BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM LÊ THỊ DUNG LẠM PHÁT & TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.Hồ Chí Minh, tháng 12 năm 2012 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM LÊ THỊ DUNG LẠM PHÁT & TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH : TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG MÃ SỐ : 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : TS. BÙI HỮU PHƯỚC TP.Hồ Chí Minh, tháng 12 năm 2012 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Nội dung và số liệu phân tích trong Luận văn này là kết quả nghiên cứu độc lập của học viên và chưa được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào. --------------------------- TP, HCM tháng 12 năm 2012 Lê Thị Dung TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC Trang bìa Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục từ viết tắt Danh mục các bảng biểu Danh mục các hình vẽ, đồ thị Kết cấu của luận văn : 5 chương Chương 1 : Tổng quan Chương 2 : Lý luận chung về lạm phát và tăng trưởng kinh tế Chương 3 : Phương pháp nghiên cứu và mô hình nghiên cứu Chương 4 : Kết quả nghiên cứu Chương 5 : Kết luận Phụ lục Tài liệu tham khảo TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC CHƯƠNG I.1 Cơ sở hình thành đề tài .2 Vấn đề nghiên cứu và mục tiêu nghiên cứu .3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.4 Phương pháp nghiên cứu .5 Ý nghĩa của nghiên cứu .6 Bố cục của luận văn .2 CHƯƠNG II .4 LÝ LUẬN CHUNG VỀ LẠM PHÁT & TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ .1 Khái niệm về lạm phát .2 Một số chỉ tiêu đo lường lạm phát .3 Nguyên nhân gây ra lạm phát .2 Tăng trưởng.1 Khái niệm tăng trưởng kinh tế .2 Các phương pháp đo lường GDP .3 Lạm phát và tăng trưởng kinh tế.1 Các yếu tố tác động đến lạm phát và tăng trưởng kinh tế.2 Mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế .4 Các nghiên cứu trước đây về quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng.1 Nghiên cứu của Mallik và Chowdhury (2001) .2 Nghiên cứu của Paul, Kearney và Chowdhury (1997) .3 Nghiên cứu của Sarel (1996) .4 Nghiên cứu của Khan và Senhadji (2001) .5 Nghiên cứu của Min Li (2006) .6 Nghiên cứu của Mubarik (2005) . 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.7 Nghiên cứu của Manzoor Hussain (2005).8 Nghiên cứu của Shamim Ahmed và Md.9 Nghiên cứu của PGS. Trần Hoàng Ngân, ThS. Hoàng Hải Yến và ThS. Vũ Thị Lệ Giang nghiên cứu “Lạm phát và tốc độ tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam”.10 Nghiên cứu của Bùi Thị Hồng Sương (2011) “Lạm phát và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam”. 17 CHƯƠNG III : .18 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU & MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU.1 Mô hình nghiên cứu .2 Dữ liệu nghiên cứu và phương pháp thực nghiệm .1 Dữ liện nghiên cứu .2 Phương pháp thực nghiệm . 21 CHƯƠNG IV .22 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Kiểm định nghiệm đơn vị .2 Phân tích cân bằng dài hạn.3 Phân tích cân bằng ngắn hạn .4 Lạm phát tối ưu cho Việt Nam .39 Phụ lục 1 : GDP thực theo giá so sánh 1994 và CPI quý giai đoạn 1995-2011 .41 Phụ lục 2 : GDP và CPI quý tính theo log .44 Phụ lục 3 : Kết quả ước lượng OLS với các giá trị K từ 2% đến 9% .47 Tài liệu tham khảo .51 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT CPI Chỉ số giá tiêu dùng GDP Tổng sản phẩm trong nước DNNN Doanh nghiệp nhà nước CSTT Chính sách tiền tệ FED Cục dự trữ liên bang Mỹ IMF Quỹ Tiền tệ quốc tế NHNN Ngân hàng nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại NHTƯ Ngân hàng Trung ương USD Đô – la Mỹ VNĐ Đồng Việt Nam WB Ngân hàng Thế giới WTO Tổ chức Thương mại Thế giới TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ ĐỒ THỊ DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Quyền số tính chỉ số giá tiêu dùng thời kỳ 2009 -2014 của Việt Nam Bảng 4.1: Các giá trị thống kê mô tả của GDP và CPI Bảng 4.2: Kết quả kiểm định tính dừng của các biến trong mô hình Bảng 4.3 : Kiểm định nghiệm đơn vị biến GDP Bảng 4.4 : Kiểm định nghiệm đơn vị chuỗi sai phân ΔGDP Bảng 4.5 : Kiểm định nghiệm đơn vị biến CPI Bảng 4.6 : Kiểm định nghiệm đơn vị chuỗi sai phân ΔCPI Bảng 4.7 : Ước lượng GDP bằng phương pháp OLS Bảng 4.8 : Kiểm định nghiệm đơn vị cho phần dư µ Bảng 4.9: Kiểm định hồi qui đồng liên kết Johansen Bảng 4.10 Kết quả kiểm định nhân quả giữa GDP và CPI Bảng 4.11 : Kết quả ước lượng mô hình sai số hiệu chỉnh ECM Bảng 4.12 : Tăng trưởng và lạm phát ở Việt Nam giai đoạn 1990-2011 Bảng 4.13: Kết quả kiểm định G Bảng 4.14: Kết quả kiểm định I Bảng 4.15: Kết quả ước lượng K với giá trị từ 2% đến 9% Bảng 4.16 : Phân tích tương giữa tăng trưởng và lạm phát 1990-2011 Bảng 4.17 : Tăng trưởng và lạm phát năm tại Viêt Nam 1990-2011 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC ĐỒ THỊ Hình 4.1: Đồ thị tính dừng của các chuỗi dữ liệu gốc hoặc chuỗi sai phân.2: Biểu đồ tăng trưởng và lạm phát ở Việt Nam giai đoạn 1990-2011 Hình 4.3 : Biểu đồ phân tán giữa tăng trưởng và lạm phát tại Việt Nam 1990-2011 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 1 CHƯƠNG I TỔNG QUAN 1.1 Cơ sở hình thành đề tài Lạm phát là một hiện tượng kinh tế vĩ mô cơ bản hết sức quan trọng mà mọi quốc gia đều quan tâm trong quá trình phát triển kinh tế xã hội. Lạm phát cao là biểu hiện của sự mất cân đối vĩ mô của nền kinh tế, là một hiện tượng kinh tế phức tạp gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng ảnh hưởng đến mọi mặt trong quá trình phát triển kinh tế không thể không kể đến những tác động đến tăng trưởng. Tăng trưởng kinh tế mà vẫn giữ được mức lạm phát trong tầm kiểm soát là một bài toán làm đau đầu không ít các nhà nghiên cứu kinh tế và hoạch định chính sách ở hầu hết các quốc gia. Trong bối cảnh nền kinh tế thế giới có nhiều biến động phức tạp trong những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng suy giảm trong khi lạm phát tăng cao là hiện tượng đã xảy ra ở nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam. Đã có rất nhiều nghiên cứu trên thế giới nghiên cứu mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng, những kết luận rút ra là lạm phát và tăng trưởng có một mối quan hệ chặt chẽ với nhau, có những tác động qua lại với nhau trong ngắn hạn và trong dài hạn, trong đa số các trường hợp, đối với một nền kinh tế luôn luôn tồn tại một mức ngưỡng của lạm phát mà tại đó mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng chuyển từ tích cực sang tiêu cực. Đối với Việt Nam thì như thế nào, mối quan hệ giữa tăng trưởng và lạm phát có nằm trong qui luật chung hay không, có tồn tại một mối quan hệ tác động lẫn nhau hay không, nếu có thì ngưỡng lạm phát ở Việt Nam là bao nhiêu. Nghiên cứu để tìm ra câu trả lời là điều vô cùng cần thiết, vì vậy tôi chọn đề tài “Lạm phát và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam.2 Vấn đề nghiên cứu và mục tiêu nghiên cứu Vấn đề nghiên cứu là nghiên cứu mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng tại Việt Nam giai đọan từ năm 1990 đến 2011, có thật sự tồn tại một mối quan hệ trong TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 ngắn hạn và trong dài hạn giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế hay không. Nếu có một ngưỡng lạm phát tối ưu thì mức ngưỡng lạm phát tối ưu ở Việt Nam là bao nhiêu.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu - Đối tựơng nghiên cứu là diễn biến của lạm phát và tăng trưởng kinh tế giai đọan 1990 – 2011 thông qua chỉ số giá tiêu dùng CPI và GDP. - Phạm vi nghiên cứu giới hạn từ năm 1990 đến năm 2011, số liệu của Việt Nam lấy từ Tổng cục thống kê Việt Nam và Quỹ tiền tệ Quốct tế (IMF) và Ngân hàng thế giới (World Bank).4 Phương pháp nghiên cứu Phương pháp phân tích định tính qua mô tả số liệu thống kê và phân tích định lượng qua mô hình kinh tế lượng. Kế thừa các phương pháp và kết quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, bài nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy đồng liên kết, mô hình sai số hiệu chỉnh (ECM) để tìm ra mối quan hệ trong ngắn hạn và dài hạn giữa GDP và CPI, cũng là mối quan hệ giữa tăng trưởng và lạm phát tại Việt Nam giao đoạn 1995-2011. Đồng thời, bằng phương pháp hồi qui cho một số trường hợp của lạm phát dựa vào số liệu thực tế, với cơ sở dữ liệu là GDP và lạm phát theo năm nhằm tìm ra mức lạm phát tối ưu đối với Việt Nam mà tại đó mối quan hệ giữa tăng trưởng và lạm phát là tích cực.5 Ý nghĩa của nghiên cứu Nghiên cứu này sẽ tìm ra xu hướng của mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam, từ đó giúp cho các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách tham khảo và có thêm sơ sở trong việc cân đối giữa mục tiêu lạm phát và tăng trưởng kinh tế trong từng giai đoạn.6 Bố cục của luận văn Luận văn bao gồm 5 chương : Chương 1 : Tổng quan Chương 2 : Lý luận chung về lạm phát và tăng trưởng kinh tế TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 Chương 3 : Phương pháp nghiên cứu và mô hình nghiên cứu Chương 4 : Kết quả nghiên cứu Chương 5 : Kết luận TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 CHƯƠNG II LÝ LUẬN CHUNG VỀ LẠM PHÁT & TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ 2.1 Khái niệm về lạm phát Có nhiều phát biểu khác nhau về khái niệm lạm phát. Một số nhà kinh tế học cho rằng “lạm phát là hiện tượng tiền được cung ứng nhiều hơn mức cần thiết hoặc là do khối lượng tiền thực tế trong lưu thông lớn hơn khối lượng tiền cần thiết” hoặc cho rằng “lạm phát là quá nhiều tiền được bỏ ra để săn lùng quá ít hàng hoá”, “lạm phát là hiện tượng bội chi lâu dài của ngân sách nhà nước”, “lạm phát là một khối u ác tính, thể hiện sự nở phồng lên của tiền tệ”. Theo Milton Friedman (1970) “lạm phát bao giờ và ở đâu cũng là một hiện tượng tiền tệ”.
Tổng quan nghiên cứu
Lạm phát và tăng trưởng kinh tế là hai hiện tượng kinh tế vĩ mô có mối quan hệ phức tạp và tác động lẫn nhau, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 1990-2011. Trong giai đoạn này, Việt Nam trải qua nhiều biến động kinh tế với tốc độ tăng trưởng GDP trung bình khoảng 6-8% và tỷ lệ lạm phát biến động từ mức thấp dưới 2% đến cao trên 20% trong một số năm. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc xác định mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng kinh tế, đồng thời tìm ra mức ngưỡng lạm phát tối ưu tại Việt Nam, nơi mà lạm phát có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế. Phạm vi nghiên cứu sử dụng số liệu quý và năm từ Tổng cục Thống kê Việt Nam, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) trong giai đoạn 1990-2011. Mục tiêu cụ thể là phân tích mối quan hệ trong ngắn hạn và dài hạn giữa chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và tổng sản phẩm quốc nội (GDP), từ đó đề xuất mức lạm phát tối ưu nhằm hỗ trợ hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cân đối giữa kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và phát triển bền vững.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Khung lý thuyết áp dụng
Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế vĩ mô về lạm phát và tăng trưởng kinh tế, bao gồm:
- Lý thuyết số lượng tiền tệ (Quantity Theory of Money) của Irving Fisher, mô tả mối quan hệ giữa cung tiền, tốc độ lưu thông tiền tệ, mức giá và sản lượng đầu ra qua công thức MV = PY, trong đó M là cung tiền, V là tốc độ lưu thông, P là mức giá, Y là sản lượng.
- Lý thuyết Keynes về mối quan hệ ngắn hạn giữa lạm phát và tăng trưởng, cho rằng trong ngắn hạn có sự đánh đổi giữa lạm phát và tăng trưởng, tức là tăng trưởng cao thường đi kèm với lạm phát tăng.
- Lý thuyết tân cổ điển và mô hình Mundell-Tobin, cho rằng lạm phát có thể thúc đẩy tích lũy vốn và tăng trưởng kinh tế