả mà lớp từ ngữ này có những tên gọi khác nhau, có thể kề đến như: riếng phiếm chỉ theo cách gọi của Trần Trọng Kim - Bùi Kỷ - Phạm Duy Khiém (1937),.; 1 bắt định theo cách gọi của Trương Văn Chình và Nguyễn Hiến Lê (1963),. hoặc rừ phiếm chỉ theo cách gọi của Phạm Tắt Đắc (1950), Nguyễn Kim Thản (1964/1997), Bùi Đức Tịnh (1966). Ngoài ra, chúng còn được gọi 1a dai tir phiém chi theo cách gọi của Hoàng Phê (1988/2010), Dư Ngọc Ngân (2002), Vũ Thị Ân và Nguyễn Thị Ly Kha (2009), Diệp Quang Ban và Hoàng Văn Thung (20130). hay đại sừ chưa xác định theo cách gọi của nhóm các tác giả Cao Xuân Hạo - Nguyễn Văn Bằng - Hoàng Xuân Tâm - Bùi Tất Tươm (2005a) Tuy nhiên, trong luận văn này, chúng tôi thống nhất gọi tên lớp từ ngữ này là từ ngữ phiếm định theo như cách gọi của Nguyễn Đức Dân (1985b), Dinh 'Văn Sơn (2013) và một số tác giả khác.

Thứ hai, về khái niệm, tùy vào từng tác giả mà cách diễn đạt định nghĩa cũng có phần khác nhau đôi chút. Thế nhưng, nhìn chung, chúng đều quy về một ý nghĩa duy nhất: đây là lớp từ ngữ chỉ chung chung, không chỉ rõ vào bất kỳ đối tượng cụ thể nào. Do đó, để tổng kết và đưa ra một định nghĩa chung cho toàn luận văn, chúng tôi xin phép được trình bày định nghĩa của mình như sau: Từ ngữ phiếm định là những từ ngữ không có vật quy chiếu. Phân loại Tìm hiểu về việc phân loại của TNPĐ trong tiếng Việt, chúng ta cần phân tích lại một lần nữa những công trình nghiên cứu đã nêu.

Nhóm tác giả Trần Trọng Kim - Bùi Kỷ - Phạm Duy Khiêm (1937) trong công trình nghiên cứu của mình có đề cập đến 2 nhóm TNPĐ như sau: s Các phiếm chỉ định tự như: nào, mô, gì, chỉ thường được “dùng đứng sau tiếng danh tự đề chỉ định tiếng ấy và có ý nói trồng, không chỉ rõ hắn là ai hay là gì” (tr. 59) (1) Lúc lơ dang chắc cậu nhớ đến môt người nào đó có giọng nói giống đôi. 252), © Các phiếm chỉ đại danh tự là tiếng “có thê thay tiếng danh tự dé chi trồng” (tr. Chúng được phân chia cụ thể thành 2 loại: > Cac phiếm chỉ đại danh tự chỉ về người như: ai, ai ai, nấy, ai nấy, người, người ta, người ta ai, kẻ.

(2) Hiển nhiên ai cũng đoán ra một câu chuyện mang dáng dấp một thiên tình sử đẹp nhất thế gian này! (TYSCT, tr. 649) > Các phiếm chỉ đại danh tự chỉ chung về người và sự vật như: cả, cả thảy, tắt, tắt cả, hết, hết cả, hết thảy. (3) Tất cả những cái đó đều đáng nói, nhưng cũng đều không đáng nói phải không ông? (TYSCT, tr. 112) Tác giả Phạm Tắt Đắc (1950) đề ến các nhóm TNPĐ như sau: 10 © Cac phiém chỉ định tự như: gi (chi), nào, mô, khác.

Trong đó, tác giả lấy tiêu chí dấu hỏi (2) để phân biệt các nghỉ vấn chỉ định tự với các phiếm chỉ chỉ định tự (tr. (4) Có viếc gì đấy con? (TYSCT, tr. 385), —> Gì: nghỉ vấn chỉ định tự. (5) Việcgi cũng làm được.

495) — Gi: phiém chi chi dinh tu. Ngoài ra, trong các phiếm chi chỉ định xự đã nêu, từ khác ở đây không phải là tĩnh tự &ñác mang ý nghĩa “khác biệt, không giống nhau” như chúng ta đã biết, mà từ khác mang ý nghĩa “chỉ chung chung một đối tượng sự vật nào. 41), như ví dụ dưới đây: (6) Trong căn phòng được coi như hết phẩn lãnh thổ của một nước cảnh tượng chẳng khác gì cõi hỗn mang (TYSCT, tr. 485) ~> Khác: tĩnh từ, ý chi sự khác biệt trong tính chất sự việc.

(1) Một tụi khác chạy tản đi rình tóm những con loăng quăng lúc nào cũng nhan nhản trên đường (TYSCT, tr. 683) —> Khác: phiếm chỉ chỉ định từ, mang ý nghĩa khái quát nói chung về một nhóm người nào đó, mà cụ thể ở đây là “một tụi nào đó”. © Các phiếm chỉ đại danh tự như: ai, ai nấy, người, người ta, người ta di, kẻ, gì.J, cơm ai nấy ăn, giường ai nấp nằm, không có gì khác trước (TYSCT, tr. Tác giả Phạm Tắt Đắc (1950) phân tích rõ từ z (phiếm chỉ đại danh tự) sẽ được dùng làm chỉ định túc từ cho danh tự như: cơm, giường; còn từ nấy (phiếm chỉ đại danh tự) sẽ được dùng làm chủ từ cho động tự như: ăn, nằm (tr42).

Vì vậy, ta có thể tái lập ví dụ trên thành: “cơm ai người ấy ăn, giường, ai người ấy Jim” 1I Hai tác giả Trương Văn Chình và Nguyễn Hiến Lê (1963) không đề cập đến việc phân loại các nhóm TNPĐ mà chỉ liệt kê các từ ngữ: chướ, bao nhiêu, mấy, gì, đâu, sao có khả năng trỏ cái bất định dùng trong cả câu thường hoặc câu hỏi (tr. 383) Tác giả Nguyễn Kim Than (1964/1997) phan chia cic dai tir nghỉ vấn trong tiếng Việt thành 2 nhóm chính như sau (tr. 296-303): ® Dùng để hỏi về sự vật và số lượng, gồm có: hỏi về người (4¡), hỏi về số lượng (máy, bao, bao nhiêu), hỏi về thời gian (bao giỏ), hỏi về địa điểm (đâu). Ngoài ra, gì và nào cũng là hai đại tir nghỉ vấn thường được dùng làm định ngữ cho danh từ.

® Dùng để hỏi về tình hình và tính chất của sự vật, gồm c6: thé ndo, sao. Sau khi tiến hành phân loại cụ thể các đại ứừ nghỉ vấn, tác giả nhắn mạnh “tất cả các đại từ nghỉ vấn đều có thê có ý nghĩa phiếm chỉ” (tr. Ý nghĩa của đại từ nghỉ vấn trở nên phiếm chỉ trong một số trường hợp sau đây (tr. 303-306): 'Thứ nhất, khi chúng đặt trước phó từ cững.

(9) Đâu cũng đất nước mình, chẳng ai dé minh chết đói đâu (TYSCT, tr. 38) Thứ hai, khi chúng được đặt trong câu phủ định. (10) Nhiều lúc nghe ông nói tiếng mẹ đẻ mà chả hiểu ông nói gi. Doc một văn bản do ông thảo cũng chã hiểu ông viết gi (TYSCT, tr.

Thứ ba, khi chúng kết hợp với bát kỳ, bắt luận, bắt cứ, vô luận. (11) Tôi tin là nếu chiếc Pratica trung thành với tôi thì phen này tôi có thể đánh ngã bất kỳ một bức ảnh mô tả phong cảnh biển nên thơ nào từ trước (TYSCT, tr. Thứ tư, khi câu nghỉ vấn có ý nghĩa phủ định. Đôi khi, có tới hai đại từ nghi vấn cùng xuất hiện như: ai, gì, nào, bao,.

kết hợp với đâu. 12 (12) Tôi bỏ quấn mãi, chỉ sở mó thôi chứ mắt có thấy gì nữa đâu! (TYSCT, tr. 'Thứ năm, khi chúng được láy lại (13) Vì ở chiến trường đâu đâu cũng thiếu nước, thiếu điều kiện làm vệ sinh (TYSCT, tr. Thứ sáu, khi chúng được đặt trong câu liên hoàn (hoặc trong quán ngữ đặt theo kiểu liên hoàn).

(14) Mi đã bắt tay vào làm việc gì là làm đâu ra đấy (TYSCT, tr. (15) Nhà nào nhà Ấy đóng cửa im im (TYSCT, tr. Thứ bảy, khi chúng được đặt trong câu hỏi gián tiếp. (16) Mai kia cần gì cứ nhắn, bồ sẽ đến, [.