Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN HÀNG KHÔNG DÂN DỤNG 1. Hàng không dân dụng Hàng không: là những hoạt động, những ngành công nghiệp và những người liên quan đến việc sử dụng máy bay, máy móc, thiết bị bay do con người chế tạo ra có thể bay được (bao gồm cả không gian vũ trụ). Hàng không dân dụng: Là một lĩnh vực bao gồm mọi hoạt động bay (thương mại và tư nhân) không bao gồm hoạt động bay quân sự. Ngành Hàng không dân dụng là lĩnh vực kinh tế vận tải áp dụng kỹ thuật công nghệ cao, hiện đại với hoạt động mang tính quốc tế cao, gắn liền với an toàn và an ninh và buộc phải hoạt động đồng bộ trong một quy trình chặt chẽ.
Ngành hàng không dân dụng rất đa dạng ngành nghề như: phi công, tiếp viên hàng không, huấn luyện bay, nhân viên kiểm soát lưu thông, thủ tục viên HK, nhân viên cân bằng trọng tải. Ngày nay, ngành Hàng không dân dụng (ngành HKDD) càng mở rộng lĩnh vực hoạt động vì vậy khái niệm HKDD không chỉ bó hẹp trong vận chuyển hành khách, hàng hóa và dịch vụ phục vụ hoạt động bay tại cảng hàng không (CHK) mà đã mở rộng sang lĩnh vực khác có liên quan đến các hoạt động HKDD. Các yếu tố trong ngành HKDD bao gồm: - Cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành hàng không dân dụng là các cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực hàng không, các nhà chức trách hàng không tại địa phương, tại các cơ quan có liên quan như hải quan, cửa khẩu, kiểm dịch y tế… - Vận tải hàng không (VTHK) và các dịch vụ thương mại hàng không gồm vận chuyển hành khách, vận chuyển hàng hóa do các nhà vận chuyển (hay còn gọi là các nhà khai thác), các hãng hàng không thực hiện khai thác. 9 - Kết cấu hạ tầng hàng không gồm các cảng hàng không, các sân bay, các dịch vụ không lưu, an ninh, kiểm soát không lưu, … - Công nghiệp hàng không gồm sản xuất, bảo dưỡng tàu bay, động cơ, thân, càng, các linh kiện thiết bị điện tử… trên tàu bay.
- Các dịch vụ kỹ thuật, thương mại hàng không gồm các dịch vụ thương mại kỹ thuật mặt đất, cung ứng xăng dầu, cung ứng vật tư phụ tùng, huấn luyện, đào tạo, ăn uống, giải trí. - Sử dụng dịch vụ VTHK gồm hành khách và các khách hàng có nhu cầu vận chuyển hàng hóa, các đại lý gom hàng hóa, người sử dụng dịch vụ… Trong các yếu tố trên, có 5 yếu tố cơ bản có quan hệ chặt chẽ với nhau và phụ thuộc lẫn nhau để tạo nên sản phẩm hàng không dân dụng bao gồm: vận tải hàng không, cảng hàng không, quản lý bay dân dụng, dịch vụ kỹ thuật thương mại hàng không và quản lý nhà nước chuyên ngành hàng không dân dụng. Trong đó vận tải hàng không đóng vai trò trung tâm còn các lĩnh vực còn lại thực hiện các chức năng khác nhau nhằm đảm bảo hoạt động an toàn, điều hòa và hiệu quả của lĩnh vực vận tải hàng không. Vai trò trung tâm của vận tải hàng không thể hiện ở việc vận tải hàng không trực tiếp thực hiện nhiệm vụ chính yếu của ngành hàng không dân dụng là vận chuyển hành khách, hàng hóa bằng đường hàng không, tạo nên nguồn thu chính của ngành hàng không dân dụng từ giá cước vận chuyển, từ đó phân phối lại cho các lĩnh vực khác dưới dạng phí và lệ phí, vận tải hàng không vừa là điều kiện để phát triển các lĩnh vực còn lại vừa là đối tượng để các lĩnh vực này phục vụ.
Phát triển Hàng không dân dụng: Theo từ điển Tiếng Việt, phát triển là một phạm trù của triết học, là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của một sự vật. Quá trình vận động đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt để đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, quá 10 trình diễn ra theo đường xoắn ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dường như sự vật ban đầu nhưng ở mức (cấp độ) cao hơn. Phát triển ngành hàng không dân dụng là động thái biến đổi về số lượng, chất lượng… đến một loạt các cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, đào tạo và các hoạt động nâng cao năng lực liên quan đến lĩnh vực hàng không dân dụng.
Mục tiêu cuối cùng của những nỗ lực này là hiện thực hóa một nền tảng vận tải hàng không an toàn và hiệu quả ở một quốc gia nhất định có sức ảnh hưởng đến nền kinh tế của quốc gia và phù hợp với các Tiêu chuẩn và khuyến nghị thông lệ (SARP) của ICAO và các Mục tiêu Chiến lược cho mạng lưới vận tải hàng không toàn cầu. Quan điểm phát triển ngành hàng không dân dụng gồm: - Phát triển bền vững và đồng bộ ngành hàng không dân dụng nhằm đảm bảo an ninh- an toàn hàng không gắn với nhiệm vụ quốc phòng an ninh, bảo vệ chủ quyền; đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh, chất lượng dịch vụ ngang tầm khu vực và quốc tế, tăng cường bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu; - Phát triển kết cấu hạ tầng cơ sở, hệ thống cảng hàng không và hệ thống quản lý đảm bảo hoạt động bay tiên tiến, hiện đại, đồng bộ theo tiêu chuẩn, quy chuẩn của Tổ chức hàng không dân dụng quốc tế (ICAO) và đáp ứng nhu cầu phát triển của thị trường hàng không Việt Nam. - Phát triển vận tải đa phương thức và các trung tâm dịch vụ logistic tại các CHK có nhu cầu vận tải hàng hóa lớn đặc biệt là các cảng hàng không cửa ngõ quốc tế; - Huy động tối đa mọi nguồn lực của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng cơ sở hàng không; - Phát triển thị trường vận tải hàng không gắn liền với thị trường vận tải hàng không trong khu vực và vận tải hàng không trên toàn thế giới, đảm bảo môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đằng giữa các hãng hàng không; - Đẩy mạnh việc thực hiện lộ trình tự do hóa vận tải hàng không trên cơ sở song phương, đa phương, chủ động hội nhập; 11 - Phát triển đội tàu bay hiện đại với cơ cấu hợp lý, phù hợp với quy hoạch, dự báo phát triển thị trường, kế hoạch phát triển mạng đường bay, năng lực của hãng hàng không và kế hoạch phát triển kết cấu hạ tầng hàng không; - Phát triển công nghiệp hàng không gắn liền với sự phát triển kỹ thuật công nghệ hàng không tiên tiến của thế giới đáp ứng nhu cầu phát triển của thế giới. Đồng thời, nâng cao năng lực cạnh tranh và năng lực nghiên cứu, ứng dụng chuyên ngành hàng không góp phần phát triển nền công nghiệp quốc gia; - Tăng cường và nâng cao công tác quản lý nhà nước chuyên ngành hàng không phù hợp với tiêu chuẩn hàng không quốc tế.
Từ những quan điểm về hàng không, hàng không dân dụng, phát triển ngành hàng không dân dụng là tổng thể những quyết định, quy định, quan điểm, thái độ của Đảng và Nhà nước với mục tiêu, các giải pháp, công cụ để phát triển nhằm xây dựng phát triển ngành hàng không dân dụng đáp ứng nhu cầu sử dụng của người dân, thúc đẩy phát triển ngành hang fkhông nói riêng và nền kinh tế của mỗi quốc gia nói chung. Nội dung chính sách phát triển Hàng không dân dụng Các nhà chức trách hàng không tham vấn cho chính phủ của quốc gia mình tập trung ưu tiên đầu tư xây dựng, nâng cấp các cảng hàng không sân bay (CHKSB), các công trình khác thuộc kết cấu hạ tầng hàng không dân dụng để bảo đảm giao thông vận tải bằng đường hàng không phát triển an toàn, hiệu quả và đồng bộ tạo thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế, các tổ chức, cá nhân nước ngoài hợp tác, đầu tư trong lĩnh vực hàng không dân dụng, đồng thời cũng tạo điều kiện để các hãng hàng không tư nhân cung cấp dịch vụ vận chuyển hàng không, khai thác đường bay mới, khuyến khích việc nghiên cứu ứng dụng khoa học, công nghệ tiên tiến và đào tạo nguồn nhân lực để phát triển hoạt động hàng không dân dụng. Các hoạt động quản lý trong ngành hàng không dân dụng được thực hiện một cách chặt chẽ, kiểm soát năng lực, kế hoạch hoạt động khai thác vận chuyển của các hãng hàng không nhằm bảo đảm quyền kinh doanh và nâng cao sức cạnh 12 tranh của các hãng hàng không Việt Nam nhằm khuyến khích sự cạnh tranh giữa các hãng hàng không nhưng vẫn phải bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh, nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo vệ lợi ích của người dân sử dụng dịch vụ. Triển khai thực hiện rà soát, tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp hàng không sẽ tạo ra những bước phát triển đột phá, năng động trong hội nhập kinh tế quốc tế nhằm mục đích vươn tới các châu lục và trở thành một nhân tố quan trọng thu hút đầu tư, du lịch và các hoạt động thương mại, văn hoá giữa mỗi quốc gia với thế giới.
Chính sách phát triển đội tàu bay Ngành hàng không dân dụng tập trung phát triển và khai thác đội tàu bay nhằm đảm bảo số lượng tàu bay khai thác phù hợp với thị trường vận tải hàng không và kết cấu hạ tầng hàng không, việc phát triển đội tàu bay chuyên dụng sử dụng cho việc vận chuyển hàng hoá phục vụ hàng không chung. Ưu tiên phát triển đội tàu bay sở hữu là tạo tiền đề cơ bản cho sự tăng trưởng, nâng cao vị thế của ngành hàng không dân dụng, phát triển đúng hướng đội tàu bay đi thẳng vào công nghệ kỹ thuật hiện đại và đồng bộ. Phát triển Công nghệ và kỹ thuật hiện đại biến đổi về chất lượng hoạt động của ngành hàng không để có nhiều thế hệ tàu bay mới có chỉ số kinh tế - kỹ thuật tốt nhất, tiện nghi cho hành khách và người lái, sử dụng chất liệu mới, công nghệ tin học, trí tuệ nhân tạo, tiếng ồn thấp. Chính sách phát triển thị trường hàng không: Chính sách phát triển thị trường hàng không là hình thức tự do hóa vận tải hàng không, phát huy hiệu quả, đảm bảo mở rộng thị trường cho các hãng hàng không khai thác, khuyến khích các hãng hàng không quốc tế khai thác đi và đến góp phần quan trọng thúc đẩy sự phát triển của thị trường vận tải hàng không.