Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững. - Chương 2: Thực trạng phát triển bền vững nông nghiệp huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi thời gian qua - Chương 3: Giải pháp phát triển bền vững nông nghiệp huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi thời gian tới CHUONG 1 NHUNG VAN ĐÈ LÝ LUẬN CO BAN VE PHAT TRIEN NONG NGHIEP THEO HUONG BEN VUNG 1. Tổng quan về phát triển bền vững nông nghiệp 1.1 Một số khái niệm về phát triển bền vững nông nghiệp 4)Nông nghiệp Nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế quan trọng và phức tạp. Nó không chỉ là một ngành kinh tế đơn thuần mà còn là hệ thống sinh học-kỹ thuật, bởi vì một mặt cơ sở đề phát triển là việc sử dụng tiềm năng sinh học-cây trồng, vật nuôi.
Chúng phát triển theo quy luật sinh học nhất định, con người không thể ngăn cản các quá trình phát sinh, phát triển và diệt vong của chúng, mà phải trên cơ sở nhận thực đúng đắn các quy luật để có những giải pháp tác đông thích hợp với chúng. Mặt khác quan trọng hơn là phải làm cho người sản xuất có sự quan tâm thỏa đáng, gắn lợi ích của họ với sử dụng quá trình sinh học đó nhằm tạo ra ngày càng nhiều sản phẩm cuối cùng. Nông nghiệp nếu hiểu theo nghĩa hẹp chỉ có ngành trồng trọt, ngành chăn nuôi. Còn nông nghiệp hiểu theo nghĩa rộng nó còn bao gồm cả ngành lâm nghiệp và ngành thủy sản.
b) Phát triển: Phát triển bao ham nhiều van đề rộng lớn và phức tạp, tuy nhiên có một định nghĩa tông quát như sau: “Phát triển là một quá trình thay đổi liên tục làm tăng trưởng mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội "(Raanan Weitz, 1995) Mục tiêu của phát triển là nâng cao các quyền lợi vẻ kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và quyền tự do công dân của mọi người dân, không phân biệt nam, nữ, các tôn giáo, các chủng tộc, các quốc gia. Mục tiêu này không thay. đổi nhiều kẻ từ năm 1950 khi mà đa số các nước đang phát triển thoát khỏi chủ nghĩa thực dân. [18] ©)Phát triển bền vững Tăng trưởng kinh tế, phát triển, phát triển bền vững là những phạm trù thường được dé cập ở nhiều diễn đàn quốc tế.
“Ở Việt Nam, các phạm trù trên không chỉ dừng lại ở khía cạnh lý thuyết, học thuật mà đã và đang được. thực hiện bằng các chương trình, dự án, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội” [27, tr9] Phát triển bền vững(PTBV) là một khái niệm mới nhằm định nghĩa một sự phát triển về mọi mặt trong hiện tại mà vẫn phải bảo đảm sự phát triển trong tương lai xa. Đây là mục tiêu hướng tới của nhiều quốc gia trên thế giới, mỗi quốc gia dựa vào đặc thù kinh tế xã hội chính trị, địa lý, văn hóa. riêng của quốc gia mình đề hoạch định chính sách, chiến lược phù hợp.
với quốc gia mình. Có khá nhiều định nghĩa về phát triển bền vững do các tổ chức trên thế giới và các nhà nghiên cứu đưa ra, như: ~ Ủy ban môi trường và phát triển thế giới (IVCED) đưa ra khái niệm: +PTBV là sự phát triển nhằm thỏa mãn các nhu cầu hiện tại của con người, nhưng không gây trở ngại cho việc đáp ứng nhu cầu của các thế hệ mai sau” [4]. Hoặc + “PTBV là sự nâng cao chất lượng con người trong lúc đang tồn tai, trong khuôn khổ đảm bảo của các hệ thống sinh thái” [2] - Ngân hàng thế giới(WB) thì cho rằng: + *PTBV là sự phát triển mà trong đó các giá trị kinh tế, xã hội và môi trường luôn luôn tương tác với nhau trong suốt quá trình quy hoạch, phân bổ 10 lợi nhuận công bằng giữa các tầng lớp trong xã hội và khăng định các cơ hội cho sự phát triển kế tiếp duy trì một cách liên tục cho các thế hệ mai sau”. + Bền vững về kinh tế : thẻ hiện khái quát ở sự ồn định và không ngừng gia tăng sản xuất của quốc gia, thường được biểu thị bằng các tiêu chí : Tổng sản phẩm trong nước(GDP), thu nhập quốc dân bình quân đầu người, mức tăng trưởng của GDP.
+ Bên vững về mat xa hi hiện ở sự phân phối quyền lợi và các cơ hội một cách công bằng giữa các tầng lớp xã hội. Tính bền vững về mặt xã hội thường được đánh giá qua chỉ số phát triển con người (HDI), hệ số bình đăng thu nhập (Gini), các chỉ tiêu về giáo dục, dịch vụ y tế. + Bên vững về môi trường: là khai thác hợp lý, hiệu quả, sử dụng tiết kiệm (ít tiêu tốn) nguồn tài nguyên thiên nhiên, phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý và kiểm soát có hiệu quả tình trạng ô nhiễm môi trường, bảo vệ môi trường sống, khắc phục suy thoái và cải thiện chất lượng môi trường. - Tổ chức lương thực và nông nghiệp thế giới (FAO) thì cho rằng: Phát triển bền vững là việc quản lý và bảo tồn cơ sở tài nguyên thiên nhiên, định hướng thay đổi công nghệ va thể chế theo một phương thức sao cho đạt đến sự thỏa mãn một cách liên tục những nhu cầu của con người thế hệ hôm nay và mai sau.
Sự phát triển bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp chính là sự bảo tồn đất, nước, các nguồn gen động thực vật, không bị suy thoái môi trường, kỹ thuật thích hợp, sinh lợi kinh tế và chấp nhận về mặt xã hội -Theo PGS.TS Trần Văn Chử : “PTBV là sự phát triển kinh tế-xã hội với tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, liên tục trong thời gian dài dựa trên việc sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên mà vẫn bảo vệ được môi trường sinh thái. Phát triển kinh tế nhằm đáp ứng như cầu ngày càng cao của xã hội hiện tại, song không làm cạn kiệt tài nguyên, để lại hậu quả về môi trường cho thế hệ tương lai”.4] 11 Qua nhiều cách nhìn nhận và đưa ra nhiều khái niệm về phát triển bền vững, “ít nhất có 70 định nghĩa đang được lưu hành về phát triển bền vững” [34, tr.28] Tổng hợp các quan điểm được đa số ủng hộ thì có thê hiểu: Phát triển bằn vững là sự phát triển trong đó kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa ba mặt của sự phát triển là kinh tế, xã hội và môi trường nhằm thỏa mãn được nhu cầu xã hội hiện tại, nhưng không tổn hại tới sự thỏa mãn các nhu câu của thế hệ tương lai. Mục tiêu tông quát của phát triển bền vững là đạt được sự đầy đủ về vật chất, sự giàu có về tỉnh thần và văn hóa, sự bình đăng của các công dân và sự đồng thuận của xã hội, sự hài hòa giữa con người và tự nhiên; phát triển phải kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa được ba mặt là phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường. Phát triển bền vững là nhu cầu cấp bách và xu thế tắt yếu trong tiến trình phát triển của xã hội loài người.
Quan điểm phát triển-kinh tế xã hội Việt Nam đến năm 2010 đã được khẳng định trong văn kiện Đại hội IX của Đảng Cộng sản Việt Nam là: “Phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiễn bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường và Phát triển kinh tế - xã hội gắn chặt với bảo vệ và cải thiện môi trường, bảo đảm sự hài hòa giữa môi trường nhân tạo với môi trường thiên nhiên, giữ gìn đa dạng sinh học ”.162] Phát triển bền vững phải hội đủ 3 điều kiện, đó là : Kinh tế bền vững, xã hội bền vững và môi trường bền vững. 12 Môi trường bền vững ~Thông “Đa dạngnhấtsinhhệ họcsinh thái Điểm tối ưu cho con người -Khả năng chuyên hóa. Kinh tế bền vững, -Sự tăng trưởng. -Sự phát triển -Hiệu quả Xã hội bền vững -Bản sắc văn hóa ~Khả năng tiếp cận ~Sự ôn định Hình I.1: Mô hình biểu diễn mối quan hệ bền vững 4) Phát triển bên vững trong nông nghiệp Phát triển nông nghiệp bền vững là vấn đề được rất nhiều nhà khoa học như nông học, sinh thái học, xã hội học.
và cả các chính trị gia, người đứng đầu các quốc gia, dân tộc trên thế giới quan tâm. Hiện có nhiều định nghĩa khác nhau về phát triển bền vững nông nghiệp. ~Theo tổ chức sinh thái và môi trường thế giới (WORD): Nông nghiệp bền vững là nền nông nghiệp thỏa mãn được các yêu cầu của thế hệ hiện nay mà không làm giảm khả năng ấy đối với các thế hệ mai sau. Điều đó có nghĩa là các thế hệ hiện nay khai thác tài nguyên thiên nhiên phục vụ nền nông nghiệp vì lợi ích của họ, phải có nghĩa vụ và trách nhiệm duy trì được khả năng 13 ấy cho các thế hệ mai sau.
Cũng có ý kiến cho rằng sự bền vững của hệ thống. nông nghiệp là khả năng duy trì hay tăng thêm năng suất và sản lượng nông sản trong một thời gian dài mà không ảnh hưởng xấu tới điều kiện sinh thái. ~ Theo tổ chức lương thực và nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO): Phát triển nông nghiệp bền vững là sự quản lý và bảo tồn, sự thay đổi tổ chức và kỹ thuật nhằm đảm bảo thỏa mãn nhu cấu ngày cảng tăng của con người cho hiện tại và tương lai mai sau. Sự phát triển như vậy của nền nông nghiệp chăng những không tổn hại đến môi trường, không hủy hoại tài nguyên (đất, nước, không khí.) mà còn làm cho môi trường sống ngày càng, được cải thiện đáng kể, nâng cao chất lượng môi trường sống.
Ủy ban kỹ thuật của FAO cho ran; én néng nghiệp bền vững bao gồm việc quản lý có hiệu quả nguồn lực để thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng. của con người mà vẫn duy trì hay làm tăng thêm chất lượng của môi trường và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Như vậy, trên quan điểm phát triển, sự phát triển nông nghiệp bèn vững vừa bảo đảm thoả mãn nhu cầu hiện tại ngày càng tăng về sản phẩm nông nghiệp, vừa không giảm khả năng đáp ứng những nhu cầu của nhân loại trong tương lai. Mặt khác, phát triển bền vững nông nghiệp vừa theo hướng đạt năng suất nông nghiệp cao hơn, vừa bảo vệ vả giữ gìn tài nguyên thiên nhiên, bảo đảm sự cân bằng có lợi về môi trường.
Vai trò, đặc điểm của nông nghiệp trong sự phát triển bền vững a)Vai trò của nông nghiệp [19, tr.6] - Một là, cung cấp lương thực, thye pham-nhu ca 6i co ban cho con người.