Luận văn: Giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất tại TP. Tam Kỳ

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích giải quyết việc làm cho người lao động vùng thu hồi đất trong đô thị hoá tại Tam Kỳ, Quảng Nam.

• Tác giả: Võ Thanh Long
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thanh Liêm
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Giải quyết việc làm cho người lao động vùng bị thu hồi đất sản xuất trong quá trình đô thị hoá trên địa bàn thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM
• 1.1. Những vấn đề chung về lao động việc làm
• 1.1.1. Nguồn lao động và lực lượng lao động
• 1.1.2. Việc làm và thất nghiệp
• 1.2. Nội dung và tiêu chí giải quyết việc làm cho người lao động
• 1.2.1. Khái niệm giải quyết việc làm
• 1.2.2. Nội dung giải quyết việc làm cho người lao động
• 1.2.2.1. Hướng nghiệp, đào tạo nghề và giới thiệu việc làm
• 1.2.2.2. Phát triển sản xuất tạo mở việc làm
• 1.2.2.3. Xuất khẩu lao động
• 1.2.2.4. Cho vay tạo việc làm từ các chương trình tín dụng ưu đãi
• 1.2.3. Tiêu chí phản ánh giải quyết việc làm
• 1.3. Sự cần thiết giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất
• 1.3.1. Đặc điểm của lao động bị thu hồi đất do quá trình đô thị hóa
• 1.3.2. Sự cần thiết giải quyết việc làm cho người lao động bị thu hồi đất sản xuất trong quá trình đô thị hóa
• 1.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến giải quyết việc làm của lao động bị thu hồi đất sản xuất trong quá trình đô thị hóa
• 1.4.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.4.2. Điều kiện kinh tế
• 1.4.3. Các yếu tố xã hội
• 1.5. Một số kinh nghiệm giải quyết việc làm cho lao động có đất sản xuất bị thu hồi ở một số địa phương
• 1.5.1. Kinh nghiệm của thành phố Đà Nẵng
• 1.5.2. Kinh nghiệm của thành phố Hải Phòng
• 1.5.3. Bài học rút ra
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG VÙNG BỊ THU HỒI ĐẤT SẢN XUẤT TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA Ở THÀNH PHỐ TAM KỲ THỜI GIAN QUA
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Tam Kỳ
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.2. Tình hình kết quả giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất sản xuất ở Tam Kỳ
• 2.2.1. Tình hình lao động bị thu hồi đất sản xuất
• 2.2.2. Kết quả giải quyết việc làm của lao động bị thu hồi đất sản xuất
• 2.3. Tình hình thực hiện các biện pháp giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất sản xuất trên địa bàn thành phố Tam Kỳ
• 2.3.1. Giải quyết việc làm thông qua đào tạo nghề và tư vấn giới thiệu việc làm
• 2.3.2. Giải quyết việc làm thông qua các chương trình phát triển kinh tế - xã hội
• 2.3.3. Giải quyết việc làm thông qua hoạt động xuất khẩu lao động
• 2.3.4. Giải quyết việc làm qua thực hiện các đề án cho vay vốn hỗ trợ việc làm
• 2.4. Những hạn chế trong giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất sản xuất những năm qua và nguyên nhân
• 2.4.1. Những hạn chế trong giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất sản xuất những năm qua
• 2.4.2. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG VÙNG BỊ THU HỒI ĐẤT SẢN XUẤT TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA Ở THÀNH PHỐ TAM KỲ THỜI GIAN ĐẾN
• 3.1. Cơ sở để đưa ra các giải pháp giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất sản xuất ở thành phố Tam Kỳ
• 3.1.1. Phương hướng giải quyết việc làm cho lao động vùng bị thu hồi đất sản xuất trong quá trình đô thị hóa trên địa bàn thành phố Tam Kỳ thời gian đến
• 3.1.2. Dự báo tình hình thu hồi đất và nhu cầu giải quyết việc làm cho người lao động vùng bị thu hồi đất ở thành phố Tam Kỳ thời gian đến
• 3.2. Một số giải pháp giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất sản xuất ở thành phố Tam Kỳ thời gian đến
• 3.2.1. Nhóm giải pháp giải quyết việc làm thông qua phát triển giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 3.2.2. Nhóm giải pháp giải quyết việc làm thông qua phát triển kinh tế - xã hội
• 3.2.3. Nhóm giải pháp về phát triển thị trường xuất khẩu lao động
• 3.2.4. Nhóm giải pháp về tài chính
• 3.2.5. Nhóm giải pháp về cơ chế, chính sách đối với lao động bị thu hồi đất trong quá trình đô thị hóa
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI (Bản sao)

Tóm tắt

I. Toàn cảnh vấn đề việc làm cho lao động mất đất tại Tam Kỳ

Quá trình đô thị hóa là một tất yếu trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tại thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam, quá trình này diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt sau khi được công nhận là thành phố trực thuộc tỉnh vào năm 2006. Luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Võ Thanh Long (2011) đã chỉ rõ, giai đoạn 2006-2010 chứng kiến 182 dự án được triển khai, thu hồi 466,9 ha đất, ảnh hưởng trực tiếp đến 4.552 hộ dân. Vấn đề cốt lõi nảy sinh từ đây là giải quyết việc làm cho người lao động vùng bị thu hồi đất sản xuất. Đất đai không chỉ là tư liệu sản xuất mà còn là nền tảng sinh kế bền vững của hàng ngàn hộ gia đình. Khi mất đất, người lao động, chủ yếu là nông dân, đối mặt với nguy cơ mất việc làm, thu nhập bấp bênh và những xáo trộn lớn trong cuộc sống. Nghiên cứu này tập trung làm rõ cơ sở lý luận, phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm đảm bảo an sinh xã hội cho người mất đất, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương Tam Kỳ một cách hài hòa và bền vững. Việc làm không chỉ là thu nhập, mà còn là sự ổn định và tương lai của hàng ngàn con người bị ảnh hưởng bởi tác động của đô thị hoá đến việc làm.

1.1. Sự cần thiết phải giải quyết việc làm cho người bị thu hồi đất

Giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất là yêu cầu cấp thiết vì nhiều lý do. Thứ nhất, nó đảm bảo quyền lợi và sự ổn định cuộc sống cho người dân. Mất đất sản xuất đồng nghĩa với việc mất đi nguồn thu nhập chính, đẩy nhiều gia đình vào cảnh khó khăn. Thứ hai, đây là yếu tố then chốt để đảm bảo sự đồng thuận xã hội trong quá trình thực hiện các dự án phát triển. Khi người dân có việc làm và thu nhập ổn định, họ sẽ ủng hộ các chủ trương, chính sách của nhà nước. Luận văn chỉ ra rằng, nếu không có giải pháp việc làm hiệu quả, khoản tiền từ chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng có thể bị sử dụng sai mục đích, không tạo ra sinh kế lâu dài, thậm chí dẫn đến các tệ nạn xã hội. Cuối cùng, việc này góp phần vào mục tiêu giảm nghèo bền vững và thúc đẩy quá trình chuyển đổi cơ cấu lao động nông thôn một cách tích cực, thay vì tạo ra một nhóm lao động thất nghiệp mới trong đô thị.

1.2. Đặc điểm của nhóm lao động mất đất sản xuất tại Tam Kỳ

Nhóm lao động bị thu hồi đất tại Tam Kỳ mang những đặc điểm riêng biệt, tạo ra nhiều thách thức cho công tác giải quyết việc làm. Theo thống kê trong luận văn, đa số họ là nông dân, có trình độ học vấn thấp. Cụ thể, 45,66% chỉ tốt nghiệp cấp II và 25,2% tốt nghiệp cấp I. Đặc biệt, có đến 94,9% lao động chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật. Về độ tuổi, nhóm từ 30-59 tuổi chiếm trên 56%, đây là lứa tuổi khó có cơ hội được tuyển dụng vào các doanh nghiệp và gặp nhiều rào cản trong việc chuyển đổi nghề nghiệp cho lao động nông nghiệp. Những đặc điểm này cho thấy khả năng cạnh tranh của họ trên thị trường lao động Quảng Nam là rất thấp, đòi hỏi các giải pháp phải mang tính đặc thù và hỗ trợ cao.

II. Thách thức trong giải quyết việc làm cho lao động ở Tam Kỳ

Thực trạng giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất tại Tam Kỳ giai đoạn 2006-2010 bộc lộ nhiều thách thức và hạn chế nghiêm trọng. Mặc dù quá trình đô thị hóa mở ra cơ hội việc làm mới, nhưng không phải ai cũng có thể nắm bắt. Theo dữ liệu từ luận văn của Võ Thanh Long, tình hình việc làm sau thu hồi đất có xu hướng xấu đi. Tỷ lệ lao động chưa có việc làm tăng từ 18,4% lên 24,8%. Tỷ lệ lao động có đủ việc làm lại giảm mạnh từ 71,2% xuống còn 63,6%. Điều này cho thấy một nghịch lý: kinh tế phát triển nhưng một bộ phận người dân lại mất đi sự ổn định. Nguyên nhân chính đến từ sự thiếu tương thích giữa kỹ năng của người lao động và yêu cầu của thị trường. Lao động nông nghiệp quen với công việc chân tay, thiếu kỹ năng và tác phong công nghiệp. Bên cạnh đó, vai trò của chính quyền địa phương trong việc kết nối cung - cầu lao động còn hạn chế. Các chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng dù đã thực hiện nhưng chưa thực sự gắn kết chặt chẽ với các chương trình đào tạo nghề cho nông dân và tạo sinh kế lâu dài.

2.1. Hạn chế từ chất lượng nguồn nhân lực và cơ cấu lao động

Hạn chế lớn nhất nằm ở chất lượng nguồn nhân lực. Với 94,9% lao động chưa qua đào tạo, họ rất khó đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp trong khu công nghiệp hay lĩnh vực dịch vụ. Họ quen với tư duy sản xuất nông nghiệp, ngại thay đổi và khó thích ứng với môi trường làm việc mới. Việc chuyển đổi cơ cấu lao động nông thôn không chỉ là thay đổi công việc mà còn là thay đổi tư duy và tác phong. Hơn nữa, độ tuổi trung bình của lao động khá cao, khiến nhiều doanh nghiệp e ngại khi tuyển dụng. Sự mất cân đối giữa một bên là lực lượng lao động dồi dào nhưng kỹ năng thấp và một bên là nhu cầu tuyển dụng lao động có tay nghề đã tạo ra một khoảng trống lớn trên thị trường lao động Quảng Nam.

2.2. Bất cập trong chính sách hỗ trợ và quy hoạch sử dụng đất

Các chính sách hỗ trợ tuy đã được ban hành nhưng hiệu quả chưa cao. Luận văn chỉ ra, nhiều người dân sử dụng tiền đền bù vào việc sửa chữa nhà cửa, mua sắm tiêu dùng thay vì đầu tư vào sản xuất kinh doanh hay học nghề. Điều này cho thấy công tác tư vấn, định hướng sau đền bù chưa được chú trọng. Thêm vào đó, việc quy hoạch sử dụng đất đôi khi chưa đồng bộ với quy hoạch phát triển nguồn nhân lực. Các dự án mọc lên nhưng chưa có kế hoạch rõ ràng về việc ưu tiên tuyển dụng lao động địa phương bị ảnh hưởng. Việc thiếu liên kết giữa ba bên: Nhà nước - Doanh nghiệp - Người lao động đã làm giảm hiệu quả của các chính sách, khiến mục tiêu tái định cư và ổn định cuộc sống gặp nhiều khó khăn.

III. Phương pháp đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Để giải quyết gốc rễ vấn đề việc làm, giải pháp trọng tâm phải là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua giáo dục và đào tạo. Đây là con đường duy nhất để người lao động mất đất có thể tự tin bước vào thị trường lao động mới. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các chương trình đào tạo nghề cho nông dân phù hợp với đặc điểm và nhu cầu thực tế của địa phương. Các chương trình này không nên chỉ tập trung vào kỹ năng cứng mà còn phải trang bị kỹ năng mềm, tác phong công nghiệp và kiến thức về kinh doanh. Việc đào tạo cần được cá nhân hóa, dựa trên độ tuổi, trình độ học vấn và nguyện vọng của từng người. Thay vì các khóa học đại trà, cần có sự phân luồng rõ ràng: nhóm trẻ có thể học các nghề kỹ thuật cao, nhóm trung niên có thể học các nghề dịch vụ, tiểu thủ công nghiệp hoặc các mô hình kinh tế phi nông nghiệp quy mô nhỏ. Mục tiêu cuối cùng là giúp họ thực hiện thành công việc chuyển đổi nghề nghiệp cho lao động nông nghiệp và tìm được vị trí mới trong cơ cấu kinh tế của thành phố.

3.1. Đa dạng hóa các hình thức và ngành nghề đào tạo

Cần phải đa dạng hóa các loại hình đào tạo để phù hợp với mọi đối tượng. Bên cạnh các khóa đào tạo nghề ngắn hạn tại trung tâm, cần phát triển mô hình đào tạo tại doanh nghiệp, học nghề truyền thống tại các làng nghề. Các ngành nghề đào tạo phải bám sát nhu cầu của các doanh nghiệp trên địa bàn và xu hướng phát triển kinh tế địa phương Tam Kỳ, ví dụ như cơ khí, may mặc, chế biến thực phẩm, dịch vụ du lịch, sửa chữa xe máy, kỹ thuật xây dựng. Đặc biệt, cần có các lớp tập huấn về khởi sự kinh doanh, quản lý tài chính cá nhân để người dân biết cách sử dụng hiệu quả nguồn vốn đền bù, tự tạo việc làm thông qua việc thành lập các cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ.

3.2. Tăng cường vai trò của trung tâm giới thiệu việc làm

Các trung tâm giới thiệu việc làm phải đóng vai trò là cầu nối tích cực giữa người lao động và doanh nghiệp. Hoạt động của trung tâm không chỉ dừng lại ở việc tổ chức các phiên chợ việc làm. Họ cần chủ động khảo sát nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp và nhu cầu tìm việc của người lao động. Từ đó, trung tâm tư vấn, định hướng nghề nghiệp và giới thiệu các khóa đào tạo phù hợp. Quan trọng hơn, cần xây dựng một cơ sở dữ liệu chung về cung - cầu lao động trên địa bàn thành phố, giúp thông tin được minh bạch và tiếp cận dễ dàng. Việc này sẽ nâng cao hiệu quả kết nối, giúp người lao động nhanh chóng tìm được việc làm sau khi hoàn thành các khóa đào tạo, đảm bảo an sinh xã hội cho người mất đất.

IV. Giải pháp hỗ trợ vốn và phát triển các mô hình kinh tế

Bên cạnh đào tạo, các giải pháp về tài chính và phát triển mô hình kinh tế đóng vai trò then chốt trong việc tạo ra việc làm tại chỗ và đảm bảo sinh kế bền vững sau thu hồi đất. Khi người lao động có kỹ năng nhưng thiếu vốn, họ cũng không thể tự tạo ra cơ hội cho mình. Do đó, việc thiết lập các chính sách hỗ trợ vốn sản xuất kinh doanh với lãi suất ưu đãi là cực kỳ cần thiết. Nguồn vốn này sẽ là đòn bẩy giúp các hộ gia đình chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp sang các mô hình kinh tế phi nông nghiệp như kinh doanh dịch vụ, thương mại, tiểu thủ công nghiệp. Luận văn của Võ Thanh Long đề xuất cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng chính sách xã hội, chính quyền địa phương và các hội đoàn thể (Hội Nông dân, Hội Phụ nữ) để nguồn vốn vay đến đúng đối tượng và được sử dụng hiệu quả. Đồng thời, cần khuyến khích và nhân rộng các mô hình kinh tế hộ gia đình thành công để tạo động lực cho các hộ khác, góp phần vào mục tiêu giảm nghèo bền vững và ổn định xã hội.

4.1. Xây dựng cơ chế cho vay vốn ưu đãi linh hoạt

Cần xây dựng một cơ chế tín dụng đặc thù cho đối tượng lao động bị thu hồi đất. Thủ tục vay vốn cần được đơn giản hóa, tránh các rào cản hành chính không cần thiết. Hạn mức cho vay phải đủ lớn để người dân có thể đầu tư vào một mô hình kinh doanh khả thi. Lãi suất ưu đãi và thời gian ân hạn hợp lý sẽ giúp họ giảm bớt áp lực tài chính trong giai đoạn đầu khởi nghiệp. Việc thẩm định dự án vay vốn không chỉ dựa trên tài sản thế chấp mà cần xem xét tính khả thi của phương án kinh doanh và ý chí làm ăn của người vay. Quá trình này cần có sự đồng hành, tư vấn của các cán bộ khuyến nông, khuyến công để đảm bảo tỷ lệ thành công cao nhất.

4.2. Khuyến khích phát triển kinh tế hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ

Chính quyền địa phương cần có chính sách khuyến khích cụ thể để phát triển kinh tế hộ gia đình, tổ hợp tác và doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các chính sách này có thể bao gồm miễn giảm thuế trong thời gian đầu, hỗ trợ tìm kiếm mặt bằng sản xuất, xúc tiến thương mại, kết nối thị trường tiêu thụ sản phẩm. Vai trò của chính quyền địa phương là tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi, nơi các sáng kiến khởi nghiệp của người dân được ủng hộ và phát triển. Việc nhân rộng các mô hình hiệu quả như dịch vụ nhà trọ, cửa hàng tạp hóa, xưởng gia công nhỏ... sẽ tạo ra một mạng lưới việc làm đa dạng, giúp giải quyết bài toán tái định cư và ổn định cuộc sống một cách bền vững.

V. Bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác và đề xuất

Việc giải quyết việc làm cho lao động mất đất không phải là vấn đề riêng của Tam Kỳ. Luận văn đã nghiên cứu và rút ra bài học từ các thành phố lớn như Đà Nẵng, Hải Phòng và TP. Hồ Chí Minh. Một điểm chung thành công ở các địa phương này là sự kết hợp đồng bộ giữa nhiều giải pháp. Họ không chỉ tập trung vào bồi thường mà còn xây dựng các quỹ hỗ trợ đào tạo nghề, quỹ giải quyết việc làm với nguồn vốn cụ thể. Kinh nghiệm của Đà Nẵng cho thấy việc trích ngân sách để dạy nghề miễn phí và hỗ trợ tiền ăn trưa cho học viên là một chính sách rất thiết thực. Tương tự, TP. Hồ Chí Minh thành lập Quỹ 156 hỗ trợ toàn diện từ học văn hóa, học nghề đến vay vốn sản xuất và xuất khẩu lao động. Từ những kinh nghiệm quý báu này, có thể thấy rằng vai trò của chính quyền địa phương là cực kỳ quan trọng trong việc xây dựng một chính sách tổng thể, đảm bảo việc tái định cư và ổn định cuộc sống cho người dân không chỉ là chuyển chỗ ở mà còn là tạo dựng một tương lai mới, bền vững hơn.

5.1. Hoàn thiện chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư

Chính sách bồi thường cần được xây dựng trên nguyên tắc đảm bảo người dân có nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ, và giá đền bù phải sát với giá thị trường. Quan trọng hơn, chính sách không chỉ là đền bù bằng tiền. Cần có thêm các phương án như giao đất ở khu vực có tiềm năng kinh doanh dịch vụ, hoặc góp vốn bằng giá trị quyền sử dụng đất vào dự án. Công tác tái định cư và ổn định cuộc sống phải được chuẩn bị chu đáo với hạ tầng xã hội đầy đủ (trường học, trạm y tế, chợ), giúp người dân nhanh chóng hòa nhập với môi trường sống mới.

5.2. Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của doanh nghiệp người dân

Cần có cơ chế khuyến khích và quy định rõ trách nhiệm của các doanh nghiệp thực hiện dự án trên địa bàn trong việc ưu tiên tuyển dụng lao động địa phương đã qua đào tạo. Về phía người dân, cần nâng cao nhận thức về sự cần thiết của việc học nghề và chuyển đổi nghề nghiệp cho lao động nông nghiệp. Họ cần chủ động, từ bỏ tâm lý trông chờ, ỷ lại vào tiền đền bù. Các buổi tư vấn, tập huấn trước khi thu hồi đất là rất cần thiết để định hướng cho người dân cách sử dụng tiền đền bù hiệu quả và chuẩn bị tâm thế cho một cuộc sống mới. Sự chung tay của Nhà nước, doanh nghiệp và chính người lao động là chìa khóa để giải quyết thành công vấn đề việc làm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa tại thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2006 - 2010 đã tạo nên bước ngoặt lớn về phát triển kinh tế nhưng cũng mang lại nhiều thách thức an sinh xã hội sâu sắc. Trong giai đoạn 5 năm này, toàn thành phố đã triển khai 182 dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật và đô thị, dẫn đến việc thu hồi tổng cộng 466,9 ha đất tự nhiên. Đáng chú ý, diện tích đất sản xuất nông nghiệp bị thu hồi lên đến 333,1 ha, chiếm 71,33% tổng diện tích đất chuyển đổi mục đích sử dụng. Quá trình này đã tác động trực tiếp đến đời sống sinh hoạt của 4.552 hộ gia đình với 19.133 nhân khẩu, trong đó có 12.435 người thuộc độ tuổi lao động và phát sinh 5.572 lao động trực tiếp có nhu cầu cấp thiết về giải quyết việc làm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng người nông dân sau khi mất tư liệu sản xuất chính là đất đai đã gặp vô vàn trở ngại trong việc chuyển đổi sinh kế, khiến tỷ lệ thất nghiệp tăng cao và thu nhập bị bấp bênh. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận về việc làm vùng đô thị hóa, phân tích thực trạng giải quyết việc làm trên địa bàn thành phố Tam Kỳ từ năm 2006 đến năm 2010, nhận diện các nguyên nhân cốt lõi dẫn đến hạn chế và đề xuất hệ thống giải pháp mang tính khả thi cao đến năm 2015.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng khi đóng góp các luận cứ khoa học giúp chính quyền địa phương cân bằng giữa tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 15,13%/năm với mục tiêu an sinh xã hội bền vững, tạo sinh kế ổn định cho hơn 70.681 người trong lực lượng lao động toàn địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế và mô hình chuyển dịch lao động từ khu vực nông nghiệp sang phi nông nghiệp của các nhà kinh tế học phát triển tiêu biểu, kết hợp cùng khung tiêu chuẩn lao động quốc tế của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO). Mô hình nghiên cứu vận hành dựa trên cơ chế tương tác ba bên hữu cơ: Nhà nước giữ vai trò kiến tạo chính sách và cung cấp hạ tầng xã hội; Doanh nghiệp sử dụng đất đóng vai trò tạo việc làm và tiếp nhận nhân lực; Người lao động bị thu hồi đất đóng vai trò chủ thể thích ứng sinh kế.

Khung phân tích tập trung vào các khái niệm học thuật cốt lõi:

• Lực lượng lao động: Toàn bộ bộ phận dân số từ 15 tuổi trở lên có việc làm hoặc đang trong tình trạng thất nghiệp nhưng có nhu cầu tìm việc.
• Việc làm và giải quyết việc làm: Hoạt động lao động hợp pháp tạo ra thu nhập, trong đó giải quyết việc làm theo nghĩa rộng là tổng thể các chính sách kinh tế - xã hội nhằm tạo cơ hội cho mọi người có khả năng lao động, còn theo nghĩa hẹp là các biện pháp can thiệp trực tiếp hướng vào nhóm thất nghiệp và thiếu việc làm.
• Thiếu việc làm và thất nghiệp: Tình trạng làm việc dưới 40 giờ/tuần nhưng có mong muốn làm thêm, cùng các dạng thức thất nghiệp hữu hình và thất nghiệp trá hình đặc thù tại các vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm toàn bộ dữ liệu thứ cấp được thu thập chính thức từ Niên giám thống kê của Chi cục Thống kê thành phố Tam Kỳ giai đoạn 2006 - 2010, các báo cáo chuyên đề từ Phòng Tài nguyên và Môi trường cùng Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội thành phố Tam Kỳ. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 5.572 lao động có nhu cầu giải quyết việc làm thuộc 4.552 hộ gia đình bị thu hồi đất tại 13 xã, phường trên địa bàn thành phố, áp dụng phương pháp thống kê chọn mẫu kết hợp khảo sát hồi cố.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, phân tổ dữ liệu và phương pháp so sánh đối chiếu trước - sau khi thu hồi đất. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm làm nổi bật sự biến động của các chỉ số việc làm, đo lường chính xác khoảng trống kỹ năng nghề nghiệp khi có đến 94,9% lao động chưa qua đào tạo và 70,86% chỉ có trình độ học vấn từ cấp trung học cơ sở trở xuống. Trục thời gian nghiên cứu thực chứng trải dài trong 5 năm từ năm 2006 đến hết năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận những phát hiện định lượng then chốt về sự xáo trộn cơ cấu việc làm của 5.572 lao động sau quá trình thu hồi 333,1 ha đất sản xuất:

• Biến động sâu sắc cơ cấu ngành nghề: Tỷ lệ lao động làm việc trong khu vực nông nghiệp sụt giảm nghiêm trọng 34,1%, từ mức 37,8% (2.105 người) trước khi thu hồi đất xuống chỉ còn 3,7% (205 người) sau khi thu hồi. Ngược lại, nhóm lao động chuyển dịch sang khu vực buôn bán và thương mại - dịch vụ tăng 10,0% (từ 14,4% lên 24,4%, đạt 1.357 người), nhóm làm công nhân công nghiệp tăng 5,9% (từ 17,2% lên 23,1%, tương ứng 1.289 người) và nhóm làm thuê, xe ôm tăng từ 3,4% lên 7,7%.
• Sự gia tăng đáng lo ngại của tỷ lệ thất nghiệp: Tỷ lệ lao động thất nghiệp sau thu hồi đất tăng thêm 6,4%, từ mức 18,4% (1.024 người) lên tới 24,8% (1.383 người). Đồng thời, tỷ lệ lao động có đủ việc làm ổn định suy giảm mạnh từ 71,2% (3.968 người) xuống còn 63,6% (3.542 người), và nhóm thiếu việc làm tăng từ 10,4% (580 người) lên 11,6% (647 người).
• Rào cản nội tại về trình độ chuyên môn và lứa tuổi: Trong tổng số 5.572 lao động cần việc làm, có tới 94,9% (5.289 người) chưa từng qua đào tạo nghề, chỉ có 5,1% (283 người) có chứng chỉ chuyên môn. Về văn hóa, 25,2% lao động chỉ đạt trình độ tiểu học và 45,66% đạt trình độ trung học cơ sở. Về độ tuổi, nhóm lao động trên 30 tuổi chiếm tỷ lệ 56,75% (gồm nhóm 30-44 tuổi chiếm 33,58% và nhóm 45-59 tuổi chiếm 23,17%), tạo nên rào cản rất lớn trong việc tiếp nhận công nghệ mới hoặc chuyển đổi nghề nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng thất nghiệp gia tăng xuất phát từ sự lệch pha giữa cung và cầu lao động. Người nông dân quen với phương thức sản xuất truyền thống, khi mất đất canh tác không kịp trang bị kỹ năng công nghiệp để đáp ứng yêu cầu tuyển dụng khắt khe từ các doanh nghiệp. Thêm vào đó, phần lớn tiền đền bù đất đai được các hộ gia đình sử dụng vào việc xây dựng nhà cửa, mua sắm tiện nghi sinh hoạt thay vì tái đầu tư vào học nghề hay khởi sự kinh doanh.

Khi so sánh với số liệu báo cáo của ngành nông nghiệp trên phạm vi cả nước giai đoạn 2003 - 2008 (nơi có khoảng 25 - 30% nông dân không tìm được việc làm ổn định sau thu hồi đất) cũng như kinh nghiệm thực tiễn tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng và Đà Nẵng, thực trạng tại Tam Kỳ phản ánh quy luật chuyển dịch sinh kế tất yếu nhưng bộc lộ nhiều điểm nghẽn an sinh do chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề chưa đủ bao quát.

Các phát hiện này có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột chồng so sánh cơ cấu ngành nghề trước - sau thu hồi đất và bảng ma trận dịch chuyển việc làm, qua đó cung cấp bức tranh rõ nét về sự dịch chuyển dòng lao động nông nghiệp sang khu vực phi chính thức và dịch vụ tự do.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để bài toán sinh kế cho lao động mất đất sản xuất trong giai đoạn 2011 - 2015, luận văn đưa ra hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Đổi mới và đẩy mạnh đào tạo nghề ngắn hạn theo cơ chế cấp thẻ học nghề: Ủy ban nhân dân thành phố phối hợp với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội triển khai chương trình cấp thẻ học nghề trực tiếp cho 100% lao động bị thu hồi đất; đặt mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 42% năm 2010 lên trên 55% vào năm 2015, tập trung vào các ngành nghề dịch vụ, may mặc, chế biến và cơ khí dân dụng.
• Mở rộng gói tín dụng ưu đãi hỗ trợ giải quyết việc làm: Ngân hàng Chính sách Xã hội ủy thác tăng hạn mức cho vay ưu đãi từ 20 đến 30 triệu đồng/hộ với mức lãi suất hỗ trợ khoảng 2% đến 6%/năm; hỗ trợ vốn trực tiếp cho hơn 1.500 hộ gia đình phát triển tiểu thủ công nghiệp và kinh doanh thương mại dịch vụ tại chỗ từ năm 2011 đến năm 2015.
• Quy hoạch phát triển dịch vụ và cụm công nghiệp vừa và nhỏ: Chính quyền thành phố Tam Kỳ chủ trì phân bổ quỹ đất thương mại dịch vụ tại các khu đô thị mới, ưu tiên bố trí mặt bằng kinh doanh cho các hộ bị di dời; cam kết tạo thêm từ 3.000 đến 3.500 chỗ làm việc mới mỗi năm trong lĩnh vực phi nông nghiệp.
• Ban hành quy chế ràng buộc trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp: Thiết lập cơ chế phối hợp bắt buộc giữa ban quản lý dự án và các doanh nghiệp tiếp nhận đất, yêu cầu cam kết tuyển dụng tối thiểu 20% đến 30% lao động địa phương thuộc diện bị thu hồi đất sau khi hoàn thành khóa đào tạo nghề chuyển đổi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý nhà nước và chuyên viên hoạch định chính sách an sinh xã hội: Luận văn cung cấp khung phương pháp luận vững chắc và các dữ liệu thực chứng giá trị, hỗ trợ trực tiếp cho việc xây dựng các đề án bồi thường, tái định cư và giải quyết việc làm bền vững tại cấp huyện và cấp tỉnh.
• Chủ đầu tư, ban quản lý dự án khu đô thị và khu công nghiệp: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về cơ cấu nhân khẩu học của cộng đồng cư dân địa phương, giúp doanh nghiệp thiết kế các chính sách đào tạo, tuyển dụng và thực hiện trách nhiệm xã hội hài hòa với người dân bản địa.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế phát triển: Nguồn tư liệu tham khảo học thuật phong phú với chuỗi số liệu 5 năm hoàn chỉnh về bài toán chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phân tầng thị trường lao động trong tiến trình đô thị hóa.
• Các tổ chức xã hội và hiệp hội hỗ trợ việc làm: Nắm bắt đặc điểm tâm lý, rào cản độ tuổi và học vấn của nhóm nông dân mất đất để thiết kế các mô hình sinh kế cộng đồng và các chương trình hỗ trợ vốn vay vi mô hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ lệ thất nghiệp của lao động sau khi bị thu hồi đất tại Tam Kỳ thay đổi như thế nào?

Theo số liệu thống kê trong luận văn, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm lao động bị thu hồi đất đã tăng từ 18,4% (1.024 người) trước khi thu hồi lên 24,8% (1.383 người) sau khi thu hồi đất, tương ứng mức tăng 6,4% do phần lớn người dân gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm phi nông nghiệp mới.

Rào cản lớn nhất đối với việc chuyển đổi nghề nghiệp của lao động địa phương là gì?

Rào cản lớn nhất là 94,9% người lao động chưa từng qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật và 70,86% có trình độ học vấn từ cấp trung học cơ sở trở xuống. Ngoài ra, có tới 56,75% lao động ở độ tuổi trên 30, gây trở ngại lớn trong việc học nghề mới và đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp.

Xu hướng chuyển dịch công việc của người dân diễn ra mạnh nhất ở lĩnh vực nào?

Người dân chuyển dịch mạnh nhất sang lĩnh vực buôn bán, thương mại - dịch vụ với mức tăng 10,0% (từ 14,4% lên 24,4%), tiếp đến là nhóm làm công nhân công nghiệp tăng 5,9% (từ 17,2% lên 23,1%) và nhóm làm thuê tự do, xe ôm tăng từ 3,4% lên 7,7%.

Kinh nghiệm giải quyết việc làm của các địa phương khác mang lại bài học gì cho Tam Kỳ?

Kinh nghiệm từ Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng và Hải Phòng chỉ ra rằng thành phố Tam Kỳ cần thành lập quỹ hỗ trợ việc làm chuyên biệt, triển khai cơ chế cấp thẻ học nghề miễn phí và gắn chặt quyền lợi giao đất cho doanh nghiệp với nghĩa vụ giải quyết việc làm cho lao động tại chỗ.

Nguồn vốn tín dụng chính sách có vai trò như thế nào trong giải quyết sinh kế sau thu hồi đất?

Vốn tín dụng ưu đãi thông qua Ngân hàng Chính sách Xã hội là đòn bẩy tài chính quan trọng giúp các hộ mất đất có nguồn vốn tự tạo việc làm, chuyển đổi sang mô hình kinh doanh buôn bán nhỏ, mở xưởng tiểu thủ công nghiệp và thích ứng nhanh với môi trường kinh tế đô thị.

Kết luận

• Đô thị hóa tại Tam Kỳ giai đoạn 2006 - 2010 đã thu hồi 466,9 ha đất, tác động tới 4.552 hộ dân và tạo áp lực việc làm cho 5.572 lao động.
• Cơ cấu lao động dịch chuyển nhanh ra khỏi nông nghiệp (sụt giảm từ 37,8% xuống 3,7%) và tăng mạnh ở nhóm thương mại - dịch vụ (24,4%).
• Tỷ lệ thất nghiệp sau thu hồi đất tăng lên mức 24,8% do điểm nghẽn 94,9% lao động chưa qua trường lớp đào tạo nghề chuyên môn.
• Giải pháp căn cơ đòi hỏi liên kết đồng bộ giữa cơ chế cấp thẻ học nghề, mở rộng tín dụng ưu đãi và quy định trách nhiệm tuyển dụng của doanh nghiệp.
• Gắn kết chặt chẽ quy hoạch sử dụng đất với chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao giai đoạn 2011 - 2015.

Đóng góp quan trọng nhất của luận văn là đã cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn toàn diện, giúp định hình các chính sách an sinh xã hội thỏa đáng trong tiến trình đô thị hóa. Lộ trình hành động tiếp theo cần tập trung hoàn thiện mạng lưới dạy nghề ngắn hạn và triển khai các gói hỗ trợ sinh kế trong giai đoạn 2011 - 2015. Các cơ quan quản lý, chuyên gia kinh tế và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác sâu các phân tích định lượng trong toàn văn công trình để xây dựng các giải pháp an sinh xã hội tối ưu cho địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Cơ sở lý luận về giải quyết việc làm. Chương 2: Thực trạng giải quyết việc làm cho người lao động vùng bị thu hồi đất sản xuất trong quá trình đô thị hóa ở thành phố Tam Kỳ thời gian qua Chương 3: Giải pháp cơ bản giải quyết việc làm cho người lao động vùng bị thu hồi đất sản xuất trong quá trình đô thị hóa ở thành phó Tam Kỳ. thời gian đến. CHUONG 1 CƠ SỞ LÝ LUAN VE GIAI QUYET VIRC LAM 1.

Những vấn đề chung về lao động việc làm 1. Nguôn lao động và lực lượng lao động °"“ Nguồn lao động va lực lượng lao động là những khái niệm có ý nghĩa quan trọng làm cơ sở cho việc tính toán cân đối lao động - việc làm trong xã hột. Nguận lao động Là bộ phận dân số trong độ tuôi lao động theo quy định của pháp luật có khả năng lao động. có nguyện vọng tham gia lao động và những người ngoài độ tuôi lao động dang làm việc trong các ngành kinh tế quốc dân.

Ở nước ta, theo qui định của Bộ luật Lao động độ tuổi lao động đối với nam từ 15 tuổi đến 60 tuổi và nữ từ 15 tuôi đến 55 tuổi. Nguồn ho động luôn được xem xét trên 2 mặt biểu hiện đó là số lượng và chất lượng. Theo khai niệm trên, nguồn ho động về mặt số lượng bao gồm. + Dân số đủ 15 tuôi trở lên có việc làm + Và dân số trong độ tuổi lao động có khả năng lao động nhưng đang thất nghiệp, dang đi học, đang làm công việc nội trợ trong gia đình, không có nhu cầu việc làm và những người thuộc tình trạng khác (bao gồm cả những.

người nghỉ hưu trước tuổi qui định). Nguồn lao động xét về mặt chất lượng, cơ bản được đánh giá ở trình độ chuyên môn, tay nghề (trí lực) và sức khỏe (thể lực) của người lao động. Lực lượng lao động “Theo quan niệm của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) là bộ phận dân số trong độ tuổi lao động. Theo qui định thực tế đang có việc làm và thất nghiệp.

Ở nước ta hiện nay thường sử dụng khái niệm sau: lực lượng lao động là bộ phận dân số đủ 15 tuổi trở lên có việc ầm và những người thất nghiệp. Lực lượng lao động theo quan niệm như trên là đồng nghĩa với dân số hoạt động kinh tế (tích cực) và nó phản ánh khả năng thực tế về cung ứng lao động của xã hội. Việc làm và thất nghigp °! 77) 1. Khái niệm việc làm Khái niệm việc làm là tiền đề cơ bản giúp chúng ta nhận dạng một cách chính xác và thống nhất về mối quan hệ giữa lao động và việc lầm trong nền kinh tế thị trường.

Theo các nhà kinh tế học lao động thì việc làm được hiểu là sự kết hợp giữa sức lao động với tư liệu sản xuất nhằm biến đổi đối tượng lao động theo. mục đích của con người. Theo quy định của Bộ luật Lao động ở nước ta, khái niệm việc làm được xác định là “Mọi hoạt động lao động tạo ra nguồn thu nhập không bị pháp luật cấm đều được thừa nhận là việc làm”. Từ quan niệm trên cho thấy, khái niệm việc làm bao gồm các nội dung sau: + Là hoạt động lao động của con người.

+ Hoạt động lao động nhằm mục đích tạo ra thu nhập. + Hoạt động lao động đó không bị pháp luật ngăn cắm. Người có việc làm, Theo các nhà thống kê về lao động của tổ chức ILO, người có việc làm là người làm một việc gì đó được trả tiền công, lợi nhuận bằng tiền hay bằng hiện vật hoặc tham gia vào các hoạt động mang tính chất tự tạo việc làm vì lợi ích hay vì thu nhập gia đình.