MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia trên Thế giới trong thời gian qua đã có những tác động lớn đến môi trường, đã làm cho môi trường sống của con người bị thay đổi và ngày càng trở nên tồi tệ hơn. Những năm gần đây nhân loại đã phải quan tâm nhiều đến vấn đề môi trường không khí đó là: Sự biến đổi của khí hậu – nóng lên toàn cầu, sự suy giảm tầng ozon và mưa axit. Ở Việt Nam môi trường không khí đang là một vấn đề bức xúc đối với môi trường đô thị, công nghiệp và các làng nghề.
Ô nhiễm môi trường không khí có tác động xấu đối với sức khỏe con người (đặc biệt là gây ra các bệnh đường hô hấp), ảnh hưởng đến các hệ sinh thái và biến đổi khí hậu (hiệu ứng nhà kính, mưa axit và suy giảm tầng ozon),. Công nghiệp hóa càng mạnh, đô thị hóa càng phát triển thì nguồn thải gây nên môi trường không khí càng nhiều, áp lực làm biến đổi chất lượng không khí theo chiều hướng xấu càng lớn, thực trạng này đặt ra cho các nhà quản lý, nhà khoa học những nhiệm vụ nặng nề trong việc xử lý và kiểm soát tình trạng ô nhiễm. Để làm tốt vấn đề này, rất cần sự phối hợp đồng bộ của các cấp, các ngành, doanh nghiệp và của từng người dân trong xã hội. Thành phố Thái Nguyên là thành phố tỉnh lị của tỉnh Thái Nguyên, là một trong những thành phố lớn ở miền Bắc, trung tâm vùng trung du và miền núi phía Bắc, là nơi tập trung nhiều nhà máy, xí nghiệp sản xuất ngoài ra còn có rất nhiều trường đại học, cao đẳng vì thế thu hút nhiều lao động đến làm việc và sinh viên theo học khiến dân số tăng nhanh, nhiều khu đô thị, trung tâm thương mại đã được xây dựng để phục vụ nhu cầu của người dân đem lại nhiều lợi ích đáng kể cho kinh tế và tốc độ phát triển đô thị 2 nhanh và mạnh.
Trải qua hơn 50 năm xây dựng và phát triển, bộ mặt đô thị của thành phố Thái Nguyên đã có những chuyển biến vượt bậc. Việc phát triển đô thị đã diễn ra với tốc độ cao và đã thúc đẩy kinh tế tăng trưởng, thu hút đầu tư và việc làm. Tuy nhiên, quá trình phát triển này cũng đã để lại một số hậu quả về môi trường trên địa bàn thành phố.Trong thời gian tới, nếu các cơ quan nhà nước không có những can thiệp kịp thời thì quá trình đô thị hóa sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng tới môi trường thành phố Thái Nguyên. Điều này đã được chứng minh từ thực tế hiện trạng môi trường thành phố Thái Nguyên.
Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, trong thời gian thực tập tốt nghiệp tại thành phố Thái Nguyên, được sự cho phép của ban chủ nhiệm khoa Tài Nguyên và Môi Trường trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên chúng tôi thực hiện đề tài: “Ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến môi trường không khí thành phố Thái Nguyên giai đoạn 2008 – 2013”. Mục tiêu nghiên cứu. - Đánh giá thực trạng và ảnh hưởng của sự phát triển đô thị đến chất lượng môi trường không khí thành phố Thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên. - Phân tích nguyên nhân ảnh hưởng của quá trình phát triển đô thị đến chất lượng môi trường không khí thành phố Thái Nguyên.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm giảm thiểu những tác động tiêu cực tới môi trường không khí trước sự phát triển đô thị, góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa học tập - Tạo điều kiện cho sinh viên củng cố kiến thức đã học, tiếp cận trực tiếp với các nghiên cứu khoa học. - Nâng cao và tích lũy các kinh nghiệm thực tế.
3 - Tích luỹ kinh nghiệm cho công việc sau khi ra trường. - Bổ sung tư liệu cho học tập. Ý nghĩa thực tiễn - Đề xuất biện pháp để khắc phục và phòng tránh tác động tiêu cực của phát triển đô thị tới môi trường không khí, góp phần nâng cao đời sống người dân thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên và các địa phương có điều kiện tương tự. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Khái quát quá trình phát triển đô thị 2. Khái quát về đô thị, đô thị hóa 2. Khái niệm đô thị Đô thị là một không gian cư trú của cộng đồng người sống tập trung và hoạt động trong những khu vực kinh tế phi nông nghiệp. Đô thị là nơi tập trung dân cư, chủ yếu lao động phi nông nghiệp, sống và làm việc theo kiểu thành thị.
Đô thị là điểm tập trung dân cư với mật độ, chủ yếu là lao động nông nghiệp, cơ sở hạ tầng thích hợp, là trung tâm tổng hợp hay trung tâm chuyên ngành có vai trò thức đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, của một vùng trong tỉnh hoặc trong huyện. Đô thị là điểm dân cư tập trung với mật độ cao, chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, có hạ tầng cơ sở thích hợp, là trung tâm chuyên ngành hay trung tâm tổng hợp, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội của cả nước, của một miền, của một tỉnh, của một huyện hoặc của một vùng trong tỉnh, trong huyện. Phân loại đô thị Tại Điều 4 Nghị định 42/2009/NĐ-CP về việc phân loại đô thị quy định: Đô thị được phân thành 6 loại như sau: loại đặc biệt, loại I, loại II, loại III, loại IV và loại V được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định công nhận. Đô thị loại đặc biệt là thành phố trực thuộc Trung ương có các quận nội thành, huyện ngoại thành và các đô thị trực thuộc.
Đô thị loại I, loại II là thành phố trực thuộc Trung ương có các quận nội thành, huyện ngoại thành và có thể có các đô thị trực thuộc; đô thị 5 loại I, loại II là thành phố thuộc tỉnh có các phường nội thành và các xã ngoại thành. Đô thị loại III là thành phố hoặc thị xã thuộc tỉnh có các phường nội thành, nội thị và các xã ngoại thành, ngoại thị. Đô thị loại IV là thị xã thuộc tỉnh có các phường nội thị và các xã ngoại thị. Đô thị loại IV, đô thị loại V là thị trấn thuộc huyện có các khu phố xây dựng tập trung và có thể có các điểm dân cư nông thôn.
Các đô thị ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo thì quy mô dân số và mật độ dân số có thể thấp hơn, nhưng tối thiểu phải đạt 50% tiêu chuẩn quy định, các tiêu chuẩn khác phải bảo đảm tối thiểu 70% mức tiêu chuẩn quy định so với các loại đô thị tương đương. Quản lý đô thị Quản lý đô thị là các hoạt động nhằm huy động mọi nguồn lực vào công tác quy hoạch, hoạch định các chương trình phát triển và duy trì các hoạt động đó để đạt được các mục tiêu phát triển. Quản lý đô thị là một môn khoa học tổng hợp được xây dựng trên cơ sở của nhiều khoa học chuyên ngành, bao gồm hệ thống chính sách, cơ chế, biện pháp và phương tiện được chính quyền nhà nước các cấp sử dụng để tạo điều kiện quản lý và kiểm soát quá trình tăng trưởng đô thị. Quá trình hình thành và phát triển các đô thị đòi hỏi phải tăng cường vai trò quản lý nhà nước đối với đô thị, bởi lẽ trong xã hội đô thị luôn xuất hiện các vấn đề về nhu cầu ăn, ở, đi lại, làm việc, học tập, chăm sóc sức khỏe, nghỉ ngơi, vui chơi giải trí … Thực chất của quản lý nhà nước trên các lĩnh vực ở đô thị là sự can thiệp bằng quyền lực của chính quyền vào các quá trình phát triển kinh tế xã hội ở đô thị, với mục đích làm cho các đô thị trở thành những trung tâm 6 hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, khoa học kỹ thuật và giao lưu quốc tế của mỗi vùng lãnh thổ.
Trong công cuộc CNH, HĐH đất nước, đô thị đóng vai trò chủ đạo cho sự phát triển kinh tế xã hội.Vì vậy, cần phải đặt ra nhiệm vụ cao hơn về nhu cầu quản lý đô thị trên mọi lĩnh vực kinh tế xã hội, nhằm góp phần thúc đẩy tiến trình xây dựng một nhà nước dân chủ và xã hội công bằng. Đô thị hóa * Khái niệm về đô thị hóa - Khái niệm đô thị hóa được đặt trong bối cảnh kinh tế xã hội của nước ta hiện nay: + Theo nghĩa rộng: Đô thị hóa được hiểu như một quá trình phát triển toàn diện kinh tế và xã hội, liên hệ mật thiết với sự phát triển của lực lượng sản xuất, các hệ thống xã hội và tổ chức môi trường sống của cộng đồng. + Theo nghĩa hẹp: Đô thị hóa là quá trình chuyển cư từ lĩnh vực sản xuất nông nghiệp sang lĩnh vực phi nông nghiệp với tất cả các hệ quả của nó như sự tăng trưởng dân số đô thị, sự nâng cao mức độ trang bị kỹ thuật của thành phố, sự xuất hiện của các thành phố mới… + Quá trình đô thị hóa mang tính phức tạp, địa phương, địa điểm, bối cảnh… + Đô thị hóa và phát triển có mối quan hệ biện chứng rõ rệt. Đô thị hóa mang tính quy luật tất yếu, là động lực của phát triển, tạo ra sự chuyển dịch cơ cấu lao động, nâng cao chất lượng lao động và phát triển kinh tế.
Ngược lại, đô thị hóa cũng chính là hệ quả của sự phát triển, bản thân nó lại tạo ra sức ép cho phát triển trên mọi mặt kinh tế, xã hội và môi trường. Sự phát triển của đô thị hóa Quá trình đô thị hóa diễn ra song song với động thái phát triển không gian kinh tế xã hội.Trình độ đô thị hóa phản ánh trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, của nền văn hóa và phương thức tổ chức cuộc sống xã hội. 7 Quá trình đô thị hóa thực chất cũng là một quá trình phát triển kinh tế xã hội, hơn nữa nó còn là quá trình phát triển văn hóa và không gian kiến trúc. Nó gắn liền với tiến bộ của khoa học kỹ thuật và sự phát triển của cá ngành nghề mới.
Quá trình đô thị hóa có thể theo 2 xu hướng. Đô thị hóa tập trung Là toàn bộ công nghiệp và dịch vụ công cộng tập trung vào các thành phố lớn, hình thành và phát triển các đô thị lớn, khác biệt nhiều với nông thôn.