Đặt vấn đề Nƣớc là khởi nguồn của sự sống trên trái đất, đồng thời cũng là nguồn để duy trì sự sống tiếp tục nơi đây. Sinh vật không có nƣớc sẽ không thể sống nổi và con ngƣời nếu thiếu nƣớc cũng sẽ không thể tồn tại. Trong quá trình hình thành nên sự sống trên Trái đất, nƣớc và môi trƣờng nƣớc đóng vai trò rất quan trọng. Nƣớc tham gia vào vai trò tái sinh thế giới hữu cơ.
Trong quá trình trao đổi chất nƣớc đóng vai trò trung tâm. Nƣớc có ảnh hƣởng đến khí hậu và là nguyên nhân gây ra thời tiết. Là thành phần quan trọng của các tế bào sinh học và là môi trƣờng của các quá trình sinh hóa cơ bản nhƣ quang hợp. Vậy, nƣớc là cội nguồn của sự tồn tại.
Vai trò của nƣớc là muôn màu, muôn vẻ và nƣớc quyết định mọi sự sống trên trái đất. Nƣớc là một nhu cầu cơ bản trong đời sống hằng ngày của mọi ngƣời và đang trở thành đòi hỏi bức bách trong việc bảo vệ sức khỏe và cải thiện điều kiện sinh hoạt cho nhân dân, cũng nhƣ trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Thành phố Bắc Kạn, với mật độ dân số đông nhu cầu nƣớc sinh hoạt lên tới hàng nghìn m3. Các hộ dân trong khu vực thành phố hầu hết đều đã có nƣớc sạch để sử dụng do nhà máy nƣớc cung cấp, bên cạnh đó nhiều hộ dân vẫn sử dụng nguồn nƣớc từ giếng khoan và giếng đào để phục vụ cho sinh hoạt hằng ngày.
Do đặc điểm là miền núi, nên vấn đề về nƣớc sinh hoạt còn gặp nhiều khó nƣớc khăn. Do đó, việc cung cấp nƣớc sạch cho ngƣời dân là điều đặc biệt quan trọng góp phần nâng cao điều kiện sống, sức khỏe của ngƣời dân, đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội. Hiện nay tình trạng nƣớc sạch tại Thành phố Bắc Kạn chƣa có đánh giá một cách đầy đủ dẫn đến việc đánh giá và quản lý nƣớc sạch gặp nhiều n 2 hạn chế và chƣa có các biện pháp xử lý phù hợp. Vì vậy việc đánh giá hiện trạng môi trƣờng nƣớc sạch là vấn đề cấp thiết hiện nay.
Xuất phát từ thực trạng sử dụng nƣớc sinh hoạt của ngƣời dân trên địa bàn Thành phố Bắc Kạn, đƣợc sự đồng ý của ban giám hiệu nhà trƣờng, ban chủ nhiệm khoa tài nguyên môi trƣờng, dƣới sự hƣớng dẫn của cô giáo: Th.S Nguyễn Thị Huệ, em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá thực trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng nước sinh hoạt tại Thành phố Bắc Kạn-Tỉnh Bắc Kạn”. Mục đích và yêu cầu nghiên cứu 1. Mục đích của chuyên đề - Đánh giá thực trạng nguồn nƣớc dùng cho sinh hoạt tại Thành phố Bắc Kạn. Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng nƣớc sinh hoạt tại khu vực nghiên cứu.
Yêu cầu của đề tài - Điều tra thu thập các thông tin, phân tích chất lƣợng nƣớc sinh hoạt tại Thành phố Bắc Kạn: + Đánh giá đầy đủ, chính xác chất lƣợng nƣớc. + Số liệu và thông tin thu thập đƣợc phải chính xác. + Các kết quả phân tích phải đƣợc so sánh với tiêu chuẩn, quy chuẩn môi trƣờng Việt Nam. - Các kiến nghị đƣa ra phải có tính khả thi, phù hợp với điều kiện của phƣờng.
Ý nghĩa của đề tài 1.Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Củng cố thêm những kiến thức thực tế về lĩnh vực nghiên cứu, nâng cao khả năng tiếp cận thu thập và xử lý thông tin. n 3 - Nâng cao kiến thức kỹ năng và rút ra kinh nghiệm phục vụ cho công tác sau này. - Bổ sung tƣ liệu học tập 1.Ý nghĩa trong thực tiễn - Giúp ngƣời dân nhận thấy đƣợc mức độ ô nhiễm nguồn nƣớc sinh hoạt của họ từ đó nâng cao ý thức, trách nhiệm của mình đối với môi trƣờng xung quanh. - Phản ánh thực trạng về môi trƣờng nƣớc sinh hoạt tại Thành phố Bắc Kạn - Đƣa ra các biện pháp nhằm nâng cao chất lƣợng nƣớc phục vụ cho ngƣời dân trên địa bàn.
n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Một số khái niệm chung 2.1 Khái niệm và tầm quan trọng của nước - Nƣớc là nguồn tài nguyên tái tạo, bao phủ 3/4 bề mặt Trái đất. Trong đó nƣớc biển chiếm 97%, còn nƣớc ao hồ, sông suối và nƣớc ngầm chỉ chiếm 1%, nhƣng lại là nguồn nƣớc quan trọng đối với con ngƣời, là nguồn cung cấp nƣớc cho nông nghiệp, công nghiệp và cung cấp cho sinh hoạt hàng ngày.
- “Tài nguyên nước ”: là các nguồn nƣớc mà con ngƣời sử dụng hoặc có thể sử dụng vào những mục đích khác nhau. Nƣớc đƣợc dùng trong các hoạt động nông nghiệp, công nghiệp, dân dụng, giải trí và môi trƣờng. - “Nguồn nước ngọt”: Tổng các nguồn nƣớc ngọt đƣợc tái sử dụng bao gồm cả dòng chảy của các song và nguồn nƣớc ngầm từ nƣớc mƣa trong nƣớc và các dòng chảy bắt nguồn từ nƣớc khác. - “ Nước sạch ” theo Quyết định số 09/2005/QĐ - BYT ngày 11 tháng 3 năm 2005 của bộ trƣởng Y tế là nƣớc dùng cho các mục đích sinh hoạt cá nhân và hộ gia đình, không sử dụng làm nƣớc ăn uống trực tiếp.
Khái niệm ô nhiễm nước và nguồn gốc + khái niệm ô nhiễm nước: - Ô nhiễm nƣớc là sự thay đổi thành phần, về tính chất vật lý,hóa học,sinh học của môi trƣờng nƣớc. Vƣợt quá các tiêu chuẩn cho phép ảnh hƣởng đến sinh vật. Nƣớc thải là chất lỏng đƣợc thải ra sau quá trình sử dụng của con ngƣời và đã bị thay đổi tính chất ban đầu của chúng. + Nguồn gốc gây ô nhiễm nước : n 5 - Nguồn gốc gây ô nhiễm nƣớc có thể là tự nhiên hay nhân tạo.
Ô nhiễm nƣớc có nguồn gốc tự nhiên nhƣ mƣa rơi, khu công nghiệp. Các chất gây bẩn có thể là nguồn gốc sinh vật tạo nên nhƣ xác động thực vật. Ô nhiễm nhân tạo chủ yếu do các hoạt động của con ngƣời, nhƣ chất thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, giao thông vận tải gây nên.[2] + Các xu hƣớng chính thay đổi chất lƣợng nƣớc khi bị ô nhiễm: - Giảm độ pH của nƣớc ngọt - Tăng hàm lƣợng các ion Ca 2+, Mg2+, SO42- trong nƣớc ngầm và nƣớc sông - Tăng hàm lƣợng các KLN (Pb, Hg, Cd, As, Cu, Zn…) và các anion PO43-, NO2-, NO3-… - Tăng hàm lƣợng các muối trong nƣớc bề mặt và nƣớc ngầm (từ nƣớc thải, khí quyển và CTR) - Tăng hàm lƣợng các hợp chất hữu cơ (khó bị phân hủy sinh học) - Giảm nồng độ oxy hòa tan trong nƣớc tự nhiên do các quá trình ôxy hóa - Giảm độ trong của nƣớc. Khái niệm về nước sạch và nước hợp vệ sinh * Nƣớc sạch là nƣớc đảm bảo các yêu cầu sau: - Nƣớc trong, không màu - Nƣớc không có mùi vị lạ, không có tạp chất - Nƣớc không có chứa các chất tan có hại - Nƣớc không có mầm gây bệnh.
Các nguồn nƣớc tự nhiên hoặc qua xử lý đạt các mức theo tiêu chuẩn nƣớc sạch cho sinh hoạt và ăn uống đề là các nguồn nƣớc sạch. Bao gồm: - Nƣớc sạch cơ bản: Là nguồn nƣớc có điều kiện đảm bảo chất lƣợng nƣớc sạch và đƣợc kiểm tra theo dõi chất lƣợng thƣờng xuyên. - Nƣớc sạch quy ƣớc: Gồm các nguồn nƣớc sau ( Theo hƣớng dẫn của Ban chỉ đạo Quốc gia về cung cấp nƣớc sạch và vệ sinh môi trƣờng) : n 6 + Nƣớc máy hoặc nƣớc cấp từ các trạm bơm nƣớc. + Nƣớc giếng khoan có chất lƣợng tốt và ổn định.
+ Nƣớc mặt ( Nƣớc sông, rạch, ao, hồ, suối ) có xử lý làm trong và tiệt trùng. * Nƣớc hợp vệ sinh là nƣớc đƣợc sử dụng trực tiếp hoặc sau lọc thỏa mãn yêu cầu chất lƣợng về cảm quan nhƣ không màu, không mùi, không vị lạ và không chứa thành phần có thể gây ảnh hƣởng đến sức khỏe con ngƣời. Một số bệnh liên quan đến nguồn nước sinh hoạt * Những bệnh thƣờng mắc phải do nguồn nƣớc trong 3 trƣờng hợp trực tiếp và gián tiếp sau đây: + Tiếp xúc trực tiếp với nƣớc: Khi tắm rửa, do các hoá chất và vi sinh vật trong nƣớc. + Trong nƣớc uống và thức ăn: Do vi sinh vật (số nhiều) & hoá chất trong nƣớc.
+ Ăn những thức ăn bị nƣớc làm ô nhiễm: Nhiễm bẩn khi rửa thức ăn hoặc thực phẩm bị ô nhiễm qua hệ sinh thái do các hoá chất hay các chất phân huỷ của chúng. - Những tác nhân sinh vật học chính truyền qua nƣớc có thể xếp thành 4 loại: virus,vi khuẩn, ký sinh trùng và các loại sinh vật khác. * Một số bệnh gây ảnh hƣởng đến sức khỏe con ngƣời: - Bệnh do virus qua đƣờng tiêu hoá + Viêm dạ dày ruột nguồn gốc virus + Bệnh viêm gan A - Virus nhiễm qua đƣờng niêm mạc + Bệnh sốt bại liệt + Bệnh tả (Cholerae) + Bệnh thương hàn (Typhoid fever) n 7 - Bệnh do giun sán + Bệnh do giun đũa, giun tóc, giun kim lây truyền qua nước. Do phân nhiễm vào nước gặp điều kiện thuận lợi thì nhiễm qua người.
Đặc biệt là bệnh ỉa chảy cấp. Theo thống kê của Bộ Y tế, gần một nửa trong số 26 bệnh truyền nhiễm có nguyên nhân liên quan tới nguồn nƣớc bị ô nhiễm, vệ sinh môi trƣờng và ý thức vệ sinh cá nhân kém của ngƣời dân. Điển hình nhất là bệnh tiêu chảy cấp đang xuất hiện rải rác tại một số địa phƣơng. Ngoài ra, có nhiều bệnh truyền nhiễm khác cũng liên quan tới nguồn nƣớc nhƣ tả, thƣơng hàn, các bệnh về đƣờng tiêu hoá, viêm gan A, viêm não.
Tại Việt Nam, số ngƣời mắc các bệnh liên quan đến nguồn nƣớc chiếm tới 50% tổng số bệnh nhân nội trú. Tình hình mắc bệnh do nguyên nhân này đang có xu hƣớng tăng. Hậu quả do nhiễm bệnh từ nƣớc uống ảnh hƣởng đến sức khoẻ và môi trƣờng cộng đồng. Vì vậy công tác xử lý và khử trùng nƣớc đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong các nhà máy nƣớc, điều này góp phần tích cực trong việc ngăn ngừa các vi sinh vật xâm nhập vào nguồn nƣớc, hạn chế tối đa các bệnh lây truyền qua nguồn nƣớc.
Các thông số về chất lượng nước 1. Thông số vật lý - Nhiệt độ: Nhiệt độ nƣớc là đại lƣợng phụ thuộc vào điều kiện môi trƣờng và khí hậu. Nƣớc mặt thƣờng có nhiệt độ thay đổi theo nhiệt độ môi trƣờng, nƣớc ngầm có nhiệt độ ổn định hơn. - Độ màu: Thƣờng do các chất bẩn trong nƣớc tạo nên nhƣ: Sắt, mangan, chất mùn humic, các loại thủy sinh, do nƣớc thải sinh hoạt hoặc nƣớc thải công nghiệp.