Nghiên Cứu Tình Hình Mắc Hội Chứng Tiêu Chảy Trên Đàn Lợn Rừng Lai F2 Từ Sơ Sinh Đến 90 Ngày Tuổi

Nghiên cứu hội chứng tiêu chảy trên đàn lợn rừng lai F2 từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi, phân tích nguyên nhân, triệu chứng và giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

• Tác giả: Dương Văn Quảng
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Phùng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu hội chứng tiêu chảy trên đàn lợn rừng lai F2 từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT TRONG KHÓA LUẬN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Khái niệm về hội chứng tiêu chảy
• 2.3. Đặc điểm sinh trưởng và phát dục của lợn rừng
• 2.3.1. Đặc điểm về sinh trưởng của lợn rừng
• 2.3.2. Đặc điểm phát dục của lợn rừng
• 2.4. Đặc điểm sinh lý tiêu hóa của lợn rừng con
• 2.5. Đặc điểm khả năng miễn dịch của lợn rừng con
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Đánh giá tình hình mắc bệnh tiêu chảy của lợn rừng F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi
• 3.3.2. Những triệu chứng lâm sàng của đàn lợn rừng F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi khi mắc bệnh tiêu chảy
• 3.3.3. Nuôi cấy phân lập và thử kháng sinh đồ
• 3.3.4. Thử nghiệm hiệu lực của một số loại thuốc được sử dụng trong điều trị bệnh tiêu chảy trên đàn lợn rừng F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu tình hình mắc bệnh
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ
• 3.4.3. Phương pháp lấy mẫu nuôi cấy phân lập và thử kháng sinh đồ
• 3.4.4. Phương pháp nuôi cấy phân lập và thử kháng sinh đồ
• 3.4.5. Phương pháp đánh giá cường độ nhiễm bệnh
• 3.4.6. Phương pháp thử nghiệm một số thuốc điều trị bệnh tiêu chảy
• 3.4.7. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.4.7.1. Chỉ tiêu theo dõi về tình hình mắc bệnh
• 3.4.7.2. Chỉ tiêu theo dõi về biểu hiện lâm sàng, nuôi cấy phân lập và thử kháng sinh đồ
• 3.4.7.3. Chỉ tiêu theo dõi về hiệu quả của thuốc điều trị
• 3.4.8. Công thức tính một số chỉ tiêu
• 3.4.9. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Công tác phục vụ sản xuất
• 4.2. Công tác chăm, sóc nuôi dưỡng đàn lợn
• 4.3. Kết quả chuyên đề nghiên cứu khoa học
• 4.4. Đánh giá tình hình mắc bệnh và chết do tiêu chảy trên đàn lợn rừng F2 {(♂ rừng x ♀F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi trong thời gian thí nghiệm
• 4.5. Đánh giá tình hình mắc bệnh và chết do tiêu chảy trên đàn lợn rừng F2 {(♂ rừng x ♀F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi theo lứa tuổi của lợn con
• 4.6. Đánh giá tình hình mắc bệnh và chết do tiêu chảy trên đàn lợn rừng F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi theo tuổi cai sữa
• 4.7. Đánh giá tình hình mắc bệnh tiêu chảy trên đàn lợn rừng F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi theo điều kiện thời tiết
• 4.8. Những triệu chứng lâm sàng của đàn lợn rừng F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi khi mắc bệnh tiêu chảy
• 4.9. Nuôi cấy phân lập và thử kháng sinh đồ
• 4.10. Thử nghiệm hiệu lực của một số loại thuốc được sử dụng trong điều trị bệnh tiêu chảy trên đàn lợn rừng F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tình hình mắc hội chứng tiêu chảy

Hội chứng tiêu chảy trên đàn lợn rừng lai F2 từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi là một vấn đề nghiêm trọng trong ngành chăn nuôi. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của lợn con mà còn gây thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi. Theo nghiên cứu, tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở lợn rừng lai F2 có thể lên đến 30% trong giai đoạn này. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hội chứng này bao gồm vi khuẩn Escherichia coli và Salmonella, hai tác nhân gây bệnh phổ biến trong chăn nuôi lợn. Việc hiểu rõ về tình hình mắc bệnh sẽ giúp các nhà chăn nuôi có biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

1.1. Nguyên nhân gây bệnh

Nghiên cứu cho thấy rằng hội chứng tiêu chảy ở lợn rừng lai F2 chủ yếu do các yếu tố như chế độ dinh dưỡng không hợp lý, điều kiện vệ sinh kém và sự xâm nhập của vi khuẩn. Vi khuẩn E. coli và Salmonella thường gây ra các triệu chứng tiêu chảy nặng, dẫn đến mất nước và điện giải. Đặc biệt, lợn con trong giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khiến chúng dễ bị nhiễm bệnh. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại cho đàn lợn.

II. Triệu chứng lâm sàng của hội chứng tiêu chảy

Triệu chứng lâm sàng của hội chứng tiêu chảy ở lợn rừng lai F2 rất đa dạng. Các triệu chứng phổ biến bao gồm tiêu chảy lỏng, có thể có máu hoặc mủ, và lợn con thường có biểu hiện chán ăn, mệt mỏi. Theo nghiên cứu, lợn con mắc bệnh thường đi tiêu nhiều lần trong ngày, với phân có nhiều nước. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của lợn mà còn làm giảm khả năng sinh trưởng và phát triển của chúng. Việc theo dõi các triệu chứng này là cần thiết để có biện pháp can thiệp kịp thời.

2.1. Ảnh hưởng đến sức khỏe

Hội chứng tiêu chảy không chỉ gây ra các triệu chứng lâm sàng mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể của lợn con. Mất nước và điện giải do tiêu chảy có thể dẫn đến tình trạng kiệt sức, còi cọc và thậm chí tử vong. Theo thống kê, tỷ lệ chết do tiêu chảy ở lợn con có thể lên đến 20% nếu không được điều trị kịp thời. Do đó, việc phát hiện và điều trị sớm là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe của đàn lợn.

III. Biện pháp phòng ngừa và điều trị

Để giảm thiểu tình trạng mắc hội chứng tiêu chảy ở lợn rừng lai F2, các biện pháp phòng ngừa và điều trị cần được thực hiện đồng bộ. Việc cải thiện chế độ dinh dưỡng, đảm bảo vệ sinh chuồng trại và tiêm phòng đầy đủ cho lợn con là những yếu tố quan trọng. Ngoài ra, việc sử dụng các phác đồ điều trị hiệu quả cũng rất cần thiết. Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng kháng sinh và các loại thuốc hỗ trợ tiêu hóa có thể giúp giảm thiểu triệu chứng và tăng cường sức khỏe cho lợn con.

3.1. Phác đồ điều trị

Phác đồ điều trị cho lợn mắc hội chứng tiêu chảy cần được xây dựng dựa trên nguyên nhân gây bệnh. Việc sử dụng kháng sinh như Ampicillin và Tetracycline đã cho thấy hiệu quả trong việc điều trị tiêu chảy do vi khuẩn. Bên cạnh đó, việc bổ sung điện giải và vitamin cũng giúp cải thiện tình trạng sức khỏe của lợn con. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng phác đồ điều trị hợp lý có thể giảm tỷ lệ chết và tăng cường khả năng phục hồi cho lợn con.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành chăn nuôi giữ vị trí trọng yếu trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Việt Nam, đóng vai trò giải quyết việc làm và cung ứng nguồn thực phẩm. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), yêu cầu về an toàn vệ sinh thực phẩm đối với sản phẩm thịt ngày càng nghiêm ngặt. Bên cạnh các giống lợn ngoại, các giống lợn bản địa và lợn rừng lai đang thu hút sự quan tâm của thị trường nhờ chất lượng thịt thơm ngon, tỷ lệ nạc cao, phù hợp với thị hiếu tiêu dùng.

Tuy nhiên, việc phát triển chăn nuôi lợn rừng gặp nhiều trở ngại lớn về dịch bệnh, đặc biệt là hội chứng tiêu chảy ở giai đoạn sơ sinh và sau cai sữa. Đàn lợn rừng lai mang bản năng hoang dã, nhút nhát và dễ hoảng sợ khi tiếp xúc với con người, khiến công tác chăm sóc, chẩn đoán và điều trị bệnh gặp nhiều khó khăn. Hội chứng tiêu chảy làm suy giảm thể trọng nghiêm trọng, gây tỷ lệ còi cọc cao và làm giảm tỷ lệ nuôi sống của đàn lợn con giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi.

Nhằm giải quyết bài toán thực tiễn trên, đề tài khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Đánh giá thực trạng và nguyên nhân gây nên bệnh tiêu chảy ở đàn lợn con F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi.
2. Thử nghiệm phác đồ điều trị bệnh tiêu chảy trên đàn lợn rừng con F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi nhằm tìm ra phác đồ đạt hiệu quả cao.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn rừng con lai F2 là con lai giữa lợn đực rừng với lợn cái lai F1 (đực rừng phối nái địa phương) trong giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi.
• Phạm vi nghiên cứu: Hội chứng tiêu chảy, đặc điểm dịch tễ, căn nguyên vi khuẩn học (Escherichia coli, Salmonella) và hiệu lực của các phác đồ điều trị bằng thuốc kháng sinh kết hợp chất điện giải.
• Không gian nghiên cứu: Cơ sở trại chăn nuôi động vật bán hoang dã thuộc Chi nhánh Nghiên cứu & Phát triển động thực vật bản địa tại xã Tức Tranh, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên; thực hiện xét nghiệm mẫu và thử kháng sinh đồ tại Viện Khoa học sự sống – Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.
• Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 6 năm 2015 đến tháng 11 năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên cơ sở khoa học về bệnh lý học tiêu hóa và sinh học thú y:

• Khái niệm bệnh lý: Theo Phạm Ngọc Thạch (1996), tiêu chảy là biểu hiện lâm sàng của rối loạn chức năng tiêu hóa làm ruột tăng cường co bóp và tiết dịch; tình trạng phân có hàm lượng nước từ 75% trở lên và con vật đại tiện từ 5 đến 6 lần/ngày được xác định là tiêu chảy, dẫn tới hậu quả mất nước, mất chất điện giải và kiệt sức.
• Đặc điểm sinh lý lợn con: Theo Trần Văn Phùng và cộng sự (2004), dung tích dạ dày của lợn sơ sinh chỉ khoảng 0,03 lít, ruột non khoảng 0,1 lít; dịch tiêu hóa trong hai tuần đầu hoàn toàn chưa có axit clohydric (HCl) tự do nên chưa có tính kháng khuẩn tự nhiên. Chất toan tự do chỉ bắt đầu xuất hiện sau 25 ngày tuổi và khả năng kháng khuẩn dịch vị chỉ thể hiện sau 40 - 45 ngày tuổi. Khả năng miễn dịch của lợn con hoàn toàn thụ động, phụ thuộc vào lượng kháng thể hấp thu qua sữa đầu (hàm lượng gamma-globulin đạt 20,3 mg/1,3 lít máu sau 24 giờ sinh).
• Vi sinh vật học và độc tố: Căn nguyên vi khuẩn đường ruột gồm Escherichia coli (trực khuẩn Gram âm, lên men đường glucose và lactose sinh hơi, mang các kháng nguyên bám dính F4/K88, F5/K99, F41; sản sinh độc tố đường ruột Enterotoxin chịu nhiệt ST và không chịu nhiệt LT) và Salmonella (trực khuẩn Gram âm, di động, sinh H2S, mang kháng nguyên O, H, Vi và F, sản sinh độc tố thẩm xuất nhanh RPF và thẩm xuất chậm DPF). Bên cạnh đó, tác giả tổng quan về vai trò của Clostridium perfringens, virus (Rotavirus, TGE), ký sinh trùng (cầu trùng, giun đũa, giun lươn, giun tóc) và độc tố nấm mốc Aflatoxin.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm bao gồm:

• Phương pháp dịch tễ và lâm sàng: Sử dụng phương pháp dịch tễ học mô tả, dịch tễ học thống kê và dịch tễ học phân tích. Theo dõi đàn lợn hàng ngày vào sáng sớm và chiều tối; ghi chép biểu hiện lâm sàng, trạng thái phân; kết hợp mổ khám bệnh tích đối với những cá thể tiêu chảy nặng hoặc chết nghi mắc bệnh.
• Phương pháp vi sinh vật học: Lấy mẫu phân tươi vừa thải ra ở các lứa tuổi (20 - 30 g/mẫu) đựng trong túi nilon vô trùng. Pha loãng mẫu theo nồng độ thập phân bằng nước muối sinh lý 0,9%. Nuôi cấy phân lập trên môi trường chọn lọc thạch MacConkey Agar (pha 51,5 g/lít nước, hấp vô trùng 121°C trong 15 phút, ủ tủ ấm 37°C từ 18 đến 24 giờ) để phân biệt khuẩn lạc lên men lactose (E. coli màu hồng đỏ) và không lên men lactose (Salmonella trong suốt, không màu).
• Đánh giá cường độ nhiễm: Áp dụng phương pháp đếm khuẩn lạc đơn lẻ (đơn vị CFU/g) theo tiêu chuẩn TCVN 4882, 4884-1989.
• Thử kháng sinh đồ: Sử dụng kỹ thuật khuếch tán khoanh giấy kháng sinh trên thạch thường theo chuẩn NCCLS; đo bán kính và đường kính vòng vô khuẩn sau 24 - 48 giờ ủ ấm 37°C để xác định mức độ mẫn cảm của vi khuẩn.
• Thử nghiệm lâm sàng điều trị: Chia đều đàn lợn mắc tiêu chảy thành ba lô thí nghiệm có sự đồng đều về mức độ cảm nhiễm, tính biệt và thể trạng:
  • Lô 1: Sử dụng thuốc Hanceft (hoạt chất Ceftiofur 50 mg/ml), tiêm bắp liều 1 ml/10 kg thể trọng/ngày, dùng 1 lần/ngày.
  • Lô 2: Sử dụng thuốc Marphamox (hoạt chất Amoxicilline trihydrate 150 mg), tiêm bắp liều 1 ml/8 kg thể trọng/ngày, dùng 1 lần/ngày.
  • Lô 3: Sử dụng thuốc Five-Trile (hoạt chất Enrofloxacin base 2 g/20 ml), tiêm bắp liều 1 ml/10 kg thể trọng/ngày, dùng 2 lần/ngày. Cả ba lô đều dùng đồng thời thuốc bổ trợ bù nước và điện giải Gluco-K-C-HDH (pha 2 g/lít nước uống); thời gian theo dõi điều trị liên tục từ 3 đến 5 ngày.
• Xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được xử lý bằng các công thức toán học thống kê sinh vật học (tính số trung bình cộng, sai số trung bình, độ lệch tiêu chuẩn, hệ số biến dị Cv%) và phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu luận giải bối cảnh ngành chăn nuôi lợn rừng lai tại vùng trung du miền núi, nhu cầu phát triển nguồn thực phẩm chất lượng cao sau khi Việt Nam tham gia các hiệp định thương mại tự do. Tác giả chỉ ra mâu thuẫn giữa nhu cầu chăn nuôi thương phẩm với nguy cơ hao hụt đầu con do hội chứng tiêu chảy ở lợn sơ sinh và sau cai sữa, đồng thời xác lập mục tiêu đánh giá nguyên nhân bệnh lý và xác định phác đồ điều trị hiệu quả. Phần này cũng trình bày ý nghĩa khoa học trong việc làm rõ vai trò của vi khuẩn đường ruột và yếu tố ngoại cảnh, cùng ý nghĩa thực tiễn giúp người chăn nuôi nâng cao tỷ lệ sống của đàn lợn rừng lai.

Phần 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương tổng quan hệ thống hóa các tài liệu khoa học về đặc điểm sinh học của lợn rừng: khối lượng sơ sinh của lợn rừng Việt Nam đạt bình quân 0,41 kg/con, lợn rừng Thái Lan đạt 0,49 kg/con; tuổi cai sữa từ 55 đến 60 ngày đạt khối lượng 4 - 5 kg; tuổi giết thịt từ 6 tháng với thể trọng xuất chuồng 25 - 50 kg. Chu kỳ mang thai của lợn nái là 112 - 116 ngày, năng suất sinh sản đạt 1,2 - 2,1 lứa/năm tùy thuộc chế độ cai sữa.

Văn bản mô tả ngoại hình đặc thù của con lai F2: mình mỏng, vai cao mông thấp, có tấm mỡ sụn hoặc u chai cứng ở vai và chân trước (dày tới 5 cm ở cá thể 5 tuổi), răng nanh dài nhọn 10 - 12 cm tự mài sắc, lông thô ráp mọc 3 sợi từ một gốc. Đồng thời, chương này phân tích cơ chế bệnh sinh của E. coli và Salmonella, các yếu tố gây stress từ môi trường chuồng trại, thức ăn ôi thiu nhiễm độc tố Aflatoxin (500 - 700 µg/kg gây còi cọc và tiêu chảy), cùng các công trình nghiên cứu dịch tễ trong và ngoài nước.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương trình bày chi tiết địa điểm thực nghiệm tại trại chăn nuôi bán hoang dã xã Tức Tranh, huyện Phú Lương và phòng thí nghiệm Viện Khoa học sự sống (Đại học Nông Lâm Thái Nguyên). Tác giả quy định các chỉ tiêu dịch tễ theo dõi gồm: tỷ lệ mắc bệnh và chết theo thời gian, theo lứa tuổi lợn con, theo tuổi cai sữa và theo điều kiện thời tiết (nóng ẩm, mưa rét). Chương này mô tả chi tiết các bước chuẩn bị môi trường MacConkey Agar, thao tác cấy ria, cấy nhỏ giọt dịch mẫu nồng độ 10^-4, nguyên tắc đếm khuẩn lạc CFU/g theo TCVN, quy trình đặt khoanh giấy kháng sinh đo vòng vô khuẩn và công thức bố trí 3 lô thử nghiệm lâm sàng với các thuốc Hanceft, Marphamox, Five-Trile kết hợp chất điện giải.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương kết quả phản ánh hai mảng công tác lớn của đề tài:

• Công tác phục vụ sản xuất tại trại: Thực hiện ghép đôi giao phối trực tiếp cho 14 lợn nái, đạt tỷ lệ thụ thai 100%; tham gia tuyển chọn 18 lợn đực giống và 35 lợn nái hậu bị cung cấp cho các tỉnh miền núi phía Bắc; quản lý chăm sóc 7 đàn lợn thịt với tổng số 108 con. Về thú y phòng bệnh, tác giả trực tiếp tiêm phòng đạt tỷ lệ an toàn 100% cho 4 loại vắc xin: Dịch tả lợn (214 con), Phó thương hàn (211 con), Leptospira (198 con), Lở mồm long móng (189 con); đỡ đẻ an toàn cho 36 lứa lợn nái và tiêm sắt Dextran - Fe cho 216 lợn con sơ sinh đạt an toàn 100%. Về điều trị lâm sàng tại trại, tác giả điều trị 178 lợn con mắc tiêu chảy với 147 con khỏi bệnh (tỷ lệ khỏi 82,58%), chữa khỏi 2/2 lợn nái viêm tử cung (100%) và 21/22 cá thể mắc hội chứng hô hấp (95,45%).
• Kết quả chuyên đề khoa học: Khóa luận ghi nhận và thảo luận về tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy và tỷ lệ chết trên đàn lợn F2 theo lứa tuổi và thời điểm cai sữa; phân tích các đợt bùng phát tiêu chảy có liên quan chặt chẽ đến sự biến đổi thời tiết cực đoan (lạnh ẩm, mưa kéo dài); mô tả các triệu chứng lâm sàng quan sát được trên 178 cá thể mắc bệnh; trình bày kết quả phân lập vi khuẩn E. coli, Salmonella trên môi trường MacConkey; đánh giá đường kính vòng kháng khuẩn và so sánh hiệu lực điều trị, tỷ lệ khỏi bệnh giữa 3 phác đồ kháng sinh.

Phần 5: Kết luận, tồn tại và kiến nghị

Chương tổng kết khẳng định hội chứng tiêu chảy trên đàn lợn rừng lai F2 từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi chịu tác động tổng hợp của vi khuẩn đường ruột (E. coli, Salmonella) và các yếu tố chăm sóc nuôi dưỡng, thời tiết. Đề tài xác định được phác đồ kháng sinh có độ mẫn cảm cao giúp nâng cao tỷ lệ chữa khỏi. Bên cạnh đó, tác giả nêu các tồn tại về điều kiện chuồng trại bán hoang dã còn chịu ảnh hưởng của thời tiết và kiến nghị các biện pháp giữ ấm, ổn định khẩu phần, thực hiện nghiêm lịch tiêm phòng vắc xin và áp dụng phác đồ điều trị vào thực tế sản xuất.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đưa ra hệ thống số liệu thực nghiệm được tổng hợp trong quá trình phục vụ sản xuất và nghiên cứu lâm sàng tại cơ sở:

STT	Nội dung công việc thực hiện	Số lượng (con)	Kết quả an toàn / khỏi (con)	Tỷ lệ (%)
I	Tiêm phòng vắc xin
1	Vắc xin Dịch tả lợn	214	214	100,00
2	Vắc xin Phó thương hàn	211	211	100,00
3	Vắc xin Leptospira	198	198	100,00
4	Vắc xin Lở mồm long móng	189	189	100,00
II	Chẩn đoán và điều trị bệnh
1	Tiêu chảy lợn con	178	147	82,58
2	Viêm tử cung lợn nái	2	2	100,00
3	Hội chứng đường hô hấp	22	21	95,45
III	Công tác thú y khác
1	Tiêm phòng Dextran - Fe (sắt)	216	216	100,00
2	Đỡ đẻ cho lợn nái	36	36	100,00
3	Ghép đôi giao phối trực tiếp	14	14	100,00
4	Tuyển chọn lợn đực giống	18	18	100,00
5	Tuyển chọn lợn nái hậu bị	35	35	100,00
6	Chăm sóc nuôi dưỡng đàn lợn thịt	108	108 (7 đàn)	100,00

Đóng góp của tác giả:

• Về mặt lý luận: Cung cấp dẫn liệu dịch tễ học và lâm sàng thực tế về hội chứng tiêu chảy trên đối tượng đặc thù là lợn rừng lai F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} nuôi tại vùng trung du Thái Nguyên, bổ sung dữ liệu vi sinh vật học về E. coli và Salmonella trên động vật bán hoang dã.
• Về mặt thực tiễn: Đưa ra quy trình theo dõi, chẩn đoán phân lập vi khuẩn đường ruột và xác lập các phác đồ điều trị thử nghiệm (kết hợp kháng sinh Ceftiofur, Enrofloxacin hoặc Amoxicilline với chất điện giải Gluco-K-C-HDH), mang lại tỷ lệ điều trị khỏi bệnh tiêu chảy thực tế đạt 82,58%, giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho cơ sở chăn nuôi.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận các hạn chế dựa trên phạm vi và điều kiện thực hiện đề tài:

• Thời gian nghiên cứu giới hạn trong 6 tháng (từ tháng 6 năm 2015 đến tháng 11 năm 2015), chưa bao quát hết diễn biến dịch tễ qua toàn bộ các mùa trong năm, đặc biệt là giai đoạn mùa đông - xuân có rét đậm kéo dài.
• Không gian nghiên cứu tập trung tại một cơ sở chăn nuôi đơn lẻ (Chi nhánh Nghiên cứu & Phát triển động thực vật bản địa tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên), đối tượng theo dõi giới hạn ở lợn rừng lai F2 giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi.
• Bản tính hoang dã, tính nhút nhát và phản xạ tự vệ dữ tợn của lợn rừng lai mẹ và lợn con gây khó khăn cho việc tiếp cận thăm khám, theo dõi sát sao từng cá thể và triển khai thao tác tiêm thuốc điều trị.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phạm vi theo dõi dịch tễ học tiêu chảy trên đàn lợn rừng lai ở nhiều địa bàn sinh thái khác nhau và theo dõi liên tục qua các mùa trong năm.
• Ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử (như phản ứng PCR) để giám định chi tiết các serotype kháng nguyên và gen sinh độc tố của các chủng E. coli và Salmonella phân lập được.
• Nghiên cứu chế tạo hoặc thử nghiệm vắc xin tự thân (Autovaccine) nhằm nâng cao tính chủ động trong phòng chống hội chứng tiêu chảy cho đàn lợn rừng lai bán hoang dã.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận mang lại giá trị tham khảo học thuật và ứng dụng thực hành cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên và giảng viên chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y: Tham khảo quy trình chẩn đoán dịch tễ học lâm sàng, phương pháp lấy mẫu phân, quy trình kỹ thuật nuôi cấy phân lập vi khuẩn trên thạch MacConkey Agar, phương pháp đếm khuẩn lạc CFU/g và phương pháp làm kháng sinh đồ theo chuẩn NCCLS.
• Bác sĩ thú y cơ sở và kỹ thuật viên trang trại chăn nuôi động vật bản địa/bán hoang dã: Ứng dụng quy trình chăm sóc nuôi dưỡng lợn đực giống, lợn nái đẻ, lợn nái nuôi con; nắm vững các triệu chứng phân biệt của bệnh tiêu chảy; áp dụng liều lượng và cách dùng các loại thuốc kháng sinh (Hanceft, Five-Trile, Marphamox) kết hợp chất điện giải bù nước trong điều trị thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Đàn lợn thí nghiệm trong khóa luận thuộc tổ hợp lai nào và có đặc điểm sinh học gì đáng lưu ý?
Đàn lợn thí nghiệm là thế hệ lai F2 có công thức phối giống giữa đực rừng thuần chủng với nái lai F1 {♂ rừng x ♀ địa phương}. Lợn mang các đặc điểm ngoại hình bán hoang dã: mình mỏng, dáng cao gầy, vai cao mông thấp, có tấm mỡ sụn hoặc u chai cứng ở vai và chân trước (dày tới 5 cm ở lợn 5 tuổi), răng nanh mọc dài 10 - 12 cm tự mài sắc, gốc lông có 3 sợi thô ráp, tính tình nhút nhát và sợ người.

2. Kết quả điều trị hội chứng tiêu chảy trên đàn lợn con tại cơ sở thực tập đạt tỷ lệ khỏi bệnh cụ thể là bao nhiêu?
Trong thời gian thực hiện đề tài tại cơ sở, tác giả đã tiến hành chẩn đoán và điều trị cho 178 cá thể lợn rừng con mắc hội chứng tiêu chảy, trong đó có 147 con được điều trị khỏi bệnh hoàn toàn, đạt tỷ lệ chữa khỏi là 82,58%.

3. Công tác tiêm phòng vắc xin định kỳ cho đàn lợn tại cơ sở ghi nhận những số liệu nào?
Trại chăn nuôi thực hiện tiêm phòng định kỳ vào hai vụ (tháng 2 - 3 và tháng 8 - 9). Tác giả đã tham gia tiêm phòng đạt tỷ lệ an toàn tuyệt đối 100% cho 4 loại bệnh truyền nhiễm: Vắc xin Dịch tả lợn cho 214 con, vắc xin Phó thương hàn cho 211 con, vắc xin Leptospira cho 198 con và vắc xin Lở mồm long móng cho 189 con.

4. Ba loại thuốc kháng sinh được tác giả lựa chọn để thử nghiệm phác đồ điều trị tiêu chảy gồm những loại nào và dùng với liều lượng ra sao?
Ba loại kháng sinh được dùng gồm:

• Hanceft (Ceftiofur 50 mg/ml): Tiêm bắp 1 ml/10 kg thể trọng/ngày, dùng 1 lần/ngày.
• Marphamox (Amoxicilline trihydrate 150 mg): Tiêm bắp 1 ml/8 kg thể trọng/ngày, dùng 1 lần/ngày (tác dụng kéo dài 48 giờ).
• Five-Trile (Enrofloxacin base 2 g/20 ml): Tiêm bắp 1 ml/10 kg thể trọng/ngày, chia làm 2 lần/ngày.
  Cả ba phác đồ đều kết hợp uống chất điện giải Gluco-K-C-HDH (2 g/lít nước) và điều trị liên tục từ 3 đến 5 ngày.

5. Tại sao lợn rừng con dưới 25-45 ngày tuổi lại có nguy cơ mắc hội chứng tiêu chảy cao theo lý giải sinh lý học trong văn bản?
Theo các tài liệu sinh lý được tác giả trích dẫn, trong hai tuần đầu sau khi sinh, dịch vị dạ dày của lợn con chưa có axit clohydric (HCl) tự do nên hoàn toàn thiếu tính kháng khuẩn tự nhiên. Axit toan tự do chỉ bắt đầu xuất hiện sau 25 ngày tuổi và khả năng kháng khuẩn dịch vị chỉ hoàn thiện sau 40 - 45 ngày tuổi; đồng thời men saccaraza và khả năng thủy phân đạm còn rất yếu, khiến mầm bệnh dễ dàng vượt qua dạ dày xuống ruột gây tiêu chảy.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Dương Văn Quảng đã phản ánh toàn diện tình hình dịch tễ, căn nguyên vi khuẩn học và biểu hiện lâm sàng của hội chứng tiêu chảy trên đàn lợn rừng lai F2 giai đoạn sơ sinh đến 90 ngày tuổi tại Thái Nguyên. Đề tài kết hợp chặt chẽ giữa công tác phục vụ chăn nuôi thực tế với các phương pháp xét nghiệm vi sinh vật học (phân lập trên thạch MacConkey, thử kháng sinh đồ). Các kết quả điều trị lâm sàng với tỷ lệ khỏi bệnh đạt 82,58% đã cung cấp cơ sở khoa học và quy trình thực hành tin cậy cho công tác thú y và phòng chống dịch bệnh trên đàn lợn rừng lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ngành chăn nuôi nước ta đã và đang chiếm một vị trí quan trọng trong sản xuất nông nghiệp nói riêng và trong cơ cấu nền kinh tế của cả nước nói chung. Chăn nuôi, với nhiều phương thức phong phú và đa dạng đã góp phần giải quyết công ăn việc làm, xóa đói giảm nghèo, nâng cao thu nhập cho người dân, tạo ra các nguồn thực phẩm cho người tiêu dùng. Trong giai đoạn hiện nay, khi nước ta gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO và các hiệp định tự do thương mại khác thì sản phẩm chăn nuôi thuộc ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung và sản phẩm thịt lợn nói riêng, khi làm ra phải đảm bảo đạt tiêu chuẩn an toàn vệ sinh, không ảnh hưởng tới sức khỏe con người, mới xuất khẩu ra thị trường thế giới và thu ngoại tệ về cho đất nước. Để đáp ứng yêu cầu trên, Đảng và Nhà nước ta đã thực hiện nhiều dự án, chương trình như cải tạo giống lợn, xây dựng quy trình chăm sóc nuôi dưỡng, quy trình phòng dịch bệnh phù hợp để tạo ra sản phẩm “sạch”, có giá trị dinh dưỡng cao, đáp ứng tiêu chuẩn của người tiêu dùng trong nước cũng như hướng tới thị trường quốc tế.

Hiện nay, các giống lợn địa phương, lợn rừng đang thu hút sự quan tâm nhiều do phương thức chăn nuôi truyền thống, nhiều nạc, ngon thịt, phù hợp với khẩu vị của người Việt Nam, đang rất được ưa chuộng và trở thành “đặc sản” có giá trị trên thị trường. Tuy nhiên trong vài năm trở lại đây, khi ngành chăn nuôi phát triển mạnh trong đó có chăn nuôi lợn rừng, thì dịch bệnh cũng hoành hành nhiều, nhất là những bệnh truyền nhiễm như: bệnh lở mồm long móng, tai xanh, dịch tả… và cả những bệnh như hội chứng tiêu chảy ở lợn sau cai sữa… làm tỷ lệ nuôi sống lợn con giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi khá thấp, lợn rừng con khi mắc các bệnh này thường khó điều trị do bản năng sinh sống của chúng khá hoang dã, lợn mẹ và lợn con hay sợ hãi khi tiếp xúc với con người. làm cho bệnh thường trầm trọng làm cho tỷ lệ sống thấp, ảnh hưởng lớn đến năng suất và hiệu quả chăn nuôi. e 2 Hội chứng tiêu chảy ở lợn sau cai sữa được nhiều tác giả trong và ngoài nước nghiên cứu, đề cập tới ở nhiều khía cạnh khác nhau.

Vi khuẩn Escherichia coli (E. coli ) và Salmonella cũng thường gây tiêu chảy cho lợn (Đỗ Trung Cứ và cs, 2000) [2], (Trần Quang Diên, 2002) [4]. Việc nghiên cứu về vi khuẩn này cho chúng ta những hiểu biết sâu hơn về các đặc tính sinh hóa, yếu tố gây bệnh của nó, từ đó có cơ sở đưa ra các biện pháp phòng và điều trị bệnh bằng các phác đồ phù hợp, hiệu quả nhất, nhằm giảm thiểu thiệt hại tới đàn lợn rừng giai đoạn sau cai sữa nuôi tại Thái Nguyên. Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu tình hình mắc hội chứng tiêu chảy trên đàn lợn rừng lai F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi nuôi tại Chi nhánh nghiên cứu & phát triển động thực vật bản địa và thử nghiệm một số phác đồ điều trị ”.

Mục tiêu và yêu cầu của đề tài - Đánh giá được thực trạng và nguyên nhân gây nên bệnh tiêu chảy ở lợn con F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi. - Thử nghiệm được phác đồ điều trị bệnh tiêu chảy trên đàn lợn rừng con F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi đạt hiệu quả cao. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học của đề tài - Đề tài xác định được mối liên quan giữa các yếu tố ngoại cảnh và vai trò của vi khuẩn Escherichia coli, Salmonella trong hội chứng tiêu chảy ở lợn rừng F2 {♂ rừng x ♀ F1 (♂ rừng x ♀ địa phương)} giai đoạn từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi nuôi tại cơ sở chăn nuôi lợn rừng thuộc Chi nhánh công ty nghiên cứu & phát triển động thực vật bản địa.

- Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là cơ sở khoa học phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo của Chi nhánh công ty NC & PT động thực vật bản địa. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Kết quả nghiên cứu đưa ra phác đồ điều trị có hiệu quả giúp cho thú y cơ sở, các hộ chăn nuôi phòng trị bệnh tiêu chảy cho lợn rừng, góp phần giảm thiệt hại và tăng thu nhập cho người chăn nuôi. e 3 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2.

Khái niệm về hội chứng tiêu chảy Tiêu chảy là thuật ngữ để chỉ hiện tượng đại tiện phân lỏng, được mô tả phân dạng lỏng, nhiều nước hoặc có máu, mủ. Tiêu chảy là biểu hiện lâm sàng của quá trình bệnh lý ở đường tiêu hóa, là hiện tượng con vật đi ỉa nhanh, nhiều lần trong ngày, phân có nhiều nước do rối loạn chức năng tiêu hóa, ruột tăng c ư ờng co bóp và tiết dịch (Phạm Ngọc Thạch, 1996) [38]. Thực chất tiêu chảy là một phản ứng tự vệ của cơ thể nhưng khi cơ thể tiêu chảy nhiều lần trong ngày (5 đến 6 lần trở lên) và n ư ớ c trong phân từ 75% trở lên gọi là hiện tượng tiêu chảy. Tiêu chảy do nhiều nguyên nhân gây ra đồng thời nên gọi là hội chứng tiêu chảy.

Cho dù do bất cứ nguyên nhân nào dẫn đến tiêu chảy thì hậu quả nghiêm trọng là mất nước, mất chất điện giải và kiệt sức, những gia súc khỏi thường bị còi cọc, thiếu máu, chậm lớn. Đặc biệt khi gia súc bị tiêu chảy nặng kèm hiện tượng viêm nhiễm, tổn thương thực thể đường tiêu hóa dẫn đến gia súc có thể chết với tỷ lệ cao, gây thiệt hại lớn về kinh tế. Đặc điểm sinh trƣởng và phát dục của lợn rừng 2. Đặc điểm về sinh trưởng của lợn rừng Theo Tăng Xuân Lưu cùng cs (2010) [17] lợn rừng Việt Nam có khối lượng sơ sinh dao động từ 0,34 - 0,54 kg, bình quân 0,41 kg/con.

Lợn rừng Thái Lan có khối lượng sơ sinh dao động từ 0,28 - 0,68 kg, bình quân 0,49 kg/con. Khi ra khỏi cơ thể mẹ, lợn con đã có phản xạ đứng dậy ngay. Trong thời gian 2 - 4 phút đầu lợn con tự tìm đến vú mẹ và có phản xạ bú. Trong quá trình tìm vú và tranh bú những con có khối lượng lớn (khỏe) sẽ tranh bú ở những vú phía trước, còn con nhỏ sẽ phải bú vú sau cùng.

Con sinh ra đầu tiên thường là những con có khối lượng nhỏ nhất trong đàn. Sau khi bú sữa đầu, lợn con thường tìm chỗ kín và ấm để nằm và e 4 thường nằm chung, tụm lại thành “ đống”. Khi có tiếng động hay tiếng khua mạnh thì lợn con phản xạ rất nhanh, phát ra tiếng kêu đồng thanh, chạy nhanh về phía mẹ và tập trung thành cụm. Đặc biệt khi thấy con vật lạ thì lợn con thường quay đầu ra phía trước để quan sát và phòng thủ tự vệ “ tập thể”.

Lợn rừng có màu lông không đồng nhất trên cơ thể, nó được phân chia theo từng vùng khác nhau và thay đổi theo tháng tuổi, đặc biệt giai đoạn nhỏ khác hoàn toàn với khi trưởng thành, giai đoạn nhỏ, lợn có màu vàng, thâm, đen như màu lá rụng, có những sọc chạy dọc thân như quả dưa. Màu lông giai đoạn trưởng thành, hai bên má màu bạc, vùng bụng màu trắng đục, còn lại toàn thân màu đen hung hoặc nâu hung, lông dựng đứng, chĩa ra và cứng. Mật độ lông: ở lợn rừng Việt Nam có lông dài hơn, rậm hơn và cứng hơn, đối với màu sắc thì lợn rừng Việt Nam màu sắc đậm và rõ nét hơn ở lợn Thái Lan, khi trưởng thành thì toàn thân lợn chia làm ba màu đặc trưng là nâu hung, đen và xám đen. Lợn rừng sinh trưởng chậm và đạt kích thước tối đa tùy theo từng giống, môi trường và tuổi.

Lợn rừng châu Âu thường có tầm vóc to lớn hơn nhiều so với lợn rừng châu Á chỉ có thể cao 65 - 70 cm, dài 120 - 140 cm, nặng tới 200 - 350 kg. Con đực thường to lớn hơn con cái khoảng từ 20 - 30 kg. Lợn sơ sinh rất bé nhỏ, nặng 0,2 - 0,5 kg, dài 15 - 21 cm. Tuổi cai sữa: 55 - 60 ngày; Trọng lượng lợn con khi cai sữa là 4 - 5 kg/con: Tuổi giết thịt có thể tính từ 6 tháng tuổi.

Trọng lượng xuất chuồng thường dao động từ 25 - 50 kg tùy theo nhu cầu của thị trường. Đặc điểm phát dục của lợn rừng Theo Tăng Xuân Lưu cùng cs (2010) [17] hiện tượng nhảy phối của lợn đực diễn ra rất sớm, sau khi đẻ 30 ngày là đã có biểu hiện những triệu chứng đầu tiên là con đực đã có phản xạ nhảy lên lưng con khác nhưng có biểu hiện rõ của hoạt động sinh dục là lúc đạt 2,5 đến 3,0 tháng tuổi và hoạt động mạnh rõ vào tháng tuổi thứ 4;5. Đặc điểm này giống với lợn nhà. Đối với lợn rừng Việt Nam tuổi động dục đến muộn hơn lợn rừng Thái Lan trong cùng điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng.

Đối với lợn cái tuổi động hớn lần đầu ở 7 - 8 tháng tuổi, cũng là tuổi phối giống lần đầu của e 5 chúng. Đối với lợn rừng Việt Nam, thời gian động hớn và phối giống lần đầu kéo dài hơn và chỉ tiêu này có sự khác biệt rõ rệt giữa hai giống lợn ( P<0,05). Chu kì động dục kéo dài 19 - 22 ngày, trung bình 21 ngày như lợn nhà, thời gian động dục kéo dài 2 - 3 ngày, mật độ tập trung thường kéo dài 2 ngày, đối với 2 giống lợn không có sự sai khác. Triệu chứng động dục của lợn cái, Tăng Xuân Lưu cùng cs (2010) [17] cho biết trước ngày động dục lợn đi lại nhiều, có biểu hiện hưng phấn, thích cà khịa con khác và có biểu hiện nhảy lên lưng con khác, ăn ít, âm hộ bắt đầu tăng sinh.

Thời gian động dục kéo dài 2 - 3 ngày và cũng được chia làm 3 giai đoạn: * Giai đoạn động dục: Thường kéo dài 6 - 16 giờ có các triệu chứng như kêu, đi lại nhiều, tìm kiếm con đực, thích gần con đực, nhưng chưa cho con đực nhảy, bỏ ăn, âm hộ xung huyết màu hồng tươi. * Giai đoạn chịu đực: Thường kéo dài 12 - 20 giờ và thường vào cuối ngày thứ nhất và sáng sớm ngày hôm sau.