Luận văn thạc sĩ hoàn thiện kiểm soát thu thuế thu nhập doanh nghiệp tại chi cục thuế huyện phù cát tỉnh bình định

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoàn thiện kiểm soát thu thuế thu nhập doanh nghiệp tại chi cục thuế huyện phù cát tỉnh bình định, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Trần Văn Lý
• Người hướng dẫn: GS. Trương Bá Thanh
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Hoàn thiện kiểm soát thu thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục Thuế huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BIỂU BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 0.7. Bố cục đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN KIỂM SOÁT THU THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CƠ QUAN THUẾ HUYỆN PHÙ CÁT, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 1.1. Cơ sở lý luận về công tác kiểm soát nội bộ
• 1.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống kiểm soát nội bộ
• 1.1.2. Một số khái niệm
• 1.1.3. Nội dung kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp
• 1.1.4. Thông tin và truyền thông
• 1.1.5. Đặc điểm, nội dung, quy trình kiểm soát nội bộ thu thuế thu nhập doanh nghiệp
• 1.1.6. Đặc điểm kiểm soát nội bộ quy trình thu thuế thu nhập doanh nghiệp
• 1.1.7. Nội dung, quy trình kiểm soát thu thuế thu nhập doanh nghiệp
• 1.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KIỂM SOÁT THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CHI CỤC THUẾ HUYỆN PHÙ CÁT
• 2.1. Giới thiệu về Chi Cục thuế huyện Phù Cát và chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn
• 2.1.1. Giới thiệu về Chi cục Thuế
• 2.1.2. Chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Chi cục Thuế
• 2.1.3. Cơ cấu tổ chức của Chi cục Thuế
• 2.1.4. Đặc điểm mô hình tổ chức, quản lý thu thuế tại Chi cục Thuế huyện Phù Cát
• 2.2. Tình hình thu thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi Cục Thuế Huyện Phù Cát từ năm 2018-2019
• 2.3. Thực trạng công tác kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi Cục Thuế Huyện Phù Cát
• 2.3.1. Mô tả quá trình khảo sát. Kết quả khảo sát
• 2.3.2. Những mặt hạn chế và nguyên nhân dẫn đến tồn tại KSNB quy trình thu thuế tại Chi cục Thuế huyện Phù Cát
• 2.3.2.1. Về môi trường kiểm soát
• 2.3.2.2. Về đánh giá rủi ro
• 2.3.2.3. Về hoạt động kiểm soát
• 2.3.2.4. Về thông tin và truyền thông
• 2.3.2.5. Về hoạt động giám sát
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI HOÀN THIỆN KIỂM SOÁT THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CHI CỤC THUẾ HUYỆN PHÙ CÁT
• 3.1. Quan điểm hoàn thiện
• 3.1.1. Quan điểm kế thừa có chọn lọc
• 3.1.2. Quan điểm ứng dụng phù hợp với trình độ quản lý thế giới
• 3.1.3. Quan điểm ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác kiểm soát
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện kiểm soát thu thuế thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi Cục Thuế Huyện Phù Cát
• 3.2.1. Giải pháp về hoàn thiện môi trường kiểm soát
• 3.2.2. Giải pháp hoàn thiện về đánh giá rủi ro
• 3.2.3. Hoàn thiện về hoạt động kiểm soát
• 3.2.4. Giải pháp về hoàn thiện thông tin, truyền thông
• 3.2.5. Giải pháp về hoàn thiện giám sát
• 3.2.6. Những kiến nghị hỗ trợ nhằm thực hiện giải pháp hoàn thiện kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi Cục Thuế Huyện Phù Cát
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận kiểm soát thu thuế thu nhập doanh nghiệp

Chương này tập trung vào việc xây dựng cơ sở lý luận về kiểm soát thu thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục Thuế Phù Cát, Bình Định. Nội dung bao gồm lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB), các khái niệm liên quan, và quy trình kiểm soát thuế. Báo cáo COSO năm 1992 được nhắc đến như một nền tảng lý thuyết quan trọng, với 5 yếu tố cấu thành: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát. Đây là cơ sở để đánh giá và hoàn thiện hệ thống KSNB tại Chi cục Thuế.

1.1 Lịch sử hình thành và phát triển KSNB

Hệ thống kiểm soát nội bộ bắt đầu được quan tâm từ năm 1929, với sự ra đời của các văn bản hướng dẫn từ các tổ chức nghề nghiệp tại Hoa Kỳ. Năm 1992, Ủy ban COSO đã đưa ra khung lý thuyết chuẩn về KSNB, bao gồm 5 yếu tố cấu thành. Đây là bước ngoặt trong việc áp dụng KSNB không chỉ trong lĩnh vực tài chính mà còn trong các hoạt động quản lý và tuân thủ. Tại Việt Nam, KSNB được áp dụng rộng rãi trong các cơ quan hành chính, đặc biệt là trong quản lý thuế.

1.2 Khái niệm và nội dung KSNB

Kiểm soát nội bộ được định nghĩa là quá trình đảm bảo tính chính xác của thông tin tài chính, tuân thủ các quy định pháp luật, và nâng cao hiệu quả hoạt động. Trong lĩnh vực thuế, KSNB tập trung vào việc kiểm soát quy trình thu thuế, đánh giá rủi ro, và giám sát hoạt động. Các khái niệm này được áp dụng để thiết kế hệ thống KSNB tại Chi cục Thuế Phù Cát, nhằm đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý thuế.

II. Thực trạng kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục Thuế Phù Cát

Chương này phân tích thực trạng kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục Thuế Phù Cát. Dữ liệu được thu thập từ năm 2018 đến 2019, cho thấy những thành tựu và hạn chế trong công tác quản lý thuế. Các yếu tố như môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, và hoạt động giám sát được đánh giá chi tiết. Kết quả khảo sát chỉ ra rằng, mặc dù Chi cục đã đạt được một số tiến bộ, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục, đặc biệt là trong việc áp dụng công nghệ thông tin và nâng cao năng lực nhân sự.

2.1 Giới thiệu về Chi cục Thuế Phù Cát

Chi cục Thuế Phù Cát là cơ quan trực thuộc Cục Thuế tỉnh Bình Định, có chức năng quản lý thuế trên địa bàn huyện. Chi cục được tổ chức thành các đội chuyên môn, bao gồm Đội Tuyên truyền – Hỗ trợ người nộp thuế, Đội Kiểm tra thuế, và Đội Quản lý thuế. Mô hình tổ chức này giúp phân công nhiệm vụ rõ ràng, nhưng cũng đặt ra thách thức trong việc phối hợp giữa các đội.

2.2 Thực trạng kiểm soát thuế TNDN

Kết quả khảo sát cho thấy, công tác kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục còn nhiều hạn chế. Các yếu tố như môi trường kiểm soát và đánh giá rủi ro chưa được thực hiện hiệu quả. Đặc biệt, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế còn hạn chế, dẫn đến tình trạng thất thu thuế. Ngoài ra, năng lực nhân sự cần được nâng cao để đáp ứng yêu cầu ngày càng phức tạp của công tác quản lý thuế.

III. Giải pháp hoàn thiện kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục Thuế Phù Cát. Các giải pháp tập trung vào việc cải thiện môi trường kiểm soát, nâng cao năng lực đánh giá rủi ro, và ứng dụng công nghệ thông tin. Đồng thời, các kiến nghị được đưa ra để hỗ trợ thực hiện các giải pháp này, bao gồm việc đào tạo nhân sự, tăng cường giám sát, và hợp tác với các cơ quan liên quan.

3.1 Giải pháp hoàn thiện môi trường kiểm soát

Để cải thiện môi trường kiểm soát, Chi cục cần xây dựng văn hóa tuân thủ và minh bạch trong nội bộ. Các quy định và quy trình kiểm soát cần được cập nhật và phổ biến rộng rãi. Ngoài ra, việc tăng cường giám sát và đánh giá định kỳ sẽ giúp phát hiện và khắc phục kịp thời các lỗ hổng trong hệ thống KSNB.

3.2 Ứng dụng công nghệ thông tin

Việc áp dụng công nghệ thông tin là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp. Chi cục cần đầu tư vào các phần mềm quản lý thuế hiện đại, đồng thời đào tạo nhân viên sử dụng thành thạo các công cụ này. Điều này sẽ giúp giảm thiểu sai sót và tăng cường tính minh bạch trong quản lý thuế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) là nguồn thu quan trọng đóng góp vào ngân sách nhà nước, đồng thời là công cụ điều tiết kinh tế vĩ mô. Tại huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định, với sự phát triển kinh tế ổn định, giá trị sản xuất tăng bình quân trên 12% mỗi năm và giải quyết việc làm cho khoảng 2.500 lao động/năm, công tác thu thuế TNDN càng trở nên cấp thiết nhằm đảm bảo nguồn thu cho ngân sách địa phương. Tuy nhiên, công tác quản lý và kiểm soát thuế tại Chi cục Thuế huyện Phù Cát còn tồn tại nhiều hạn chế, như gian lận thuế, khai sai, trốn thuế và các rủi ro nội bộ khác. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng kiểm soát nội bộ trong quy trình thu thuế TNDN tại Chi cục Thuế huyện Phù Cát trong giai đoạn 2018-2019, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát thuế. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc tăng cường quản lý thuế, giảm thất thu và nâng cao tính minh bạch, hiệu quả trong hoạt động thu thuế TNDN tại địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hoạt động quản lý thu thuế TNDN tại Chi cục Thuế huyện Phù Cát, sử dụng số liệu thu thập trong hai năm 2018 và 2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên khung lý thuyết kiểm soát nội bộ (KSNB) hiện đại, đặc biệt là mô hình COSO (Committee of Sponsoring Organizations) với năm thành phần cấu thành: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát. Mô hình này cung cấp nền tảng chuẩn mực để thiết kế và đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ trong các tổ chức, bao gồm cả cơ quan thuế. Bên cạnh đó, luận văn tham khảo các chuẩn mực kiểm toán và hướng dẫn của tổ chức INTOSAI về kiểm soát nội bộ trong khu vực công, nhấn mạnh các yếu tố đặc thù như tuân thủ pháp luật, bảo vệ nguồn lực nhà nước và phòng chống tham nhũng. Các khái niệm chính bao gồm: kiểm soát nội bộ, thuế thu nhập doanh nghiệp, rủi ro thuế, hoạt động kiểm soát thuế, và giám sát nội bộ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp thống kê mô tả. Số liệu được thu thập từ Chi cục Thuế huyện Phù Cát trong hai năm 2018-2019, bao gồm dữ liệu về số lượng doanh nghiệp, số thuế TNDN thu được, các báo cáo kiểm tra, xử lý vi phạm và nợ thuế. Cỡ mẫu khảo sát gồm 55 cán bộ công chức thuế và các doanh nghiệp trên địa bàn. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ cán bộ công chức và mẫu ngẫu nhiên doanh nghiệp đại diện cho các ngành nghề chính. Phân tích dữ liệu sử dụng so sánh số liệu đầu kỳ và cuối kỳ, phân tích tỷ lệ thuế thu được so với dự toán, đánh giá các yếu tố kiểm soát nội bộ qua bảng khảo sát và báo cáo thực trạng. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2019 đến tháng 6/2020, bao gồm thu thập số liệu, khảo sát thực trạng, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Môi trường kiểm soát còn nhiều hạn chế: Qua khảo sát, chỉ khoảng 65% cán bộ thuế đánh giá môi trường kiểm soát tại Chi cục Thuế huyện Phù Cát là tích cực, trong khi 35% còn cho rằng chưa đủ nghiêm túc và thiếu sự quan tâm từ lãnh đạo. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến ý thức tuân thủ và hiệu quả kiểm soát thuế.

2. Đánh giá rủi ro chưa toàn diện: Chi cục Thuế đã áp dụng các tiêu chí đánh giá rủi ro như chậm đăng ký thuế, chậm nộp tờ khai, không kê khai thuế, tuy nhiên chỉ khoảng 70% các rủi ro được nhận dạng và xử lý kịp thời. Rủi ro bên trong như gian lận của cán bộ thuế và rủi ro bên ngoài như doanh nghiệp phá sản chưa được kiểm soát triệt để.

3. Hoạt động kiểm soát chưa đồng bộ: Các thủ tục phân quyền, xét duyệt và kiểm tra hồ sơ khai thuế được thực hiện nhưng còn tồn tại tình trạng thông đồng giữa cán bộ thuế và người nộp thuế, dẫn đến thất thu thuế. Tỷ lệ truy thu qua kiểm tra thuế đạt khoảng 8% tổng số thuế kê khai, cho thấy hiệu quả kiểm soát còn hạn chế.

4. Thông tin và truyền thông chưa hiệu quả: Hệ thống thông tin quản lý thuế chưa đồng bộ, dữ liệu còn thiếu và sai sót, ảnh hưởng đến việc ra quyết định và cảnh báo rủi ro. Chỉ khoảng 60% thông tin được truyền đạt kịp thời và chính xác giữa các bộ phận trong Chi cục Thuế.

5. Giám sát chưa chặt chẽ: Hoạt động giám sát thường xuyên và định kỳ chưa được thực hiện đầy đủ, dẫn đến việc phát hiện và xử lý sai phạm chậm trễ. Tỷ lệ giám sát định kỳ chỉ đạt khoảng 55% theo kế hoạch đề ra.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do môi trường kiểm soát chưa được xây dựng vững chắc, thiếu sự quan tâm và cam kết từ lãnh đạo cấp cao. So với các nghiên cứu tại các chi cục thuế khác trong tỉnh và khu vực, tỷ lệ truy thu thuế và hiệu quả kiểm soát tại Phù Cát thấp hơn khoảng 10-15%, phản ánh sự cần thiết phải cải thiện hệ thống kiểm soát nội bộ. Việc áp dụng công nghệ thông tin chưa đồng bộ cũng làm giảm khả năng phát hiện gian lận và xử lý kịp thời các rủi ro. Kết quả khảo sát có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ đánh giá các yếu tố kiểm soát nội bộ và bảng so sánh số liệu thu thuế TNDN qua các năm. Ý nghĩa của nghiên cứu là làm rõ các điểm yếu trong kiểm soát thuế TNDN tại địa phương, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế, giảm thất thu và tăng cường tính minh bạch.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường xây dựng môi trường kiểm soát: Đề nghị lãnh đạo Chi cục Thuế huyện Phù Cát cần nâng cao vai trò, trách nhiệm trong việc tạo lập môi trường kiểm soát nghiêm túc, minh bạch. Tổ chức các khóa đào tạo, nâng cao nhận thức về đạo đức nghề nghiệp cho cán bộ thuế trong vòng 6 tháng tới nhằm cải thiện ý thức và thái độ làm việc.

2. Hoàn thiện quy trình đánh giá rủi ro: Xây dựng hệ thống đánh giá rủi ro toàn diện, bao gồm cả rủi ro bên trong và bên ngoài, áp dụng công nghệ phân tích dữ liệu để nhận diện sớm các dấu hiệu gian lận. Triển khai trong vòng 12 tháng với sự phối hợp của phòng công nghệ thông tin và các đội nghiệp vụ.

3. Nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm soát: Rà soát, hoàn thiện các thủ tục phân quyền, xét duyệt và kiểm tra hồ sơ khai thuế. Tăng cường kiểm tra đột xuất và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Thực hiện trong 9 tháng tới, chủ yếu do đội kiểm tra và lãnh đạo Chi cục Thuế chịu trách nhiệm.

4. Cải thiện hệ thống thông tin và truyền thông: Đầu tư nâng cấp hệ thống quản lý dữ liệu thuế, đảm bảo tính chính xác, kịp thời và đồng bộ thông tin giữa các bộ phận. Tăng cường truyền thông nội bộ và hướng dẫn người nộp thuế về quy trình kê khai, nộp thuế. Thời gian thực hiện dự kiến 18 tháng, phối hợp với Tổng cục Thuế và các đơn vị công nghệ.

5. Tăng cường giám sát và kiểm tra nội bộ: Thiết lập kế hoạch giám sát thường xuyên và định kỳ rõ ràng, tăng cường kiểm tra nội bộ nhằm phát hiện sớm các sai phạm. Đào tạo cán bộ giám sát chuyên sâu trong 6 tháng và áp dụng ngay trong năm tài chính tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý thuế tại các chi cục thuế địa phương: Luận văn cung cấp các phân tích thực trạng và giải pháp cụ thể giúp nâng cao hiệu quả công tác kiểm soát thuế TNDN, từ đó cải thiện công tác quản lý thuế tại địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kế toán, quản lý thuế: Tài liệu là nguồn tham khảo quý giá về lý thuyết kiểm soát nội bộ, mô hình COSO và ứng dụng thực tiễn trong lĩnh vực thuế, hỗ trợ nghiên cứu và học tập chuyên sâu.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về thuế và tài chính: Các cơ quan này có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy trình và hướng dẫn nghiệp vụ phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế trên toàn quốc.

4. Doanh nghiệp và người nộp thuế: Hiểu rõ hơn về quy trình kiểm soát thuế, quyền lợi và nghĩa vụ của mình, từ đó nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế, giảm thiểu rủi ro vi phạm và tranh chấp với cơ quan thuế.

Câu hỏi thường gặp

1. Kiểm soát nội bộ là gì và tại sao quan trọng trong quản lý thuế?
   Kiểm soát nội bộ là quá trình do con người thiết lập nhằm đảm bảo hoạt động hiệu quả, báo cáo tài chính chính xác và tuân thủ pháp luật. Trong quản lý thuế, nó giúp phát hiện và ngăn ngừa gian lận, thất thu thuế, bảo vệ nguồn thu ngân sách.

2. Mô hình COSO gồm những yếu tố nào?
   Mô hình COSO bao gồm năm yếu tố: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát. Đây là khung chuẩn để thiết kế và đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ.

3. Những rủi ro phổ biến trong thu thuế TNDN là gì?
   Rủi ro bên ngoài gồm doanh nghiệp trốn thuế, phá sản; rủi ro bên trong gồm cán bộ thuế vi phạm đạo đức, thông đồng với người nộp thuế. Cả hai đều ảnh hưởng đến số thuế thu được và tính minh bạch của hệ thống.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả kiểm soát thuế tại địa phương?
   Cần tăng cường đào tạo cán bộ, hoàn thiện quy trình kiểm soát, áp dụng công nghệ thông tin, nâng cao giám sát nội bộ và xây dựng môi trường kiểm soát nghiêm túc, minh bạch.

5. Vai trò của công nghệ thông tin trong kiểm soát thuế là gì?
   Công nghệ giúp quản lý dữ liệu chính xác, kịp thời, hỗ trợ phân tích rủi ro, cảnh báo gian lận và tăng cường truyền thông nội bộ, từ đó nâng cao hiệu quả kiểm soát thuế.

Kết luận

• Kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp tại Chi cục Thuế huyện Phù Cát còn nhiều hạn chế về môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin truyền thông và giám sát.
• Việc hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ theo mô hình COSO là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý thuế, giảm thất thu và tăng cường minh bạch.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào xây dựng môi trường kiểm soát nghiêm túc, hoàn thiện quy trình đánh giá rủi ro, nâng cao hoạt động kiểm soát, cải thiện hệ thống thông tin và tăng cường giám sát.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, hỗ trợ cán bộ thuế, nhà quản lý và người nộp thuế nâng cao hiệu quả công tác thu thuế TNDN.
• Các bước tiếp theo là triển khai các giải pháp trong vòng 1-2 năm tới, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và ứng dụng công nghệ mới trong quản lý thuế.

Hành động ngay: Các cơ quan thuế địa phương và nhà quản lý cần áp dụng các khuyến nghị để nâng cao hiệu quả kiểm soát thuế, góp phần phát triển kinh tế bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN KIỂM SOÁT THU THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP TẠI CƠ QUAN THUẾ HUYỆN PHÙ CÁT, TỈNH BÌNH ĐỊNH 1. Cơ sở lý luận về công tác kiểm soát nội bộ: 1. Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống kiểm soát nội bộ Năm 1929, khái niệm về KSNB và công nhận vai trò của hệ thống KSNB trong doanh nghiệp được đưa ra trong các văn bản hướng dẫn của các tổ chức nghề nghiệp và quản lý công bố của Cục Dự trữ Liên bang Hoa kỳ. Năm 1934, Ủy ban Chứng khoán Hoa kỳ vận dụng khái niệm về KSNB để soạn thảo pháp luật về giao dịch chứng khoán Hoa kỳ.

Năm 1936, Viện kiểm toán độc lập Hoa Kỳ (AICPA) đã xác định KSNB có tác dụng bảo vệ tiền và tài sản cũng như kiểm tra tính chính xác trong ghi chép của sổ sách từ đó cung cấp các số liệu kế toán tin cậy, thúc đẩy hoạt động có hiệu quả, khuyến khích sự tuân thủ các chính sách của nhà quản lý. Năm 1958, trong tài liệu qui định phạm vi của kiểm toán viên độc lập xem xét KSNB, trong đó lần đầu tiên phân biệt KSNB về quản lý và KSNB về kế toán. Đến năm 1970, khi thiết kế hệ thống kế toán và kiểm toán, người ta đặc biệt chú ý đến KSNB tại doanh nghiệp và coi việc hoàn thiện nó là công việc của kiểm toán viên. Năm 1977, lần đầu tiên khái niệm về hệ thống KSNB xuất hiện trong một văn bản pháp luật của Hạ viện Hoa Kỳ, nó được đúc rút từ sau vụ bê bối với các khoản thanh toán bất hợp pháp cho chính phủ nước ngoài.

Đến thập niên 80 (1980-1988), với sự sụp đổ hàng loạt các công ty cổ phần tại Hoa kỳ, các nhà lập pháp buộc phải quan tâm đến KSNB và ban hành nhiều quy định hướng dẫn như: Qui định về các qui tắc đạo đức, kiểm soát và làm rõ chức năng của KSNB; Qui định về phòng chống gian lận báo cáo tài chính; Các nguyên tắc về báo cáo trách nhiệm và đánh giá hiệu quả của KSNB. Như vậy, từ trước e 7 năm 1929 đến năm 1992, lý luận về KSNB không ngừng được mở rộng, tuy nhiên KSNB vẫn chỉ dừng lại là một phương tiện phục vụ cho các kiểm toán viên trong quá trình kiểm toán báo cáo tài chính, có nhiều quan điểm không đồng nhất về KSNB, do đó dẫn đến yêu cầu phải hình thành một hệ thống lý luận có tính chuẩn mực về KSNB. Đến năm 1992, các công ty ở Hoa kỳ phát triển rất nhanh, kèm theo đó là 8 tình trạng gian lận, gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế. Do đó, nhiều uỷ ban ra đời để tìm cách khắc phục và ngăn chặn các gian lận, hỗ trợ phát triển kinh tế trong đó có Uỷ ban COSO (Committee Of Sponsoring Organizations) là một uỷ ban gồm nhiều tổ chức nghề nghiệp như: Viện kiểm toán độc lập Hoa Kỳ (AICPA), Hội kế toán Hoa Kỳ (AAA), Hiệp hội các nhà quản trị tài chính (FEI), Hiệp hội kiểm toán viên nội bộ (IIA) và Hiệp hội kế toán viên quản trị (IMA) đã đưa ra khuôn mẫu lý thuyết chuẩn cho kiểm soát nội bộ.

Báo cáo của COSO gồm 4 phần và là tài liệu đầu tiên trên thế giới nghiên cứu một cách đầy đủ có hệ thống về KSNB, làm nền tảng cho lý thuyết về KSNB hiện đại sau này. Điểm mới của báo cáo là đã đưa ra được các bộ phận cấu thành của hệ thống KSNB (môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, giám sát), các tiêu chí cụ thể để đánh giá hệ thống KSNB cho mục tiêu báo cáo thông tin tài chính, đưa ra được các công cụ đánh giá hệ thống KSNB, KSNB không còn chỉ là một vấn đề liên quan đến báo cáo tài chính mà còn mở rộng ra các lĩnh vực hoạt động và tuân thủ. Như vậy có thể nói báo cáo của COSO là một khung lý thuyết căn bản để các nhà nghiên cứu sau này phát triển khung lý thuyết đó và hoàn thiện nó hơn trong những điều kiện và môi trường kinh doanh cụ thể. Cũng từ đây khi nói về KSNB nhà quản lý sẽ nhìn nhận một cách cụ thể hơn vai trò cũng như các bộ phận cấu thành của nó để từ đó để thiết kế, vận hành sao cho KSNB phát huy được hiệu quả trong quá trình hoạt động.

Trong lĩnh vực công, KSNB rất được chú trọng và quan tâm, là đối e 8 tượng được quan tâm đặc biệt của kiểm toán viên Nhà nước. Một số Quốc gia trên thế giới như Mỹ hoặc Cannada đã có những công bố chính thức về KSNB áp dụng cho các cơ quan hành chính sự nghiệp. Chuẩn mực về kiểm toán của Tổng Kế toán Nhà nước Hoa Kỳ (United States General Accounting Office - Viết tắt GAO) (1999) có đề cập đến vấn đề KSNB đặc thù trong hành chính sự nghiệp. GAO đưa ra 5 yếu tố về KSNB gồm các quy định về môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, các hoạt động kiểm soát, thông tin truyền thông và giám sát.

Về kiểm toán Nhà nước, hệ thống chuẩn mực kiểm toán Nhà nước do Tổ chức Quốc tế các cơ quan kiểm toán tối cao (International Organization of Superme Audit Institutions - Viết tắt INTOSAI) ban hành. Tổ chức này bao gồm 178 thành viên. Hệ thống chuẩn mực kiểm toán do INTOSAI ban hành bao gồm quy tắc đạo đức nghề nghiệp và chuẩn mực kiểm toán. Năm 1992, bản hướng dẫn về chuẩn mực KSNB của INTOSAI đã hình thành một tài liệu đề cập đến việc nâng cấp các chuẩn mực KSNB, hỗ trợ cho việc thực hiện và đánh giá KSNB.

Năm 2013, bản Hướng dẫn của INTOSAI 1992 đã cập nhật thêm về các chuẩn mực KSNB để phù hợp với tất cả các đối tượng và phù hợp với sự phát triển gần đây trong KSNB. Điều cần lưu ý là tài liệu này đã tích hợp các lý luận chung về KSNB của Báo cáo COSO năm 2013. Bên cạnh việc cải thiện định nghĩa KSNB và xây dựng một sự hiểu biết thông thường về KSNB, tài liệu của INTOSAI trình bày những vấn đề đặc thù về khu vực công.2 Một số khái niệm 1. Khái niệm kiểm soát nội bộ Kiểm soát nội bộ được sử dụng cuối thế kỷ 19 đến thế kỷ 20 trong các tài liệu kiểm toán.

Từ thập niên 1940, các tổ chức kế toán công và kiểm toán e 9 nội bộ Hoa Kỳ đã xuất bản một loạt các báo cáo, hướng dẫn và tiêu chuẩn về tìm hiểu kiểm soát nội bộ trong các cuộc kiểm toán. Kiểm soát nội bộ được quan tâm đặc biệt trong các lĩnh vực thiết kế hệ thống và kiểm toán, chủ yếu hướng vào cách thức cải tiến hệ thống kiểm soát nội bộ. Luật về chống hối lộ nước ngoài (Foreign Corrrupt Practices act) ra đời, các báo cáo của Cohen Commission và Financial Executive Institute (FEI) đều đề cập đến việc hoàn thiện hệ thống kế toán và kiểm soát nội bộ. Ủy ban chứng khoán Hoa Kỳ (SEC) cũng đưa ra các điều luật bắt buộc các nhà quản trị phải báo cáo về hệ thống kiểm soát nội bộ của tổ chức.

Hiệp hội kế toán viên công chứng Hoa Kỳ (AICPA) đã thành lập một ủy ban tư vấn đặc biệt về kiểm toán nội bộ nhằm đưa ra các hướng dẫn về việc thiết lập và đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ. Giai đoạn năm 1980 đến năm 1985, AICPA đã tiến hành sàng lọc, ban hành và sửa đổi các chuẩn mực về sự đánh giá của kiểm toán viên (KTV) độc lập về kiểm soát nội bộ và báo cáo về kiểm soát nội bộ. Hiệp hội kế toán nội bộ (IIA) cũng ban hành chuẩn mực và hướng dẫn KTV nội bộ về bản chất của kiểm soát và vai trò của các bên liên quan trong việc thiết lập, duy trì và đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ. Năm 1985, sự quan tâm về kiểm soát nội bộ ngày càng mạnh mẽ hơn, Hội đồng quốc gia chống gian lận về báo cáo tài chính (Treadway Commision- TC) được thành lập.

Hoạt động này nhấn mạnh tầm quan trọng của môi trường kiểm soát, các quy tắt về đạo đức, các Ủy ban kiểm toán và chức năng của kiểm toán nội bộ. Vì thế Ủy ban tổ chức đồng bảo trợ (COSO) của Hội đồng quốc gia chống gian lận về báo cáo tài chính đã được thành lập nhằm nghiên cứu kiểm soát nội bộ. Tài liệu hướng dẫn của INTOSAI 1992 được cập nhật thêm vào năm 2013 đưa ra những quy tắc và quy định cho các mục tiêu về KSNB như sau: - Thực hiện các hoạt động một cách có kỷ cương, có đạo đức, có tính e 10 kinh tế, hiệu quả và thích hợp. - Thực hiện đúng trách nhiệm.

- Tuân thủ theo luật pháp hiện hành và các nguyên tắc, quy định. - Bảo vệ các nguồn lực chống thất thoát, sử dụng sai mục đích và tổn thất. - Thực hiện kiểm soát những hành vi sai phạm trong thực thi công vụ, chống tham nhũng, tiêu cực trong bộ máy, giảm thiểu những sai phạm nghiêm trọng và gây thất thoát tài sản của Nhà nước. Ngân sách của Nhà nước được phân bố rộng rãi, chính vì vậy cần có các kiểm soát nhằm đảm bảo ngân sách được sử dụng đúng mục đích, các tài sản không bị thất thoát hay lãng phí.

Vì vậy, việc bảo vệ nguồn lực cần được nhấn mạnh thêm tầm quan trọng trong KSNB đối với khu vực công. Thống nhất định nghĩa về kiểm soát nội bộ để phục vụ cho nhu cầu của các đối tượng khác nhau. Theo đó, kiểm soát nội bộ là một quá trình do người quản lý, hội đồng quản trị và các nhân viên của đơn vị chi phối, nó được thiết lập để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý, nhằm thực hiện ba mục tiêu dưới đây: - Hoạt động hữu hiệu và có hiệu quả - Báo cáo tài chính đáng tin cậy - Các luật lệ và quy định được tuân thủ. Trong định nghĩa trên, bốn nội dung cơ bản là quá trình, con người, đảm bảo hợp lý và mục tiêu.

Chúng được hiểu như sau: - Kiểm soát nội bộ là một quá trình: kiểm soát nội bộ bao gồm một chuỗi hoạt động kiểm soát hiện diện ở mọi bộ phận trong đơn vị và được kết hợp với nhau thành một thể thống nhất. Kiểm soát nội bộ là một quá trình nên sẽ không bao giờ chấm dứt, nó sẽ luôn luôn tồn tại và phát triển cùng với tổ chức; khi tổ chức lớn mạnh, kiểm soát nội bộ cũng phải được thay đổi, bổ sung để đáp ứng cho nhu cầu quản lý.