Luận văn Thạc sĩ: Kế toán chi phí thuế TNDN tại công ty xây lắp tỉnh Quảng Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp tại các công ty xây lắp tỉnh Quảng Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Kinh Tế Kế Toán
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế Kế Toán Chi Phí Thu Nhập Doanh Nghiệp Trong Các Công Ty Xây Lắp Trên Địa Bàn Tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Địa điểm: Quảng Nam

Tóm tắt

I. Toàn cảnh luận văn kế toán chi phí thuế TNDN ngành xây lắp

Luận văn thạc sĩ kinh tế về chủ đề kế toán chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) trong các công ty xây lắp tại Quảng Nam là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, giải quyết những thách thức thực tiễn mà doanh nghiệp gặp phải. Sự khác biệt ngày càng lớn giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế đòi hỏi một cái nhìn hệ thống, đặc biệt trong bối cảnh Chuẩn mực kế toán VAS 17 - Thuế TNDN được ban hành. Chuẩn mực này, ra đời từ năm 2005, được xem là cơ sở pháp lý quan trọng giúp doanh nghiệp hạch toán đúng đắn, tuy nhiên việc áp dụng vào thực tế, nhất là với doanh nghiệp xây dựng có chu kỳ sản phẩm dài, còn nhiều hạn chế. Nghiên cứu này không chỉ hệ thống hóa cơ sở lý luận về kế toán chi phí thuế TNDN mà còn đi sâu vào thực trạng tại Quảng Nam. Mục tiêu chính là nhận diện các vấn đề tồn tại, phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến chi phí thuế và đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kế toán thuế. Việc cung cấp thông tin trung thực, minh bạch trên báo cáo tài chính công ty xây dựng không chỉ giúp quản trị nội bộ tốt hơn mà còn tạo dựng niềm tin với nhà đầu tư và là điều kiện cần thiết khi tham gia đấu thầu các công trình lớn. Luận văn này vì thế mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao, là tài liệu tham khảo giá trị cho cả người làm kế toán và sinh viên chuyên ngành.

1.1. Cơ sở lý luận về kế toán chi phí thuế TNDN theo VAS 17

Cơ sở lý luận của đề tài được xây dựng dựa trên hệ thống các văn bản pháp luật hiện hành và các chuẩn mực kế toán. Trọng tâm là Chuẩn mực kế toán VAS 17 - Thuế TNDN, ban hành theo Quyết định số 12/2005/QĐ-BTC. Chuẩn mực này quy định các nguyên tắc và phương pháp kế toán thuế TNDN, bao gồm việc ghi nhận chi phí thuế TNDN hiện hành và chi phí thuế TNDN hoãn lại. Lý luận cũng đi sâu vào khái niệm và cách xác định các yếu tố cốt lõi như: lợi nhuận kế toán, thu nhập chịu thuế, chênh lệch tạm thời và chênh lệch vĩnh viễn. Theo đó, chi phí thuế TNDN hiện hành là số thuế phải nộp tính trên thu nhập chịu thuế của năm, trong khi thuế thu nhập hoãn lại phát sinh từ các khoản chênh lệch tạm thời giữa giá trị ghi sổ của tài sản hoặc nợ phải trả và cơ sở tính thuế của chúng. Việc phân biệt rõ ràng giữa tài sản thuế thu nhập hoãn lại và thuế thu nhập hoãn lại phải trả là nền tảng để phản ánh trung thực nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp trong tương lai.

1.2. Sự cần thiết của nghiên cứu kế toán thuế tại Quảng Nam

Việc thực hiện nghiên cứu tại Quảng Nam mang tính cấp thiết do đặc thù kinh tế của tỉnh với nhiều doanh nghiệp xây lắp vừa và nhỏ. Mặc dù VAS 17 đã có hiệu lực nhiều năm, thực tế cho thấy nhiều công ty tại đây chưa vận dụng đầy đủ, dẫn đến thông tin trên báo cáo tài chính thiếu chính xác. Đặc điểm ngành xây lắp như chu kỳ sản xuất dài, địa bàn hoạt động rộng, biến động giá cả lớn, làm cho việc xác định lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế trở nên phức tạp. Do đó, việc tìm hiểu thực trạng công tác kế toán thuế TNDN là rất cần thiết để nhận diện nguyên nhân, từ đó có định hướng phù hợp đưa chuẩn mực vào thực tiễn. Nghiên cứu này không chỉ giúp các công ty tự đánh giá và hoàn thiện công tác kế toán mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản trị chi phí thuế, đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ pháp luật.

II. Thách thức lớn khi hạch toán chi phí thuế TNDN ngành xây dựng

Thách thức lớn nhất trong công tác kế toán chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp đến từ sự khác biệt cố hữu giữa mục tiêu của kế toán và mục tiêu của thuế. Kế toán hướng đến việc phản ánh trung thực, hợp lý tình hình tài chính theo các chuẩn mực (ví dụ VAS 17), trong khi chính sách thuế lại nhằm mục tiêu quản lý và thu ngân sách nhà nước. Sự khác biệt này tạo ra các khoản chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế, được chia làm hai loại: chênh lệch vĩnh viễn và chênh lệch tạm thời. Chênh lệch vĩnh viễn phát sinh từ các khoản chi phí kế toán ghi nhận nhưng không được luật thuế chấp nhận (ví dụ: tiền phạt, chi phí vượt định mức). Ngược lại, chênh lệch tạm thời phát sinh do khác biệt về thời điểm ghi nhận doanh thu hoặc chi phí, và đây chính là nguồn gốc của chi phí thuế TNDN hoãn lại. Đối với doanh nghiệp xây dựng, các đặc điểm ngành xây lắp càng làm vấn đề thêm phức tạp. Thời gian thi công kéo dài qua nhiều kỳ kế toán, việc ghi nhận doanh thu theo tiến độ kế hoạch hay theo khối lượng nghiệm thu, và các chi phí đặc thù như chi phí máy thi công, chi phí lán trại... đều tạo ra những điểm khác biệt cần được xử lý một cách chính xác để đảm bảo tuân thủ cả chuẩn mực kế toán và luật thuế.

2.1. Phân biệt lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế TNDN

Lợi nhuận kế toán là kết quả hoạt động kinh doanh được xác định theo các nguyên tắc và chuẩn mực kế toán, cụ thể là lấy tổng doanh thu và thu nhập khác trừ đi tổng chi phí. Trong khi đó, thu nhập chịu thuế là cơ sở để tính số thuế TNDN phải nộp, được xác định theo các quy định của chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp. Sự khác biệt căn bản nằm ở việc ghi nhận doanh thu và chi phí. Kế toán tuân thủ nguyên tắc dồn tích và phù hợp, còn thuế lại yêu cầu tính pháp lý và hợp lệ của chứng từ (hóa đơn). Ví dụ, một khoản chi thực tế phát sinh nhưng không có hóa đơn hợp lệ sẽ được ghi nhận là chi phí kế toán nhưng không được trừ khi tính thu nhập chịu thuế. Chính sự khác biệt này là nguyên nhân cốt lõi dẫn đến nhu cầu phải thực hiện phân tích chi phí thuế một cách cẩn trọng.

2.2. Nhận diện các khoản chênh lệch vĩnh viễn và tạm thời

Chênh lệch vĩnh viễn là những khác biệt giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế không được bù trừ trong các kỳ tương lai. Ví dụ điển hình là các khoản tiền phạt vi phạm hành chính, chi phí quảng cáo vượt mức 10% - 15% tổng chi phí được trừ, hoặc phần khấu hao tài sản cố định tương ứng với nguyên giá vượt 1,6 tỷ đồng đối với xe ô tô dưới 9 chỗ. Ngược lại, chênh lệch tạm thời là những khác biệt sẽ được bù trừ trong các kỳ sau. Ví dụ, doanh nghiệp trích khấu hao nhanh theo kế toán nhưng theo thuế lại dùng phương pháp đường thẳng; hoặc doanh thu từ hợp đồng xây dựng được ghi nhận theo tiến độ kế hoạch (kế toán) nhưng chỉ được ghi nhận khi xuất hóa đơn (thuế). Những chênh lệch này làm phát sinh tài sản thuế thu nhập hoãn lại hoặc thuế thu nhập hoãn lại phải trả, đòi hỏi kế toán phải theo dõi và hạch toán chi phí thuế một cách chính xác.

III. Phương pháp kế toán doanh thu trong các công ty xây lắp hiện nay

Việc ghi nhận doanh thu là một trong những nghiệp vụ phức tạp nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến cả lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế của doanh nghiệp xây dựng. Nghiên cứu thực tế tại 14 công ty xây lắp ở Quảng Nam cho thấy, hầu hết các doanh nghiệp (89%) lựa chọn phương pháp ghi nhận doanh thu theo khối lượng xây lắp được nghiệm thu. Phương pháp này đảm bảo tính chắc chắn và có cơ sở pháp lý rõ ràng, đồng thời hạn chế sự chênh lệch giữa doanh thu kế toán và doanh thu tính thuế. Tuy nhiên, vẫn có một số doanh nghiệp lớn (11%) áp dụng cả hai phương pháp, tùy thuộc vào điều khoản hợp đồng. Đối với hợp đồng thanh toán theo tiến độ kế hoạch, doanh thu được ghi nhận tương ứng với phần công việc đã hoàn thành, không phụ thuộc vào hóa đơn. Bên cạnh hoạt động xây lắp, doanh thu từ chuyển quyền sử dụng đất và tư vấn thiết kế cũng có những đặc thù riêng. Việc áp dụng đúng đắn các phương pháp này không chỉ giúp báo cáo tài chính công ty xây dựng phản ánh đúng thực trạng mà còn là nền tảng cho việc quyết toán thuế TNDN chính xác, tránh các rủi ro pháp lý không đáng có.

3.1. Ghi nhận doanh thu hoạt động xây lắp theo kế toán và thuế

Trong hoạt động xây lắp, thời điểm ghi nhận doanh thu là yếu tố then chốt. Theo kế toán, với hợp đồng thanh toán theo khối lượng, doanh thu được ghi nhận tại thời điểm ký biên bản nghiệm thu. Với hợp đồng thanh toán theo tiến độ, doanh thu được ghi nhận theo tỷ lệ % công việc hoàn thành. Về mặt thuế, quy định yêu cầu doanh thu phải được ghi nhận khi xuất hóa đơn, dù là thanh toán theo tiến độ hay theo khối lượng nghiệm thu. Khảo sát cho thấy, để đơn giản hóa, các công ty tại Quảng Nam thường đồng nhất thời điểm ghi nhận doanh thu kế toán và doanh thu tính thuế, tức là chỉ ghi nhận khi có nghiệm thu và xuất hóa đơn. Điều này giúp tránh phát sinh chênh lệch tạm thời nhưng có thể không phản ánh đúng bản chất kinh tế của giao dịch tại thời điểm lập báo cáo tài chính.

3.2. Kế toán doanh thu chuyển quyền sử dụng đất và tư vấn thiết kế

Đối với hoạt động chuyển quyền sử dụng đất, doanh thu kế toán thường được ghi nhận khi công ty đã bàn giao đất và khách hàng có quyền sở hữu. Tuy nhiên, luật thuế quy định trong trường hợp thu tiền ứng trước của khách hàng theo tiến độ, thời điểm xác định doanh thu tính thuế là thời điểm thu tiền. Sự khác biệt này tạo ra chênh lệch tạm thời chịu thuế. Tương tự, với doanh thu từ dịch vụ tư vấn thiết kế, các công ty thường ghi nhận theo tiến độ thanh toán trong hợp đồng (ví dụ 80% khi hồ sơ được duyệt, 20% khi quyết toán). Về mặt thuế, thời điểm hoàn thành dịch vụ (bàn giao hồ sơ) có thể được coi là thời điểm phải ghi nhận toàn bộ doanh thu. Việc không nắm rõ các quy định này có thể dẫn đến sai sót trong quá trình kế toán thuế TNDN.

IV. Cách xác định chi phí hợp lý khi quyết toán thuế TNDN xây dựng

Xác định chi phí hợp lý là khâu quyết định trong việc tính toán chi phí thuế TNDN hiện hành. Về nguyên tắc, các khoản chi phí thực tế phát sinh, liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh và có đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp đều được khấu trừ. Tuy nhiên, thực tế tại các công ty xây lắp cho thấy có nhiều khác biệt giữa chi phí kế toán và chi phí được trừ. Nghiên cứu chỉ ra rằng, sự chênh lệch hơn 1,427 tỷ đồng giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế tại các công ty khảo sát chủ yếu đến từ các khoản chi phí không hợp lệ. Các khoản chi thường bị loại trừ bao gồm: chi phí vượt dự toán không được phê duyệt, chi phí nhân công không có hợp đồng lao động, chi phí thuê máy móc không có hóa đơn, và các khoản phạt vi phạm hành chính. Ngoài ra, luật thuế còn khống chế một số định mức chi phí như chi phí quảng cáo, tiếp thị. Việc hạch toán chi phí thuế đòi hỏi kế toán phải rà soát, phân loại và điều chỉnh các khoản chi này trên tờ khai quyết toán thuế TNDN, một công việc đòi hỏi sự cẩn trọng và am hiểu sâu sắc về chính sách thuế.

4.1. Hạch toán chi phí xây lắp và giá vốn sản phẩm xây dựng

Chi phí xây lắp, bao gồm chi phí nguyên vật liệu, nhân công, máy thi công, được tập hợp cho từng công trình. Do đặc thù khoán nội bộ cho các đội thi công, việc quản lý định mức và chứng từ tại công trường gặp nhiều khó khăn. Kế toán ghi nhận chi phí dựa trên chứng từ các đội gửi về, nhưng chi phí được trừ khi tính thuế phải dựa trên dự toán được duyệt và chứng từ hợp pháp. Bất kỳ khoản chi vượt dự toán nào nếu không được giải trình và phê duyệt bổ sung sẽ không được coi là chi phí hợp lý. Việc xác định giá vốn sản phẩm xây lắp dở dang cuối kỳ cũng là một thách thức, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của kỳ đó và các kỳ tiếp theo. Sự thiếu chính xác trong khâu này có thể dẫn đến sai lệch lớn trong kết quả kinh doanh.

4.2. Thực trạng ghi nhận chi phí thuế TNDN hiện hành và hoãn lại

Khảo sát cho thấy 100% các công ty tại Quảng Nam đều thực hiện tốt việc hạch toán chi phí thuế TNDN hiện hành. Kế toán dựa trên tờ khai thuế tạm nộp hàng quý và tờ khai quyết toán năm để ghi nhận vào tài khoản 8211. Tuy nhiên, một phát hiện quan trọng của luận văn là không có công ty nào trong mẫu khảo sát thực hiện hạch toán chi phí thuế TNDN hoãn lại. Nguyên nhân chính là do các doanh nghiệp có xu hướng đồng nhất hóa các quy định của kế toán và thuế để đơn giản hóa công việc. Họ chủ động ghi nhận doanh thu và chi phí theo cách ít tạo ra chênh lệch tạm thời nhất. Điều này cho thấy Chuẩn mực kế toán VAS 17 chưa thực sự đi sâu vào thực tiễn, làm cho thông tin về nghĩa vụ thuế trong tương lai trên báo cáo tài chính công ty xây dựng chưa được trình bày đầy đủ.

V. Kết quả thực tiễn từ luận văn kế toán thuế TNDN tại Quảng Nam

Luận văn đã cung cấp một bức tranh toàn diện về thực trạng kế toán chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp tại 14 công ty xây lắp trên địa bàn tỉnh Quảng Nam. Kết quả nổi bật nhất là việc các doanh nghiệp hầu như không tạo ra sự khác biệt giữa doanh thu kế toán và doanh thu tính thuế. Họ lựa chọn các phương pháp ghi nhận an toàn, chủ yếu dựa vào hóa đơn và biên bản nghiệm thu để đồng bộ hóa số liệu. Tuy nhiên, sự khác biệt lớn lại nằm ở phía chi phí. Phân tích chi phí thuế cho thấy, các khoản chênh lệch phát sinh chủ yếu là chênh lệch vĩnh viễn, xuất phát từ các khoản chi không đủ điều kiện khấu trừ theo luật thuế. Một phát hiện đáng chú ý khác là sự bỏ qua hoàn toàn việc kế toán thuế thu nhập hoãn lại. Điều này cho thấy một lỗ hổng lớn trong việc áp dụng chuẩn mực kế toán VAS 17. Nguyên nhân có thể do tính phức tạp của chuẩn mực, nguồn nhân lực kế toán chưa được đào tạo sâu, hoặc do các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, chưa nhận thấy tầm quan trọng của việc cung cấp thông tin này.

5.1. Phân tích chênh lệch giữa báo cáo tài chính và báo cáo thuế

Số liệu tổng hợp từ các báo cáo tài chính công ty xây dựng và tờ khai quyết toán thuế cho thấy, doanh thu trên hai báo cáo này gần như tương đồng. Tuy nhiên, tổng chi phí trên báo cáo kết quả kinh doanh luôn cao hơn tổng chi phí được trừ trên tờ khai quyết toán thuế. Sự chênh lệch này đến từ các khoản chi phí không hợp lý như: chi phí vượt dự toán, chi phạt, chi hỗ trợ xã hội không đúng quy định, chi phí thiếu chứng từ hợp lệ... Đây đều là các khoản chênh lệch vĩnh viễn, làm tăng thu nhập chịu thuế so với lợi nhuận kế toán. Việc không phát sinh chênh lệch tạm thời đáng kể là kết quả của việc doanh nghiệp chủ động điều chỉnh phương pháp kế toán cho phù hợp với thuế, thay vì phản ánh đúng bản chất giao dịch rồi mới xử lý chênh lệch.

5.2. Nguyên nhân các doanh nghiệp xây lắp chưa áp dụng VAS 17

Có nhiều nguyên nhân khiến các doanh nghiệp xây dựng tại Quảng Nam chưa áp dụng đầy đủ VAS 17, đặc biệt là phần kế toán thuế hoãn lại. Thứ nhất, tính phức tạp của chuẩn mực đòi hỏi kế toán viên phải có trình độ chuyên môn cao để xác định và theo dõi các chênh lệch tạm thời. Thứ hai, đa số doanh nghiệp trong mẫu là doanh nghiệp vừa và nhỏ, áp dụng chế độ kế toán theo Quyết định 48, cho phép không bắt buộc phản ánh chi phí thuế hoãn lại. Thứ ba, bản thân các doanh nghiệp chưa nhận thức được lợi ích của việc cung cấp thông tin về thuế hoãn lại, vốn rất quan trọng cho các nhà phân tích và đầu tư. Cuối cùng, việc chủ động lựa chọn phương pháp kế toán trùng khớp với thuế được xem là giải pháp đơn giản và an toàn nhất để tránh các sai sót khi quyết toán thuế TNDN.

VI. Hướng hoàn thiện công tác kế toán chi phí thuế TNDN tối ưu

Để hoàn thiện công tác kế toán thuế TNDN trong các doanh nghiệp xây lắp, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Trước hết, các doanh nghiệp cần nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc tuân thủ đầy đủ các chuẩn mực kế toán, bao gồm cả VAS 17. Việc này không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn giúp nâng cao chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính, từ đó cải thiện công tác quản trị nội bộ và thu hút vốn đầu tư. Doanh nghiệp cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ kế toán về cách xác định chênh lệch tạm thời và hạch toán thuế thu nhập hoãn lại. Xây dựng một quy trình kiểm soát nội bộ chặt chẽ đối với các khoản chi phí, đảm bảo tính hợp lý, hợp lệ của chứng từ ngay từ khi phát sinh sẽ giúp giảm thiểu các chênh lệch vĩnh viễn không đáng có. Về lâu dài, việc áp dụng đúng và đủ các quy định về kế toán chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp sẽ giúp doanh nghiệp phát triển bền vững, minh bạch và hiệu quả hơn trong bối cảnh kinh tế hội nhập.

6.1. Giải pháp nâng cao tính tuân thủ chuẩn mực kế toán VAS 17

Để nâng cao tính tuân thủ, giải pháp quan trọng nhất là đào tạo và phát triển nguồn nhân lực kế toán. Các chương trình tập huấn cần tập trung vào các tình huống thực tế của đặc điểm ngành xây lắp, hướng dẫn cách nhận diện và xử lý các chênh lệch tạm thời phát sinh từ hợp đồng xây dựng, khấu hao tài sản, các khoản dự phòng... Bên cạnh đó, việc ứng dụng phần mềm kế toán hiện đại có khả năng theo dõi và tính toán tự động tài sản thuế thu nhập hoãn lại và nợ thuế hoãn lại phải trả sẽ giảm bớt gánh nặng và sai sót cho kế toán viên. Lãnh đạo doanh nghiệp cũng cần thể hiện sự quyết tâm trong việc minh bạch hóa thông tin tài chính, xem đây là một lợi thế cạnh tranh thay vì một gánh nặng chi phí.

6.2. Tầm quan trọng của việc quản trị chi phí thuế hiệu quả

Quản trị chi phí thuế không chỉ đơn thuần là việc tính đúng, nộp đủ thuế cho nhà nước. Đây là một hoạt động quản trị chiến lược nhằm tối ưu hóa nghĩa vụ thuế trong khuôn khổ pháp luật. Một hệ thống kế toán thuế TNDN hiệu quả sẽ cung cấp cho nhà quản lý những thông tin giá trị để ra quyết định, ví dụ như lựa chọn phương pháp khấu hao, thời điểm ghi nhận doanh thu, hoặc cấu trúc các giao dịch sao cho có lợi nhất về thuế. Việc quản lý chặt chẽ chứng từ, kiểm soát định mức chi phí không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm được một khoản thuế TNDN đáng kể mà còn tránh được các rủi ro bị truy thu và phạt do vi phạm chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu và kết luận, luận văn được tổ chức thành 3 chương. Chương | trinh bày cơ sở lý thuyết về thuế thu nhập doanh nghiệp và kế toán chỉ phí thuế thu nhập doanh nghiệp. Thực trạng kế toán chỉ phí thuế thu nhập doanh nghiệp ở các công ty xây lắp trên địa bàn tỉnh Quảng Nam được trình bày trong chương 2. Chương 3 đề cập đến các giải pháp hoàn thiện kế toán chỉ phí thuế thu nhập doanh nghiệp trong các công ty xây lắp trên địa bàn tỉnh Quảng Nam.

CHUONG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THUÊ THU NHẬP DOANH NGHIỆP VÀ KẾ TOÁN CHI PHÍ THUÊ THU NHẬP DOANH NGHIỆP. Thuế thu nhập doanh nghiệp 1. Khái niệm thuế thu nhập doanh nghiệp Thuế thu nhập doanh nghiệp là một loại thuế trực thu đánh vào lợi nhuận của các doanh nghiệp. Nhà nước ban hành Luật thuế thu nhập để góp phân thúc đây sản xuất kinh doanh phát triển và động viên một phần thu nhập vào ngân sách Nhà nước; bảo đảm sự đóng góp công bing, hon lý giữa các tổ chức, các nhân sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có thu ập.

Luật thuế thu nhập doanh nghiệp được Quốc hội thông qua và ban hành là tiên vào 10/5/1997, được sửa đổi bỗ sung nhiều lần và ban hành gần đây là Luật thuế thu nhập doanh nghiệp số 14/2008/QH 12. Xác định thụ nhập chịu thuế “Thu nhập tính thuế trong kỳ được tính theo công thức sau: Thu nhập = Thunhập - (Thunhậpđược + Các khoản lỗ được tính thuế — chịuthuế miễn thuế kết chuyển theo quy địn! “Trong đó, thu nhập chịu thuế được xác định như sau: Thu nhập =Í Doanhthu - Chiphí] + - Các khoan thu nhập khác chịu thuế được trừ 1. Thu nhập chịu thuế Theo VAS 17 - “Thuế thu nhập doanh nghiệp” (đoạn 03), thu nhập chịu thuế là thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp của một kỳ, được xác định theo quy định của Luật thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành và là cơ sở để tính thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp (hoặc thu hồi được). Theo Điều 3, Luật thuế thu nhập doanh nghiệp số 14/2008/QH 12, thu nhập tính.

thuế bao gồm thu nhập từ hoạt động sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ và thu nhập khác, kể cả thu nhập tính thuế từ hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ ở nước ngoài. Doanh thu để tính thu nhập chịu thuế Điều 8, Nghị định số 124/2008/NĐ-CP ngày 11/12/2008 của Chính phủ hướng dẫn việc xác định doanh thu để tính thu nhập chịu thuế như sau: Doanh thu dé tính thu nhập chịu thuế là toàn bộ tiễn bán hàng, tiền gia công, tiền cung ứng địch vụ kể cả trợ giá, phụ thu, phụ trội mà doanh nghiệp được hưởng, không phân biệt đã thu được tiền hay chưa thu được Thời điểm xác định doanh thu để tính thu nhập chịu thuế đối với hàng hóa bán ra là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu, quyền sử dụng hàng hóa cho người mua. Thời điểm xác định doanh thu để tính thu nhập chịu thuế đối với dịch vụ là thời điểm hoàn thành việc cung ứng dịch vụ cho người mua hoặc thời điểm lập hóa đơn cung ứng dịch vụ. Chỉ phí được khẩu trừ thuế Việc xác định các khoản chỉ phí được trừ để tinh thu nhập chịu thuế được thực hiện theo nguyên tắc phủ hợp với doanh thu tinh thuế.

Theo quy định tại Nghị định số 124/2008/NĐ-CP ngày 11/12/2008 của Chính phủ, doanh nghiệp được trừ mọi khoản chỉ nếu đáp ứng đủ các điều kiện: ~ Khoản chỉ thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp; ~ Khoản chỉ có đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp theo quy định của pháp luật. Các khoản chỉ không được khẫu trừ khi xác định thu nhập chịu thuế Các khoản chỉ không đáp ứng đủ các điều kiện nêu trên không được khấu trừ khi xác định thu nhập chịu thuế. Đây là các khoản chỉ phí doanh nghiệp thực tế đã chỉ nhưng không liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh, các khoản chỉ không có chứng từ hợp pháp, các khoản trích khấu hao, trích lập dự phòng không đúng quy định hiện hành, các khoản chỉ phí vượt định mức cho phép. Các khoản thu nhập chịu thuế khác.

Các khoản thu nhập chịu thuế khác trong kỳ tính thuế bao gồm: thu nhập từ chuyển nhượng vốn; thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản; thu nhập từ chuyển nhượng, thanh lý tài sản (trừ bắt động sản); giấy tờ có giá khác; Từ các nội dung trên ta có thể thấy được đặc điểm xác định thuế thu nhập doanh nghiệp như sau: Việc xác định thu nhập chịu thuế phần lớn dựa vào cơ sở dồn tích và chỉ phí được khấu trừ thuế phải “phù hợp” với doanh thu tạo ra trong kỳ. Bên cạnh đó, mọi khoản chỉ phí đều phải có chứng từ hợp pháp chứng minh. Tuy nhiên, luật thuế vẫn cho phép một số khoản chỉ không có hóa đơn được khấu trừ thuế khi mua vào trong trường hợp là hàng hóa nông lâm sản, thủy sản của người sản xuất đánh bắt bán ra; mua sản phẩm thủ công, đắt, đá, cát sỏi của người dân tự khai thác và được phép lập Bảng kê mua hàng hóa, dịch vụ. Quy định này hoàn toàn phù hợp với điều kiện của nước ta hiện nay.

Đối với chỉ phí khấu hao tài sản cố định, Luật thuế cũng cho phép tính khấu hao vào chỉ phí hợp lý của một số tài sản cố định không dùng trực tiếp kinh doanh hàng hóa, dịch vụ, cụ thể là khấu hao các công trình phúc lợi cho người lao động như nhà nghĩ giữa ca, nhà ăn giữa ca, nhà thay quần áo, nhà vệ sinh, bể chứa nước sạch. Luật thuế quy định chỉ tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp phải trả cho người lao động được khấu trừ thuế nhưng nếu hết thời hạn nộp hỗ sơ quyết toán chưa chỉ thì không được khấu trừ thuế Có thể thấy rõ, quy định này có phần bảo vệ quyền lợi của người lao động trước tình trạng nợ lương kéo dài tại một số doanh nghiệp. Luật mới cho phép doanh nghiệp được trừ chỉ phí lãi vay khỏi thu nhập chịu thuế không vượt quá 150% mức lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Công bố. Theo luật thuế năm 2003 quy định mức lãi vay tối đa không vượt quá 1.2 lần mức lãi suất cho vay của ngân hàng thương mại.

Theo các công ty, việc thay đổi này đã giúp doanh nghiệp rất nhiều trong vấn đề huy động vốn đáp ứng nhu cầu kinh doanh. Đối với hoạt động cho thuê tài sản, doanh thu ghi nhận theo yêu cầu của thuế là số tiền bên thuê trả từng kỳ theo hợp đồng thuê. Trường hợp bên thuê trả tiền trước cho nhiều năm thì doanh thu để tính thu nhập chịu thuế được phân bổ cho số năm trả tiền trước. Quy định này đã tạo ra sự tương đồng với chế độ kế toán.

Tuy nhiên, theo các công ty thì luật thuế hiện hành quy định mức tối đa của một số chỉ phí được khấu trừ thuế chưa hợp lý: như chỉ phí hội nghị, khánh tiết, hoa hồng môi giới: phần chỉ tiền ăn ca, trang phục cho người lao động. Luật thuế đã loại khỏi thu nhập chịu thuế các khoản lãi, lỗ chênh lệch tỷ giá hối đoái do đánh giá lại các khoản mục có gốc tiền tệ do đánh giá nhằm tính đúng thu nhập thực tế của công ty. Ngoài ra, việc loại trừ các khoản thu nhập khác như lãi trái phiếu, lãi góp vốn liên doanh nhằm tránh thu thuế hai lần. Luật thuế thu nhập doanh nghiệp số 14/2008/QH 12 có những bước cải tiến đáng kể, đồng thời đã rút ngắn khoảng cách giữa luật thuế và chế độ kế toán hiện hành.

Lợi nhuận kế toán Theo VAS 17, loi nhuận kế toán là lợi nhuận hoặc lỗ của một kỳ, trước khi trừ thuế thu nhập doanh nghiệp, được xác định theo quy định của chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán. Nguyên tắc cơ bản hướng dẫn xác định lợi nhuận kế toán Các nguyên tắc kế toán cơ bản hướng dẫn xác định kết quả kinh doanh gỗ: co sé kế toán dồn tích, nguyên tắc ghỉ nhận doanh thu, nguyên tắc phù hợp. Các nguyên tắc này ảnh hưởng đến chỉ tiêu lợi nhuận kế toán thông qua việc xác định doanh thu kế toán và chỉ phí kế toán để tính được lợi nhuận kế toán. Doanh thu kế toán Theo VAS 01, doanh thu và thu nhập khác được ghỉ nhận trong Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh khi thu được lợi ích kinh tế trong tương lai có liên quan tới sự gia tăng về tài sản hoặc giảm bớt nợ phải trả và giá trị gia tăng đó phải xác định được một cách đáng tin cậy.

Mọi nghiệp vụ kinh tế liên quan đến doanh thu phải được ghi số kế toán vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chỉ tiền hoặc tương đương tiền. Điều kiện ghỉ nhận doanh thu (VAS 17, đoạn 10, Bộ tài chính, 2001) cho thấy ghi nhận doanh thu không phụ thuộc vào hóa đơn bán hàng đã lập hay chưa. Chỉ phí kế toán Theo VAS 01, chi phi san xuất, kinh doanh và chỉ phí khác được ghi nhận trong Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh khi các khoản chỉ phí này làm giảm bớt lợi ích kinh tế trong tương lai có liên quan đến việc giảm bớt tài sản hoặc tăng nợ phải trả và chỉ phí này phải xác định được một cách đáng tin cậy. Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính của doanh nghiệp liên quan đến chỉ phí phải được ghi số kế toán vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực tế thu hoặc thực tế chỉ tiền hoặc tương đương tiền.

Chỉ phí tương ứng với doanh thu trong kỳ có thể là khoản chỉ tiêu đã phát sinh ở các kỳ trước, các khoản chỉ tiêu trong kỳ hoặc các khoản chỉ tiêu có thé phát sinh ở các kỳ sau. Chi phí bao gồm các chỉ phí tạo ra doanh thu và các chỉ phí không tao ra doanh thu nhưng làm giảm lợi ích kinh tế của doanh nghiệp trong một kỳ (như tiền phạt). Chi phi được ghỉ nhận phải tuân thủ nguyên tắc phù hợp giữa doanh thu và chỉ phí. Dựa vào nguyên tắc này, khi doanh thu được xác định có liên quan đến lợi ích kinh tế thu được trong nhiều kỳ kế toán (chắn hạn doanh thu nhận trước được phân bổ) thì các chỉ phí liên quan được ghỉ nhận trên cơ sở phân bổ hợp lý (tuân theo nguyên tắc phù hợp).

Mặt khác, một khoản chỉ phí được ghỉ nhận ngay trong kỳ khi chỉ phí đó không đem lại lợi ích kinh tế cho các kỳ sau (chăn hạn tiền phạt).