Luận văn thạc sĩ: Phát triển kinh tế trang trại tại huyện Phù Cát

Luận văn thạc sĩ phân tích phát triển kinh tế trang trại tại huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Văn Hải
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Kỳ Minh
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Phù Cát tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI
• 1.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KINH TẾ TRANG TRẠI
• 1.1.1. Khái niệm về trang trại, kinh tế trang trại
• 1.1.2. Đặc trưng của kinh tế trang trại
• 1.1.3. Vai trò của kinh tế trang trại
• 1.2. NỘI DUNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI
• 1.2.1. Gia tăng số lượng các loại hình kinh tế trang trại
• 1.2.2. Phân bố các loại hình kinh tế trang trại phù hợp
• 1.2.3. Nâng cao trình độ sản xuất kinh doanh của trang trại
• 1.2.4. Huy động và sử dụng các nguồn lực đầu vào sản xuất kinh doanh của trang trại
• 1.2.5. Giải quyết đầu ra cho hàng hóa nông sản của trang trại
• 1.3. CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN CỦA TRANG TRẠI
• 1.4. CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI
• 1.4.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.4.2. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội
• 1.4.3. Những điều kiện để hình thành và phát triển kinh tế trang trại trong nền kinh tế thị trường
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI Ở HUYỆN PHÙ CÁT TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA HUYỆN PHÙ CÁT, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.2. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI HUYỆN PHÙ CÁT
• 2.2.1. Số lượng các loại hình kinh tế trang trại
• 2.2.2. Tình hình phân bố các loại hình trang trại
• 2.2.3. Về quy mô và trình độ sản xuất hàng hóa của trang trại
• 2.2.4. Về quy mô các nguồn lực sản xuất của trang trại
• 2.2.5. Về thu nhập của trang trại
• 2.2.6. Kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh của mô hình kinh tế trang trại ở huyện Phù Cát
• 2.2.7. Thực trạng giải quyết đầu ra cho hàng hóa nông sản của trang trại
• 2.3. NHẬN XÉT CHỈ TIÊU ĐÁNH GIÁ TRÌNH ĐỘ PHÁT TRIỂN CỦA TRANG TRẠI
• 2.3.1. Những mặt tích cực
• 2.3.2. Những khó khăn, hạn chế tác động đến sự phát triển kinh tế trên địa bàn huyện Phù Cát
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN PHÙ CÁT, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 3.1. QUAN ĐIỂM CHUNG
• 3.2. NHỮNG TIỀN ĐỀ CHO VIỆC XÂY DỰNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI Ở HUYỆN PHÙ CÁT
• 3.2.1. Định hướng phát triển kinh tế - xã hội huyện Phù Cát
• 3.2.2. Phân tích chiến lược (SWOT)
• 3.3. GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI HUYỆN PHÙ CÁT, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 3.3.1. Giải pháp chung
• 3.3.2. Giải pháp cụ thể cho loại hình kinh tế trang trại
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (BẢN SAO)
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan cơ sở lý luận về phát triển kinh tế trang trại

Luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Văn Hải (2014) đã hệ thống hóa một cách chi tiết cơ sở lý luận về kinh tế trang trại. Đây là nền tảng quan trọng để hiểu rõ bản chất và các yếu tố thúc đẩy mô hình này. Kinh tế trang trại (KTTT) được định nghĩa là hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình. Mục tiêu của mô hình này là mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh trong các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và lâm nghiệp. Đặc trưng cốt lõi của KTTT là sản xuất mang tính hàng hóa, hướng đến lợi nhuận thay vì tự cung tự cấp. Điều này đòi hỏi chủ trang trại phải có tư duy kinh doanh, am hiểu thị trường và có khả năng áp dụng khoa học kỹ thuật. Luận văn nhấn mạnh, sự phát triển của KTTT đóng vai trò then chốt trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, góp phần khai thác hiệu quả tài nguyên đất đai, tạo việc làm và tăng thu nhập của người nông dân. Mô hình này cũng là động lực thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững, hình thành các vùng sản xuất chuyên môn hóa và tạo ra khối lượng nông sản lớn, đáp ứng nhu cầu của công nghiệp chế biến và xuất khẩu. Sự thành công của việc phát triển kinh tế trang trại phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm điều kiện tự nhiên, chính sách của nhà nước, cơ sở hạ tầng, thị trường tiêu thụ và đặc biệt là năng lực của chủ trang trại. Việc nghiên cứu các yếu tố này giúp xác định những định hướng và giải pháp phù hợp cho từng địa phương cụ thể như huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định.

1.1. Khái niệm và những đặc trưng cơ bản của kinh tế trang trại

Theo Nghị quyết 03/2000/NQ-CP, kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình. Đặc trưng chính của mô hình này bao gồm: sản xuất mang tính hàng hóa cao, mục tiêu lợi nhuận là trên hết; quy mô sản xuất lớn hơn kinh tế hộ nhỏ lẻ; có sự đầu tư về vốn, công nghệ và thuê mướn lao động; chủ trang trại phải là nhà kinh doanh thực thụ, có khả năng quản lý và hạch toán kinh doanh. Đây là bước chuyển về chất so với kinh tế tiểu nông truyền thống.

1.2. Vai trò của mô hình kinh tế trang trại trong kinh tế nông nghiệp

Mô hình KTTT đóng vai trò đột phá trong kinh tế nông nghiệp. Nó góp phần khai thác các vùng đất hoang hóa, đồi núi trọc, tăng hiệu quả sử dụng đất. Hơn nữa, KTTT thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, tạo ra các vùng chuyên canh quy mô lớn. Việc này không chỉ tạo ra khối lượng hàng hóa lớn, ổn định cho thị trường mà còn giúp giải quyết việc làm, tăng thu nhập, và là hạt nhân cho quá trình hiện đại hóa nông thôn.

1.3. Các nhân tố chính tác động đến phát triển trang trại

Sự phát triển của kinh tế trang trại chịu ảnh hưởng bởi nhiều nhân tố. Về khách quan, đó là điều kiện tự nhiên (đất đai, khí hậu), cơ sở hạ tầng (giao thông, thủy lợi), chính sách vĩ mô của nhà nước (chính sách tam nông, chính sách đất đai, tín dụng) và sự biến động của thị trường. Về chủ quan, năng lực của chủ trang trại là yếu tố quyết định, bao gồm trình độ học vấn, kinh nghiệm sản xuất, khả năng quản lý, tiếp cận vốn và ứng dụng khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp.

II. Phân tích thực trạng kinh tế trang trại huyện Phù Cát

Chương 2 của luận văn tập trung phân tích sâu về thực trạng và giải pháp cho việc phát triển kinh tế trang trại tại huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định giai đoạn 2007-2011. Huyện Phù Cát sở hữu những tiềm năng và lợi thế nông nghiệp Bình Định đáng kể, với vị trí địa lý thuận lợi, có cả đồng bằng, ven biển và đồi núi, cùng hệ thống giao thông huyết mạch. Tuy nhiên, địa phương cũng đối mặt với nhiều thách thức. Nghiên cứu chỉ ra rằng, sự phát triển KTTT tại đây còn mang tính tự phát, quy mô nhỏ và manh mún. Số lượng trang trại tăng nhưng chưa bền vững, chủ yếu là trang trại tổng hợp, chăn nuôi và trồng trọt. Hiệu quả sản xuất kinh doanh của nhiều trang trại còn thấp. Nguyên nhân chính là do trình độ của các chủ trang trại còn hạn chế, chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, thiếu kiến thức về quản trị và thị trường. Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp còn yếu, chưa theo kịp xu hướng nông nghiệp công nghệ cao. Bên cạnh đó, các trang trại gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức và tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định cho sản phẩm. Việc hình thành chuỗi giá trị nông sản còn mờ nhạt, thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các bên. Những hạn chế này đã kìm hãm tiềm năng phát triển, ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu tăng thu nhập của người nông dân và xây dựng nền kinh tế nông nghiệp hiện đại.

2.1. Đặc điểm kinh tế xã hội huyện Phù Cát và tiềm năng

Huyện Phù Cát có đặc điểm kinh tế xã hội đa dạng với 4 tiểu vùng sinh thái, bờ biển dài và quỹ đất chưa sử dụng còn khá lớn. Đây là điều kiện lý tưởng để phát triển đa dạng các loại hình trang trại, từ trồng cây công nghiệp, chăn nuôi gia súc, gia cầm đến nuôi trồng thủy sản. Nguồn lao động nông thôn dồi dào cũng là một lợi thế. Tuy nhiên, khí hậu khắc nghiệt và cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hệ thống thủy lợi, chưa đáp ứng đủ nhu cầu sản xuất quy mô lớn.

2.2. Những hạn chế và khó khăn trong phát triển trang trại

Theo luận văn, khó khăn lớn nhất là phát triển tự phát, thiếu quy hoạch bài bản. Phần lớn chủ trang trại có trình độ thấp, sản xuất theo kinh nghiệm. Vấn đề vốn luôn là rào cản, khi các trang trại khó tiếp cận vốn vay ngân hàng. Thị trường tiêu thụ không ổn định, sản phẩm chủ yếu là hàng hóa tươi sống, chưa qua chế biến nên giá trị gia tăng thấp. Các chính sách tam nông của nhà nước triển khai còn chậm và chưa đồng bộ, gây khó khăn cho việc mở rộng quy mô.

2.3. Đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh thực tế

Nghiên cứu giai đoạn 2007-2011 cho thấy hiệu quả sản xuất kinh doanh của các trang trại tại Phù Cát chưa cao và không đồng đều. Mặc dù thu nhập bình quân của trang trại cao hơn kinh tế hộ, nhưng tỷ suất lợi nhuận còn thấp so với mức đầu tư và rủi ro. Các chỉ tiêu về giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích hay trên một lao động chưa thực sự đột phá, phản ánh việc sử dụng nguồn lực chưa tối ưu.

III. Giải pháp quy hoạch và chính sách phát triển kinh tế trang trại

Để thúc đẩy phát triển kinh tế trang trại tại Phù Cát một cách bền vững, luận văn đã đề xuất một hệ thống giải pháp đồng bộ, bắt đầu từ quy hoạch và chính sách vĩ mô. Giải pháp trọng tâm là cần xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển KTTT của huyện, gắn với quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội chung. Quy hoạch này phải xác định rõ các vùng sản xuất chuyên canh dựa trên lợi thế của từng tiểu vùng sinh thái, tránh phát triển tràn lan, tự phát. Song song đó, việc hoàn thiện và thực thi hiệu quả chính sách tam nông là yếu tố then chốt. Cần đẩy nhanh tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các trang trại để họ yên tâm đầu tư dài hạn. Chính sách tín dụng cần cởi mở hơn, tạo điều kiện cho các chủ trang trại tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để mở rộng sản xuất và đầu tư công nghệ. Một giải pháp đột phá khác được nhấn mạnh là tăng cường mô hình liên kết 4 nhà (Nhà nông – Nhà nước – Nhà khoa học – Nhà doanh nghiệp). Mối liên kết này giúp giải quyết bài toán lớn nhất là đầu ra cho sản phẩm, hình thành các chuỗi giá trị nông sản bền vững, từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Nhà nước đóng vai trò cầu nối, tạo hành lang pháp lý và hỗ trợ thông tin thị trường, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản Phù Cát.

3.1. Hoàn thiện chính sách tam nông và quy hoạch sử dụng đất

Giải pháp nền tảng là cần rà soát, điều chỉnh và thực thi hiệu quả các chính sách tam nông. Cần có chính sách cụ thể về đất đai, tạo điều kiện tích tụ ruộng đất để hình thành trang trại quy mô lớn. Công tác quy hoạch phải đi trước một bước, xác định rõ vùng nào trồng cây gì, nuôi con gì, gắn với hạ tầng thủy lợi và giao thông tương ứng. Điều này giúp các trang trại đầu tư đúng hướng và khai thác tối đa lợi thế so sánh của địa phương.

3.2. Tăng cường liên kết 4 nhà để giải quyết đầu ra sản phẩm

Để giải quyết vấn đề thị trường, mô hình liên kết 4 nhà là chìa khóa. Mối liên kết này đảm bảo đầu ra ổn định, giảm rủi ro cho người sản xuất. Doanh nghiệp cung cấp giống, vật tư và bao tiêu sản phẩm. Nhà khoa học chuyển giao kỹ thuật. Nhà nước tạo cơ chế, chính sách thuận lợi. Người nông dân (chủ trang trại) tập trung vào sản xuất. Mối liên kết này giúp xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị cho chuỗi giá trị nông sản của huyện.

IV. Bí quyết nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh trang trại

Bên cạnh các giải pháp vĩ mô, luận văn cũng chỉ ra những giải pháp cụ thể nhằm trực tiếp nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh cho từng trang trại. Yếu tố cốt lõi là phải đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp. Các chủ trang trại cần được khuyến khích và hỗ trợ để áp dụng các giống cây trồng, vật nuôi mới có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng chống chịu sâu bệnh. Đồng thời, việc cơ giới hóa các khâu sản xuất và áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến (VietGAP, GlobalGAP) sẽ giúp giảm chi phí, tăng năng suất và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, hướng tới nền nông nghiệp công nghệ cao. Vấn đề con người cũng được đặc biệt chú trọng. Cần tổ chức các lớp đào tạo, tập huấn để nâng cao trình độ quản lý, kiến thức kỹ thuật và tư duy kinh tế thị trường cho các chủ trang trại. Họ cần được trang bị kỹ năng phân tích thị trường, xây dựng kế hoạch kinh doanh và quản trị rủi ro. Ngoài ra, giải pháp về vốn và tín dụng cần được thực hiện một cách thực chất. Các ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách cần có các gói tín dụng linh hoạt, phù hợp với chu kỳ sản xuất nông nghiệp để giúp các trang trại tháo gỡ khó khăn về vốn, đầu tư vào công nghệ và mở rộng quy mô, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế trang trại một cách toàn diện.

4.1. Ứng dụng khoa học kỹ thuật và nông nghiệp công nghệ cao

Đây là giải pháp mang tính đột phá. Cần khuyến khích các trang trại đầu tư vào hệ thống tưới tiêu tiết kiệm, nhà kính, nhà lưới và các công nghệ sinh học. Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật không chỉ giúp tăng năng suất mà còn tạo ra sản phẩm chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường. Chính quyền địa phương cần có chính sách hỗ trợ, khuyến khích các mô hình kinh tế trang trại tổng hợp áp dụng công nghệ mới.

4.2. Giải pháp về vốn và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng

Vốn và con người là hai nguồn lực quan trọng. Cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn, từ tín dụng ngân hàng, quỹ hỗ trợ nông dân đến các nguồn vốn xã hội hóa. Song song đó, việc đào tạo, nâng cao năng lực cho chủ trang trại là đầu tư cho tương lai. Các chương trình tập huấn cần tập trung vào kỹ năng quản trị kinh doanh, marketing nông sản và kỹ thuật canh tác hiện đại để nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh một cách bền vững.

V. Kết quả phân tích về mô hình kinh tế trang trại Phù Cát

Luận văn đã thực hiện một phân tích SWOT (Điểm mạnh - Điểm yếu - Cơ hội - Thách thức) chi tiết, cung cấp một cái nhìn sâu sắc về phát triển kinh tế trang trại tại Phù Cát. Điểm mạnh lớn nhất là tiềm năng và lợi thế nông nghiệp của huyện với điều kiện tự nhiên đa dạng và nguồn lao động dồi dào. Người dân cần cù, có ý chí làm giàu. Tuy nhiên, điểm yếu cố hữu là quy mô sản xuất nhỏ, phương thức sản xuất lạc hậu, năng lực quản lý của chủ trang trại còn hạn chế và sự liên kết yếu. Về cơ hội, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và nhu cầu thị trường đối với nông sản sạch, chất lượng cao ngày càng tăng là động lực lớn. Các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về KTTT cũng là cơ hội vàng. Dù vậy, thách thức không nhỏ đến từ sự biến đổi khí hậu, dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi và sức ép cạnh tranh từ thị trường. Kết quả phân tích này là cơ sở khoa học quan trọng để đưa ra các giải pháp phù hợp, giúp địa phương tận dụng cơ hội, phát huy điểm mạnh, khắc phục điểm yếu và đối phó với thách thức, qua đó thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp một cách hiệu quả.

5.1. Phân tích SWOT cho mô hình kinh tế trang trại tổng hợp

Phân tích SWOT cho thấy mô hình kinh tế trang trại tổng hợp có ưu điểm là đa dạng hóa sản phẩm, giảm rủi ro. Điểm mạnh là tận dụng được các nguồn lực tại chỗ. Điểm yếu là khó chuyên môn hóa sâu, đòi hỏi chủ trang trại phải có kiến thức đa ngành. Cơ hội đến từ nhu cầu đa dạng của thị trường. Thách thức là quản lý phức tạp và khó áp dụng công nghệ cao đồng bộ. Phân tích này giúp các trang trại tự đánh giá và lựa chọn hướng đi phù hợp.

5.2. Tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Kết quả nghiên cứu khẳng định, sự phát triển của KTTT đã tạo ra tác động tích cực đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại Phù Cát. Tỷ trọng ngành chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản có giá trị cao đang dần tăng lên. Các vùng chuyên canh cây công nghiệp ngắn ngày, cây ăn quả cũng dần hình thành. Quá trình này góp phần phá vỡ thế độc canh cây lúa, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị sản xuất trên cùng một đơn vị diện tích.

VI. Định hướng phát triển nông thôn bền vững tại huyện Phù Cát

Từ những phân tích thực tiễn, luận văn đã đưa ra các định hướng chiến lược nhằm phát triển nông thôn bền vững tại huyện Phù Cát, trong đó KTTT giữ vai trò hạt nhân. Mục tiêu dài hạn là xây dựng một nền nông nghiệp hàng hóa phát triển toàn diện, hiệu quả và có sức cạnh tranh cao. Định hướng này tập trung vào việc phát triển KTTT theo chiều sâu, không chỉ tăng về số lượng mà phải nâng cao về chất lượng. Cụ thể, cần khuyến khích phát triển các mô hình kinh tế trang trại tổng hợp theo hướng công nghệ cao, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ theo chuỗi giá trị nông sản. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao một cách bền vững thu nhập của người nông dân, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người dân nông thôn, góp phần xây dựng nông thôn mới. Để thực hiện định hướng này, cần có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự nỗ lực của các chủ trang trại và sự hỗ trợ từ các nhà khoa học, doanh nghiệp. Các kiến nghị và đề xuất từ luận văn là cơ sở tham khảo quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách tại địa phương, nhằm đưa kinh tế trang trại huyện Phù Cát phát triển đúng hướng và bền vững trong tương lai.

6.1. Mục tiêu nâng cao thu nhập của người nông dân bền vững

Định hướng cốt lõi là phát triển nông thôn bền vững phải lấy người nông dân làm trung tâm. Mọi giải pháp đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là tăng thu nhập của người nông dân một cách ổn định. Điều này đòi hỏi phải giảm chi phí sản xuất thông qua công nghệ, tăng giá trị sản phẩm thông qua chế biến và xây dựng thương hiệu, đồng thời đảm bảo môi trường sinh thái để sản xuất nông nghiệp có thể duy trì lâu dài.

6.2. Kiến nghị và đề xuất từ luận văn thạc sĩ kinh tế

Luận văn đề xuất một số kiến nghị cụ thể. Đối với chính quyền, cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, thực thi nhanh chóng các chính sách hỗ trợ. Đối với ngành nông nghiệp, cần tăng cường công tác khuyến nông, chuyển giao công nghệ. Đối với các tổ chức tín dụng, cần xây dựng các sản phẩm vay vốn đặc thù cho nông nghiệp. Đối với chủ trang trại, cần chủ động học hỏi, liên kết để cùng nhau phát triển, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định sở hữu tổng diện tích tự nhiên 68.048,83 ha cùng quy mô dân số 189.407 người (năm 2011), mang đặc trưng của vùng kinh tế nông nghiệp kết hợp đồng bằng ven biển. Quá trình phát triển kinh tế nông thôn tại đây đang đối mặt với bài toán chuyển đổi mô hình từ kinh tế tiểu nông tự cung tự cấp, manh mún sang sản xuất hàng hóa tập trung, có quy mô và sức cạnh tranh cao. Đề tài luận văn thạc sĩ kinh tế "Phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Phù Cát tỉnh Bình Định" do tác giả Nguyễn Văn Hải thực hiện (chuyên ngành Kinh tế phát triển, Đại học Đà Nẵng) tập trung giải quyết yêu cầu cấp thiết về mặt lý luận và thực tiễn trong việc tổ chức lại sản xuất nông nghiệp.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế trang trại, đánh giá thực trạng năng lực sản xuất kinh doanh của 125 trang trại đạt chuẩn trên địa bàn huyện trong giai đoạn 2007 - 2011, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển đồng bộ cho giai đoạn chiến lược 5 đến 10 năm tiếp theo. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện rõ nét qua việc cung cấp cơ sở khoa học để đánh thức tiềm năng 17.810,35 ha đất chưa sử dụng (chiếm 26,17% diện tích tự nhiên), đồng thời tạo sinh kế bền vững cho 77.540 lao động nông nghiệp (chiếm 74,79% tổng số lao động đang làm việc), góp phần nâng cao giá trị gia tăng trên mỗi hecta canh tác tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết phát triển nông nghiệp của Michael Todaro (1990), chỉ rõ quá trình chuyển dịch tất yếu của nông nghiệp từ độc canh, công cụ thô sơ sang đa dạng hóa và tiến tới chuyên môn hóa quy mô lớn gắn liền với cơ giới hóa nhằm tận dụng lợi thế quy mô. Song song đó, nghiên cứu vận dụng mô hình hàm sản xuất của Sung Sang Park (1992) phân chia tiến trình nông nghiệp thành ba giai đoạn: sơ khai (khai thác tài nguyên tự nhiên và lao động thủ công), đang phát triển (bổ sung phân bón, vật tư hóa chất công nghiệp) và hiện đại hóa (ứng dụng máy móc công nghệ cao, giải phóng triệt để lao động dư thừa). Theo Michael Lipton (2005), kinh tế trang trại được vận hành bởi chủ trang trại là thành viên gia đình nhưng mang bản chất của đơn vị kinh doanh hàng hóa độc lập.

Hệ thống khái niệm và chỉ tiêu kinh tế then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Kinh tế trang trại: Tổ chức sản xuất hàng hóa nông - lâm - thủy sản quy mô lớn, vượt trội so với kinh tế nông hộ về vốn, công nghệ và lao động thuê ngoài theo tinh thần Nghị quyết 03/2000/NQ-CP.
• Tổng giá trị sản xuất (Gross Output - GO): Toàn bộ của cải vật chất và dịch vụ tạo ra trong một chu kỳ tính bằng tổng sản lượng nhân đơn giá bình quân.
• Chi phí trung gian (Intermediate Costs - IC): Tổng chi phí vật chất và dịch vụ phục vụ trực tiếp quá trình sản xuất.
• Giá trị gia tăng (Value Added - VA): Phần giá trị mới sáng tạo, xác định qua công thức VA = GO - IC.
• Tỷ suất hàng hóa (Ratio of Goods - RG): Tỷ lệ phần trăm giữa giá trị sản lượng hàng hóa bán ra thị trường so với tổng thu.
• Tiêu chí định lượng trang trại: Dựa trên Thông tư liên tịch số 69/2000/TTLT/BNN-TCTK và Thông tư số 74/2003/TT-BNN&PTNT, quy định mức giá trị sản lượng hàng hóa dịch vụ bình quân tối thiểu từ 40 triệu đồng/năm đối với khu vực Duyên hải miền Trung.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp có độ tin cậy cao:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám thống kê huyện Phù Cát giai đoạn 2009 - 2011, các báo cáo chuyên ngành của Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện, số liệu khí tượng từ Trạm Khí tượng Thủy văn An Nhơn (2010 - 2012) và các văn bản pháp quy như Nghị định 41/2010/NĐ-CP.
• Dữ liệu sơ cấp: Tiến hành khảo sát, phỏng vấn trực tiếp toàn bộ 125 chủ trang trại đạt chuẩn theo Thông tư số 74/2003/TT-BNN&PTNT trên địa bàn toàn huyện.

Phương pháp chọn mẫu phân tổ được áp dụng nhằm bao phủ 4 nhóm loại hình trang trại chính: trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và trang trại tổng hợp phân bổ tại 4 tiểu vùng sinh thái. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm phản ánh chính xác sự khác biệt về hiệu quả sử dụng đất, năng suất vốn và lao động giữa các mô hình. Tác giả kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích nhân quả và ma trận SWOT để làm rõ mối quan hệ giữa các biến số đầu vào (vốn, diện tích, lao động) với kết quả đầu ra (GO, VA, lợi nhuận), xác lập lộ trình giải pháp thực tế có tầm nhìn 5 đến 10 năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tiềm năng đất đai cho phát triển kinh tế trang trại còn rất phong phú nhưng chưa được khai thác triệt để. Toàn huyện có tổng diện tích tự nhiên 68.048,83 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp đạt 38.477,90 ha, tuy nhiên diện tích đất chưa sử dụng và đồi gò hoang hóa vẫn còn tới 17.810,35 ha (chiếm tỷ lệ 26,17%). Đây là nguồn tư liệu sản xuất chiến lược để mở rộng các mô hình nông lâm kết hợp và chăn nuôi tập trung.

Thứ hai, nguồn lực lao động dồi dào nhưng chất lượng chuyên môn còn khiêm tốn. Lực lượng trong độ tuổi lao động của huyện là 102.469 người (chiếm 54,09% dân số), trong đó ngành nông - lâm - thủy sản thu hút 77.540 người, chiếm tỷ trọng vượt trội 74,79% tổng số lao động đang làm việc. Dù vậy, đa phần các chủ trang trại khởi điểm từ nông hộ tiểu nông, quản lý chủ yếu dựa vào kinh nghiệm dân gian mà thiếu kỹ năng hạch toán tài chính bài bản.

Thứ ba, hệ thống hạ tầng kỹ thuật đã tạo tiền đề quan trọng cho sản xuất hàng hóa. Toàn huyện đã xây dựng 22 hồ chứa nước với tổng dung tích 50 triệu m3 và 10 công trình đập dâng, đáp ứng tưới tiêu cho 15.000 ha đất canh tác (đạt 75% diện tích). Mạng lưới giao thông có 50 km Quốc lộ 1A, 25 km đường sắt Bắc - Nam cùng 326,8 km đường liên xã, kết hợp 100% xã phủ điện lưới quốc gia, hỗ trợ đắc lực cho hoạt động vận chuyển nông sản của 125 trang trại.

Thứ tư, điều kiện khí hậu mang tính rủi ro cao đối với chu kỳ sản xuất nông nghiệp. Số liệu quan trắc cho thấy nhiệt độ cao nhất đạt 39°C, độ ẩm mùa khô có thời điểm giảm sâu còn 45% gây nguy cơ sa mạc hóa đất cát, trong khi lượng mưa tháng 10 tập trung cực đại tới 1.029 mm gây ngập úng diện rộng tại các xã phía Nam, làm suy giảm năng suất mùa vụ.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân tích chứng minh kinh tế trang trại tại Phù Cát đang bước vào giai đoạn chuyển biến về chất nhưng tốc độ còn chậm. Nguyên nhân chủ yếu do mối liên kết giữa sản xuất với công nghiệp chế biến nông sản tại chỗ còn yếu, sản phẩm bán ra chủ yếu là nông sản tươi sống nên tỷ suất lợi nhuận thường bị tiểu thương ép giá. So sánh với các mô hình trang trại tại các tỉnh trung du phía Bắc, trang trại Phù Cát có thế mạnh lớn về giao thông ven biển và diện tích đất gò đồi, nhưng lại gặp bất lợi lớn về tính ổn định của thị trường đầu ra và mức độ tiếp cận hạn mức vốn vay 500 triệu đồng theo Nghị định 41/2010/NĐ-CP.

Để làm rõ bức tranh phân hóa kinh tế, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ phân bố 125 trang trại theo 4 tiểu vùng sinh thái (vùng đồng bằng phía Bắc, vùng cát ven biển, vùng trung tâm và vùng phía Tây). Đồng thời, việc thiết lập bảng so sánh các chỉ số GO, IC, VA và tỷ suất lợi nhuận (Profit Cost Ratio - PCR) tính bình quân cho 1 trang trại theo từng loại hình sẽ cung cấp cái nhìn định lượng chuẩn xác về khả năng sinh lời trên mỗi đồng vốn đầu tư, chứng minh rõ loại hình trang trại chăn nuôi và tổng hợp mang lại giá trị gia tăng vượt trội so với trồng trọt thuần túy khi vượt qua ngưỡng doanh thu 40 triệu đồng/năm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế trang trại bền vững trên địa bàn huyện Phù Cát trong khung thời gian 5 đến 10 năm tới, tác giả đề xuất 4 giải pháp cụ thể:

• Đẩy nhanh tiến độ quy hoạch và giao đất lâu dài: Ủy ban nhân dân huyện Phù Cát cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường cần tiến hành rà soát, chuyển đổi linh hoạt 17.810,35 ha đất chưa sử dụng sang quy hoạch đất trang trại chuyên canh; hoàn thành cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 100% trang trại đủ điều kiện trong giai đoạn 2015 - 2020 nhằm tạo điểm tựa pháp lý vững chắc cho người dân an tâm đầu tư dài hạn.
• Khơi thông dòng vốn tín dụng ưu đãi: Ngân hàng Nông nghiệp và PTNT chi nhánh huyện phối hợp với các tổ chức tín dụng triển khai hiệu quả Nghị định 41/2010/NĐ-CP, mở rộng hạn mức cho vay tín chấp lên đến 500 triệu đồng/trang trại; đặt mục tiêu nâng tỷ lệ trang trại tiếp cận được vốn vay ngân hàng từ mức ước tính dưới 30% hiện nay lên đạt trên 70% vào năm 2020.
• Nâng cao trình độ quản trị và chuyển giao kỹ thuật: Phòng Nông nghiệp và PTNT kết hợp Trung tâm Khuyến nông tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu về quản lý tài chính, phương pháp tính GO, IC, VA và kỹ thuật canh tác thích ứng biến đổi khí hậu cho 125 chủ trang trại hiện hữu, bảo đảm 100% chủ cơ sở nắm vững quy trình kiểm soát dịch bệnh và hạch toán dòng tiền.
• Phát triển công nghiệp chế biến và chuỗi liên kết bao tiêu: Ủy ban nhân dân huyện ban hành chính sách ưu đãi kêu gọi doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến nông - thủy sản tại các cụm công nghiệp; hình thành các hợp đồng liên kết bao tiêu nông sản trực tiếp, nâng tỷ suất hàng hóa qua chế biến sâu đạt trên 60% vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý nhà nước và cơ quan hoạch định chính sách: Lãnh đạo UBND huyện Phù Cát, Phòng Nông nghiệp và PTNT cùng ban ngành cấp tỉnh Bình Định có thể khai thác các số liệu về 4 tiểu vùng sinh thái và hiện trạng 125 trang trại để xây dựng quy hoạch nông thôn mới và ban hành đề án hỗ trợ kinh tế tập trung.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành kinh tế: Cung cấp nguồn tài liệu học thuật giá trị về kinh tế phát triển với hệ thống chỉ tiêu đánh giá hoàn chỉnh (GO, VA, IC, RG, PCR) và khung lý thuyết chuẩn mực của Todaro, Park để ứng dụng nghiên cứu các vùng ven biển miền Trung.
• Các chủ trang trại và hộ nông dân đang chuyển đổi mô hình: Học hỏi phương pháp hạch toán kinh tế, kỹ năng tổ chức nguồn lực lao động, quản trị chi phí và bài học ứng phó với điều kiện thời tiết cực đoan (nhiệt độ 39°C, mưa bão tháng 10) nhằm đưa doanh thu vượt ngưỡng chuẩn 40 triệu đồng/năm.
• Cán bộ tín dụng ngân hàng và doanh nghiệp thu mua nông sản: Cán bộ thẩm định tín dụng nông nghiệp có căn cứ thực tế để đánh giá hiệu quả sinh lời trên từng đồng vốn, xây dựng gói vay tín chấp hạn mức 500 triệu đồng; doanh nghiệp chế biến có dữ liệu cụ thể để xây dựng vùng nguyên liệu ổn định.

Câu hỏi thường gặp

• Tiêu chí định lượng chính thức để xác định một mô hình kinh tế trang trại tại huyện Phù Cát là gì? Căn cứ theo Thông tư liên tịch số 69/2000/TTLT/BNN-TCTK và Thông tư số 74/2003/TT-BNN&PTNT, hộ kinh doanh được công nhận là kinh tế trang trại tại Duyên hải miền Trung khi tạo ra giá trị sản lượng hàng hóa, dịch vụ bình quân mỗi năm từ 40 triệu đồng trở lên hoặc đáp ứng quy mô sản xuất chuyên môn hóa tương ứng.

• Năng lực đáp ứng của hệ thống thủy lợi huyện Phù Cát đối với sản xuất trang trại hiện nay ra sao? Địa phương đã vận hành 22 hồ chứa nước với tổng dung tích 50 triệu m3 cùng 10 đập dâng, bảo đảm tưới tiêu chủ động cho 15.000 ha đất canh tác, tương ứng tỷ lệ đáp ứng 75% tổng diện tích đất nông nghiệp, hỗ trợ đắc lực nguồn nước cho các trang trại trồng cây công nghiệp và chăn nuôi.

• Yếu tố thời tiết tự nhiên nào gây ảnh hưởng lớn nhất đến năng suất của các trang trại tại địa bàn? Nhiệt độ mùa khô lên tới 39°C kết hợp gió Tây Nam làm độ ẩm tụt xuống 45% gây hạn hán nghiêm trọng, trong khi lượng mưa tháng 10 đạt 1.029 mm thường xuyên gây ngập úng xói mòn đất, đòi hỏi các trang trại phải chủ động chuyển đổi cơ cấu mùa vụ phù hợp.

• Chủ trang trại tại huyện có thể tiếp cận chính sách vốn vay ưu đãi nào theo quy định? Chủ trang trại đủ điều kiện được thụ hưởng chính sách tín dụng theo Nghị định 41/2010/NĐ-CP của Chính phủ, cho phép tiếp cận các khoản vay phục vụ sản xuất nông nghiệp với phương thức tín chấp lên tới 500 triệu đồng mà không bắt buộc phải thế chấp toàn bộ tài sản.

• Đặc điểm nguồn lao động tại huyện Phù Cát tác động như thế nào đến việc mở rộng quy mô trang trại? Toàn huyện có 102.469 người trong độ tuổi lao động, trong đó lực lượng lao động nông nghiệp chiếm tới 74,79% (tương đương 77.540 người), cung cấp nguồn nhân lực tại chỗ dồi dào, cần cù, chi phí hợp lý giúp 125 trang trại dễ dàng huy động nhân công thời vụ và dài hạn.

Kết luận

• Khẳng định kinh tế trang trại là mắt xích đột phá trong chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp nông thôn, tạo sinh kế trực tiếp cho 77.540 lao động tại Phù Cát.
• Khảo sát thực chứng 125 trang trại đạt chuẩn, vạch rõ những rào cản cốt lõi về trình độ quản trị kinh nghiệm, tiếp cận tín dụng và áp lực tiêu thụ nông sản tươi sống.
• Khai phóng tiềm năng to lớn từ 17.810,35 ha đất chưa sử dụng kết hợp năng lực tưới tiêu của 22 hồ chứa dung tích 50 triệu m3 để tái cơ cấu không gian sản xuất.
• Đề xuất lộ trình giải pháp 4 trọng tâm về đất đai, nguồn vốn tín chấp 500 triệu đồng, chuẩn hóa kỹ năng quản lý và liên kết bao tiêu chế biến sâu trong 5 đến 10 năm.
• Kêu gọi các cấp chính quyền, doanh nghiệp chế biến và cộng đồng 189.407 dân cư cùng chung tay hiện đại hóa kinh tế trang trại Phù Cát theo hướng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển trang trại. Chương 2: Thực trạng phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định. Chương 3: Giải pháp chủ yếu nhằm đây mạnh kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định. Tổng quan các nghiên cứu Đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến phát triển kinh tế trang.

trại ở nhiều khía cạnh khác nhau ở phạm vi lớn trên quy mô cả nước; Tuy nhiên, trang trại gia đình chỉ phát triển từ đầu thập niên 1990 sau khi có Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị (tháng 4/1988) và Luật đất đai ra đời năm 1993, giao quyền sử dụng đất sản xuất ôn định và lâu đài cho hộ gia đình nông dân; để tiếp sức cho kinh tế trang trại phát triển, Chính phủ đã có Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP ngày 02/02/2000 về phát triển kinh tế trang trại. Điển hình là một số đề tài sau đây: ~ Đoàn Quang Thiệu (2001), Thực trạng và giải pháp chủ yếu nhằm phát triển hệ thống nông lâm kết hợp ở huyện Đại Từ tỉnh Thái Nguyên, Luận án Tiến sỹ kinh tế, Hà Nội. - Nguyễn Thị Thắc (1999), Thực trạng và những giải pháp phát triển kinh tế trang trại tỉnh Thái Nguyên, Luận văn Thạc sỹ kinh tế nông nghiệp, Đại học Nông nghiệp I, Hà Nội - Nguyễn Đình Văn (2008), Thực trạng và một số giải pháp phát triển kinh tế trang trại ở tỉnh Bắc Kạn, Luận văn Thạc sỹ kinh tế. Đề tài đã tổng hợp và phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức cho phát triển kinh tế trang trại ở tỉnh Bắc Kạn.

Tìm ra và đánh giá tác động của những yếu tố nội hàm và ngoại hàm ảnh hưởng đến kết quả sản xuất kinh doanh và hiệu quả kinh tế các trang trại ở vùng nghiên cứu. Đề xuất hệ thống quan điểm, phương hướng và mục tiêu để phát triển kinh tế trang trại thời gian tới. Khuyến nghị những giải pháp chủ yếu để tiếp tục thúc đây kinh tế trang trại phát triển v. - Hoàng Văn Hoa, Hoàng Thị Quý, Phạm Huy Vinh (1999), Quá trình phát triển kinh nghiệm trang trại ở Việt Nam và một số nước trên thế.

giới - Bài học kinh nghiệm; Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam, Trường Đại học KTQD, Hà Nội. - Trần Tác (2001), “Một số giải pháp nhằm tiếp tục đây mạnh phát triển kinh tế trang trại ở Việt nam”, Kinh tế trang trại sau một năm thực hiện Nghị quyết 03/NQ-CP, Trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh. Nguyễn Đình Hương: “Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tẾ trang trại trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam”, Nhà xuất bản chính trị quốc gia, Hà Nội năm 1999. Trần Đức Cát: “Kinh tế trang trại với xóa đói giảm nghèo”, Nhà xuất bản Nông nghiệp, Hà Nội năm 2004.

Bùi Quang Bình (2009), Kinh tế phát triển, Trường Đại học Kinh tế Đà Nẵng. -_ Chính phủ (2000), Nghị định só 03/2000/NĐ-CP vẻ kinh tế trang trại. - Chính phủ (2010), Nghị định số 41/2010/NĐ-CP về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn. - Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Tông cục Thống kê (2000), Thông tư Liên bộ số 69/2000/TTLT/BNN-TCTK và Thông tư số 74/TT-BNN ngày 04 tháng 7 năm 2003 về hướng dẫn tiêu chí để xác định kinh tế trang trại.

- Bộ Tài chính (2000), Thông tư số 82/2000/TT-BTC về hướng dẫn chính sách tài chính nhằm phát triển kinh tế trang trại. - Nguyễn Điền, Trần Đức, Trần Huy Năng (1993), Kinh tế trang trại gia đình trên thế giới và châu Á, NXB Thống kê. ~ Mỹ Hà (2011), “Phát triển kinh tế trang trại quy mô gia đình: Cần nhất là nguồn lực tài chính”, Tạp chí Cộng sản, (51), tr. - Dinh Phi Hỗ (2010), “Kinh tế trang trại lực lượng đột phá thúc day nông.

nghiệp Việt Nam phát triển bền vững”. Tạp chí Phát triển kinh tế, (8), tr. - Vũ Trọng Khải, Đỗ Thái Đồng, Phạm Bích Hợp (2004), Phát triển nông thôn Việt Nam từ làng xã truyền thống đến văn minh hiện dai, NXB Nông nghiệp, Hà Nội. - Ting Minh Lộc (2001), “Thực tiễn và vấn đề đặt ra trong phát triển kinh tế trang trại”, Tạp chí Cộng sản, (S1), tr.

- Chu Tiến Quang (2011), “Hoàn thiện chính sách khuyến khích phát triển kinh tế trang trại”, Tạp chí Cộng sản, (S1), tr. ~ Lê Trọng (2000), Phát triển và quản lý trang trại nông lâm nghiệp, 'NXB Nông nghiệp, Hà Nội. ~ Vũ Đình Thắng, Giáo trình Kinh tế nông nghiệp, NXB Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội. - Nguyễn Đình Hùng (2000), Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ CNH, HĐH ở Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

~ Kinh tế trang trại gia đình trên thế giới và châu Á, NXB thống kê 1993. - Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ công. nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam, NXB chính trị quốc gia Hà Nội năm 2000. Ngoài ra đề tài còn sử dụng một số tạp chí và báo cáo như : ~ Tạp chí nghiên cứu kinh tế ~ Tạp chí kinh tế phát triển ~ Tạp chí kinh tế và dự báo ~ Tạp chí kinh tế nông nghiệp.

- Báo cáo của Ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Phù Cát tỉnh Bình Định. CHUONG 1 CO SO LY LUAN VE PHAT TRIEN KINH TE TRANG TRAI 1. MOT SO VAN DE CHUNG VE KINH TE TRANG TRAI 1. Khái niệm về trang trại, kinh tế trang trại Trang trại là một đơn vị kinh doanh nông nghiệp, được phát triển trên cơ sở kinh tế hộ gia đình nông dân, với mục đích chính là sản xuất hàng hóa.

Trang trại là một hình thức tổ chức cơ sở tập trung nông, lâm, thủy sản với mục đích chính là sản xuất hàng hóa, có quy mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất đủ lớn, có trình độ kỹ thuật cao, tổ chức và quản lý tiến bộ [23]. Theo Michael Liptop, tháng 6 năm 2005, “Kinh tế trang trại là những đơn vị hoạt động kinh doanh trong nông nghiệp mà phần lớn là lao động gia đình và được điều hành bởi người chủ là thành viên gia đình”. Kinh tế trang trại là khái niệm rộng lớn hơn, là tổ chức kinh tế hàng hóa nông, lâm, ngư nghiệp, được hình thành trên cơ sở kinh tế hộ gia đình, có tích tụ nhất định về quy mô đất đai, lao động, vốn, khoa học kỹ thuật và công nghệ nhằm tạo ra khói lượng sản phẩm hàng hóa ngày càng lớn và thu được lợi nhuận cao. Theo Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP ngày 02 tháng 02 năm 2000 của Chính phủ về kinh tế trang trại như sau: “Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quản sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, trồng rừng, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông, lâm, thủy sản” [6].

Để thuận lợi cho việc nghiên cứu đề tài, trong khuôn khổ nội dung nghiên cứu tác giả xin đưa ra cách xác định kinh tế trang trại như sau: Kinh tế 10 trang trại là đơn vị hoạt động kinh doanh độc lập trong nông, lâm, ngư nghiệp, lao động chủ yếu là thành viên trong gia đình, quy mô tương đối lớn, việc ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật nhằm tạo ra nhiều hàng hóa nông lâm và nâng cao hiệu quả sản xuất. Đề tài nghiên cứu tập trung phần lớn vào các trang trại thuộc sở hữu tư nhân (trang trại kinh tế gia đình). Đặc trưng của kinh tế trang trại Kinh tế trang trại được quan niệm khác hẳn với kinh tế hộ nông dân. Kinh tế hộ nông dân thường được hiểu là kinh tế tiểu nông, sử dụng lao động.

gia đình là chính, chủ yếu nhằm thỏa mãn các nhu cầu tiêu dùng của hộ gia đình. Kinh tế trang trại là một hình thức kinh tế nông nghiệp mang tính sản xuất hàng hóa, có sử dụng lao động thuê ngoài, sản xuất với mục tiêu chính để phục vụ thị trường. Kinh tế trang trại có những đặc trưng sau [24]: a. Sản xuất mang tính hàng hóa nông nghiệp: Kinh tế trang trại chủ yếu là sản xuất ra sản phẩm hàng hóa, dịch vụ nông, lâm và ngư nghiệp ngày càng nhiều đáp ứng nhu cầu của thị trường để thu được lợi nhuận, tích lũy vốn nhằm phát triển mở rộng quy mô sản xuất.

Còn hộ tiểu nông chỉ sản xuất nông nghiệp là chủ yếu đề tự đáp ứng những nhu cầu hàng ngày của gia đình. Thông thường, người nông dân phải trích một lượng sản phẩm làm ra của mình đem bán để có tiền chỉ tiêu cho các nhu cầu tái sản xuất và sinh hoạt thường ngày của gia đình. Trình độ chuyên môn hóa, tập trung hóa: Hiện nay, trong sản xuất nông nghiệp chia ra làm 3 cắp độ: các xí nghiệp, lâm trường, nông trường sản xuất hàng hóa theo hướng chuyên môn hóa, tập trung hóa cao nhất. Kinh tế hộ nông nghiệp sản xuất chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu của gia đình, đây là kiểu sản xuất manh mún, nhỏ lẻ không mang tính chuyên môn hóa.

Kinh tế trang trại thuộc loại giữa, phát triển sản xuất với mục đích kinh doanh. Quy mô sản xuất, vốn đầu tư, trang thiết bị, lao động. lớn hơn nhiều với kinh tế hộ. " vậy, sẽ tạo ra khối lượng sản phẩm vượt nhu cầu của gia đình để thành hàng, hóa cung cấp cho thị trường.

Mặt khác, do mục tiêu chính là lợi nhuận nên sản xuất kinh doanh ở trang trại phải đi vào chuyên môn hóa, tập trung hóa. Trình độ áp dụng khoa học kỹ thuật: So với kinh tế nông hộ, kinh tế trang trại mục tiêu là sản xuất hàng hóa bán ra thị trường để thu lợi nhuận. Do vậy, đầu tư trang thiết bị và áp dụng những kỹ thuật mới cho việc sản xuất kinh doanh nhằm nâng cao năng suất, chất lượng cho sản phẩm. Chỉ có như vậy, kinh tế trang trại mới sản xuất ra khối lượng hàng hóa có sức cạnh tranh trên thị trường.

Rõ ràng, để chuyền từ kinh tế hộ nông dân bình thường sang làm chủ trang trại là một bước chuyển biến về chất trên nhiều lĩnh vực, từ tư duy đến trình độ kỹ thuật, quản lý và phong cách làm ăn mới trong nền kinh tế thị trường đáp ứng nhu cầu tất yếu của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Mối quan hệ thị trường: Đối với kinh tế trang trại, việc hạch toán dưới hình thức giá trị là tối cần thiết.