CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUỖI CUNG ỨNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CHUỖI CUNG ỨNG 1. Tổng quan về chuỗi cung ứng 1. Khái niệm chuỗi cung ứng Trong những năm qua, chuỗi cung ứng đã trở thành đề tài nghiên cứu nhận được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu.
Do đó, có nhiều định nghĩa khác nhau về chuỗi cung ứng theo các hướng tiếp cận khác nhau. Có thể kể đến một số định nghĩa tiêu biểu như sau: Tác giả Bryceson và Smith (2008) định nghĩa: “Chuỗi cung ứng bao gồm tất cả các khâu cung ứng nguyên liệu đầu vào, sản xuất, chế biến, trung gian, bán lẻ, tiêu thụ hàng hoá trên thị trường trong nước và quốc tế của một sản phẩm, dịch vụ”. Theo định nghĩa này, chuỗi cung ứng là tập hợp toàn bộ các khâu trong quá trình sản xuất hàng hoá và đưa hàng hoá đó tới tay người tiêu dùng cuối cùng. Các hoạt động trong chuỗi cung ứng bao gồm các hoạt động hậu cần, tài chính và kỹ thuật về cơ bản được kiểm soát bởi ba luồng trong quản lý chuỗi cung ứng là luồng thông tin, tài chính và vật chất để hoạt động hiệu quả.
Tác giả Christopher (2011) đưa ra định nghĩa chuỗi cung ứng: “Chuỗi cung ứng bao gồm mọi công đoạn có liên quan, trực tiếp hay gián tiếp đến việc đáp ứng nhu cầu khách hàng. Các thành phần cơ bản của chuỗi cung ứng bao gồm nhà sản xuất, các thành phần trung gian (thương buôn, người chế biến, bán buôn và bán lẻ) và người tiêu dùng. Các dòng chảy trong trong chuỗi cung ứng bao gồm các dòng chảy ngược và dòng chảy xuôi. Dòng chảy xuôi là làm thế nào để quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả, dòng chảy ngược là làm theo yêu cầu thị trường về chất lượng và số lượng”.
Như vậy, theo định nghĩa này chuỗi cung ứng là toàn bộ quá trình cung cấp sản phẩm cuối cùng đáp ứng nhu cầu thị trường về số lượng và chất lượng. Tác giả Huỳnh Thị Thu Sương (2012) định nghĩa chuỗi cung ứng như sau: “Chuỗi cung ứng bao gồm các hoạt động của mọi đối tượng có liên quan từ mua nguyên liệu, sản xuất ra sản phẩm cho đến cung cấp cho khách hàng cuối cùng. Nói cách khác, chuỗi cung ứng của một mặt hàng là một quá trình bắt đầu từ nguyên 11 liệu thô cho tới khi tạo thành sản phẩm cuối cùng và được phân phối tới tay người tiêu dùng nhằm đạt được hai mục tiêu cơ bản, đó là: Tạo mối liên kết với nhà cung cấp của các nhà cung ứng và khách hàng của khách hàng vì họ có tác động đến kết quả và hiệu quả của chuỗi cung ứng và hiệu quả trên toàn hệ thống”. Tác giả Dmitry Ivanov và cộng sự (2019) đã đưa ra một định nghĩa bao quát hơn về chuỗi cung ứng như sau: “Chuỗi cung ứng là một mạng lưới các tổ chức và quy trình, trong đó bao gồm nhiều doanh nghiệp khác nhau (nhà cung cấp, nhà sản xuất, nhà phân phối và nhà bán lẻ) hợp tác (hợp tác và điều phối) dọc theo toàn bộ chuỗi để thu được nguyên liệu thô, chuyển đổi các nguyên liệu thô này thành các sản phẩm cuối cùng và cung cấp những sản phẩm cuối cùng này cho khách hàng”.
Định nghĩa này đã chỉ ra các thành phần, các dòng chảy, các mối quan hệ cũng như mục đích của việc hình thành các liên kết trong chuỗi cung ứng. Từ các định nghĩa trên, trong luận văn này, chuỗi cung ứng được định nghĩa như sau: “Chuỗi cung ứng là hệ thống các tổ chức, con người và cơ sở hạ tầng có liên quan đến việc đưa sản phẩm từ người sản xuất đến người tiêu dùng. Các hoạt động của chuỗi cung ứng là quá trình chuyển đổi từ các yếu tố đầu vào trong quá trình sản xuất thành những sản phẩm hoàn chỉnh và phân phối sản phẩm đến người tiêu dùng cuối cùng”. Như vậy, một chuỗi cung ứng nhìn chung gồm ba hoạt động chính là cung cấp, sản xuất và phân phối.
Cung cấp là quá trình chuẩn bị nguyên liệu đầu vào cho sản xuất. Sản xuất là quá trình chuyển đổi từ nguyên vật liệu đầu vào thành các sản phẩm cuối cùng. Trong khi đó, phân phối là quá trình đưa sản phẩm từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Thành phần của chuỗi cung ứng Từ định nghĩa chuỗi cung ứng có thể thấy, chuỗi cung ứng bao gồm sự kết hợp giữa các thành phần khác nhau, thực hiện các chức năng khác nhau để chuyển nguyên vật liệu thành sản phẩm và đưa đến tay người tiêu dùng cuối cùng.
Do đó, một chuỗi cung ứng về cơ bản bao gồm các nhà sản xuất, nhà phân phối, những nhà bán buôn, bán lẻ và khách hàng (khách hàng cá nhân hoặc khách hàng doanh nghiệp). Ngoài ra, trong chuỗi cung ứng còn có nhiều mắt xích khác như các nhà cung cấp các dịch vụ thiết yếu. Các thành viên tham gia trong chuỗi cung ứng Chuỗi cung ứng đơn giản Nhà sản Nhà phân Khách xuất phối hàng Chuỗi cung ứng mở rộng Nhà cung Nhà sản Nhà phânố Nhà bán Khách hàng cấp xuất phối lẻ cuối cùng Nhà cung cấp dịch vụ Nguồn: Alam và Supriana, 2015 Nhà sản xuất: Nhà sản xuất trong chuỗi cung ứng là thành phần trực tiếp tạo ra sản phẩm. Nhà sản xuất bao gồm cả các đơn vị sản xuất nguyên vật liệu và nhà sản xuất sản phẩm cuối cùng.
Nhà sản xuất thành phẩm sử dụng nguyên vật liệu thô và những bộ phận lắp ráp do các doanh nghiệp khác chế tạo ra để làm nên sản phẩm của chính mình. Nhà sản xuất cũng có thể là các đơn vị sáng tạo ra các sản phẩm vô hình như những thiết kế, phim ảnh, âm nhạc, phần mềm,… Nhà sản xuất cũng có thể là các đơn vụ cung cấp dịch vụ như dịch vụ làm đẹp, dịch vụ giáo dục đào tạo, dịch vụ y tế, dịch vụ bảo trì, bảo dưỡng,… Các nhà sản xuất sử dụng nhiều nhân công thường có xu hướng lựa chọn các khu vực có chi phí nhân công rẻ như các nước đang phát triển. Trong khi đó, những nhà sản xuất sử dụng công nghệ cao thường lựa chọn các nước phát triển để phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh. Nhà phân phối: Nhà phân phối trong chuỗi cung ứng thực hiện tiếp nhận hàng hóa từ nhà sản xuất và đưa sản phẩm đó tới những người tiêu dùng.
Nhà phân phối thực hiện chức năng lưu giữ hàng hoá đồng thời tiến hành các hoạt động bán hàng như tìm kiếm khách hàng, phục vụ khách hàng, từ đó, giúp các nhà sản xuất hạn chế những tác động từ các biến động trên thị trường. Nhà phân phối thực hiện giao hàng hóa đến các nơi và tại các thời điểm mà khách hàng yêu cầu. Bên cạnh đó, các nhà phân phối cũng thực hiện nhiều chức năng khác để bán hàng như quản 13 lý hệ thống kho hàng, quản lý quá trình vận chuyển hàng hoá, thực hiện các hoạt động xúc tiến bán hàng, chăm sóc khách hàng và thực hiện các chế độ hậu mãi. Nhà phân phối có thể là người bán sỉ hoặc người bán lẻ.
Nhà bán sỉ là bán sản phẩm cho doanh nghiệp khác với số lượng lớn hơn so với nhu cầu tiêu dùng thông thường. Nhà phân phối loại này có thể chỉ thực hiện một chức năng duy nhất là trung gian giới thiệu sản phẩm từ nhà sản xuất đến khách hàng mà không sở hữu sản phẩm. Chức năng chủ yếu của hộ là thực hiện các hoạt động xúc tiến và bán hàng. Tùy theo đặc điểm của hàng hoá và nhu cầu thực tế của khách hàng, nhà phân phối cần nắm bắt thị hiếu của khách hàng, sau đó, lựa chọn các nhà sản xuất phù hợp, đáp ứng nhu cầu của khách hàng để thiết lập mối liên kết sản xuất, phân phối hàng hoá.
Trong khi đó, nhà bán lẻ đặc trưng bởi việc lưu kho và bán hàng hoá với số lượng nhỏ và khách hàng của họ thường là những người tiêu dùng cuối cùng. Đối với nhà bán lẻ, giá cả hợp lý, sản phẩm đa dạng phong phú, dịch vụ tận tình chu đáo với sự thuận tiện sẽ giúp họ thu hút được sự quan tâm của khách hàng. Khách hàng: Khách hàng là những người mua và sử dụng sản phẩm. Khách hàng có thể mua sản phẩm để sử dụng hoặc mua sản phẩm kết hợp với sản phẩm khác rồi bán cho khách hàng khác.
Khách hàng là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng, quyết định sự tồn tại của chuỗi cung ứng. Bởi doanh nghiệp chỉ sản xuất, phân phối một sản phẩm khi sản phẩm đó mang lại lợi nhuận và các giá trị cho họ. Mà lợi nhuận và các giá trị này chỉ có được khi sản phẩm, dịch vụ đó được khách hàng mua và sử dụng. Nhu cầu của khách hàng cũng là cơ sở để hình thành các chuỗi cung ứng sản xuất hàng hoá, cung cấp dịch vụ.
Đây vừa là nền tảng vừa là mục tiêu hướng đến trong chuỗi cung ứng của bất kỳ sản phẩm, dịch vụ nào. Các nhà cung cấp dịch vụ: Đây là những cá nhân hoặc tổ chức thực hiện cung cấp dịch vụ cho những nhà sản xuất, nhà phân phối, đại lý bán lẻ và khách hàng. Nhà cung cấp dịch vụ tiêu biểu nhất trong một chuỗi cung ứng thường là các nhà cung cấp dịch vụ vận chuyển và các dịch vụ lưu kho hàng hóa. Bên cạnh đó, các nhà cung cấp dịch vụ tài chính đưa ra các dịch vụ cho vay, hoạt động phân tích tín dụng.
Ngoài ra còn có các nhà cung cấp dịch vụ chuyên về nghiên cứu thị trường và bán quảng cáo trong khi số khác lại cung cấp mẫu thiết kế sản phẩm, dịch vụ kỹ 14 thuật, tư vấn pháp luật hay tư vấn quản trị và nhiều nhà cung cấp dịch vụ công nghệ thông tin và thu thập dữ liệu. Các dòng chảy trong chuỗi cung ứng Theo Christopher (2011), trong chuỗi cung ứng có ba dòng chảy cơ bản xuyên suốt là dòng sản phẩm/dịch vụ, dòng thông tin và dòng tiền. Các dòng chopher (2011), trong chuỗ Nhà sản xuất Nhà bán lẻ Dòng thông tin Nguồn Người nguyên Dòng sản phẩm/dịch vụ tiêu dùng liệu Dòng tiền Nhà cung cấp Nhà phân phối Nguồn: Chrisopher, 2011 Dòng sản phẩm/dịch vụ: Đây là dòng chảy cơ bản nhất và không thể thiếu trong bất kỳ chuỗi cung ứng nào. Dòng chảy sản phẩm/dịch vụ xuyên suốt chuỗi cung ứng từ nhà cung cấp nguyên liệu cho đến người tiêu dùng cuối cùng.
Dòng chảy này bắt đầu khi các nguyên vật liệu đi từ nhà cung cấp, được xử lý thông qua các khâu trung gian đến nhà sản xuất.