Luận văn thạc sĩ đánh giá chất lượng môi trường không khí trên địa bàn thành phố thái nguyên giai đoạn 2011 2013

Đánh giá chất lượng không khí tại Thái Nguyên giai đoạn 2011-2013 qua luận văn thạc sĩ, phân tích chi tiết các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Trần Minh Đức
• Người hướng dẫn: Th.S Nông Thị Thu Huyền
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Chất Lượng Môi Trường Không Khí Trên Địa Bàn Thành Phố Thái Nguyên Giai Đoạn 2011 - 2013
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục đích của đề tài
• 1.2.2. Yêu cầu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1.1. Khái niệm và thuật ngữ liên quan đến đề tài nghiên cứu
• 2.1.1.1. Khái niệm về môi trường không khí
• 2.1.1.2. Khái niệm về ô nhiễm môi trường không khí
• 2.1.1.3. Tiêu chuẩn môi trường
• 2.1.1.4. Quy chuẩn kỹ thuật
• 2.1.1.5. Chất gây ô nhiễm
• 2.1.1.6. Nguồn gốc ô nhiễm không khí
• 2.1.2. Tác nhân gây ô nhiễm không khí
• 2.1.3. HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 2.1.3.1. Hiện trạng môi trường không khí trên Thế Giới
• 2.1.3.2. Hiện trạng môi trường không khí Việt Nam
• 2.1.3.3. Ô nhiễm bụi - vấn đề nổi cộm của chất lượng không khí đô thị hiện nay
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 3.2. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 3.3. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 3.4.2. Phương pháp điều tra, phỏng vấn người dân
• 3.4.3. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa
• 3.4.4. Phương pháp lấy mẫu, phân tích và các tiêu chuẩn so sánh, đánh giá
• 3.4.5. Phương pháp chọn địa điểm nghiên cứu
• 3.4.6. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ VÀ XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Vị trí địa lý
• 4.1.3. Đặc điểm địa hình, địa chất
• 4.1.4. Tài nguyên đất
• 4.1.5. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.5.1. Điều kiện kinh tế
• 4.1.5.2. Điều kiện xã hội
• 4.1.6. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên - xã hội ảnh hưởng đến chất lượng môi trường không khí tại Thành phố Thái Nguyên
• 4.2. HIỆN TRẠNG CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN
• 4.2.1. Các nguồn gây ô nhiễm
• 4.2.2. Hoạt động công nghiệp
• 4.2.3. Hoạt động giao thông vận tải
• 4.2.4. Hoạt động xây dựng đô thị, hạ tầng kỹ thuật
• 4.2.5. Sinh hoạt của người dân
• 4.2.6. Diễn biến chất lượng môi trường không khí
• 4.2.7. Ý KIẾN CỦA NGƯỜI DÂN
• 4.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG KHÔNG KHÍ THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN
• 4.3.1. Giải pháp quy hoạch, quản lý
• 4.3.2. Giải pháp kỹ thuật khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường không khí
• 4.3.3. Giải pháp giáo dục truyền thông
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá chất lượng không khí

Đánh giá chất lượng không khí là một quá trình quan trọng nhằm xác định mức độ ô nhiễm và các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường không khí. Trong luận văn thạc sĩ này, tác giả tập trung vào việc đánh giá chất lượng không khí tại Thái Nguyên trong giai đoạn 2011-2013. Các chỉ số chất lượng không khí như nồng độ bụi, SO2, NO2 được đo lường và phân tích kỹ lưỡng. Kết quả cho thấy mức độ ô nhiễm không khí tại Thái Nguyên đã vượt quá tiêu chuẩn cho phép, đặc biệt là ở các khu vực đông dân cư và gần các khu công nghiệp.

1.1. Phương pháp đánh giá

Phương pháp đánh giá chất lượng không khí bao gồm việc thu thập số liệu từ các trạm quan trắc, phân tích mẫu không khí và so sánh với các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế. Các chỉ số như chỉ số chất lượng không khí (AQI) được sử dụng để đánh giá mức độ ô nhiễm. Kết quả cho thấy nồng độ bụi PM10 và PM2.5 tại Thái Nguyên đều vượt ngưỡng an toàn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng.

1.2. Kết quả đánh giá

Kết quả đánh giá cho thấy mức độ ô nhiễm không khí tại Thái Nguyên đã tăng đáng kể trong giai đoạn 2011-2013. Các khu vực gần các nhà máy công nghiệp như Gang Thép Thái Nguyên và Nhà máy Xi măng Lưu Xá có nồng độ bụi và khí độc hại cao nhất. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ môi trường tại khu vực này.

II. Ô nhiễm không khí tại Thái Nguyên

Ô nhiễm không khí tại Thái Nguyên là một vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt trong giai đoạn 2011-2013. Các nguồn gây ô nhiễm chính bao gồm hoạt động công nghiệp, giao thông và xây dựng. Các chất ô nhiễm như bụi, SO2, NO2 được phát thải với lượng lớn, gây ảnh hưởng đến sức khỏe người dân và môi trường sống. Nghiên cứu môi trường này đã chỉ ra rằng các khu vực đông dân cư và gần các khu công nghiệp là những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

2.1. Nguồn gây ô nhiễm

Các nguồn gây ô nhiễm không khí tại Thái Nguyên chủ yếu đến từ hoạt động của các nhà máy công nghiệp, đặc biệt là các nhà máy luyện kim và xi măng. Ngoài ra, hoạt động giao thông và xây dựng cũng đóng góp một phần không nhỏ vào lượng khí thải và bụi phát sinh. Các chất ô nhiễm như SO2, NO2 và bụi kim loại nặng được xác định là những tác nhân chính gây ô nhiễm không khí tại khu vực này.

2.2. Tác động của ô nhiễm

Ô nhiễm không khí tại Thái Nguyên đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng và môi trường sống. Các bệnh về hô hấp, tim mạch và da liễu đã gia tăng đáng kể trong giai đoạn này. Ngoài ra, ô nhiễm không khí còn ảnh hưởng đến hệ sinh thái, làm giảm chất lượng đất và nước, gây thiệt hại lớn cho nông nghiệp và các ngành kinh tế khác.

III. Giải pháp bảo vệ môi trường

Để giải quyết vấn đề ô nhiễm không khí tại Thái Nguyên, luận văn thạc sĩ này đã đề xuất một số giải pháp cụ thể. Các giải pháp bao gồm việc tăng cường kiểm soát ô nhiễm từ các nguồn phát thải, cải thiện hệ thống giao thông và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường. Các biện pháp kỹ thuật như lắp đặt hệ thống xử lý khí thải và sử dụng năng lượng sạch cũng được khuyến nghị để giảm thiểu ô nhiễm không khí.

3.1. Giải pháp quản lý

Các giải pháp quản lý bao gồm việc xây dựng và thực thi các quy định nghiêm ngặt về phát thải khí thải từ các nhà máy công nghiệp. Ngoài ra, việc tăng cường giám sát và kiểm tra định kỳ các cơ sở sản xuất cũng là một biện pháp hiệu quả để kiểm soát ô nhiễm. Các chính sách khuyến khích sử dụng năng lượng sạch và giảm thiểu sử dụng nhiên liệu hóa thạch cũng được đề xuất.

3.2. Giải pháp kỹ thuật

Các giải pháp kỹ thuật bao gồm việc lắp đặt hệ thống xử lý khí thải tiên tiến tại các nhà máy công nghiệp. Ngoài ra, việc sử dụng các phương tiện giao thông thân thiện với môi trường và cải thiện hệ thống giao thông công cộng cũng là những biện pháp hiệu quả để giảm thiểu ô nhiễm không khí. Các công nghệ xử lý bụi và khí thải cũng được khuyến nghị để áp dụng rộng rãi tại Thái Nguyên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Thành phố Thái Nguyên là đô thị loại I, giữ vai trò là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học kỹ thuật, y tế và dịch vụ của tỉnh Thái Nguyên, đồng thời là đô thị hạt nhân của vùng trung du và miền núi Bắc Bộ. Với tổng diện tích tự nhiên 177 km², thành phố là đầu mối giao thương cách thủ đô Hà Nội 80 km và tiếp giáp với nhiều huyện thị phát triển công nghiệp trong vùng. Cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh, Thái Nguyên là nơi tập trung mật độ cao các cơ sở sản xuất công nghiệp nặng, khu công nghiệp và cụm công nghiệp lớn của tỉnh như Khu liên hợp Gang thép Thái Nguyên, Nhà máy Nhiệt điện Cao Ngạn, các nhà máy xi măng Lưu Xá, Quán Triều cùng hệ thống xí nghiệp luyện kim màu, chế biến khoáng sản.

Phần lớn các cơ sở công nghiệp trên địa bàn thành phố được xây dựng từ sớm, sử dụng công nghệ lạc hậu và nhiên liệu hóa thạch (than, dầu), nằm xen lẫn trong các khu dân cư có mật độ cao nhưng chưa được đầu tư hệ thống xử lý khí thải đồng bộ hoặc hiệu quả xử lý không đạt yêu cầu. Đồng thời, quá trình đô thị hóa mạnh mẽ kéo theo sự bùng nổ của các công trình xây dựng hạ tầng kỹ thuật, khu đô thị, mở rộng mạng lưới giao thông cùng sự gia tăng nhanh chóng của các phương tiện giao thông cơ giới đã tạo áp lực phát thải bụi và khí độc hại nghiêm trọng vào môi trường không khí xung quanh.

Xuất phát từ thực trạng ô nhiễm không khí ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và mỹ quan đô thị, đề tài "Đánh giá chất lượng môi trường không khí trên địa bàn thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2013" do sinh viên Trần Minh Đức thực hiện dưới sự hướng dẫn của Th.S Nông Thị Thu Huyền (Khoa Môi trường, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, năm 2014) được triển khai nhằm lượng hóa hiện trạng, xác định nguồn phát thải và đề xuất các giải pháp quản lý khả thi.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu nghiên cứu: Đánh giá chất lượng môi trường không khí trên khu vực thành phố Thái Nguyên trong giai đoạn 2011 - 2013, xác định mức độ ô nhiễm và nồng độ các chất ô nhiễm đặc trưng; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nhằm kiểm soát, hạn chế ô nhiễm và cải thiện chất lượng môi trường không khí cho thành phố.
2. Yêu cầu nghiên cứu:
   • Phản ánh trung thực, khách quan và chính xác hiện trạng chất lượng môi trường không khí dựa trên chuỗi số liệu quan trắc có độ tin cậy cao.
   • Nhận diện đầy đủ các tác nhân và nguồn phát thải chính (công nghiệp, giao thông, xây dựng, sinh hoạt).
   • Đề xuất các giải pháp kỹ thuật, quy hoạch và quản lý có tính khả thi, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Chất lượng môi trường không khí xung quanh và các nguồn phát sinh khí thải, bụi trên địa bàn thành phố Thái Nguyên.
• Phạm vi không gian: Địa bàn 28 xã, phường thuộc thành phố Thái Nguyên, tập trung quan sát tại các nút giao thông trọng điểm, khu công nghiệp, khu xây dựng tập trung và khu dân cư.
• Phạm vi thời gian: Chuỗi số liệu thứ cấp quan trắc chất lượng không khí giai đoạn 2011 - 2013; thời gian điều tra thực địa và thu thập số liệu thực tập tốt nghiệp được thực hiện từ tháng 1/2014 đến tháng 4/2014 tại Chi cục Bảo vệ Môi trường tỉnh Thái Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm nghiên cứu

Khóa luận tiếp cận vấn đề ô nhiễm không khí dựa trên các khái niệm chuẩn hóa về thành phần không khí khí quyển (khí tự nhiên gồm 78,09% N₂, 20,95% O₂, 0,93% Ar, 0,03% CO₂ cùng độ ẩm 1 - 3%), định nghĩa về ô nhiễm môi trường không khí và sự phân loại các tác nhân gây ô nhiễm theo nguồn gốc:

• Tác nhân sơ cấp và thứ cấp: Phân biệt chất ô nhiễm thải trực tiếp từ nguồn (bụi lơ lửng TSP, CO, SO₂, NOₓ, hydrocacbon, hợp chất hữu cơ dễ bay hơi VOCs, bụi kim loại nặng Pb, Cd, As, MnO₂) và chất ô nhiễm thứ cấp hình thành qua phản ứng hóa học trong khí quyển (mưa axit H₂SO₄, ozon quang hóa O₃, sol khí).
• Phân loại nguồn thải nhân tạo: Nguồn di động (hoạt động giao thông vận tải đường bộ, đường sắt, đường thủy), nguồn cố định (nhà máy nhiệt điện, lò luyện kim, lò xi măng, xí nghiệp hóa chất) và nguồn phân tán (hoạt động xây dựng hạ tầng kỹ thuật, đốt nhiên liệu sinh hoạt dân sinh).

Cơ sở pháp lý và tiêu chuẩn áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của Việt Nam làm thước đo đánh giá:

• Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 được Quốc hội khóa XI kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 29/11/2005.
• Nghị định số 80/2006/NĐ-CP ngày 09/08/2006 và Nghị định số 21/2008/NĐ-CP ngày 28/02/2008 của Chính phủ hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
• Nghị định số 117/2009/NĐ-CP ngày 31/12/2009 của Chính phủ về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.
• Quyết định số 35/2002/QĐ-BKHCNMT ngày 25/06/2002 của Bộ Khoa học, Công nghệ và Môi trường về danh mục Tiêu chuẩn Việt Nam bắt buộc áp dụng.
• Quyết định số 16/2008/QĐ-BTNMT ngày 13/12/2008 của Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường.
• QCVN 05:2009/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng không khí xung quanh (áp dụng so sánh các thông số TSP, SO₂, NO₂, CO tại các mốc thời gian trung bình 1 giờ và trung bình năm).

Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Tác giả đã kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Thu thập số liệu khí tượng, thủy văn, hiện trạng kinh tế - xã hội, dữ liệu quy hoạch đô thị từ UBND thành phố Thái Nguyên, Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Bảo vệ Môi trường và Trung tâm Quan trắc và Công nghệ Môi trường tỉnh Thái Nguyên.
2. Phương pháp điều tra, phỏng vấn xã hội học: Sử dụng phiếu điều tra cấu trúc để khảo sát nhanh nhận thức của người dân về môi trường không khí. Cỡ mẫu khảo sát gồm 30 phiếu điều tra, phân bổ tại các địa bàn trọng điểm: phường Gang Thép, Quán Triều, Tân Long và Hoàng Văn Thụ.
3. Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa: Khảo sát mạng lưới giao thông, kiểm đếm lưu lượng phương tiện cơ giới theo phương pháp đếm cơ học tại các tuyến đường chính (đường Cách mạng Tháng Tám, Lương Ngọc Quyến, Hoàng Văn Thụ, Phan Đình Phùng, Minh Cầu, Bắc Kạn); khảo sát hiện trường các công trình xây dựng và nhà máy công nghiệp.
4. Phương pháp lấy mẫu, phân tích và so sánh quy chuẩn:
   • Quy trình quan trắc và lấy mẫu tuân thủ tiêu chuẩn TCVN năm 2005.
   • Thiết bị quan trắc trực tiếp: Máy đo khí độc đa chỉ tiêu Model MX2100 do hãng OLDHAM (Pháp) sản xuất. Máy vận hành đồng thời 4 cảm biến đo khí, gồm 1 đầu dò khí cháy cố định CH₄ và các đầu đo chuyển đổi khí CO, SO₂, NO₂ (hoặc O₃). Thời gian ổn định và nhận tín hiệu cảnh báo nồng độ khí đo là 3 đến 5 phút/vị trí.
   • Mạng lưới quan trắc: Số liệu kế thừa từ 6 điểm quan trắc tác động thuộc mạng lưới quan trắc môi trường tỉnh Thái Nguyên với tần suất 6 đợt/năm:
     • Khu vực Quảng trường thành phố Thái Nguyên.
     • Khu vực Đường tròn Gang Thép.
     • Khu vực UBND phường Gia Sàng.
     • Khu vực Cổng trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên.
     • Khu vực Ngã ba Quán Triều.
     • Khu vực Tổ 14, phường Tân Long.
5. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu: Thống kê, xử lý dữ liệu và vẽ biểu đồ diễn biến nồng độ các chất ô nhiễm bằng phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài gắn liền với vị thế trung tâm kinh tế - công nghiệp của đô thị loại I Thái Nguyên; xác lập mục đích, yêu cầu khoa học, tính khách quan của dữ liệu; làm rõ ý nghĩa học thuật, rèn luyện kỹ năng thực tế cho sinh viên ngành Khoa học Môi trường và ý nghĩa thực tiễn trong công tác hỗ trợ xây dựng chính sách quản lý môi trường đô thị.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tổng hợp cơ sở lý luận về ô nhiễm khí quyển, phân tích hiện trạng môi trường không khí tại một số đô thị quốc tế (London - Anh, Hồng Kông - Trung Quốc, Moscow - Nga) và các đô thị lớn tại Việt Nam (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng). Chương này nhấn mạnh các vấn đề nổi cộm như ô nhiễm bụi tổng số TSP, bụi mịn PM₁₀ và các khí độc hại NO₂, SO₂, CO, BTX phát sinh từ giao thông đường bộ và hoạt động công nghiệp; đồng thời hệ thống hóa khung pháp lý bảo vệ môi trường của Việt Nam.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể đối tượng nghiên cứu là không khí xung quanh thành phố Thái Nguyên; phạm vi nghiên cứu trên 28 đơn vị hành chính cấp xã/phường; mô tả chi tiết các bước thu thập tài liệu thứ cấp, kế hoạch điều tra 30 hộ dân, thông số kỹ thuật của máy đo khí Model MX2100 và danh sách 6 trạm quan trắc định kỳ của tỉnh.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đây là chương nội dung trọng tâm, bao gồm các phát hiện và số liệu định lượng chi tiết:

1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến chất lượng không khí

• Đặc điểm tự nhiên: Địa hình trung du dạng đồi bát úp xen kẽ thềm phù sa sông Cầu và sông Công. Khí hậu nhiệt đới gió mùa có độ ẩm trung bình 82%, nhiệt độ trung bình cao nhất 28,5°C (tháng 7) và thấp nhất 15,5°C (tháng 1). Mùa mưa chiếm 87% lượng mưa cả năm (tháng 5 đến tháng 10), thuận lợi cho quá trình rửa trôi bụi; mùa khô (tháng 11 đến tháng 3 năm sau) gió mùa Đông Bắc chi phối gây khô hanh, gia tăng tích tụ bụi cục bộ.
• Kinh tế - xã hội: Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 2010 - 2012 đạt 14,90% (công nghiệp - xây dựng tăng 15,87%; dịch vụ tăng 18,26%). GDP bình quân đầu người tăng liên tục: từ 30 triệu đồng (2010), 37 triệu đồng (2011), 42 triệu đồng (2012) lên 46 triệu đồng/năm (2013). Dân số tính đến 01/01/2014 đạt 374.500 người (nội thị chiếm 77,31%).

2. Thống kê tải lượng các nguồn gây ô nhiễm môi trường không khí

• Nguồn công nghiệp: Tập trung tại KCN Lưu Xá và các phường phụ cận. Công ty CP Gang Thép Thái Nguyên vận hành các dây chuyền luyện than cốc, luyện gang, luyện thép, fero công nghệ cũ thải ra hàng triệu m³ khí thải/ngày chứa bụi kim loại, SO₂, NOₓ, CO, phenol. Công ty TNHH MTV Kim màu Thái Nguyên (tại Phú Xá, Tân Thành) phát thải bụi chì, kẽm, thiếc; Công ty CP Luyện cán thép Gia Sàng; Nhà máy Xi măng Lưu Xá sử dụng công nghệ lò đứng lạc hậu không có hệ thống lọc bụi hoàn chỉnh.
• Nguồn giao thông vận tải: Kiểm đếm thực tế cho thấy xe máy là phương tiện chủ lực (đường Lương Ngọc Quyến đạt 55.200 xe máy/ngày; đường Cách mạng Tháng Tám và đường Minh Cầu đạt 50.200 xe máy/ngày; lưu lượng xe tải duy trì khoảng 350 xe/ngày trên mỗi trục đường chính). Lưu lượng phương tiện tăng đột biến vào hai khung giờ cao điểm (7h00 - 8h30 và 16h00 - 19h30).

Loại phương tiện	Bụi TSP (kg/ngày)	SO₂ (kg/ngày)	NOₓ (kg/ngày)	CO (kg/ngày)	VOC (kg/ngày)
Xe máy	1.337,28	9,02	1.934,25	114.157,80	26.716,04
Xe con	451,57	9,80	3.981,88	49.092,35	9.312,50
Xe khách + Bus	807,50	6,28	11.409,82	3.563,93	2.937,48
Xe tải	531,64	3,25	5.214,71	10.958,14	2.763,23
Tổng cộng	3.127,99	28,35	22.540,66	177.772,22	41.729,25

Bảng: Thống kê tải lượng chất ô nhiễm từ hoạt động giao thông tại TP. Thái Nguyên năm 2013 (Nguồn: Sở Tài nguyên và Môi trường Thái Nguyên).

• Nguồn xây dựng cơ bản: Cơ cấu phát thải bụi từ xây dựng gồm 81% TSP, 16% PM₁₀ và 3% PM₂,₅. Phát sinh cao nhất tại các phường đang thi công dự án cải tạo Quốc lộ 3 và hạ tầng đô thị: phường Trung Thành phát thải 5.129,20 kg TSP/ngày (225,84 kg PM₁₀/ngày); phường Tích Lương phát thải 5.038,60 kg TSP/ngày (207,72 kg PM₁₀/ngày); phường Túc Duyên 462,24 kg TSP/ngày; phường Quán Triều 454,99 kg TSP/ngày.
• Nguồn sinh hoạt dân sinh: Tổng lượng phát thải từ đun nấu bằng than tổ ong, than đá, củi, gas, rơm rạ trên 28 xã/phường. Khu vực ngoại thành sử dụng nhiều củi và rơm rạ (Thịnh Đức phát thải 2.663,08 kg CO/ngày và 155,809 kg TSP/ngày; Quyết Thắng phát thải 1.175,91 kg CO/ngày); khu vực nội thị dùng nhiều than tổ ong và than đá (Thịnh Đán phát thải 1.193,65 kg CO/ngày và 72,964 kg TSP/ngày; Trung Thành phát thải 692,89 kg CO/ngày).

3. Đánh giá diễn biến chất lượng môi trường không khí (2011 - 2013)

• Ô nhiễm bụi tổng số (TSP): Là vấn đề ô nhiễm nghiêm trọng nhất trên toàn thành phố. Giá trị cực đại 1 giờ trong năm tại tất cả các điểm đo đều vượt giới hạn quy định của QCVN 05:2009/BTNMT (0,30 mg/m³).
  • Điểm Ngã ba Quán Triều có nồng độ bụi cao nhất: năm 2011 đạt 0,77 mg/m³ (gấp 2,6 lần QCVN); năm 2012 đạt 0,87 mg/m³ (gấp 2,9 lần QCVN); năm 2013 đạt 0,83 mg/m³ (gấp 2,8 lần QCVN).
  • Cổng trường ĐH Sư phạm: năm 2011 đạt 0,57 mg/m³; năm 2012 đạt 0,67 mg/m³; năm 2013 đạt 0,52 mg/m³.
  • Tổ 14 phường Tân Long: năm 2011 đạt 0,63 mg/m³; năm 2012 đạt 0,54 mg/m³; năm 2013 đạt 0,57 mg/m³.
  • Về giá trị trung bình năm: Nồng độ TSP có xu hướng vượt ngưỡng 0,14 mg/m³ tại các nút giao thông đông đúc (Quảng trường tăng từ 0,14 mg/m³ năm 2011 lên 0,21 mg/m³ năm 2013; Đường tròn Gang Thép tăng từ 0,18 mg/m³ năm 2012 lên 0,24 mg/m³ năm 2013).
• Khí SO₂: Nồng độ trung bình 1 giờ đo được tại các điểm đều nằm trong giới hạn cho phép. Nồng độ SO₂ trung bình năm có xu hướng giảm mạnh qua các năm; đến năm 2013, tất cả các điểm quan trắc đều đạt dưới ngưỡng quy chuẩn cho phép (0,05 mg/m³): Quảng trường đạt 0,026 mg/m³; ĐH Sư phạm đạt 0,026 mg/m³; Quán Triều đạt 0,026 mg/m³; Tân Long đạt 0,033 mg/m³.
• Khí NO₂: Nồng độ trung bình 1 giờ chưa vượt quy chuẩn nhưng nồng độ trung bình năm tại tất cả các vị trí quan trắc đều duy trì ở mức cao và vượt ngưỡng cho phép của QCVN 05:2009/BTNMT (0,04 mg/m³), tập trung cao nhất tại Đường tròn Gang Thép và Quán Triều do mật độ xe cơ giới lớn.

Vị trí quan trắc	TSP max 1h (mg/m³) 2011 / 2012 / 2013	SO₂ TB năm (mg/m³) Năm 2013	NO₂ TB năm (mg/m³) Giai đoạn 2011 - 2013
Quảng trường TP. Thái Nguyên	Số liệu tăng qua các năm	0,026	Vượt QCVN TB năm
Đường tròn Gang Thép	Vượt QCVN 1h	< 0,050	Vượt QCVN TB năm
UBND Phường Gia Sàng	Vượt QCVN 1h	< 0,050	Vượt QCVN TB năm
Cổng ĐH Sư phạm Thái Nguyên	0,57 / 0,67 / 0,52	0,026	Vượt QCVN TB năm
Ngã ba Quán Triều	0,77 / 0,87 / 0,83	0,026	Vượt QCVN TB năm
Tổ 14, Phường Tân Long	0,63 / 0,54 / 0,57	0,033	Vượt QCVN TB năm
QCVN 05:2009/BTNMT	0,30 (1 giờ)	0,05 (TB năm)	0,04 (TB năm)

Bảng: Tổng hợp diễn biến các thông số ô nhiễm chính tại 6 trạm quan trắc (Nguồn: Trích xuất từ số liệu khóa luận).

4. Khảo sát ý kiến người dân và hệ thống giải pháp

Khảo sát 30 người dân cho thấy đa số đều nhận thức rõ tình trạng suy giảm chất lượng không khí do bụi và khói xe. Tác giả đã đề xuất 3 nhóm giải pháp:

• Giải pháp quy hoạch, quản lý: Di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm nghiêm trọng ra khỏi nội thành; phân luồng giao thông giờ cao điểm; kiểm soát chặt chẽ đánh giá tác động môi trường các công trình xây dựng.
• Giải pháp kỹ thuật: Buộc các nhà máy gang thép, xi măng lắp đặt hệ thống lọc bụi tĩnh điện, túi vải, tháp hấp thụ khí SO₂, NOₓ; che chắn công trường xây dựng, phun nước dập bụi trên các tuyến đường vận chuyển; khuyến khích người dân thay thế than tổ ong bằng bếp gas, điện.
• Giải pháp giáo dục, truyền thông: Tuyên truyền nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường, vận động người dân tham gia ngày môi trường và giám sát xả thải.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết toàn diện kết quả đánh giá chất lượng môi trường không khí của thành phố giai đoạn 2011 - 2013, khẳng định ô nhiễm bụi TSP và khí NO₂ là hai vấn đề cấp bách nhất; đồng thời kiến nghị các cấp quản lý tăng cường thanh tra môi trường và bố trí nguồn lực đầu tư trạm quan trắc tự động liên tục.

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

1. Lượng hóa chi tiết tải lượng phát thải theo nguồn:
   • Giao thông vận tải phát thải tới 177.772,22 kg CO/ngày; 41.729,25 kg VOC/ngày; 22.540,66 kg NOₓ/ngày và 3.127,99 kg TSP/ngày (trong đó xe máy phát sinh 114.157,80 kg CO/ngày và xe khách/bus phát sinh 11.409,82 kg NOₓ/ngày).
   • Hoạt động xây dựng phát thải bụi TSP tập trung đột biến tại phường Trung Thành (5.129,20 kg/ngày) và Tích Lương (5.038,60 kg/ngày) do việc thi công các trục giao thông đối ngoại và khu dân cư mới.
   • Sinh hoạt dân sinh tạo ra nguồn phát thải CO và TSP đáng kể tại khu vực ngoại thành do thói quen đun củi, rơm rạ (Thịnh Đức xả 2.663,08 kg CO/ngày; 155,809 kg TSP/ngày).
2. Xác định hiện trạng ô nhiễm qua chuỗi dữ liệu thực tế:
   • Nồng độ bụi lơ lửng tổng số (TSP) trung bình 1 giờ tại tất cả các điểm đo đều vượt giới hạn QCVN 05:2009/BTNMT (cao nhất tại Ngã ba Quán Triều đạt 0,87 mg/m³, gấp 2,9 lần chuẩn).
   • Nồng độ SO₂ trung bình năm đã được kiểm soát tốt, giảm mạnh qua các năm và đến năm 2013 đạt mức 0,026 - 0,033 mg/m³ (thấp hơn giới hạn 0,05 mg/m³ của QCVN).
   • Nồng độ NO₂ trung bình năm vẫn ở mức cao và vượt chuẩn tại hầu hết các trạm quan trắc do chịu ảnh hưởng từ khí thải phương tiện giao thông.

Đóng góp của đề tài

• Hệ thống hóa bộ cơ sở dữ liệu quan trắc không khí giai đoạn 2011 - 2013 trên địa bàn thành phố Thái Nguyên một cách có hệ thống theo cả không gian và thời gian.
• Kết hợp đánh giá đa nguồn (công nghiệp, giao thông, xây dựng, sinh hoạt) gắn liền với các số liệu kiểm đếm thực tế về phương tiện và thống kê vật liệu xây dựng, nhiên liệu tiêu thụ.
• Cung cấp luận cứ khoa học thực tế giúp Chi cục Bảo vệ Môi trường và chính quyền thành phố xây dựng kế hoạch quản lý môi trường đô thị và phân vùng kiểm soát phát thải khí quyển.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Số lượng phiếu điều tra phỏng vấn xã hội học còn hạn chế (30 phiếu điều tra nhanh), chưa phản ánh toàn diện ý kiến của các tầng lớp dân cư trên toàn bộ 28 xã/phường.
• Các thông số quan trắc chất lượng không khí tại hiện trường chủ yếu phụ thuộc vào số liệu quan trắc định kỳ gián đoạn (6 đợt/năm) của mạng lưới tỉnh, chưa có chuỗi số liệu quan trắc tự động liên tục 24/24 giờ để theo dõi biến thiên theo từng thời điểm trong ngày.
• Chưa tiến hành phân tích sâu các chỉ tiêu bụi mịn có độ độc hại cao như PM₁₀, PM₂,₅ và các hợp chất hữu cơ độc hại dạng vết (BTX, PAHs) tại từng điểm đo do giới hạn về trang thiết bị tại thời điểm nghiên cứu.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng quy mô khảo sát dịch tễ học và sức khỏe cộng đồng liên quan đến bệnh đường hô hấp tại các khu vực điểm nóng ô nhiễm (Gang Thép, Quán Triều, Tân Long).
• Ứng dụng mô hình hóa lan truyền chất ô nhiễm không khí (như mô hình AERMOD, ISCST3) kết hợp dữ liệu GIS để dự báo nồng độ ô nhiễm theo các kịch bản phát triển công nghiệp và giao thông của thành phố Thái Nguyên trong tương lai.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Môi trường, Kỹ thuật Môi trường: Tham khảo phương pháp xây dựng khung đánh giá chất lượng môi trường không khí đô thị, phương pháp tính toán tải lượng ô nhiễm từ giao thông, xây dựng và sinh hoạt, cũng như quy trình vận hành thiết bị đo khí độc hiện trường Model MX2100.
• Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường (Chi cục Bảo vệ Môi trường tỉnh Thái Nguyên, Phòng TN&MT TP. Thái Nguyên): Sử dụng các bảng số liệu thống kê tải lượng phát thải và diễn biến nồng độ bụi, khí độc giai đoạn 2011 - 2013 làm số liệu nền phục vụ công tác quy hoạch mạng lưới quan trắc và lập báo cáo hiện trạng môi trường định kỳ.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn phát thải bụi lớn nhất tại thành phố Thái Nguyên trong giai đoạn nghiên cứu đến từ hoạt động nào?

Hoạt động xây dựng cơ bản và hoạt động giao thông vận tải là hai nguồn phát sinh bụi lớn nhất. Trong hoạt động xây dựng, bụi TSP chiếm 81% tổng lượng bụi phát sinh, tập trung cao nhất tại phường Trung Thành (5.129,20 kg/ngày) và phường Tích Lương (5.038,60 kg/ngày) do quá trình thi công, cải tạo Quốc lộ 3 và phát triển khu dân cư. Đối với giao thông, tổng lượng bụi TSP phát sinh từ các loại xe cơ giới đạt 3.127,99 kg/ngày (trong đó xe máy chiếm 1.337,28 kg/ngày).

2. Thiết bị đo khí độc nào được sử dụng để khảo sát nồng độ khí tại hiện trường?

Tác giả sử dụng máy đo khí độc Model MX2100 do hãng OLDHAM (Pháp) sản xuất. Thiết bị vận hành với 4 đầu đo: 1 đầu đo cố định khí cháy CH₄ và 3 đầu đo tháo lắp linh hoạt để đo CO, SO₂, NO₂ (hoặc O₃). Thời gian phản ứng để máy phát hiện và hiển thị chỉ số nồng độ khí tại mỗi điểm quan trắc là từ 3 đến 5 phút.

3. Khu vực nào có nồng độ ô nhiễm bụi cao nhất trên địa bàn thành phố và nguyên nhân do đâu?

Khu vực Ngã ba Quán Triều là điểm có mức độ ô nhiễm bụi cao nhất. Nồng độ bụi TSP cực đại đo được trong 1 giờ qua các năm 2011, 2012 và 2013 lần lượt là 0,77 mg/m³, 0,87 mg/m³ và 0,83 mg/m³ (vượt từ 2,6 đến 2,9 lần QCVN 05:2009/BTNMT). Nguyên nhân do khu vực này có mật độ phương tiện giao thông qua lại lớn, tập trung nhiều xe tải chở khoáng sản, gần các cơ sở sản xuất xi măng Quán Triều và tuyến đường sắt, đường bộ đang trong quá trình xây dựng, cải tạo.

4. Diễn biến nồng độ khí SO₂ và NO₂ tại các trạm quan trắc có xu hướng như thế nào trong giai đoạn 2011 - 2013?

• Nồng độ SO₂ trung bình năm giảm mạnh trên tất cả 6 vị trí quan trắc. Đến năm 2013, nồng độ SO₂ tại tất cả các điểm đều đạt dưới mức cho phép của QCVN 05:2009/BTNMT (0,05 mg/m³), dao động từ 0,026 đến 0,033 mg/m³.
• Ngược lại, nồng độ NO₂ trung bình năm tại tất cả các điểm quan trắc vẫn duy trì ở mức cao và vượt ngưỡng quy chuẩn cho phép (0,04 mg/m³), đặc biệt cao tại các nút giao thông có mật độ phương tiện lớn như Đường tròn Gang Thép và Ngã ba Quán Triều.

5. Loại phương tiện giao thông nào phát thải khí CO và NOₓ lớn nhất trên địa bàn thành phố?

Theo bảng thống kê tải lượng phát thải năm 2013 của Sở TN&MT, xe máy là phương tiện phát thải khí CO lớn nhất với 114.157,80 kg/ngày (chiếm 64,2% tổng phát thải CO từ giao thông). Trong khi đó, nhóm xe khách và xe bus là nguồn phát sinh khí NOₓ lớn nhất với 11.409,82 kg/ngày (chiếm 50,6% tổng phát thải NOₓ từ giao thông).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Trần Minh Đức đã hoàn thành việc đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường không khí tại thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2013 dựa trên chuỗi số liệu quan trắc thực tế và phương pháp tính toán tải lượng nguồn thải khoa học. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng môi trường không khí thành phố đang bị ô nhiễm nghiêm trọng bởi bụi tổng số (TSP) và khí NO₂, trong khi nồng độ khí SO₂ đã có chuyển biến tích cực và đạt quy chuẩn môi trường xung quanh. Các giải pháp quản lý, kỹ thuật và truyền thông được tác giả đề xuất có tính ứng dụng thực tiễn cao, đóng góp nguồn tư liệu xác thực cho công tác bảo vệ môi trường và định hướng phát triển bền vững của đô thị loại I Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Thành phố Thái Nguyên là đô thị loại I, trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học kỹ thuật, y tế, du lịch, dịch vụ của tỉnh Thái Nguyên; trung tâm vùng trung du, miền núi Bắc Bộ, cách thủ đô Hà Nội 80km. Tổng diện tích tự nhiên là 177km2, phía Bắc giáp huyện Đồng Hỷ và huyện Phú Lương, phía Đông giáp thị xã Sông Công, phía Tây giáp huyện Đại Từ, phía Nam giáp huyện Phổ Yên và huyện Phú Bình. Trong những năm qua, cùng với sự phát triển chung của cả tỉnh, thành phố Thái Nguyên cũng đã đạt được những thành quả to lớn về kinh tế - xã hội, giá trị sản xuất công nghiệp, nông - lâm nghiệp trên địa bàn đạt hàng chục nghìn tỷ đồng.

Thành phố Thái Nguyên là nơi tập trung hầu hết các nhà máy, xí nghiệp, khu - cụm công nghiệp của tỉnh Thái Nguyên như khu Gang thép Thái Nguyên, nhà máy nhiệt điện Cao Ngạn, nhà máy xi măng Lưu Xá, Quán Triều,., đây là yếu tố quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của thành phố nhưng cũng chính là yếu tố gây ra các vấn đề về môi trường sống, đặc biệt là môi trường không khí. Trên địa bàn thành phố, số lượng cơ sở sản xuất kinh doanh có phát sinh khí thải trong quá trình sản xuất là khá lớn. Trong đó bao gồm cả những đơn vị có khả năng phát sinh những khí thải độc hại như SO2 và bụi kim loại nặng (các nhà máy luyện kim màu), bụi silic (các nhà máy ximăng) và hợp chất hữu cơ nguy hiểm (nhà máy luyện cốc)….Các cơ sở hầu hết nằm trong các khu vực đông dân cư sinh sống, mật độ dân cư đông đúc và một thực tế là các đơn vị có hệ thống xử lý khí thải còn rất ít hoặc hiệu quả hoạt động của hệ thống xử lý bụi, khí thải không cao. Trong những năm gầm đây, cùng với sự phát triển của xã hội, các hoạt động xây dựng hạ tầng khu dân cư, giao thông, trung tâm thương mại, khách sạn,… cùng với số lượng các phương tiện giao thông cơ giới trên địa bàn thành phố cũng gia tăng đáng kể, gây áp lực lớn đến vấn đề ô nhiễm môi trường không khí do khói bụi phát sinh.

n 2 Việc phát sinh bụi, khí thải gây ô nhiễm môi trường không khí khu vực thành phố Thái Nguyên đã gây ra những tác động lớn đến cảnh quan đô thị và đời sống nhân dân khu vực thành phố. Việc đánh giá đúng về hiện trạng chất lượng môi trường, tìm hiểu nguyên nhân gây ô nhiễm cũng như đề xuất xây dựng các biện pháp cụ thể để kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm môi trường không khí cho khu vực thành phố Thái Nguyên là hết sức cấp bách. Với những lý do đó, em lựa chọn đề tài “Đánh giá chất lượng môi trường không khí trên địa bàn thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2013” nhằm đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường không khí, xác định các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường không khí, trên cơ sở đó đề xuất, xây dựng các giải pháp cụ thể nhằm kiểm soát, giảm thiểu ô nhiễm môi trường không khí khu vực thành phố Thái Nguyên. MỤC ĐÍCH VÀ YÊU CẦU NGHIÊN CỨU 1.

Mục đích của đề tài - Đánh giá chất lượng môi trường không khí trên khu vực thành phố Thái Nguyên giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2013 để thấy được mức độ ô nhiễm không khí, nồng độ ô nhiễm của các chất gây ô nhiễm trên địa bàn thành phố, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm hạn chế ô nhiễm và cải thiện chất lượng môi trường không khí cho thành phố Thái Nguyên trong thời gian tới. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá được chất lượng môi trường không khí của thành phố Thái Nguyên - Đưa ra các giải pháp để giảm thiểu tình trạng ô nhiễm môi trường không khí tại thành phố Thái Nguyên. - Đề tài phải có độ tin cậy và có tính xác thực, kết quả thu được phản ánh trung thực, khách quan. - Phải có tính khả thi - Số liệu thu thập phải chính xác - Đề tài phải có độ tin cậy và có tính xác thực, kết quả thu được phản ánh trung thực, khách quan.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Đề tài là một bước nghiên cứu về môi trường không khí trên địa bàn thành phố Thái Nguyên cũng như sự ảnh hưởng của các chất gây ô nhiễm tới sức khỏe con người. Ngoài ra đề tài còn là tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu khoa học về chất lượng môi trường sau này. - Tạo điều kiện cho sinh viên củng cố kiến thức đã học tiếp cận trực tiếp với các nghiên cứu khoa học.

- Nâng cao và tích lũy các kinh nghiệm thực tế. - Tích luỹ kinh nghiệm cho công việc sau khi ra trường 1. Ý nghĩa thực tiễn - Đề tài góp phần đánh giá được thực trạng môi trường không khí trên địa bàn thành phố Thái Nguyên. - Tìm hiểu được mức độ ô nhiễm không khí trên khu vực thành phố Thái Nguyên , qua đó đưa ra những giải pháp và định hướng đúng đắn trong công tác quản lý và xây dựng thành phố nhằm đảm bảo môi trường.

- Rèn luyện kỹ năng thực tế của bản thân, các kỹ năng thu thập mẫu, xử lý số liệu. Tích lũy kinh nghiệm, kiếm thức hữu ích phục vụ cho công việc sau này. - Tạo số liệu làm cơ sở cho công tác lập kế hoạch xây dựng chính sách bảo vệ môi trường và kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. - Nâng cao nhận thức, tuyên truyền và giáo dục về bảo vệ môi trường cho người dân.

n 4 PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 2. Khái niệm và thuật ngữ liên quan đến đề tài nghiên cứu 2. Khái niệm về môi trường không khí.

Không khí là một hỗn hợp các chất khí gồm có khí nitơ chiếm 78,9% , oxi chiếm 0,95%, acgong chiếm 0,93%, đioxít cacbon chiếm 0.32% và một số hiếm khí khác như neon, heli, metan,… Trong điều kiện bình thường cảu độ ẩm tuyệt đối hơi nước chiếm gần 1-3% thể tích không khí. Khái niệm về ô nhiễm môi trường không khí. Ô nhiễm không khí là sự có mặt của một số các chất lạ hoặc sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí không sạch hoặc gây ra sự tỏa mùi, có mùi khó chịu, giảm tầm nhìn xa (do bụi) 2. Tiêu chuẩn môi trường.

Là giới hạn cho phép của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của chất gây ô nhiễm trong chất thải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định làm căn cứ để quản lý và bảo vệ môi trường. Quy chuẩn kỹ thuật. Là quy định về mức giới hạn của đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý mà sản phẩm hàng hóa, dịch vụ, quá trình, môi trường và các đối tượng khác trong hoạt động kinh tế-xã hội phải tuân thủ để đảm bảo an toàn, vệ sinh, sức khỏe con người; bảo vệ động vật, thực vật, môi trường; bảo vệ lợi ích và an ninh quốc gia, quyền lợi của người tiêu dùng và các yêu cầu thiết yếu khác. Quy chuẩn kỹ thuật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành dưới dạng văn bản để bắt buộc áp dụng.

Chất gây ô nhiễm. Là chất hoặc yếu tố vật lý khi xuất hiện trong môi trường thì làm cho môi trường bị ô nhiễm. Là các chất khí được thải ra sau các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt và các hoạt động khác. Nguồn gốc ô nhiễm không khí Có hai nguồn gây ô nhiễm cơ bản đối với môi trường không khí đó là nguồn ô nhiễm thiên nhiên và nguồn ô nhiễm nhân tạo.

Nguồn ô nhiễm thiên nhiên: Do các hoạt động tự nhiên gây ra như núi lửa phun ra bụi nham thạch, thải vào không khí CO2, CO và tro bụi, các quá trình phân hủy động thực vật thải ra NH3, CH4, … Nguồn gây ô nhiễm nhân tạo: Do các hoạt động của con người gây nên và hiện nay là nguồn gây ô nhiễm chính đối với môi trường không khí. Các nguồn nhân tạo có thể kể đến là: + Giao thông vận tải (Nguồn ô nhiễm di động): Bao gồm giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy và đường không. + Các cơ sở, xí nghiệp đốt nhiên liệu (than, dầu, khí): Nguồn ô nhiễm cố định + Các quá trình sản xuất công nghiệp đặc biệt là quá trình sản xuất hóa chất, vật liệu, luyện kim, khai thác mỏ. + Các nguồn ô nhiễm khác: Sinh hoạt của nhân dân, đun bếp, đốt chất thải, sản xuất nông nghiệp, bốc hơi từ nguồn nước mặt, xây dựng công trình Các nguồn gây ô nhiễm nhân tạo lớn nhất là do các quá trình đốt nhiên liệu gây ra 2.

Tác nhân gây ô nhiễm không khí Các chất và tác nhân gây ô nhiễm không khí gồm: - Các loại oxit như: nitơ oxit (NO, NO2), nitơ đoxít (NO2), SO2, CO, H2S và các loại khí halogen (Clo, Brom, Iot). - Các hợp chất Flo. - Các chất tổng hợp (ête, benzen). - Các chất lơ lửng (bụi rắn, bụi lỏng, bụi vi sinh vật), nitrat, sunfat, các phân tử cacbon, sol khí, muội, khói, sương mù, phấn hoa.

- Các loại bụi năng, bụi đất, đá, bụi kim loại như đồng, chì, sắt, kẽm, niken, thiếc, cađimi… - Khí quang hóa như ozon, FAN, FB2N, NOx, andehyt, etylen… - Chất thải phóng xạ. Sáu tác nhân ô nhiễm đầu sinh ra chủ yếu do quá trình đốt cháy nhiên liệu và sản xuất công nghiệp. Các tác nhân ô nhiễm không khí có thể phân thành hai dạng: dạng hơi khí và dạng phần tử nhỏ. Tuy nhiên, phần lớn các tác nhân ô nhiễm đều gây tác hại đối với sức khỏe con người.

Tác nhân ô nhiễm được chia thành hai loại: sơ cấp và thứ cấp. Sunfua dioxit sinh ra do đốt cháy than đá là tác nhân ô nhiễm sơ cấp. Nó tác động trực tiếp tới bộ phận tiếp nhận. Sau đó, khí này lại liên kết với oxy và nước của không khí để tạo thành axít sunfuric (H2SO4) rơi xuống đất cùng với nước mưa, làm thay đổi pH của đất và của thủy vực, tác động xấu tới nhiều thực vật, động vật và vi sinh vật.

Như vậy, mưa axít là tác nhân ô nhiễm thứ cấp được tạo thành do sự kết hợp SO2 với nước. Cũng có những trường hợp, các tác nhân không gây ô nhiễm, liên kết quang hóa với nhau để tạo thành tác nhân ô nhiễm thứ cấp mới, gây tác động xấu.