Luận văn thạc sĩ: Phát triển nông nghiệp tại huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum

Luận văn thạc sĩ kinh tế phát triển nông nghiệp tại huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum, phân tích tiềm năng và thách thức trong phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Bá Cầu
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Phát triển nông nghiệp trên địa bàn huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các bảng
• Danh mục các biểu đồ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Đặc điểm, vai trò của nông nghiệp
• 1.1.1. Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp
• 1.1.2. Vai trò của nông nghiệp trong phát triển kinh tế - xã hội
• 1.2. Khái niệm, nội dung và tiêu chí phát triển nông nghiệp
• 1.2.1. Khái niệm phát triển nông nghiệp
• 1.2.2. Nội dung và tiêu chí phát triển nông nghiệp
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển nông nghiệp
• 1.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.3.3. Thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp
• 1.3.4. Các chính sách về phát triển nông nghiệp
• 1.4. Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp của một số địa phương miền núi
• 1.4.1. Kinh nghiệm của huyện Tràng Định, Lạng Sơn
• 1.4.2. Kinh nghiệm của huyện Lạng Giang, tỉnh Bắc Giang
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SA THẦY, TỈNH KON TUM
• 2.1. Các yếu tố tác động đến phát triển nông nghiệp huyện Sa Thầy
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.1.3. Thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp
• 2.1.4. Các chính sách phát triển nông nghiệp của huyện
• 2.2. Thực trạng phát triển nông nghiệp trên địa bàn huyện Sa Thầy
• 2.2.1. Tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp
• 2.2.2. Phát triển các ngành trong nông nghiệp
• 2.2.3. Tổ chức sản xuất nông nghiệp
• 2.2.4. Hiệu quả sản xuất nông nghiệp của huyện
• 2.3. Những tồn tại trong phát triển nông nghiệp ở huyện Sa Thầy và nguyên nhân
• 2.3.1. Những tồn tại
• 2.3.2. Nguyên nhân của những tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HUYỆN SA THẦY TRONG THỜI GIAN ĐẾN
• 3.1. Quan điểm, mục tiêu và phương hướng phát triển nông nghiệp của huyện Sa Thầy đến năm 2020
• 3.1.1. Mục tiêu phát triển kinh tế nông nghiệp của huyện đến năm 2020
• 3.1.2. Phương hướng
• 3.2. Các giải pháp chủ yếu nhằm phát triển nông nghiệp của huyện Sa Thầy
• 3.2.1. Hoàn thiện và quản lý quy hoạch phát triển nông nghiệp của huyện
• 3.2.2. Hoàn thiện các chính sách phát triển nông nghiệp
• 3.2.3. Hoàn thiện các mô hình tổ chức sản xuất nông nghiệp
• 3.2.4. Tăng cường hoạt động đầu tư phát triển bền vững nông nghiệp
• 3.2.5. Huy động vốn bằng nhiều nguồn cho phát triển nông nghiệp
• 3.2.6. Đẩy mạnh công tác khuyến nông và chuyển giao công nghệ
• 3.2.7. Mở rộng liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm
• 3.3. Một số kiến nghị
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Luận văn kinh tế Tổng quan phát triển nông nghiệp Sa Thầy

Luận văn thạc sĩ kinh tế về phát triển nông nghiệp trên địa bàn huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum cung cấp một cái nhìn toàn diện và sâu sắc về một khu vực kinh tế trọng điểm của vùng Tây Nguyên. Huyện Sa Thầy, với đặc thù là một huyện thuần nông, xác định nông nghiệp là ngành kinh tế mũi nhọn, đóng vai trò nền tảng cho sự ổn định và tăng trưởng kinh tế - xã hội. Nghiên cứu này hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đánh giá thực trạng, từ đó đề xuất những giải pháp chiến lược nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có. Vị trí địa lý của Sa Thầy, một huyện miền núi biên giới, đặt ra cả thách thức về giao thương và cơ hội trong việc bảo vệ an ninh quốc phòng và hệ sinh thái. Tài liệu đi sâu vào việc phân tích các điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội để làm rõ những lợi thế và hạn chế, tạo cơ sở khoa học cho các định hướng phát triển trong tương lai. Mục tiêu chính là thúc đẩy một nền nông nghiệp bền vững Sa Thầy, không chỉ tăng trưởng về sản lượng mà còn cải thiện về chất lượng, nâng cao giá trị gia tăng và quan trọng nhất là nâng cao thu nhập cho nông dân, góp phần vào công cuộc xây dựng nông thôn mới ở Sa Thầy.

1.1. Đánh giá tiềm năng nông nghiệp Sa Thầy qua điều kiện tự nhiên

Các điều kiện tự nhiên huyện Sa Thầy là yếu tố nền tảng quyết định đến định hướng sản xuất nông nghiệp. Huyện có địa hình đa dạng, chia thành ba dạng chính: núi cao, đồi lượn sóng và vùng thung lũng bằng phẳng. Dạng địa hình đồi lượn sóng (chiếm khoảng 52.098ha) và thung lũng (86.300ha) đặc biệt thuận lợi cho việc phát triển các cây công nghiệp chủ lực Kon Tum như cao su, cà phê, cũng như cây lương thực, hoa màu. Khí hậu nhiệt đới gió mùa cao nguyên với hai mùa mưa khô rõ rệt, nhiệt độ trung bình năm khoảng 23°C, tạo điều kiện cho cây trồng sinh trưởng quanh năm. Về tài nguyên đất, theo Niên giám thống kê huyện Sa Thầy, nhóm đất Xám chiếm tỷ lệ lớn nhất với 97,88% tổng diện tích, phù hợp với nhiều loại cây trồng. Hệ thống sông suối dày đặc, đặc biệt là thượng nguồn sông Sê San, không chỉ cung cấp nguồn nước tưới tiêu dồi dào mà còn có tiềm năng phát triển thủy sản và thủy điện, điển hình là Thủy điện Ya Ly. Những yếu tố này tạo nên một bức tranh tổng thể về tiềm năng to lớn cần được quy hoạch và khai thác một cách hợp lý để phát triển kinh tế nông thôn.

1.2. Yếu tố kinh tế xã hội huyện Sa Thầy ảnh hưởng đến nông nghiệp

Bên cạnh tiềm năng tự nhiên, các yếu tố kinh tế xã hội huyện Sa Thầy cũng tác động mạnh mẽ đến quá trình phát triển nông nghiệp. Theo số liệu năm 2010, dân số huyện đạt 42.271 người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 57,6%. Nguồn lao động dồi dào với 25.159 người trong độ tuổi lao động là một lợi thế. Tuy nhiên, chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế, tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ chiếm khoảng 5-7%, phần lớn chưa có tay nghề và chưa quen với phong cách sản xuất công nghiệp. Đây là một rào cản lớn trong việc ứng dụng khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp. Cơ sở hạ tầng, đặc biệt là hệ thống giao thông, thủy lợi, dù đã được đầu tư nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Thu nhập bình quân đầu người năm 2010 đạt 7,95 triệu đồng, dù đã tăng nhưng vẫn còn thấp so với mức trung bình của tỉnh, cho thấy đời sống người dân còn nhiều khó khăn. Những đặc điểm này đòi hỏi các giải pháp phát triển nông nghiệp phải gắn liền với việc đào tạo nghề, cải thiện hạ tầng và giải quyết các vấn đề xã hội.

II. Phân tích thực trạng phát triển nông nghiệp huyện Sa Thầy

Đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp huyện Sa Thầy trong giai đoạn 2005-2010 cho thấy những bước tiến đáng kể nhưng cũng bộc lộ nhiều hạn chế cần khắc phục. Giai đoạn này chứng kiến sự tăng trưởng ổn định về giá trị sản xuất và những bước đi đầu tiên trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất (GO) bình quân toàn huyện đạt 13,9%/năm, trong đó ngành nông nghiệp đóng góp với mức tăng trưởng 9,1%/năm. Đây là con số tích cực, phản ánh nỗ lực của địa phương trong việc đầu tư và phát triển sản xuất. Các mô hình sản xuất hàng hóa bước đầu được hình thành, tập trung vào các cây trồng có lợi thế như cao su, sắn, góp phần thay đổi bộ mặt nông thôn. Tuy nhiên, sự phát triển này chưa thực sự bền vững và chưa tương xứng với tiềm năng. Nền nông nghiệp của huyện vẫn còn manh mún, kinh tế hộ vẫn chiếm chủ đạo và mang nặng tính tự cung tự cấp. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp còn chậm, hiệu quả sản xuất chưa cao, và khả năng cạnh tranh của nông sản trên thị trường còn yếu. Phân tích sâu các tồn tại và nguyên nhân là cơ sở quan trọng để xây dựng các giải pháp phát triển kinh tế nông nghiệp Kon Tum một cách hiệu quả tại Sa Thầy.

2.1. Tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Trong giai đoạn 2005-2010, cơ cấu kinh tế huyện Sa Thầy đã có sự thay đổi theo hướng tích cực, thể hiện rõ xu hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Theo số liệu từ Luận văn (Bảng 2.8), tỷ trọng ngành Nông-Lâm-Thủy sản trong tổng giá trị sản xuất đã giảm từ 57,73% năm 2005 xuống còn 37,96% năm 2010. Ngược lại, tỷ trọng ngành Công nghiệp - Xây dựng tăng mạnh từ 28,16% lên 42,95%. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp này là một tín hiệu đáng mừng, cho thấy nền kinh tế của huyện đang dần thoát khỏi sự phụ thuộc vào nông nghiệp thuần túy. Trong nội bộ ngành nông nghiệp, cơ cấu cây trồng cũng có sự chuyển đổi, giảm diện tích cây lương thực và tăng diện tích các cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao hơn. Điển hình là diện tích cây cao su tăng từ 4.047 ha năm 2005 lên 8.250 ha vào năm 2010. Tuy vậy, quá trình chuyển dịch này vẫn còn mang tính tự phát ở một số nơi và chưa gắn kết chặt chẽ với công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ.

2.2. Những tồn tại và nguyên nhân trong sản xuất nông nghiệp

Mặc dù đạt được một số thành tựu, nền nông nghiệp Sa Thầy vẫn còn đối mặt với nhiều tồn tại. Quá trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi còn chậm và thiếu đồng bộ. Việc tiếp thu, ứng dụng khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp của một bộ phận người dân còn hạn chế. Kinh tế hộ chậm phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa; kinh tế trang trại dù đã hình thành nhưng còn mang tính tự phát, quy mô nhỏ. Một trong những nguyên nhân chính là do trình độ dân trí và năng lực sản xuất của lao động nông nghiệp còn thấp, đặc biệt là bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số. Hệ thống khuyến nông, khuyến ngư chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Bên cạnh đó, liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản giữa nông dân và doanh nghiệp còn lỏng lẻo, khiến nông dân thường xuyên đối mặt với rủi ro về giá cả và thị trường. Nguồn vốn đầu tư cho nông nghiệp còn hạn hẹp, chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước và vốn tự có của người dân, chưa thu hút mạnh mẽ các nguồn lực từ bên ngoài. Đây là những nút thắt cần được tháo gỡ để thúc đẩy nông nghiệp phát triển bền vững.

III. Giải pháp quy hoạch chính sách phát triển nông nghiệp

Để khắc phục những tồn tại và phát huy tiềm năng, việc xây dựng các giải pháp đồng bộ về quy hoạch và chính sách là yêu cầu cấp thiết cho sự phát triển nông nghiệp trên địa bàn huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum. Các giải pháp này phải tập trung vào việc tạo ra một hành lang pháp lý và môi trường kinh doanh thuận lợi, khuyến khích mọi thành phần kinh tế đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn. Trọng tâm là hoàn thiện công tác quy hoạch sử dụng đất, hình thành các vùng sản xuất chuyên canh tập trung, quy mô lớn, gắn với lợi thế của từng tiểu vùng. Quy hoạch không chỉ dừng lại ở việc phân bổ đất đai mà còn phải tích hợp với quy hoạch thủy lợi, giao thông, và các hạ tầng dịch vụ khác. Song song đó, việc xây dựng và thực thi hiệu quả các chính sách hỗ trợ nông nghiệp Kon Tum tại địa phương đóng vai trò quyết định. Các chính sách này cần bao trùm nhiều lĩnh vực từ đất đai, tín dụng, khuyến nông đến xúc tiến thương mại, nhằm tạo động lực mạnh mẽ cho người nông dân và doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới, đầu tư vào sản xuất, hướng tới một nền nông nghiệp bền vững Sa Thầy.

3.1. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ nông nghiệp Kon Tum tại Sa Thầy

Việc hoàn thiện hệ thống chính sách hỗ trợ nông nghiệp Kon Tum là đòn bẩy quan trọng. Cần tiếp tục thực hiện hiệu quả chính sách đất đai, tạo điều kiện cho nông dân tích tụ, tập trung ruộng đất để sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Các chính sách tín dụng ưu đãi cần được mở rộng, đơn giản hóa thủ tục để người dân, đặc biệt là hộ nghèo và cận nghèo, dễ dàng tiếp cận nguồn vốn để đầu tư vào giống mới, vật tư và công nghệ. Chính sách khuyến nông cần được đổi mới, không chỉ chuyển giao kỹ thuật mà còn phải tư vấn về thị trường, quản trị sản xuất. Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nhất là công nghiệp chế biến và dịch vụ hậu cần, thông qua các ưu đãi về thuế, tiền thuê đất. Chính sách thu hút đầu tư phải gắn liền với việc cam kết xây dựng liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản, đảm bảo đầu ra ổn định cho người nông dân.

3.2. Quản lý và thực hiện quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp

Quy hoạch phải đi trước một bước và được quản lý chặt chẽ. Cần rà soát, điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội gắn với quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng nông thôn mới ở Sa Thầy. Công tác quy hoạch phải xác định rõ các vùng chuyên canh cho các cây công nghiệp chủ lực Kon Tum như cao su, cà phê, và các vùng trồng cây lương thực, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản. Việc quy hoạch phải dựa trên cơ sở đánh giá tiềm năng nông nghiệp Sa Thầy một cách khoa học, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và tập quán canh tác của người dân. Sau khi quy hoạch được phê duyệt, cần công khai rộng rãi và có cơ chế giám sát chặt chẽ việc thực hiện, tránh tình trạng quy hoạch treo hoặc sử dụng đất sai mục đích, gây lãng phí nguồn tài nguyên quý giá.

IV. Phương pháp phát triển nông nghiệp Sa Thầy bền vững

Để hiện thực hóa các mục tiêu, cần áp dụng các phương pháp và mô hình sản xuất tiên tiến nhằm thúc đẩy một nền nông nghiệp bền vững Sa Thầy. Hướng đi này không chỉ tập trung vào việc tăng năng suất mà còn chú trọng đến hiệu quả kinh tế, bảo vệ môi trường và ổn định xã hội. Trọng tâm của các phương pháp này là đẩy mạnh việc ứng dụng khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp, từ khâu giống, canh tác, đến thu hoạch và bảo quản sau thu hoạch. Việc cơ giới hóa các khâu sản xuất, áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến như VietGAP sẽ giúp giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng khả năng cạnh tranh. Một yếu tố then chốt khác là phải tổ chức lại sản xuất. Cần khuyến khích và hỗ trợ phát triển các mô hình kinh tế hợp tác, tổ hợp tác và kinh tế trang trại. Những mô hình này sẽ là cầu nối hiệu quả để thực hiện liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản, phá vỡ thế sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, giúp người nông dân tham gia vào các chuỗi giá trị lớn hơn.

4.1. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và chuyển giao công nghệ

Tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp là giải pháp đột phá để nâng cao giá trị sản xuất. Cần đẩy mạnh công tác nghiên cứu, chọn tạo và nhập nội các giống cây trồng, vật nuôi mới có năng suất cao, chất lượng tốt và thích ứng với biến đổi khí hậu. Hệ thống khuyến nông phải được củng cố để trở thành kênh chuyển giao công nghệ hiệu quả đến từng hộ nông dân. Các hoạt động này bao gồm việc xây dựng các mô hình trình diễn, tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác, phòng trừ sâu bệnh tổng hợp (IPM), và hướng dẫn sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật một cách hợp lý. Đồng thời, cần khuyến khích cơ giới hóa trong các khâu làm đất, gieo trồng, chăm sóc và thu hoạch để giải phóng sức lao động, hạ giá thành sản phẩm và đảm bảo tính thời vụ, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân.

4.2. Hoàn thiện các mô hình tổ chức sản xuất nông nghiệp

Để phát triển sản xuất hàng hóa, cần phải đổi mới và hoàn thiện các mô hình tổ chức sản xuất. Kinh tế hộ gia đình vẫn là đơn vị cơ bản nhưng cần được định hướng phát triển theo hướng chuyên môn hóa, gia tăng quy mô và liên kết với nhau. Cần có chính sách khuyến khích phát triển kinh tế trang trại, tạo điều kiện về đất đai, vốn và kỹ thuật để các trang trại trở thành những hạt nhân sản xuất hàng hóa lớn. Đặc biệt, cần phát triển mạnh mẽ các hình thức kinh tế hợp tác như hợp tác xã, tổ hợp tác. Các hợp tác xã kiểu mới sẽ đóng vai trò trung tâm trong việc cung ứng dịch vụ đầu vào, tổ chức sản xuất theo quy trình chung và đại diện cho nông dân trong việc ký kết hợp đồng liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản với doanh nghiệp, đảm bảo sự hài hòa lợi ích và giảm thiểu rủi ro cho người sản xuất.

V. Định hướng phát triển kinh tế nông thôn Sa Thầy tới 2020

Trên cơ sở phân tích thực trạng và các giải pháp đề xuất, định hướng phát triển nông nghiệp huyện Sa Thầy trong giai đoạn tới cần có tầm nhìn chiến lược, rõ ràng. Mục tiêu tổng quát là xây dựng một nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, bền vững, sản xuất hàng hóa có năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh cao. Nền nông nghiệp này phải gắn kết chặt chẽ với công nghiệp chế biến, thị trường và chương trình xây dựng nông thôn mới ở Sa Thầy. Phấn đấu đưa nông nghiệp thực sự trở thành nền tảng vững chắc cho sự ổn định và phát triển kinh tế xã hội huyện Sa Thầy. Để đạt được mục tiêu này, cần tập trung vào việc tiếp tục chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng tăng tỷ trọng chăn nuôi và dịch vụ, phát triển mạnh các sản phẩm chủ lực có lợi thế cạnh tranh. Song song đó, việc huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực, đặc biệt là vốn đầu tư cho hạ tầng và công nghệ, là yếu tố quyết định. Cuối cùng, mọi định hướng phát triển đều phải lấy con người làm trung tâm, với mục tiêu cuối cùng là nâng cao thu nhập cho nông dân và cải thiện chất lượng cuộc sống ở khu vực nông thôn.

5.1. Mục tiêu và phương hướng phát triển kinh tế nông thôn

Phương hướng chung là phát triển nông nghiệp toàn diện, đa dạng hóa sản phẩm nhưng có trọng tâm, trọng điểm. Cần xác định các sản phẩm chủ lực để tập trung đầu tư, bao gồm nhóm cây công nghiệp chủ lực Kon Tum (cao su, cà phê), nhóm cây nguyên liệu (sắn), và phát triển chăn nuôi gia súc theo hướng trang trại. Mục tiêu cụ thể là đạt tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp ổn định, nâng cao giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích. Đồng thời, phát triển kinh tế nông thôn không chỉ giới hạn trong nông nghiệp mà còn phải đẩy mạnh các ngành nghề phi nông nghiệp, dịch vụ để tạo thêm việc làm, chuyển dịch cơ cấu lao động. Việc này sẽ giúp giảm áp lực lên đất đai và tài nguyên, tạo ra sự phát triển hài hòa và bền vững.

5.2. Các kiến nghị nhằm thúc đẩy nông nghiệp bền vững Sa Thầy

Để các định hướng và mục tiêu trở thành hiện thực, luận văn đề xuất một số kiến nghị cụ thể. Đối với cấp huyện và tỉnh, cần tăng cường đầu tư cho hạ tầng nông thôn, đặc biệt là giao thông và thủy lợi. Cần có cơ chế, chính sách đủ mạnh để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi giá trị nông sản. Đối với các cơ quan chuyên môn, cần nâng cao năng lực của hệ thống khuyến nông, đẩy mạnh nghiên cứu và chuyển giao khoa học công nghệ. Cần xây dựng hệ thống thông tin thị trường hiệu quả để hỗ trợ người dân và doanh nghiệp trong việc ra quyết định sản xuất kinh doanh. Quan trọng hơn cả, cần tiếp tục quan tâm đến công tác đào tạo, nâng cao trình độ cho đội ngũ lao động nông thôn, giúp họ trở thành những người nông dân chuyên nghiệp, chủ thể của quá trình phát triển nông nghiệp trên địa bàn huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Sa Thầy là một địa bàn miền núi, vùng cao biên giới của tỉnh Kon Tum với tổng diện tích tự nhiên 2.408,34 km2 và quy mô dân số năm 2010 đạt 42.580 người. Trong cơ cấu dân cư, tỷ lệ sinh sống tại khu vực nông thôn chiếm tới 78,63% (tương đương 33.478 người) và đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 57,6% toàn huyện. Mặc dù sở hữu diện tích đất đai màu mỡ với 236.716 ha đất nông - lâm nghiệp, kinh tế địa phương vẫn đối mặt với nhiều rào cản khi tỷ lệ hộ nghèo còn ở mức 16,09%, cơ cấu kinh tế thuần nông chậm chuyển biến và tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt khoảng 5% đến 7%.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, chuyển đổi phương thức canh tác truyền thống sang sản xuất nông nghiệp hàng hóa có năng suất và giá trị gia tăng cao. Luận văn hướng đến mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp theo nghĩa rộng, đánh giá toàn diện thực trạng giai đoạn 2005 - 2010, nhận diện các điểm nghẽn tăng trưởng, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đẩy mạnh phát triển nông nghiệp huyện Sa Thầy giai đoạn 2011 - 2015 và định hướng đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 10 xã và 1 thị trấn thuộc huyện Sa Thầy, tập trung vào ba phân ngành chính gồm nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc cung cấp luận cứ khoa học để duy trì tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp trên 9,1%/năm, thu hẹp khoảng cách thu nhập bình quân đầu người từ mức 7,95 triệu đồng/năm tiệm cận mức bình quân 9,987 triệu đồng/năm của tỉnh Kon Tum.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tăng trưởng kinh tế Harrod - Domar và mô hình chuyển dịch cơ cấu kinh tế hai khu vực của Arthur Lewis. Lý thuyết Harrod - Domar khẳng định vai trò quyết định của tích lũy vốn và tài sản đất đai đối với tốc độ tăng trưởng đầu ra, nhấn mạnh sự cần thiết của việc đầu tư chiều sâu vào tư liệu sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, mô hình của Lewis giải thích quá trình dịch chuyển lao động dư thừa từ khu vực nông nghiệp truyền thống sang khu vực công nghiệp và dịch vụ, tạo tiền đề để nâng cao năng suất lao động xã hội.

Bên cạnh đó, tác giả vận dụng học thuyết địa tô của Karl Marx và lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo nhằm làm rõ bản chất của việc thâm canh, nâng cao độ phì nhiêu kinh tế của ruộng đất trước giới hạn diện tích tự nhiên. Các khái niệm trung tâm được vận hành xuyên suốt đề tài bao gồm:

• Phát triển nông nghiệp: Quá trình biến đổi cả về lượng (mở rộng quy mô giá trị sản xuất) và về chất (chuyển dịch cơ cấu ngành, nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái).
• Giá trị sản xuất nông nghiệp: Toàn bộ giá trị của cải vật chất và dịch vụ tạo ra trong một thời kỳ nhất định của ba phân ngành trồng trọt, chăn nuôi và dịch vụ nông nghiệp.
• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp: Sự thay đổi tỷ trọng giữa các phân ngành nông - lâm - thủy sản và sự biến đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi nhằm tối ưu hóa các yếu tố nguồn lực.
• Hiệu quả sản xuất nông nghiệp: Mối tương quan so sánh giữa kết quả đầu ra với chi phí các yếu tố đầu vào như đất đai, lao động và vốn đầu tư.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp chính thống thu thập từ Niên giám thống kê huyện Sa Thầy, Niên giám thống kê tỉnh Kon Tum giai đoạn 2005 - 2010, các báo cáo tổng kết của Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn huyện, cùng hệ thống văn bản pháp quy như Luật Đất đai và Quyết định 80/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Về quy mô và phương pháp chọn mẫu, đề tài tiến hành khảo sát toàn diện 100% đơn vị hành chính trên địa bàn gồm 10 xã và 1 thị trấn với tổng diện tích 240.834 ha và 42.580 cư dân. Việc lựa chọn mẫu bao phủ toàn bộ các xã đảm bảo tính đại diện tuyệt đối cho hai tiểu vùng khí hậu đặc thù phía Đông và phía Tây dãy Chư Mom Ray.

Tác giả lựa chọn phối hợp các phương pháp thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian, so sánh tỷ trọng liên kỳ và tổng hợp kinh tế. Lý do lựa chọn các phương pháp này xuất phát từ yêu cầu lượng hóa chính xác tốc độ tăng trưởng bình quân 13,9%/năm của tổng giá trị sản xuất toàn huyện, phân tích xu hướng dịch chuyển tỷ trọng giữa các ngành, đồng thời kiểm định mối quan hệ giữa các yếu tố nguồn lực với mức thu nhập nông dân trong khung thời gian từ năm 2005 đến năm 2010, làm căn cứ định hướng chiến lược đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tổng giá trị sản xuất toàn huyện duy trì mức tăng trưởng cao với tốc độ bình quân đạt 13,9%/năm, trong đó ngành nông - lâm - thủy sản tăng trưởng bình quân 9,1%/năm, nâng giá trị sản xuất nông nghiệp từ 242.514 triệu đồng năm 2005 lên 309.220 triệu đồng năm 2010 theo giá cố định 1994. Cơ cấu kinh tế huyện chuyển dịch đúng định hướng khi tỷ trọng nông nghiệp giảm từ 57,73% năm 2005 xuống còn 37,96% năm 2010, nhường chỗ cho công nghiệp - xây dựng tăng từ 28,16% lên 42,95%.

Thứ hai, việc tái cơ cấu cây trồng đạt kết quả tích cực, bước đầu hình thành các vùng chuyên canh cây công nghiệp dài ngày. Đến cuối năm 2010, tổng diện tích gieo trồng đạt mức tăng trưởng vượt 40% kế hoạch đề ra. Diện tích cây cao su phát triển mạnh mẽ đạt 4.047 ha, riêng cao su tiểu điền đạt 4.250 ha. Bên cạnh đó, huyện đã trồng mới 570 ha rừng nguyên liệu giấy, thực hiện giao khoán quản lý bảo vệ 13.000 ha rừng phòng hộ đầu nguồn công trình thủy điện Ya Ly, và tổng đàn gia súc cung cấp ổn định 1.021 tấn thịt hơi mỗi năm.

Thứ ba, chất lượng nguồn nhân lực và thu nhập của người dân bộc lộ nhiều điểm nghẽn lớn. Mặc dù thu nhập bình quân đầu người tăng từ 4,4 triệu đồng năm 2005 lên 7,95 triệu đồng năm 2010 (tăng 1,8 lần với tốc độ 16,3%/năm), mức này mới chỉ bằng khoảng 80% so với mức bình quân 9,987 triệu đồng của tỉnh Kon Tum. Tỷ lệ lao động qua đào tạo rất thấp, chỉ chiếm 5% đến 7% trong tổng số 25.159 người thuộc độ tuổi lao động. Tỷ lệ hộ nghèo vẫn chiếm 16,09%, tập trung chủ yếu ở 24.533 đồng bào dân tộc thiểu số.

Thứ tư, tài nguyên đất đai phân bố mang tính đặc thù cao nhưng mật độ dân cư lại phân tán không đều. Nhóm đất xám chiếm ưu thế tuyệt đối với 231.704 ha (tương đương 97,88% diện tích đất tự nhiên), phân bổ trên 52.098 ha địa hình đồi lượn sóng bát úp và 86.300 ha thung lũng bồi tụ. Mật độ dân số có sự phân hóa sâu sắc từ 738,1 người/km2 tại thị trấn Sa Thầy xuống chỉ còn 2,5 người/km2 tại xã Mô Rai và 6,6 người/km2 tại xã Ya Tăng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những kết quả đạt được bắt nguồn từ chủ trương giao đất giao rừng, sự gia tăng dòng vốn đầu tư xây dựng cơ bản của huyện hơn 300 tỷ đồng giai đoạn 2005 - 2010, và chính sách mở rộng diện tích cao su tiểu điền. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp vẫn chưa tương xứng với tiềm năng do địa hình dốc đứng phía Bắc, khí hậu phân hóa hai mùa mưa - khô khắc nghiệt, trình độ dân trí của đồng bào thiểu số còn hạn chế và hạ tầng giao thông liên xã còn nhiều tuyến đường nhánh chia cắt.

Các số liệu tăng trưởng giá trị sản xuất và chuyển dịch cơ cấu ba ngành kinh tế giai đoạn 2005 - 2010 có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ cột chồng kết hợp đồ thị đường xu hướng. Đồng thời, việc mô tả dữ liệu qua bảng ma trận phân loại 5 nhóm đất chính đối chiếu với hệ số sử dụng đất sẽ giúp minh họa rõ nét tiềm năng mở rộng các vùng chuyên canh cây công nghiệp dài ngày.

Đối chiếu với bài học kinh nghiệm từ huyện Tràng Định (Lạng Sơn) khi nâng hệ số sử dụng đất từ 2,0 lên 2,2 lần nhờ tỷ lệ sử dụng giống lúa lai đạt 95%, hay huyện Lạng Giang (Bắc Giang) phát triển 230 trang trại đạt doanh thu hơn 20 tỷ đồng/năm và nâng tỷ trọng sản xuất hàng hóa vượt 60%, Sa Thầy hoàn toàn có thể tận dụng 52.098 ha đất đồi lượn sóng để bứt phá thông qua thâm canh và quy hoạch trang trại tập trung.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện quy hoạch phân vùng nông nghiệp và quản lý chặt chẽ kế hoạch sử dụng đất giai đoạn 2011 - 2015, tầm nhìn 2020. Mục tiêu là phân bổ tối ưu 231.704 ha đất xám, mở rộng diện tích cao su tiểu điền lên trên 6.000 ha, bảo vệ nghiêm ngặt 13.000 ha rừng phòng hộ và nâng cao hiệu quả canh tác trên 86.300 ha đất thung lũng bồi tụ. Chủ thể thực hiện là Ủy ban nhân dân huyện Sa Thầy phối hợp cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường.

Thứ hai, đẩy mạnh chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật và tăng cường mạng lưới khuyến nông - khuyến ngư từ năm 2011 đến năm 2015. Mục tiêu là nâng tỷ lệ lao động nông thôn qua đào tạo nghề từ 5-7% lên mức 20-25%, đưa tỷ lệ sử dụng các giống lúa và ngô lai năng suất cao đạt trên 90% diện tích gieo trồng, đồng thời triển khai quy trình quản lý sâu bệnh tổng hợp và canh tác bền vững trên đất dốc. Chủ thể thực hiện gồm Trạm Khuyến nông huyện, Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng các hợp tác xã nông nghiệp.

Thứ ba, đa dạng hóa các nguồn lực huy động vốn đầu tư và mở rộng tín dụng ưu đãi phục vụ sản xuất nông nghiệp đến năm 2020. Mục tiêu là nâng tổng mức vốn đầu tư xây dựng cơ bản và hỗ trợ phát triển nông nghiệp đạt trên 100 tỷ đồng mỗi năm, bảo đảm trên 85% hộ nông dân đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận được nguồn vốn vay trung và dài hạn để phát triển kinh tế hộ và kinh tế trang trại. Chủ thể thực hiện là Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với chính quyền 11 xã, thị trấn.

Thứ tư, thiết lập chuỗi liên kết bốn nhà và mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản theo Quyết định 80/2002/QĐ-TTg trong giai đoạn 2012 - 2020. Mục tiêu là đạt trên 65% sản lượng mủ cao su, sắn củ tươi và nông sản hàng hóa được tiêu thụ thông qua hợp đồng bao tiêu, thu hút từ 3 đến 5 doanh nghiệp chế biến nông - lâm sản xây dựng cơ sở thu mua trực tiếp trên địa bàn. Chủ thể thực hiện là Phòng Kinh tế và Hạ tầng, Hội Nông dân huyện cùng các doanh nghiệp chế biến nông sản.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và ban ngành hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh (Ủy ban nhân dân huyện Sa Thầy, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Kon Tum): Sử dụng hệ thống dữ liệu toàn diện về 236.716 ha đất nông nghiệp và chuỗi số liệu tăng trưởng giai đoạn 2005 - 2010 làm cơ sở khoa học để xây dựng quy hoạch kinh tế - xã hội và đề án chuyển đổi cơ cấu cây trồng giai đoạn 2015 - 2020.

Nhóm các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Kinh tế phát triển: Tham khảo khung phân tích kết hợp giữa lý thuyết Harrod - Domar, mô hình Lewis và phương pháp phân tích chuỗi thời gian như một nghiên cứu tình huống thực nghiệm điển hình về tái cơ cấu kinh tế nông thôn miền núi biên giới Tây Nguyên.

Nhóm doanh nghiệp chế biến, hợp tác xã và chủ trang trại nông nghiệp: Tiếp cận bức tranh tài nguyên với 52.098 ha đồi bát úp và quỹ đất xám chiếm 97,88% để xây dựng phương án đầu tư vùng nguyên liệu cao su, trồng rừng sản xuất và phát triển trang trại chăn nuôi đại gia súc gắn với liên kết chuỗi giá trị.

Nhóm cán bộ khuyến nông cơ sở và các tổ chức phát triển cộng đồng: Khai thác thực trạng nguồn nhân lực với 57,6% dân số là đồng bào thiểu số và tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ 5-7% để thiết kế các chương trình chuyển giao kỹ thuật "3 giảm 3 tăng", đào tạo nghề nông thôn và thực thi các chính sách giảm nghèo bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn giải quyết vấn đề cấp bách nào trong phát triển kinh tế huyện Sa Thầy? Đề tài tập trung tháo gỡ điểm nghẽn về việc khai thác tiềm năng 236.716 ha đất tự nhiên nhưng giá trị sản xuất và thu nhập người dân còn thấp. Luận văn cung cấp giải pháp chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa, nâng mức thu nhập bình quân 7,95 triệu đồng/người tiệm cận mức bình quân toàn tỉnh.

Lợi thế tự nhiên nổi bật của huyện Sa Thầy đối với sản xuất nông nghiệp là gì? Huyện sở hữu 231.704 ha đất xám chiếm 97,88% diện tích, 52.098 ha đồi lượn sóng bát úp cùng nền nhiệt trung bình 23°C và lượng mưa 1.737 mm/năm. Địa hình này tạo điều kiện thuận lợi để phát triển cây công nghiệp dài ngày như cao su, rừng nguyên liệu và vùng chăn nuôi đại gia súc tập trung.

Rào cản lớn nhất đối với phát triển nông nghiệp Sa Thầy giai đoạn 2005 - 2010 là gì? Rào cản lớn nhất là chất lượng nguồn nhân lực khi tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt 5% đến 7%, trong khi đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 57,6% dân số và tỷ lệ hộ nghèo ở mức 16,09%. Tập quán canh tác lạc hậu và thiếu vốn đầu tư thâm canh khiến năng suất cây trồng chưa cao.

Luận văn đúc kết bài học gì từ mô hình phát triển nông nghiệp ở các địa phương khác? Từ kinh nghiệm của huyện Tràng Định với hệ số sử dụng đất đạt 2,2 lần nhờ 95% giống lúa lai và huyện Lạng Giang đạt doanh thu trên 20 tỷ đồng/năm từ 230 trang trại, luận văn khẳng định Sa Thầy cần đẩy mạnh dồn điền đổi thửa, đưa giống mới vào sản xuất và nhân rộng mô hình kinh tế trang trại hàng hóa.

Những giải pháp trọng tâm nào được đề xuất để thực hiện tầm nhìn đến năm 2020? Trọng tâm gồm hoàn thiện quy hoạch sử dụng 236.716 ha đất nông nghiệp, phát triển trên 6.000 ha cao su tiểu điền, bảo vệ 13.000 ha rừng phòng hộ Ya Ly, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 20-25% và đẩy mạnh liên kết bao tiêu nông sản theo Quyết định 80/2002/QĐ-TTg.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp theo nghĩa rộng và đúc kết bài học kinh nghiệm phát triển nông nghiệp miền núi từ thực tiễn các địa phương.
• Phân tích sâu sắc bức tranh thực trạng nông nghiệp Sa Thầy giai đoạn 2005 - 2010 với tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất nông nghiệp bình quân đạt 9,1%/năm.
• Nhận diện các điểm nghẽn then chốt về chất lượng lao động chỉ có 5-7% qua đào tạo và mức thu nhập 7,95 triệu đồng/người còn thấp so với mặt bằng chung của tỉnh Kon Tum.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với quy hoạch đất đai, khuyến nông, đa dạng hóa nguồn vốn và liên kết bao tiêu theo Quyết định 80/2002/QĐ-TTg.
• Đóng góp luận cứ khoa học vững chắc giúp địa phương kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế nông nghiệp với nhiệm vụ bảo vệ 13.000 ha rừng phòng hộ đầu nguồn.

Lộ trình triển khai được phân kỳ cụ thể: Giai đoạn 2011 - 2015 tập trung củng cố hạ tầng kỹ thuật, đào tạo nghề và chuyển giao giống mới; giai đoạn 2016 - 2020 đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị và thu hút doanh nghiệp chế biến nông - lâm sản xuất khẩu.

Hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để tiếp cận chi tiết hệ thống dữ liệu định lượng và giải pháp thực thi chuyển đổi nông nghiệp bền vững cho các vùng kinh tế miền núi khó khăn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục luận văn được kết cấu gồm 3 chương: Chương l: Cơ sở lý luận vẻ phát trên nông nghiệp. Chương 2: Thực trạng phát triển nông nghiệp trên địa bàn huyện Sa Thay. Chương3: Một số giải pháp đẩy manh phat trién néng nghigp cia huyện Sa Thầy trong thời gian đến. Chwong 1 CO SO LY LUAN VE PHAT TRIEN NOI NGHIỆP.

Đặc điểm, vai trò của nông nghiệp 1. Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp Nông nghiệp à một ngành của nền kinh tế quốc dân, sản xuất lương. thực, thực phẩm cho tiêu dùng và nguyên liệu cho công nghiệp. Theo nghĩa hẹp thì nông nghiệp chỉ có trồng trọt và chăn nuôi; Ngành trồng trọt bao.

gồm sản xuất ngũ cốc, cây công nghiệp, trồng rau, làm vườn, trồng cỏ.; Ngành chăn nuôi bao gồm việc nuôi đại gia súc có sừng như: Bỏ, cừu, lợn, nuôi gia cầm. Còn nông nghiệp theo nghĩa rộng bao gồm cả ba nhóm ngành: Nông nghiệp thuần túy (Trồng trot và chăn nuô), lâm nghiệp và thủy sản (gọi là nông - lâm— thủy sản). Trong luận văn này nông nghiệp dược nghiên cứu theo nghĩa rộng. Nông nghiệp là một trong những ngành sản xuất vật chất quan trọng.

của nền kinh tế quốc dân (là ngành duy nhất sản xuất được lương thực, thực phẩm). Do hoạt động nông nghiệp có từ lâu đời, nên còn được coi là lĩnh vực sản xuất truyền thống; hoạt động này không những gắn liền với các yếu tố kinh tế, xã hội, mà còn gắn với các yếu tố tự nhiên. Sản xuất nông nghiệp có những đặc điểm riêng mà các ngành sản xuất khác không thể có đó là: Thứ nhất, Sản xuất nông nghiệp được tiến hành trên địa bàn rộng lớn, phụ thuộc vào diéu kién ne nhiên nên mang tính khu vực rõ rệt Đặc điểm trên cho thấy ở đâu có đất và lao động thì có thể tiến hành sản xuất nông nghiệp. Thế nhưngở mỗi vùng mỗi quốc gia có điều kiện đất dai và thời tiết - khí hậu khác nhau.

Lịh sử hình thành các loại đất, quá trình khai phá và sử dụng các loại đấtở các địa bàn có địa hình khác nhau, ở đó diễn ra các hoạt động nông nghiệp cũng không giống nhau. Điều kiện thời tiết khí hậu với lượng mưa, nhiệt độ, độ âm, ánh sáng. trên từng địa bàn gắn rất chặt chẽ với điều kiện hình thành và sử dụng đất. Do điều kiện đất đai khí hậu không giống nhau giữa các vùng đã ầm cho nông nghiệp.

mang tính khu vực rất rõ nét Đặc điêm này đòi hỏi quá trình tổ chức sản xuất trong nông nghiệp cần chú ý các vấn đề kinh É - kỹ thuật sau đây: ~ Tiến hành điều tra các nguồn tài nguyên vẻ nông - lâm - thuỷ sin trên phạm vi cả nước cũng như tính vùng để qui hoạch bố trí sản xuất các cây trồng, vật nuôi cho phù hợp. - Việc xây dựng phương hướng sản xuất kinh doanh, cơ sở vật chất kỹ thuật phải phù hợp với đặc điểm và yêu cầu sản xuất nông nghiệpở từng. - Hệ thống các chính sách kinh tế phải phủ hợp với điều kiện từng. vùng, từng khu vực nhất định.

Thứ hai, Trong nông nghiệp, ruộng đất là ta liệu sản xuất chủ yếu không thẻ thay thể được. Trong nông nghiệp, đắt đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là cơ sở của sản xuất nông nghiệp, đất đai vừa là đối tượng lao động, vừa là tư liệu ho động: đất đai là môi trường sống không thê thiếu được của cây trồngvà gia súc. phì nhiều của đất đai là một yếu tố quyết định năng suất cây trồng và năng. suất lao động trong nông nghiệp.