Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp Chương 2: Thực trạng phát triển nông nghiệp của huyện Bắc Trà My 'Chương 3: Phương hướng và giải pháp phát triển nông nghiệp của huyện Bắc Trà My CHUONG 1 CƠ SỞ LÝ LUAN VE PHAT TRIEN NONG NGHIỆP 1.Vai trò và đặc điểm sản xuất nông nghiệp 1. Định nghĩa về nông nghiệp Theo nghĩa thông thường, nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất sử dụng đất đai và sinh vật làm ra sản phẩm nông nghiệp. Cách định nghĩa này chỉ đừng lại ở sản xuất nông nghiệp truyền thống. Tuy nhiên, nền kinh tế càng phát triển thì yêu.
cầu của xã hội với nông nghiệp càng cao. Nông nghiệp không chỉ đơn thuần là sản xuất ra các sản phẩm tươi sống mà còn bao gồm cả khâu chế biển, marketing và tiêu. thụ nông sản. Do vậy, sản phẩm cuối cùng của nông nghiệp không đơn thuần là nông sản (agro-products) mà thực phẩm nông sản (agrofoods) (Đỗ Kim Chung, 2002).
Do đó, nông nghiệp cin được định nghĩa ở phạm vi rông hơn. Xông nghiệp là ngành sản x kinh doanh làm ra thực phẩm nông sản, bao gâm cả sản xuất nông nghiệp, chế biển, marketing và phân phối các thực phẩm nông sản. Nông nghiệp theo nghĩa rộng, nghĩa hẹp: Nông nghiệp theo nghĩa rộng bao gồm cả lâm nghiệp và ngư nghiệp. hẹp nó là một ngành trực tiếp trồng trọt lương thực, chấn nuôi.
(Sau dây gọi là nông. nghiệp), ở luận văn này nông nghiệp được nghiên cứu theo nghĩa rộng của nó là chủ yêu. Nông nghiệp của các nước trên thế giới từ trước tới nay đều trải qua giai đoạn phát tiển từ thấp đến cao, gắn liền với sự tiến hoá của loài người và sự gia tăng về đân số. Trong xã hội công sản nguyên thuỷ, nề nông nghiệp chủ yếu là săn bắn hái lượm.
Khi loài người tích luỹ được kinh nghiệm, công cụ sản xuất ra đời, nền nông nghiệp được phát triển sang trồng trọt và chăn nuôi theo hướng du canh hay du mục. Canh tác du canh, du cư gắn liền với nền canh tác đốt rẫy. sức ép về dân số và đất đai, nông nghiệp du canh chuyển sang nông nghiệp định canh ở thời kỳ phong kiến. Tuy vậy, nền nông nghiệp du canh và du cư vẫn tồn tại đến ngày nay ở một số vùng do một số cộng đồng đồng bảo dân tộc ít người thực hiện.
Từ nền nông nghiệp định canh theo hướng quảng canh chuyển sang nông nghiệp thâm canh, từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp hiện đại, nông nghiệp tự cung và tự cắp sang nông nghiệp hàng hoá là những xu hướng cơ bản của sự phát triển nông nghiệp trong một thể ky quaở các nước đang phát triển. 'Nông nghiệp là lĩnh vực sản xuất có những nét đặc thù, là ngành sản xuất gắn với đối tượng sinh vật (cây trồng, vật nuôi) bị chỉ phối bởi qui luật sinh học, các điều kiện ngoại cảnh (đất đai, thời tiết khí u) và Igành sản xuất ra sản phẩm tắt yếu để xã hội tồn tại và phát triển, vì thể từ lâu rất được các nhà kinh tế quan tâm và được đề cập nhiều trong các lý thuyết kinh tế, nhất là trong các mô hình phát triển kinh tế của các nước châm phát triển hiện dang n hành CNH 1. Vai trò của nông nghiệp 'Nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế quan trọng và phức tạp. Nó không chỉ là một ngành kinh tế đơn thuần mà còn là hệ thống sinh học - kỹ thuật, bởi vì một mặt cơ sở để phát triển nông nghiệp là việc sử dụng tiểm năng sinh học - cây trồng, vật nuôi.
Chúng phát triển theo qui luật sinh học nhất định con người không thé ngăn cản các quá trình phát sinh, phát triển và diệt vong của chúng, mà phải trên cơ sở nhận thức đúng đắn các qui luật để có những giải pháp tác động thích hợp với chúng. Mặt khác quan trong hơn là phái làm cho người sản xuất có sự quan tâm thoả đáng, gắn lợi ích của họ với sử dụng quá trình sinh học đó nhằm tạo ra ngày cảng nhiễu sản phẩm cuối cùng hơn. 'Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản giữ vai trò to lớn trong việc phát triển kinh tế ở hầu hết cả nước, nhất là ở các nước đang phát triển. Ở những nước này còn nghèo, đại bộ phận sống bằng nghề nông Tuy nhiên, ngay cả những nước có.
nin công nghiệp phát triển cao, mặc dù tỷ trọng GDP nông nghiệp không lớn, nhưng. khối lượng nông sản của các nước này khá lớn và không ngừng tăng lên, đảm bảo cung cấp đủ cho đời sống con người những sản phẩm tối cần thiết đó là lương thực, thực. Những sản phẩm này cho dù trình độ khoa học - công nghệ phát triển như hiện nay, vẫn chưa có ngành nào cóthể thay thế được. Lương thực, thực phẩm là yếu tố đầu.
tiên, có tính chất quyết định sự tồn tại phát triển của con người và phát triển KT - XH của đất nước. Xã hội càng phát triển, đời sống của con người ngày cảng được nâng. 10 cao thì nhu cẩu của con người về lương thực, thực phẩm cũng ngày cảng tăng cả về số lượng, chất lượng và chủng loại. Điều đó do tác động của các nhân tổ đó là: Sự.
gia tăng dân số và nhu cầu nâng cao mức sống của con người. Những vai trò cơ bản. của nông nghiệp được thể hiện như sau (1) Nông nghiệp có vai trò quan trọng trong việc cung cấp các yếu tố đầu vào. cho công nghiệp và khu vực thành thị.
Điều đó được thể hiện chủ yếu ở các mặt sau. đây: - Nông nghiệp đặc biệt là nông nghiệp của các nước đang phát triển là khu vực dự trữ và cung cấp lao động cho phát triển công nghiệp và đô thị “Trong giai đoạn đầu của CNH, phần lớn dân cư sống bằng nông nghiệp và tập trung. sống ở khu vực nông thôn. Vì thế khu vực nông nghiệp, nông thôn thực sự là nguồn dự trữ nhân lực đồi đào cho sự phát triển công nghiệp và đô thị.
Quá trình CNH và đô thị hoá, một mặt tạo ra nhu cầu lớn về lao động, mặt khác nhờ đó. mà NSLĐ nông nghiệp không ngừng tăng lên, lực lượng lao động từ nông nghiệp được giải phóng ngày cảng nhiều. Số lao động này dịch chuyển, bé sung cho phát triển công nghiệp và đô thị. Đó là xu hướng có tính qui luật của mọi quốc gia trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đắt nước.
~ Khu vực nông nghiệp còn cung cấp nguồn nguyên liệu to lớn và quý cho. công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế biến. Thông qua công nghiệp chế biến, giá. trị của sản phẩm nông nghiệp nâng lên nhiễu lần, nâng cao khả năng cạnh tranh của nông sản hàng hoá, mở rộng thị trường ~ Khu vực nông nghiệp là nguồn cung cấp vốn lớn nhất cho sự phát triển kinh tế trong đó có công nghiệp, nhất là giai đoạn đầu của công nghiệp hoá, bởi vì đây.
là khu vực lớn nhất, xét cả về lao động và sản phẩm quốc dân. Nguồn vốn từ nông nghiệp có thể được tạo ra bằng nhiều cách, như tiết kiệm của nông dân đầu tư vào các hoạt động phi nông nghiệp thuế nông nghiệp, ngoại tệ thu được đo xuất khẩu nông sản v. trong đó thuế có vị tri rat quan trong, Kuznets cho rằng gánh nặng của thuế mà nông nghiệp phải chịu là cao hơn nhiễu so với dịch vụ. N tước cung cắp cho công nghiệp.
Việc huy động vốn từ nông nghiệp để đầu tư. 11 phát triển công nghiệp là cần thiết và đúng đắn trên cơ sở việc thực hiện bằng cơ chế thị trường, chứ không phải bằng sự áp đặt của Chính phủ. Những điển hình về sự thành công của sự phát triển ở nhiều nước đều đã sử dụng tích luỹ từ nông. nghiệp để đầu tư cho nông nghiệp.
Tuy nhiên vốn tích luỹ từ nông nghiệp chỉ là một trong những nguồn cần thiết phát huy, phải coi trọng các nguồn vốn khác nữa. để khai thác hợp lý, đừng quá cường điệu vai trò tích luỹ vốn từ nông nghiệp. (2) Nông nghiệp và nông thôn là thị trường tiêu thụ lớn của công nghiệp. Ở hầu hốt các nước đang phát triển, sản phẩm công nghiệp, bao gồm từ liệu tiêu dùng và TLSX được tiêu thụ chủ yếu dựa vào thị trường trong nước mà trước hết là khu vực nông nghiệp và nông thôn.
Sự thay đổi về cẳu trong khu vực nông nghiệp, nông. thôn sẽ có tác động trực tiếp đến sản lượng ở khu vực phi nông nghiệp. Phát triển mạnh mẽ nông nghiệp, nâng cao thu nhập cho dân cư nông nghiệp, làm tăng sức mua từ khu vực nông thôn sẽ làm cho cầu về sản phẩm công nghiệp tăng. thúc đẩy công nghiệp phát triển, từng bước nâng cao chất lượng có thể cạnh tranh với thị trường thể giới.
(3) Nông nghiệp được coi là ngành dem lại nguồn thu nhập ngoại tệ lớn. Các loại nông, lâm thuỷ sản dễ dàng gia nhập thị trường quốc tế hơn so với các hàng hoá công nghiệp. Vì thế, ở các nước đang phát triển, nguồn xuất khẩu để có ngoại tệ chủ yếu dựa vào các loại nông, lâm thuỷ sản. Xu hướng chung ở các nước.
trong quá trình CNH, ở giai đoạn đầu giá trị xuất khẩu nông lâm, thuỷ sản chiếm tỷ trong cao trong tổng kim ngạch xuất khẩu và tỷ trọng đó sẽ giảm dẫn cùng với sự. phát triển cao của nền kinh tế. Tuy nhiên xuất khẩu nông, lâm thuỷ sản thường bắt lợi do giá cả trên thị trường thế giới có xu hướng giảm xuống, trong lúc đó giá cả sản phẩm công nghiệp tăng lên, tỷ giá cánh kéo giữa hing nông sin va hing công, nghệ ngày cảng mở rộng, làm cho nông nghiệp, nông thôn bị thua thiệt. ở một số nước chỉ dựa vào một vài loại nông sản xuất khẩu chủ yếu, như Coca ở Ghana, đường mía ở Cuba, cà phê ở Braxin v.
đã phải chịu nhiều rủi ro và sự bắt lợi trong xuất khẩu. Vì vậy gần đây nhiều nước đã thực hiện đa dạng hoá sản xuất và 12 xuất khẩu nhiều loại nông lâm thuỷ sản, nhằm đem lại nguồn ngoại tệ đáng kể cho đất nước |5, tr. 22] (4) Nông nghiệp và nông thôn có vai trò to lớn, là cơ sở trong sự phát triển bền vững của môi trường. Nông nghiệp sử dụng nhiều hoá chất như phân bón hoá học, thuốc trừ sâu bệnh v.
làm ô nhiễm đất và nguồn nước. Trong quá trình canh tác dễ gây ra xói mòn ở các triển đốc thuộc vùng đồi núi và khai hoang mở rộng diện tích đất rừng v.