Luận văn thạc sĩ: Tác động của bộ ba bất khả thi lên sự bất ổn định trong thâm hụt ngân sách

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác động của bộ ba bất khả thi lên sự bất ổn định trong thâm hụt ngân sách, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong

• Tác giả: Lê Thông Tiến
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Kim Quyến
• Trường học: Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của bộ ba bất khả thi lên sự bất ổn định trong thâm hụt ngân sách
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• Mục lục hình và bảng
• Danh mục từ viết tắt tiếng Anh
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do lựa chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Kết cấu đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC KHÁI NIỆM VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Các khái niệm về thâm hụt ngân sách
• 1.2. Lý thuyết về bộ ba bất khả thi
• 1.3. Mô hình giải thích lý thuyết
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Xu hướng nghiên cứu về thâm hụt ngân sách
• 2.2. Tổng quan các nghiên cứu trước đây
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC NHÂN TỐ TRONG MÔ HÌNH
• 3.1. Giới thiệu về mô hình GMM trong dữ liệu bảng động
• 3.2. Tại sao mô hình GMM được ứng dụng rộng rãi
• 3.3. Mô hình nghiên cứu thực nghiệm
• 3.4. Phương pháp đo lường ba chỉ tiêu trong bộ ba bất khả thi
• 3.5. Quy trình thực hiện
• 3.6. Kỳ vọng về dấu của các nhân tố đối với sự bất ổn định trong thâm hụt ngân sách
• 3.6.1. Các biến số chính sách
• 3.6.2. Các biến số thể chế, chính trị
• 3.6.3. Các biến số kinh tế
• 3.7. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.8. Thống kê mô tả các biến trong mô hình
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH
• 4.1. Kết quả mô hình nghiên cứu trong ngắn hạn (3 năm)
• 4.1.1. Kết quả hồi quy với chính sách tiền tệ và chính sách tỷ giá trong ngắn hạn (3 năm)
• 4.1.2. Kết quả hồi quy với chính sách hội nhập tài chính và chính sách tỷ giá trong ngắn hạn (3 năm)
• 4.1.3. Kết quả hồi quy với chính sách hội nhập tài chính và chính sách tiền tệ trong ngắn hạn (3 năm)
• 4.2. Kết quả nghiên cứu trong trung hạn (5 năm)
• 4.2.1. Kết quả hồi quy với chính sách tiền tệ và chính sách tỷ giá trong trung hạn (5 năm)
• 4.2.2. Kết quả hồi quy chính sách hội nhập tài chính và chính sách tỷ giá trong trung hạn (5 năm)
• 4.2.3. Kết quả hồi quy với chính sách hội nhập tài chính và chính sách tiền tệ trong trung hạn (5 năm)
• 4.3. Tổng kết lại kết quả ước lượng
• 4.3.1. Tác động trong ngắn hạn (3 năm)
• 4.3.2. Tác động trong trung hạn (5 năm)
• 4.4. Phân tích chính sách
• 4.5. Hạn chế của dữ liệu và mô hình phân tích
• PHẦN KẾT LUẬN
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Bộ ba bất khả thi và bất ổn định ngân sách

Bộ ba bất khả thi là một lý thuyết kinh tế vĩ mô quan trọng, được phát triển bởi Robert Mundell và Marcus Fleming. Lý thuyết này khẳng định rằng một quốc gia không thể đồng thời đạt được ba mục tiêu: chính sách tiền tệ độc lập, tỷ giá hối đoái cố định, và tự do hóa dòng vốn. Sự đánh đổi giữa các mục tiêu này có thể dẫn đến bất ổn định ngân sách, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế vĩ mô biến động. Nghiên cứu này tập trung phân tích tác động của bộ ba bất khả thi lên sự bất ổn định ngân sách, thông qua việc xem xét các yếu tố như lạm phát, tăng trưởng kinh tế, và cán cân thanh toán.

1.1. Khái niệm bộ ba bất khả thi

Bộ ba bất khả thi là một khái niệm cốt lõi trong kinh tế vĩ mô, được sử dụng để giải thích sự đánh đổi giữa các chính sách kinh tế. Theo lý thuyết này, một quốc gia chỉ có thể đạt được hai trong ba mục tiêu: chính sách tiền tệ độc lập, tỷ giá hối đoái cố định, và tự do hóa dòng vốn. Sự đánh đổi này có thể dẫn đến bất ổn định ngân sách, đặc biệt là trong các nền kinh tế mở. Nghiên cứu của Mundell và Fleming đã chỉ ra rằng việc theo đuổi đồng thời cả ba mục tiêu là không khả thi, và điều này có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho ổn định tài chính.

1.2. Bất ổn định ngân sách và các yếu tố liên quan

Bất ổn định ngân sách là một vấn đề nghiêm trọng trong quản lý tài chính công, đặc biệt là trong bối cảnh khủng hoảng tài chính. Sự biến động của thâm hụt ngân sách có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế, lạm phát, và cán cân thanh toán. Các yếu tố như chính sách tài khóa, quản lý ngân sách, và đầu tư công đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát bất ổn định ngân sách. Nghiên cứu này nhấn mạnh tác động của bộ ba bất khả thi lên sự bất ổn định ngân sách, thông qua việc phân tích các biến số kinh tế và thể chế chính trị.

II. Phương pháp nghiên cứu và mô hình phân tích

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích định lượng để đánh giá tác động của bộ ba bất khả thi lên sự bất ổn định ngân sách. Mô hình GMM (Generalized Method of Moments) được áp dụng để phân tích dữ liệu bảng động, nhằm giải quyết vấn đề nội sinh và đảm bảo độ chính xác của kết quả. Các biến số chính bao gồm chính sách tiền tệ, tỷ giá hối đoái, và kiểm soát vốn, được đo lường thông qua các chỉ số cụ thể. Nghiên cứu cũng xem xét vai trò của dự trữ ngoại hối trong việc điều tiết bất ổn định ngân sách.

2.1. Mô hình GMM và ứng dụng

Mô hình GMM là một công cụ phân tích hiệu quả trong nghiên cứu kinh tế vĩ mô, đặc biệt là khi xử lý dữ liệu bảng động. Mô hình này cho phép giải quyết các vấn đề nội sinh và đảm bảo độ chính xác của kết quả ước lượng. Trong nghiên cứu này, GMM được sử dụng để phân tích tác động của bộ ba bất khả thi lên sự bất ổn định ngân sách, thông qua việc xem xét các biến số như chính sách tiền tệ, tỷ giá hối đoái, và kiểm soát vốn.

2.2. Đo lường các biến số

Các biến số trong nghiên cứu được đo lường thông qua các chỉ số cụ thể, bao gồm chính sách tiền tệ độc lập, tỷ giá hối đoái cố định, và tự do hóa dòng vốn. Ngoài ra, nghiên cứu cũng xem xét vai trò của dự trữ ngoại hối trong việc điều tiết bất ổn định ngân sách. Các biến số này được thu thập từ các nguồn dữ liệu đáng tin cậy, bao gồm IMF, World Bank, và các cơ quan thống kê quốc gia.

III. Kết quả nghiên cứu và hàm ý chính sách

Kết quả nghiên cứu cho thấy bộ ba bất khả thi có tác động đáng kể lên sự bất ổn định ngân sách, đặc biệt là trong ngắn hạn và trung hạn. Chính sách tiền tệ độc lập và tỷ giá hối đoái cố định có xu hướng làm gia tăng bất ổn định ngân sách, trong khi tự do hóa dòng vốn có tác động ngược lại. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng dự trữ ngoại hối đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu bất ổn định ngân sách. Các hàm ý chính sách được đề xuất bao gồm việc cân nhắc kỹ lưỡng các mục tiêu trong bộ ba bất khả thi và tăng cường quản lý dự trữ ngoại hối.

3.1. Tác động trong ngắn hạn và trung hạn

Kết quả nghiên cứu cho thấy bộ ba bất khả thi có tác động mạnh mẽ lên sự bất ổn định ngân sách trong ngắn hạn và trung hạn. Chính sách tiền tệ độc lập và tỷ giá hối đoái cố định có xu hướng làm gia tăng bất ổn định ngân sách, trong khi tự do hóa dòng vốn có tác động ngược lại. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc cân nhắc kỹ lưỡng các mục tiêu trong bộ ba bất khả thi để đảm bảo ổn định tài chính.

3.2. Vai trò của dự trữ ngoại hối

Nghiên cứu chỉ ra rằng dự trữ ngoại hối đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu bất ổn định ngân sách. Việc quản lý hiệu quả dự trữ ngoại hối có thể giúp các quốc gia đối phó với những cú sốc kinh tế vĩ mô và duy trì ổn định tài chính. Các hàm ý chính sách được đề xuất bao gồm việc tăng cường quản lý dự trữ ngoại hối và cân nhắc kỹ lưỡng các mục tiêu trong bộ ba bất khả thi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2009 khởi nguồn từ sự sụp đổ của ngân hàng Lehman Brothers, chính phủ tại nhiều quốc gia đã triển khai hàng loạt gói kích cầu quy mô lớn và mở rộng chi tiêu công. Điều này khiến tỷ lệ bội chi ngân sách tăng vọt và biến động khó lường, đe dọa trực tiếp đến sự ổn định kinh tế vĩ mô. Sự bất ổn trong cân đối ngân sách nhà nước làm giảm hiệu quả dự báo chính sách tài khóa, gây méo mó trong phân bổ nguồn lực công và làm gia tăng chi phí vốn vay cho toàn bộ nền kinh tế.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá tác động định lượng của các lựa chọn chính sách thuộc bộ ba bất khả thi đối với sự bất ổn định trong thâm hụt ngân sách nhà nước, đồng thời làm rõ vai trò điều tiết của quy mô dự trữ ngoại hối. Nghiên cứu thực hiện phân tích mẫu dữ liệu bảng động gồm 52 quốc gia trong giai đoạn từ năm 1999 đến năm 2014. Sự bất ổn định thâm hụt ngân sách được đo lường thông qua độ lệch chuẩn trung bình trượt ở hai khung thời gian: ngắn hạn 3 năm với 728 quan sát và trung hạn 5 năm với 624 quan sát.

Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn cho các nhà quản lý kinh tế vĩ mô. Việc xác định được mối tương quan giữa chính sách tiền tệ độc lập, cơ chế tỷ giá, mức độ tự do hóa tài chính và đệm dự trữ ngoại hối giúp các nền kinh tế đang phát triển chủ động thiết lập kỷ luật tài khóa, giảm thiểu rủi ro thâm hụt ngân sách đột biến và tối ưu hóa không gian tài khóa quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết bộ ba bất khả thi do Robert Mundell và Marcus Fleming khởi xướng từ những năm 1960, mở rộng từ mô hình IS-LM cho nền kinh tế mở. Lý thuyết này khẳng định một quốc gia không thể đồng thời thực hiện ba mục tiêu: độc lập tiền tệ, tỷ giá hối đoái cố định và tự do hóa dòng vốn. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp khuôn khổ mở rộng bộ tứ bất khả thi của Joshua Aizenman giai đoạn 2010–2013, bổ sung biến dự trữ ngoại hối như một công cụ đệm hấp thụ các cú sốc bên ngoài.

Các khái niệm chính trong mô hình bao gồm:

• Độ bất ổn định trong thâm hụt ngân sách: Đo lường bằng độ lệch chuẩn trung bình trượt 3 năm và 5 năm của tỷ lệ thâm hụt ngân sách so với GDP.
• Chỉ số độc lập tiền tệ: Đo lường mức tương quan nghịch giữa lãi suất ngắn hạn trong nước và quốc gia cơ sở, dao động từ 0 đến 1.
• Chỉ số ổn định tỷ giá: Đo lường biến động tỷ giá hối đoái hàng tháng giữa đồng nội tệ và đồng tiền cơ sở trong biên độ chuẩn hóa từ 0 đến 1.
• Chỉ số hội nhập tài chính: Phản ánh mức độ mở cửa tài chính và dỡ bỏ các kiểm soát dòng vốn quốc tế theo thang đo chuẩn hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu gồm 52 quốc gia, được chọn lọc kỹ lưỡng từ tập hợp ban đầu gồm 86 quốc gia sau khi loại bỏ các quan sát khuyết thiếu và ngoại lai nhằm đảm bảo tính liên tục của dữ liệu chuỗi thời gian từ năm 1999 đến năm 2014. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các tổ chức uy tín: Thống kê Tài chính Quốc tế của Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới của Ngân hàng Thế giới, Chỉ số Quản trị Toàn cầu và bộ chỉ số Trilemma của nhóm tác giả Joshua Aizenman.

Phương pháp phân tích chủ đạo là mô hình sai phân tổng quát GMM dạng bảng động. Phương pháp này được lựa chọn vì giải quyết triệt để vấn đề nội sinh phát sinh từ mối quan hệ hai chiều giữa các biến kinh tế, loại bỏ tác động của các đặc trưng quốc gia cố định không đổi theo thời gian và khắc phục hiện tượng tự tương quan khi đưa độ trễ của biến phụ thuộc vào làm biến giải thích. Độ tin cậy của mô hình được kiểm chứng nghiêm ngặt qua kiểm định sai số chuỗi AR(2) và kiểm định định dạng quá mức Hansen J.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ mô hình GMM dạng bảng động mang lại các phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, trong ngắn hạn 3 năm khi chưa xét đến yếu tố dự trữ ngoại hối, chính sách tiền tệ độc lập tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê ở mức 5% và 10% đến độ bất ổn thâm hụt ngân sách với hệ số hồi quy là -0.658. Điều này chỉ ra rằng việc chủ động điều hành lãi suất giúp chính phủ kiểm soát tốt hơn các biến động thu chi ngắn hạn.

Thứ hai, khi đưa biến tương tác dự trữ ngoại hối vào mô hình, xuất hiện một hiệu ứng ngưỡng rõ rệt tại giá trị logarit dự trữ ngoại hối là 22.77. Tại các quốc gia có mức dự trữ ngoại hối dưới ngưỡng 22.77, việc thực thi chính sách tiền tệ độc lập làm gia tăng mức độ bất ổn định ngân sách. Ngược lại, khi tích lũy dự trữ ngoại hối vượt qua ngưỡng 22.77, sự kết hợp này làm giảm mạnh độ biến động thâm hụt tài khóa.

Thứ ba, các yếu tố thể chế chính trị và vĩ mô giữ vai trò then chốt. Sự gia tăng 1 điểm trong chỉ số dân chủ giúp giảm 3% độ biến động thâm hụt ngân sách. Trong khi đó, lạm phát cao đóng góp tới 50% vào mức độ nhạy cảm của biến động ngân sách, và tỷ lệ nợ công trên GDP gia tăng tạo áp lực trực tiếp lên cán cân tài khóa.

Thảo luận kết quả

Khi thể hiện dữ liệu qua các bảng thống kê mô tả và ma trận tương quan giữa các biến thể chế, kết quả cho thấy mức độ liên kết cao giữa chỉ số kiểm soát tham nhũng, ổn định chính trị, hiệu quả chính phủ và mức độ dân chủ. Việc đưa lần lượt từng biến thể chế vào các phương trình hồi quy đã triệt tiêu hoàn toàn hiện tượng đa cộng tuyến, đảm bảo tính vững chắc của các ước lượng. Kiểm định Hansen J đạt giá trị xác suất xấp xỉ 1.000 và kiểm định AR(2) đạt giá trị xác suất 0.653, chứng minh tính ngoại sinh của các biến công cụ và sự không tồn tại của tương quan chuỗi bậc hai trong phần dư.

Kết quả nghiên cứu này tương đồng với các kết luận của Luca Agnello và Ricardo Sousa năm 2009 về vai trò của thể chế minh bạch trong việc kiềm chế bất ổn tài khóa. Cơ chế tác động được giải thích là do các quốc gia có dự trữ ngoại hối dồi dào sẽ sở hữu không gian can thiệp thị trường rộng mở, không bị buộc phải thắt chặt tiền tệ đột ngột khi dòng vốn đảo chiều. Nhờ vậy, nguồn thu thuế duy trì sự ổn định, kế hoạch chi tiêu công không bị cắt giảm đột ngột và rủi ro thâm hụt ngân sách bất thường được triệt tiêu hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

1. Thiết lập vùng đệm dự trữ ngoại hối tối ưu: Ngân hàng Trung ương và Bộ Tài chính cần phối hợp duy trì quy mô dự trữ ngoại hối quốc gia vượt ngưỡng an toàn tương đương mức logarit 22.77, bảo đảm đáp ứng từ 3 đến 6 tháng nhập khẩu hàng hóa dịch vụ trong giai đoạn 2026–2030 để hấp thụ các cú sốc bên ngoài.

2. Điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt và độc lập: Cơ quan điều hành tiền tệ cần sử dụng linh hoạt các công cụ lãi suất tái chiết khấu và nghiệp vụ thị trường mở nhằm kiểm soát lạm phát mục tiêu dưới 4.0%, qua đó giảm thiểu độ nhạy cảm của các khoản chi tiêu công và ổn định số thu ngân sách hàng năm.

3. Nâng cao hiệu quả quản trị công và kiểm soát tham nhũng: Chính phủ cần đẩy mạnh cải cách thể chế công vụ, nâng cao chỉ số hiệu quả chính phủ thêm 0.5 đến 1.0 điểm chuẩn hóa, công khai minh bạch quy trình đấu thầu dự án công nhằm tiết giảm lãng phí ngân sách ít nhất 10% mỗi năm.

4. Xây dựng khuôn khổ tài khóa trung hạn 3–5 năm: Các cơ quan kế hoạch tài chính cần chuyển đổi phương thức lập ngân sách hàng năm sang kế hoạch tài khóa trung hạn, kiểm soát trần nợ công dưới mức 60% GDP và giới hạn tỷ lệ bội chi ngân sách bình quân không vượt quá 3.5% GDP.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị học thuật và thực tiễn chuyên sâu cho bốn nhóm đối tượng chính:

1. Nhà hoạch định chính sách vĩ mô tại Bộ Tài chính và Ngân hàng Trung ương: Tài liệu cung cấp cơ sở định lượng để phối hợp hài hòa giữa chính sách tiền tệ, chính sách tỷ giá và kỷ luật tài khóa trong các giai đoạn biến động kinh tế.

2. Chuyên gia phân tích kinh tế tại các tổ chức tài chính quốc tế: Các chuyên viên nghiên cứu tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Phát triển Châu Á có thể khai thác mô hình GMM bảng động để dự báo rủi ro tài khóa tại các thị trường mới nổi.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng và Kinh tế học ứng dụng, đặc biệt trong phương pháp xử lý dữ liệu bảng động và đo lường các chỉ số bộ ba bất khả thi.

4. Chuyên viên quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại và quỹ đầu tư: Nghiên cứu giúp nhận diện tác động lan truyền từ các biến động tỷ giá, lãi suất và nợ công của chính phủ đến thanh khoản của hệ thống tài chính.

Câu hỏi thường gặp

1. Bộ ba bất khả thi tác động đến thâm hụt ngân sách qua những kênh truyền dẫn nào? Bộ ba bất khả thi tác động đến ngân sách qua kênh lãi suất, chi phí vay nợ công và biến động thuế xuất nhập khẩu. Khi tự do hóa tài chính đi kèm tỷ giá biến động mạnh, các cú sốc dòng vốn đột ngột làm suy giảm nguồn thu tài khóa và gia tăng đột biến nghĩa vụ trả nợ nước ngoài.

2. Tại sao phương pháp Difference-GMM lại tối ưu cho nghiên cứu này? Phương pháp Difference-GMM giải quyết hiệu quả hiện tượng nội sinh nhờ sử dụng các biến trễ từ bậc 2 trở đi làm biến công cụ. Mô hình này triệt tiêu các sai số không quan sát được của 52 quốc gia, cho kết quả ước lượng vững với giá trị kiểm định AR(2) đạt 0.653.

3. Ý nghĩa thực tiễn của ngưỡng dự trữ ngoại hối 22.77 là gì? Ngưỡng giá trị logarit 22.77 là điểm đảo chiều tác động của chính sách tiền tệ độc lập lên bất ổn tài khóa. Dưới mức này, độc lập tiền tệ làm tăng biến động ngân sách; khi vượt ngưỡng, dự trữ ngoại hối đóng vai trò đệm đỡ giúp ổn định hoàn toàn thâm hụt.

4. Biến số thể chế chính trị ảnh hưởng như thế nào đến độ bất ổn ngân sách? Mức độ dân chủ và kiểm soát tham nhũng cao giúp gia tăng sự giám sát xã hội đối với các dự án chi tiêu công. Một điểm tăng trưởng trong chỉ số dân chủ giúp giảm 3% mức độ bất ổn định thâm hụt nhờ hạn chế tối đa các khoản chi lãng phí ngoài kế hoạch.

5. Nghiên cứu sử dụng khung thời gian nào để đo lường độ bất ổn định? Nghiên cứu đo lường độ bất ổn thâm hụt ngân sách thông qua độ lệch chuẩn trung bình trượt ở hai khung thời gian: ngắn hạn 3 năm giai đoạn 2000–2013 với 728 quan sát và trung hạn 5 năm giai đoạn 2001–2012 với 624 quan sát.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện mối quan hệ giữa các chính sách trong bộ ba bất khả thi và mức độ bất ổn định thâm hụt ngân sách trên mẫu dữ liệu 52 quốc gia.
• Phương pháp ước lượng sai phân tổng quát GMM đã chứng minh tính ưu việt trong việc xử lý biến nội sinh và tự tương quan chuỗi thời gian.
• Chính sách tiền tệ độc lập giúp giảm thiểu bất ổn tài khóa ngắn hạn với hệ số -0.658 nhưng phụ thuộc chặt chẽ vào ngưỡng dự trữ ngoại hối 22.77.
• Nâng cao tính minh bạch thể chế và kiểm soát lạm phát là điều kiện tiên quyết để triệt tiêu tới 50% độ nhạy cảm của biến động ngân sách công.
• Trong lộ trình 2026–2030, các nền kinh tế đang phát triển cần khẩn trương thiết lập vùng đệm tài khóa và dự trữ ngoại hối vững mạnh nhằm duy trì sự ổn định kinh tế vĩ mô bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CÁC KHÁI NIỆMVÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Các khái niệm về thâm hụt ngân sách. Thuật ngữ thâm hụt ngân sách (budget deficit) hay còn gọi là cân bằng ngân sách (budget balance) được nhắc đến rất nhiều trong các tạp chí nghiên cứu và những tài liệu liên quan đến chính sách của chính phủ – thường đi kèm với những cảnh báo rất không mong đợi.

Để biện hộ cho vấn đề thâm hụt ngân sách cao, Eisner (1989) cho rằng đa phần báo cáo của những nhà cầm quyền đều đổ lỗi cho rất nhiều căn bệnh của kinh tế, như là lạm phát cao và đầu tư tư nhân chưa được khuyến khích. Bằng chứng cụ thể của việc chịu trách nhiệm về thâm hụt ngân sách ít khi được cung cấp và cũng ít được tập trung đo lường và đánh giá thâm hụt ngân sách một cách khách quan (Jacobs, 2000). Rõ ràng, có rất nhiều lý thuyết và thực tiễn liên quan đến việc đo lường thâm hụt ngân sách ở các quốc gia, nó là một vấn đề khá phức tạp. Thâm hụt ngân sách thông thường có thể được đo lường dựa trên cơ sở tiền mặt hoặc cơ sở tích lũy các khoản thanh toán.

Đối với trường hợp đầu tiên, thâm hụt ngân sách được đo lường bằng sự chênh lệch giữa tổng dòng tiền chi tiêu và số thu tài khóa. Đối với trường hợp thứ hai,thâm hụt ngân sách phản ánh theo dòng thu nhập và chi tiêu tích lũy, kể cả dòng thành toán bằng tiền mặt và không mặt tiền mặt. Cơ sở tích luỹ được cho là phản ánh tốt hơn sự thâm hụt so với cơ sở tiền mặt do có thêm vào những khoản nợ phải trả và doanh thu ròng không phải bằng tiền mặt (Agénor và Montiel, 1999). Chính phủ các nước tự do định nghĩa cách đo lường thâm hụt ngân sách, hay còn gọi là thâm hụt ngân sáchtheo tập quán của mỗi nước (conventional budget balance).

Nhưng nhìn chung, các khái niệm dù được đưa ra bởi nhiều quốc gia đều đồng ý rằng thâm hụt ngân sách đo lường trong một năm tài khóa. Theo như các tài liệu nghiên cứu và thực tiễn, World Bank và IMF cũng ghi nhận rất nhiều cách khác nhau để đo lường thâm hụt ngân sách mà đang được sử dụng. Ngân hàng Thế giới(World Bank, 1989)định nghĩa thâm hụt ngân sách nên 1 được hiểu làsự khác biệt giữa các khoản chi tiêu như là tiền lương, tiền công, chi tiêu cho hàng hóa và dịch vụ, có bao gồm cả chi tiêu vốn, trả lãi nợ công, chuyển nhượng và trợ cấp;và hạng mụcsố thu bao gồmthuế, phí, lệ phí, các khoản tài trợ, lợi nhuận của công ty công phi tài chính và bán tài sản(Blejer và Cheasty, 1990).Quỹ tiền tệ quốc tế(IMF, 1986)phát hành ấn bảnnăm 1986 lên trang thống kê tài chính các quốc gia(Government Finance Statistics)và thâm hụt ngân sách được cho rằng nên hiểu theo công thức thâm hụt tài khóa: Thâm hụt Tài khóa = (Chi tiêu hàng hóa và dịch vụ + các khoản chuyển nhượng) + (Cho vay – Hoàn trả) - (Số thu + Trợ cấp). Lý thuyết về bộ ba bất khả thi.

Lý thuyết về bộ ba bất khả thi là kết quả nghiên cứu của hai học giả Robert Mundell (1962, 1963) và J. Lý thuyết này rút ra từ hàm ý của mô hình nghiên cứu Mundell-Fleming và đưa tên tuổi của Robert Mundell (1960) vào danh sách những nhà kinh tế học xuất sắc nhất trên thế giới đạt được giải Nobel Kinh tế. Theo lý thuyết bộ ba bất khả thi, một quốc gia không thể đồng thời đạt được cả ba mục tiêu: chính sách tiền tệ độc lập, tỷ giá cố định và tự do hoá dòng vốn (hay còn gọi là hội nhập tài chính hoàn toàn). Trong những thâp kỷ gần đây, cấu hình bộ ba bất khả thi vẫn liên tục được tổng quan và thảo luận, phần lớn các vấn đề xoay quanh các nghiên cứu thực nghiệm nhằm giải thích về sự phát triển của mô hình và những khó khăn về chính sách mà các quốc gia đang đối mặt trong tiến trình toàn cầu hóa.

Những chính sách gia phải đối mặt với sự đánh đổi, gia tăng một biến số trong bộ ba bất khả thi, sẽ giảm trọng số bình quân của một trong hai hoặc cả hai biến số còn lại.1 bên dưới mô tả tóm tắt lý thuyết về bộ ba bất khả thi.Giả thuyết của bộ ba bất khả thi cho rằng một quốc gia chỉ có thể thực hiện đồng thời hai trong ba mục tiêu chính sách tiền tệ độc lập, ổn định tỷ giá hối đoái và hội nhập tài 2 chính.Mỗi cạnh của tam giác đại diện cho mỗi mục tiêu tiềm năng được mong đợi, tuy nhiên chúng không thể đạt được đồng thời. Lịch sử đã cho thấy rằng, mỗi hệ thống tài chính khác nhau sẽ nỗ lực để đạt được kết hợp hai trong ba chính sách mục tiêu, như là chế độ bản vị Vàng (Good Hình 1.1:Đồ thị lý thuyết về bộ ba bất khả thi Stardard System) - đảm bảo vốn luân chuyển tự do và ổn định tỷ giá hối đoái. Hệ thống Bretton Woods đặc trưng cho chính sách tự chủ tiền tệ và ổn định tỷ giá. Khi nền kinh tế thay đổi, các kết hợp này sẽ phản ứng lại với khủng hoảng và những sự kiện kinh tế chính yếu hàm ý sau mỗi chính sách được lựa chọn, thậm chí mang lại ảnh hưởng tích cực hay tiêu cực.

Nguồn: Joshua Aizenman, Menzie D. Chinn và Hiro Ito (2011) Phân tích sâu hơn vào đồ thị, ta khái quát được lý thuyết của bộ ba bất khả thi như sau: Trên đỉnh cao nhất, ký hiệu với tên là điểm thị trường tài chính đóng (closed financial markets), hàm ý một chính sách tự chủ tài chính, chính sách tiền tệ độc lập và cơ chế tỷ giá cố định; lựa chọn này được hầu hết các quốc gia đang phát triển ưa chuộng ở giữa cuối những năm 1980s. 3 Ở đỉnh trái, hay được ký hiệu là cơ chế tỷ giá thả nổi (floating exchange rate regime), đạt được sự độc lập tiền tệ, và hội nhập tài chính cao nhất. Lựa chọn này được biết đến nhiều nhất ở Mỹ và kéo dài cả ba thập kỷ.

Ở đỉnh phải, được ký hiệu là từ bỏ sự độc lập tiền tệ (giving up monetary independence), liên quan đến cơ chế ổn định tỷ giá tốt (a pegged exchange rate regime), và mức độ hội nhập tài chính cao – lựa chọn này nổi tiếng ở dạng mô hình các quốc gia Châu Âu trong khối EU với đồng tiền chung. Những nỗ lực không ngừng nghỉ của Mundell vào những năm 1960s đã đặt tiền đề đầu tiên cho bộ ba bất khả thi, trong nội dung mở rộng về nền kinh tế mở của mô hình IS - LM của trường phái Keynes Tân cổ điển (Neo-Keynesian). Mô hình xem xét một quốc gia nhỏ lựa chọn cơ chế tỷ giá của nó và hội nhập tài chính với thị trường tài chính thế giới. Để hình dung một cơ chế đánh đổi, trước hết xem xét một hệ thống tỷ giá hối đoái cố định với vốn luân chuyển tự do, thiết lập này thì tương ứng với vế phải của tam giác trong bộ ba bất khả thi.

Theo đó, trái phiếu chính phủ giữa các quốc gia có thể thay thế hoàn hảo cho nhau, trong điều kiện ngang giá lãi suất không phòng ngừa (Uncovered Interest Rate Parity), dưới chế độ tỷ giá cố định, lãi suất trong nước sẽ bằng với lãi suất nước ngoài. Nếu ngân hàng Trung ương gia tăng cung tiền, sẽ gây ra một áp lực giảm lãi suất nội địa, trái phiếu trong nước sẽ được bán ra và tìm kiếm lợi nhuận cao hơn từ trái phiếu nước ngoài dưới điều kiện vốn luân chuyển hoàn hảo. Do kết quả của kinh doanh chênh lệch giá (Arbitrage), ngân hàng trung ương phải đối mặt với việc dư cầu ngoại tệ vì mục đích mua trái phiếu nước ngoài (nhằm đáp ứng với dư cung của đồng nội tệ). Dưới cơ chế tỷ giá cố định, ngân hàng Trung ương phải can thiệp vào thị trường ngoại hối để đáp ứng mức cầu công chúng về ngoại tệ ở mức tỷ giá chính thức.

Hệ quả là, ngân hàng trung ương bán ngoại tệ ra công chúng.Theo tiến trình này, ngân hàng trung ương mua trở lại lượng dư cung nội tệ mà được khởi xướng bởi chính mình nhằm gia tăng cung tiền. Hiệu ứng ròng của quá trình này là ngân hàng trung ương sẽ mất đi việc kiểm soát cung tiền, bởi vì hiệu ứng cố định tỷ giá trong nền kinh tế có vốn luân chuyển cố định làm mất đi hiệu quả của công cụ tiền tệ điều tiết can thiệp chính 4 sách tiền tệ. Hay nói cách rộng hơn, thiết lập chính sách tỷ giá cố định với vốn luân chuyển hoàn hảo hàm ý phải từ bỏ đi chính sách tiền tệ độc lập.Hoạt động can thiệp của thị trường mở chỉ nhằm thay đổi thành phần cân bằng trong giữa tài sản trong nước và nước ngoài, mà không thực sự ảnh hưởng đến cơ sở tiền hay lãi suất nội địa. Hơn nữa, để duy trì sự ổn định tỷ giá, đòi hỏi ngân hàng trung ương phải duy trì một lượng dự trữ ngoại hối đủ lớn, và dù vậy, về lâu dài, áp lực lên khối dự trữ ngoại hối là không nhỏ.

Lựa chọn cặp chính sách gần bên phải của đồ thị hàm ý rằng trong nền kinh tế nhỏ, mở, việc xác định mức lãi suất nội địa như là một công cụ của chính sách tiền tệ thì khó đạt được đối với những quốc gia mà tỷ giá hối đoái được giữ cố định. Một nền kinh tế mở, nhỏ mà mong muốn duy trì mức độ hội nhập tài chính mà vẫn giữ được sự độc lập về tiền tệ thì buộc phải từ bỏ cơ chế tỷ giá cố định. Hay nói cách khác, dưới cơ chế tỷ giá thả nổi, việc mở rộng cung tiền nội địa tạo ra một sự sụt giảm lãi suất trong nước, hệ quả là dòng vốn sẽ chảy ra ngoài thị trường quốc tế để tìm kiếm lợi nhuận cao hơn trong điều kiện vốn luân chuyển hoàn hảo.Đến lượt lãi suất, sự sụt giảm này sẽ kéo theo một sự gia tăng trong đầu tư, làm yếu đi đồng nội tệ, và thông qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế qua cả kênh đầu tư và xuất khẩu ròng. Lựa chọn này dịch chuyển phương án tư đỉnh phải của đồ thị bộ ba bất khả thi sang đỉnh trái của tam giác ba đỉnh.

Do đó, trong cơ chế tỷ giá thả nổi, với dòng vốn luân chuyển hoàn hảo, chính sách tiền tệ phát huy tác dụng một cách mạnh mẽ. Một giải pháp thay thế khác để một nền kinh tế mở, nhỏ có thể lấy lại sự độc lập về tiền tệ là từ bỏ hội nhập về tài chính trong khi vẫn giữ được sự ổn định của tỷ giá.