Mô Hình Trọng Tài-Mediation-Arbitration: Thực Tiễn và Khả Năng Áp Dụng Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu arbitration med arb model international practice and applicability in viet nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện

• Tác giả: Le Hong Nhung
• Người hướng dẫn: Assoc. Nguyen Minh Hang
• Trường học: Foreign Trade University
• Chuyên ngành: Economics
• Đề tài: Arbitration-Med-Arb Model: International Practice And Applicability In Vietnam
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• STATEMENT OF ORGINAL AUTHORSHIP
• ACKNOWLEDGEMENT
• LIST OF FIGURES & TABLES
• LIST OF ABBREVIATION
• SUMMARY OF THESIS RESEARCH RESULT
• INTRODUCTION
• 1. CHƯƠNG 1: THEORETICAL FRAMEWORK
• 1.1. Alternative dispute resolutions
• 1.2. Methods and forms of ADR
• 1.3. ADR and litigation
• 1.4. Rationale of mediation
• 1.5. Definition and process
• 1.6. Stages of commercial mediation
• 1.7. Types of commercial mediation
• 1.8. International organization’s activities for commercial mediation
• 1.9. Advantages and disadvantages of commercial mediation
• 1.10. Rationale of arbitration
• 1.11. Definition and process
• 1.12. Stages of commercial arbitration
• 1.13. Forms of commercial arbitration
• 1.14. Benefits and drawbacks of commercial arbitration
• 1.15. The key differences between mediation and arbitration
• 1.16. The understanding of arb-med-arb model
• 2. CHƯƠNG 2: INTERNATIONAL EXPERIENCE ON APPLYING ARB-MED-ARB MODEL: STUDY OF SINGAPORE
• 2.1. Singapore’s development in mediation and arbitration
• 2.2. Singapore’s development in mediation
• 2.3. Singapore’s development in arbitration
• 2.4. Singapore's Arb-Med-Arb model
• 2.5. SIAC-SIMC Arb-Med-Arb Protocol
• 2.6. Procedure of Singapore’s Arb - Med - Arb model
• 2.7. Advantages of Arb - Med – Arb
• 3. CHƯƠNG 3: APPLICABILITY OF AMA MODEL IN VIET NAM AND RECOMMENDATIONS
• 3.1. Vietnam’s approach on applying Arb – Med - Arb model
• 3.2. Vietnam economy review
• 3.3. Vietnam development in commercial mediation and arbitration
• 3.4. Arb-Med-Arb applicability in Viet Nam and issues
• 3.5. Recommendations for Viet Nam
• 3.5.1. For associations and enterprises
• 3.6. Limitation of research

Tóm tắt

I. Tổng Quan Mô Hình Trọng Tài Mediation Arbitration AMA Là Gì

Thế kỷ 21 được biết đến là kỷ nguyên của sự kết nối và hợp tác. Thương mại quốc tế ngày càng phát triển, kéo theo đó là sự phức tạp trong các hợp đồng và điều khoản giải quyết tranh chấp. Trọng tài nổi lên như một giải pháp thay thế hiệu quả cho tòa án truyền thống, mang lại sự linh hoạt, bảo mật và khả năng thi hành phán quyết cao hơn. Tuy nhiên, các chuyên gia luôn tìm kiếm những phương pháp giải quyết tranh chấp tối ưu hơn. Trung tâm Trọng tài Quốc tế Singapore (SIAC) và Trung tâm Hòa giải Quốc tế Singapore (SIMC) đã giới thiệu Mô hình Arb-Med-Arb (AMA), kết hợp ưu điểm của cả trọng tài và hòa giải. Mô hình này cho phép các bên lựa chọn giải quyết tranh chấp thông qua hòa giải trước khi tiến hành trọng tài, tăng cơ hội đạt được thỏa thuận và duy trì mối quan hệ kinh doanh. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào mô hình AMA, đánh giá tiềm năng áp dụng tại Việt Nam.

1.1. Định Nghĩa và Bản Chất của Mô Hình Trọng Tài Hòa Giải Trọng Tài

Mô hình Trọng tài-Mediation-Arbitration (AMA) là một quy trình giải quyết tranh chấp nhiều giai đoạn, kết hợp hòa giải và trọng tài. Quy trình này thường bắt đầu bằng trọng tài, sau đó tạm dừng để các bên tiến hành hòa giải. Nếu hòa giải thành công, thỏa thuận sẽ được ghi nhận và có giá trị ràng buộc. Nếu hòa giải thất bại, quy trình trọng tài sẽ tiếp tục. Mục tiêu của AMA là tận dụng lợi thế của cả hai phương thức, vừa tạo cơ hội cho các bên tự giải quyết tranh chấp một cách thân thiện, vừa đảm bảo một cơ chế ràng buộc để giải quyết dứt điểm tranh chấp nếu hòa giải không thành công.

1.2. Ưu Điểm Vượt Trội của Mô Hình AMA Trong Giải Quyết Tranh Chấp

Mô hình AMA mang lại nhiều ưu điểm so với việc chỉ sử dụng trọng tài hoặc hòa giải riêng lẻ. Thứ nhất, nó khuyến khích các bên chủ động tìm kiếm giải pháp thông qua hòa giải, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí. Thứ hai, nó cung cấp một cơ chế dự phòng là trọng tài nếu hòa giải không thành công, đảm bảo tranh chấp được giải quyết dứt điểm. Thứ ba, nó có thể giúp duy trì hoặc cải thiện mối quan hệ giữa các bên, đặc biệt quan trọng trong các tranh chấp thương mại dài hạn. Cuối cùng, mô hình AMA có tính linh hoạt cao, cho phép các bên điều chỉnh quy trình cho phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

II. Thách Thức và Vấn Đề Khi Áp Dụng Mô Hình AMA Tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều ưu điểm, việc áp dụng mô hình AMA tại Việt Nam đối mặt với một số thách thức. Thứ nhất, nhận thức về hòa giải và trọng tài thương mại ở Việt Nam còn hạn chế. Nhiều doanh nghiệp vẫn ưu tiên giải quyết tranh chấp thông qua tòa án. Thứ hai, khung pháp lý cho hòa giải thương mại còn chưa hoàn thiện, đặc biệt là về công nhận và thi hành thỏa thuận hòa giải. Thứ ba, số lượng hòa giải viên và trọng tài viên có kinh nghiệm và chuyên môn cao còn hạn chế. Thứ tư, chi phí trọng tài và hòa giải có thể là rào cản đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Để vượt qua những thách thức này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội nghề nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp.

2.1. Rào Cản Pháp Lý và Nhận Thức về ADR tại Việt Nam Hiện Nay

Pháp luật Việt Nam về giải quyết tranh chấp thay thế (ADR), đặc biệt là hòa giải thương mại, vẫn còn nhiều hạn chế. Mặc dù Luật Trọng tài Thương mại năm 2010 đã tạo cơ sở pháp lý cho trọng tài, nhưng Luật Hòa giải Thương mại vẫn chưa được ban hành. Nghị định 22/2017/NĐ-CP về hòa giải thương mại chỉ là một văn bản dưới luật, chưa đủ mạnh để thúc đẩy sự phát triển của hòa giải. Bên cạnh đó, nhận thức của doanh nghiệp Việt Nam về lợi ích của ADR còn thấp, dẫn đến việc ít sử dụng các phương thức này để giải quyết tranh chấp.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Nhân Lực và Cơ Sở Vật Chất cho Trọng Tài Hòa Giải

Một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển của trọng tài và hòa giải tại Việt Nam là thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao. Số lượng trọng tài viên và hòa giải viên có kinh nghiệm, chuyên môn sâu và uy tín còn hạn chế. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất cho hoạt động trọng tài và hòa giải, như phòng xử án, phòng hòa giải, trang thiết bị hỗ trợ, còn chưa đáp ứng được yêu cầu. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả của quá trình giải quyết tranh chấp.

III. Kinh Nghiệm Quốc Tế Bài Học Áp Dụng Mô Hình AMA từ Singapore

Singapore là một trong những quốc gia tiên phong trong việc phát triển và áp dụng mô hình AMA. Chính phủ Singapore đã có những chính sách hỗ trợ mạnh mẽ cho trọng tài và hòa giải, xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn thiện và đầu tư vào đào tạo nguồn nhân lực. Trung tâm Trọng tài Quốc tế Singapore (SIAC) và Trung tâm Hòa giải Quốc tế Singapore (SIMC) là những tổ chức uy tín, cung cấp dịch vụ trọng tài và hòa giải chất lượng cao. Đặc biệt, SIAC và SIMC đã phối hợp xây dựng Giao thức Arb-Med-Arb, tạo điều kiện thuận lợi cho các bên lựa chọn mô hình AMA. Nghiên cứu kinh nghiệm của Singapore sẽ cung cấp những bài học quý giá cho Việt Nam trong việc áp dụng mô hình AMA.

3.1. Chính Sách và Khung Pháp Lý Hỗ Trợ ADR tại Singapore

Singapore đã xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn thiện và thân thiện với ADR. Luật Trọng tài Quốc tế của Singapore dựa trên Luật Mẫu của UNCITRAL, được sửa đổi để phù hợp với điều kiện thực tế của Singapore. Luật Hòa giải của Singapore quy định về quy trình hòa giải, quyền và nghĩa vụ của các bên, và công nhận thỏa thuận hòa giải. Chính phủ Singapore cũng có nhiều chính sách hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các tổ chức ADR, như SIAC và SIMC.

3.2. Giao Thức Arb Med Arb AMA của SIAC và SIMC Quy Trình và Lợi Ích

Giao thức Arb-Med-Arb của SIAC và SIMC là một quy trình được thiết kế để tạo điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng mô hình AMA. Theo giao thức này, các bên có thể thỏa thuận sử dụng mô hình AMA trong hợp đồng hoặc sau khi tranh chấp phát sinh. Quy trình thường bắt đầu bằng việc chỉ định một trọng tài viên, sau đó tạm dừng để các bên tiến hành hòa giải với sự hỗ trợ của một hòa giải viên. Nếu hòa giải thành công, thỏa thuận sẽ được ghi nhận và có giá trị ràng buộc. Nếu hòa giải thất bại, trọng tài viên sẽ tiếp tục giải quyết tranh chấp.

IV. Đề Xuất Giải Pháp Thúc Đẩy Áp Dụng Mô Hình AMA tại Việt Nam

Để thúc đẩy việc áp dụng mô hình AMA tại Việt Nam, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Thứ nhất, cần hoàn thiện khung pháp lý cho hòa giải thương mại, bao gồm việc ban hành Luật Hòa giải Thương mại và sửa đổi Luật Trọng tài Thương mại để tạo điều kiện thuận lợi cho mô hình AMA. Thứ hai, cần nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về lợi ích của ADR thông qua các chương trình đào tạo, hội thảo và tuyên truyền. Thứ ba, cần đầu tư vào đào tạo và phát triển đội ngũ hòa giải viên và trọng tài viên có trình độ chuyên môn cao. Thứ tư, cần khuyến khích các tổ chức trọng tài và hòa giải hợp tác xây dựng các quy trình AMA chuẩn mực. Thứ năm, cần tạo điều kiện thuận lợi cho việc công nhận và thi hành thỏa thuận hòa giải và phán quyết trọng tài.

4.1. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý cho Hòa Giải Thương Mại tại Việt Nam

Việc ban hành Luật Hòa giải Thương mại là một bước đi quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của hòa giải tại Việt Nam. Luật này cần quy định rõ về phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc hòa giải, quyền và nghĩa vụ của các bên, quy trình hòa giải, công nhận và thi hành thỏa thuận hòa giải. Bên cạnh đó, cần sửa đổi Luật Trọng tài Thương mại để tạo điều kiện thuận lợi cho việc sử dụng mô hình AMA, ví dụ như quy định về việc tạm dừng thủ tục trọng tài để tiến hành hòa giải.

4.2. Nâng Cao Nhận Thức và Đào Tạo Nguồn Nhân Lực cho ADR

Cần có các chương trình đào tạo, hội thảo và tuyên truyền để nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về lợi ích của ADR, đặc biệt là hòa giải và mô hình AMA. Các chương trình này cần tập trung vào việc cung cấp thông tin về quy trình ADR, ưu điểm của ADR so với tòa án, và cách lựa chọn phương thức ADR phù hợp. Bên cạnh đó, cần đầu tư vào đào tạo và phát triển đội ngũ hòa giải viên và trọng tài viên có trình độ chuyên môn cao, kỹ năng mềm tốt và đạo đức nghề nghiệp.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Mô Hình Trọng Tài Hòa Giải Trọng Tài tại Việt Nam

Mô hình AMA có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau tại Việt Nam, như tranh chấp thương mại, tranh chấp xây dựng, tranh chấp đầu tư và tranh chấp lao động. Trong lĩnh vực thương mại, mô hình AMA có thể giúp các doanh nghiệp giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng, hiệu quả và bảo mật, duy trì mối quan hệ kinh doanh và giảm thiểu chi phí. Trong lĩnh vực xây dựng, mô hình AMA có thể giúp các bên giải quyết tranh chấp về chất lượng công trình, tiến độ thi công và thanh toán. Trong lĩnh vực đầu tư, mô hình AMA có thể giúp các nhà đầu tư và chính phủ giải quyết tranh chấp một cách công bằng và minh bạch. Trong lĩnh vực lao động, mô hình AMA có thể giúp người lao động và người sử dụng lao động giải quyết tranh chấp về tiền lương, điều kiện làm việc và chấm dứt hợp đồng lao động.

5.1. Triển Vọng Áp Dụng AMA trong Giải Quyết Tranh Chấp Thương Mại

Với sự phát triển của nền kinh tế và hội nhập quốc tế, số lượng tranh chấp thương mại tại Việt Nam ngày càng gia tăng. Mô hình AMA có thể là một giải pháp hiệu quả để giải quyết các tranh chấp này, giúp các doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí và duy trì mối quan hệ kinh doanh. Các trung tâm trọng tài và hòa giải tại Việt Nam có thể hợp tác xây dựng các quy trình AMA chuẩn mực và cung cấp dịch vụ AMA cho các doanh nghiệp.

5.2. Tiềm Năng Sử Dụng AMA trong Các Lĩnh Vực Khác Xây Dựng Đầu Tư

Ngoài lĩnh vực thương mại, mô hình AMA cũng có tiềm năng ứng dụng trong các lĩnh vực khác như xây dựng và đầu tư. Trong lĩnh vực xây dựng, mô hình AMA có thể giúp các bên giải quyết tranh chấp về chất lượng công trình, tiến độ thi công và thanh toán. Trong lĩnh vực đầu tư, mô hình AMA có thể giúp các nhà đầu tư và chính phủ giải quyết tranh chấp một cách công bằng và minh bạch, tạo môi trường đầu tư ổn định và hấp dẫn.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Mô Hình AMA tại Việt Nam

Mô hình AMA là một phương thức giải quyết tranh chấp tiềm năng, có thể mang lại nhiều lợi ích cho các bên. Tuy nhiên, để áp dụng thành công mô hình này tại Việt Nam, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội nghề nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp. Cần hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao nhận thức, đào tạo nguồn nhân lực và khuyến khích hợp tác giữa các tổ chức trọng tài và hòa giải. Với những nỗ lực này, mô hình AMA có thể đóng góp vào việc xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh và ổn định tại Việt Nam.

6.1. Tóm Tắt Các Bước Triển Khai AMA Hiệu Quả tại Việt Nam

Để triển khai mô hình AMA hiệu quả tại Việt Nam, cần thực hiện các bước sau: (1) Hoàn thiện khung pháp lý cho hòa giải thương mại. (2) Nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về lợi ích của ADR. (3) Đầu tư vào đào tạo và phát triển đội ngũ hòa giải viên và trọng tài viên. (4) Khuyến khích các tổ chức trọng tài và hòa giải hợp tác xây dựng các quy trình AMA chuẩn mực. (5) Tạo điều kiện thuận lợi cho việc công nhận và thi hành thỏa thuận hòa giải và phán quyết trọng tài.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo về AMA và ADR tại Việt Nam

Các nghiên cứu tiếp theo về AMA và ADR tại Việt Nam có thể tập trung vào các vấn đề sau: (1) Đánh giá hiệu quả của mô hình AMA trong các lĩnh vực khác nhau. (2) Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự thành công của hòa giải và trọng tài. (3) Đề xuất các giải pháp để cải thiện khung pháp lý và nâng cao chất lượng dịch vụ ADR. (4) So sánh kinh nghiệm áp dụng ADR của Việt Nam với các quốc gia khác trong khu vực và trên thế giới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, Việt Nam đã ký kết và thực thi hơn 10 hiệp định thương mại tự do khu vực và song phương, kéo theo sự gia tăng nhanh chóng của các giao dịch thương mại xuyên biên giới cùng nguy cơ phát sinh tranh chấp phức tạp. Phương thức xét xử truyền thống tại Tòa án bộc lộ nhiều điểm nghẽn về sự chậm trễ và quá tải; đơn cử như thực tiễn tại một số quốc gia trong khu vực từng ghi nhận 44% số vụ việc kéo dài từ 5 đến 10 năm mới bắt đầu xử lý, và các thủ tục kháng cáo mất từ 2 đến 3 năm. Nhằm khắc phục hạn chế này, các phương thức giải quyết tranh chấp thay thế, đặc biệt là Trọng tài và Hòa giải thương mại, đang trở thành lựa chọn ưu tiên của cộng đồng doanh nghiệp toàn cầu.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là làm thế nào để kết hợp sự linh hoạt, bảo mật và duy trì quan hệ đối tác của hòa giải với tính ràng buộc thi hành quốc tế của trọng tài. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa nền tảng lý luận về các phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án, đi sâu nghiên cứu cơ chế phối hợp đa tầng Trọng tài - Hòa giải - Trọng tài (Arb-Med-Arb) theo thực tiễn tiên tiến của Singapore, đồng thời đánh giá tính khả thi và đề xuất giải pháp ứng dụng mô hình này vào hệ thống pháp luật và thực tiễn thương mại tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao quát các chuẩn mực quốc tế từ cuối thế kỷ 19 đến năm 2019, tập trung phân tích đối chiếu giữa khung pháp lý Singapore và Việt Nam. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi mở ra giải pháp giúp các doanh nghiệp tiết kiệm từ 30% đến 50% chi phí tố tụng và rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp xuống dưới 6 tháng so với quy trình tố tụng kéo dài từ 2 đến 5 năm tại Tòa án.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết cốt lõi trong khoa học pháp lý hiện đại: Lý thuyết giải quyết tranh chấp thay thế (Alternative Dispute Resolution - ADR) và Lý thuyết thương lượng dựa trên lợi ích (Interest-Based Negotiation Framework). Mô hình nghiên cứu tập trung phân tích cấu trúc tố tụng đa tầng Arb-Med-Arb, trong đó quy trình trọng tài được khởi động để xác lập phạm vi tranh chấp, sau đó tạm đình chỉ để các bên bước vào giai đoạn hòa giải bảo mật; nếu hòa giải thành, thỏa thuận sẽ được Hội đồng trọng tài ghi nhận dưới dạng một phán quyết trọng tài có hiệu lực chung thẩm.

Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm nền tảng:

1. Hòa giải thương mại (Commercial Mediation): Phương thức giải quyết tranh chấp phi đối đầu do một bên thứ ba độc lập hỗ trợ các bên tự thỏa thuận, nhấn mạnh vào việc bảo toàn mối quan hệ hợp tác lâu dài.
2. Trọng tài thương mại (Commercial Arbitration): Cơ chế tài phán tư nhân, nơi trọng tài viên ban hành phán quyết có tính chất ràng buộc pháp lý bắt buộc dựa trên chứng cứ và quy định pháp luật.
3. Thỏa thuận trọng tài (Arbitration Agreement): Sự cam kết bằng văn bản giữa các bên nhằm đưa các bất đồng ra giải quyết trước Hội đồng trọng tài, loại trừ thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án.
4. Phán quyết trọng tài theo thỏa thuận (Consent Award): Văn bản tài phán ghi nhận kết quả hòa giải thành, mang đầy đủ giá trị cưỡng chế thi hành tương đương với một phán quyết trọng tài thông thường.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ các báo cáo quốc tế của UNCITRAL, Ngân hàng Thế giới (World Bank), Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), các quy tắc tố tụng của Trung tâm Trọng tài Quốc tế Singapore (SIAC), Trung tâm Hòa giải Quốc tế Singapore (SIMC), cùng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam như Luật Trọng tài thương mại năm 2010 và Nghị định số 22/2018/NĐ-CP về hòa giải thương mại.

Để củng cố giá trị thực tiễn, tác giả đã thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua phương pháp phỏng vấn chuyên sâu với cỡ mẫu gồm 12 chuyên gia đầu ngành, bao gồm 5 trọng tài viên quốc tế, 4 hòa giải viên thương mại và 3 luật sư tranh tụng cấp cao. Phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích (purposive sampling) được lựa chọn nhằm bảo đảm người tham gia sở hữu kinh nghiệm dày dặn trong việc xử lý các vụ việc thương mại quốc tế phức tạp. Luận văn áp dụng phương pháp phân tích luật học so sánh (Comparative Legal Analysis) kết hợp với phương pháp tổng hợp quy nạp. Lý do lựa chọn phương pháp này xuất phát từ việc Arb-Med-Arb là một mô hình mới mẻ tại Việt Nam, đòi hỏi phải đặt các quy định pháp luật trong nước vào hệ quy chiếu của các trung tâm tài phán phát triển để tìm ra khoảng trống pháp lý và giải pháp thích ứng tối ưu. Toàn bộ quá trình nghiên cứu được triển khai liên tục trong thời gian 6 tháng, hoàn thành và nghiệm thu vào tháng 1 năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình nghiên cứu và đối chiếu thực tiễn quốc tế đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

• Tỷ lệ thành công vượt trội của phương thức hòa giải: Dữ liệu quốc tế khẳng định hòa giải thương mại đạt tỷ lệ giải quyết thành công trên 67% tổng số vụ việc tham gia. Phương thức này giúp các bên tiết kiệm từ 40% đến 60% tổng chi phí so với việc theo đuổi toàn bộ tiến trình tranh tụng trọng tài hoặc tòa án.
• Hiệu quả xử lý tắc nghẽn từ tiền lệ Singapore: Trong lịch sử tư pháp đầu thập niên 1990, Tòa án Tối cao Singapore từng tồn đọng hơn 2.000 vụ việc và hơn 10.000 vụ án bị đình trệ kéo dài trên 10 năm. Việc thiết lập cơ chế ADR và tiên phong ban hành Giao thức SIAC-SIMC Arb-Med-Arb năm 2014 đã chuyển hóa Singapore thành trung tâm giải quyết tranh chấp hàng đầu, khống chế thời gian hòa giải trong quy trình đa tầng chỉ tối đa 60 ngày.
• Tính khả thi thi hành toàn cầu của phán quyết theo thỏa thuận: Thỏa thuận hòa giải thuần túy trong thực tế chỉ đạt tỷ lệ tự nguyện thi hành khoảng 50%, nhưng khi được chuyển hóa thành Phán quyết trọng tài (Consent Award) thông qua mô hình Arb-Med-Arb, phán quyết này được bảo đảm công nhận và cưỡng chế thi hành tại hơn 160 quốc gia theo Công ước New York năm 1958.
• Rào cản thể chế và nhận thức tại thị trường Việt Nam: Dù khung pháp lý bước đầu được hoàn thiện qua Luật Trọng tài thương mại năm 2010 và Nghị định số 22/2018/NĐ-CP, Việt Nam vẫn thiếu vắng quy chế phối hợp liên thông giữa các trung tâm trọng tài và trung tâm hòa giải. Hơn 90% tranh chấp thương mại trong nước vẫn xử lý đơn tầng hoặc chuyển giao sang Tòa án, gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tạo nên sự thành công của quy trình Arb-Med-Arb nằm ở cơ chế kết hợp hoàn hảo giữa quyền tự định đoạt mềm dẻo và quyền lực tài phán cưỡng chế. Bằng việc yêu cầu các bên nộp đơn khởi kiện trọng tài và trao đổi bản tường trình quan điểm ban đầu trước khi bước vào hòa giải, mô hình này ngăn chặn triệt để hành vi lợi dụng hòa giải để câu giờ hoặc thu thập chứng cứ bất chính. Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu quốc tế của Financier Worldwide (2018) và Basarkod & Altenkirch (2018), chứng minh rằng việc phác thảo rõ ranh giới pháp lý từ đầu giúp các bên có động lực thương lượng thực chất hơn.

Về mặt trực quan hóa, toàn bộ hệ thống dữ liệu so sánh có thể được tổng hợp thông qua một Bảng phân tích đa tiêu chí đánh giá mức độ đáp ứng mục tiêu của đương sự giữa Tòa án, Trọng tài và Hòa giải (theo thang đo từ 0 đến 3 điểm của USAID). Trong đó, tiêu chí tiết kiệm chi phí và giữ gìn quan hệ của Hòa giải đạt điểm tuyệt đối 3/3, tiêu chí bảo đảm phán quyết chung thẩm của Trọng tài đạt 3/3, trong khi Tòa án chỉ chiếm ưu thế ở tiêu chí thiết lập án lệ (3/3). Đồng thời, quy trình vận hành Arb-Med-Arb có thể biểu diễn qua Sơ đồ dòng chảy 4 giai đoạn logic:

1. Khởi kiện trọng tài và thành lập Hội đồng;
2. Tạm dừng thủ tục trọng tài để chuyển hồ sơ sang Trung tâm hòa giải trong thời hạn 30 đến 60 ngày;
3. Tiến hành phiên hòa giải với hòa giải viên độc lập;
4. Ban hành Phán quyết trọng tài theo thỏa thuận nếu hòa giải thành, hoặc khôi phục tố tụng trọng tài ban đầu nếu hòa giải thất bại.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hiện thực hóa mô hình Arb-Med-Arb tại Việt Nam, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Xây dựng và hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn cơ chế Arb-Med-Arb: Bộ Tư pháp phối hợp cùng Tòa án nhân dân tối cao rà soát, ban hành Thông tư hướng dẫn về việc công nhận phán quyết trọng tài trên cơ sở hòa giải thành, nâng tỷ lệ công nhận thỏa thuận hòa giải thành đạt chuẩn tư pháp lên mức 85%. Thời gian triển khai thực hiện trong giai đoạn 2020 - 2022.
• Thiết lập và chuẩn hóa Quy tắc tố tụng phối hợp liên chế định (Arb-Med-Arb Protocol): Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cùng Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) cần ký kết thỏa thuận hợp tác nghiệp vụ, ban hành quy tắc mẫu về chia sẻ dữ liệu vụ việc và ấn định khung thời gian hòa giải trong vòng 60 đến 90 ngày. Đặt mục tiêu xử lý thí điểm từ 15 đến 25 vụ tranh chấp thương mại quốc tế theo cơ chế này trong giai đoạn 2021 - 2023.
• Tổ chức đào tạo và cấp chứng chỉ chuẩn hóa cho đội ngũ hòa giải viên, trọng tài viên: Liên đoàn Luật sư Việt Nam cùng các trường đại học chuyên ngành luật triển khai các chương trình bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng điều phối hòa giải và đạo đức nghề nghiệp đa tầng. Mục tiêu đào tạo đạt chuẩn chuyên môn quốc tế cho ít nhất 200 hòa giải viên và 150 trọng tài viên trong lộ trình từ năm 2020 đến 2025.
• Phổ biến và khuyến khích doanh nghiệp áp dụng điều khoản mẫu Arb-Med-Arb trong hợp đồng: Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng các Hiệp hội ngành hàng xuất nhập khẩu đẩy mạnh truyền thông lợi ích của phương thức giải quyết đa tầng, phấn đấu đạt tỷ lệ 30% doanh nghiệp xuất nhập khẩu quy mô vừa và lớn lồng ghép điều khoản mẫu Arb-Med-Arb vào hợp đồng thương mại quốc tế trong giai đoạn 2022 - 2026.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham chiếu thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Bộ Tư pháp, Ủy ban Tư pháp của Quốc hội): Cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn quốc tế để nghiên cứu, đề xuất sửa đổi Luật Trọng tài thương mại năm 2010, hoàn thiện khung pháp lý về các phương thức ADR tại Việt Nam.
• Các tổ chức trọng tài và trung tâm hòa giải thương mại (VIAC, VMC, TRACENT): Tiếp cận mô hình quản trị tố tụng hiện đại từ Singapore để xây dựng bộ Quy chế Arb-Med-Arb chuẩn hóa, thiết lập cơ chế phân tách minh bạch giữa vai trò hòa giải viên và trọng tài viên trong cùng một vụ việc.
• Cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các nhà đầu tư nước ngoài: Nắm bắt công cụ phòng ngừa rủi ro pháp lý hữu hiệu, giúp tiết kiệm từ 40% chi phí pháp lý và duy trì quan hệ đối tác kinh doanh thông qua việc chủ động lựa chọn điều khoản giải quyết tranh chấp tối ưu.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Luật Thương mại quốc tế: Bổ sung nguồn tài liệu học thuật chuyên sâu về pháp luật ADR, phục vụ trực tiếp cho việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu các học phần Luật Thương mại quốc tế và Kỹ năng đàm phán hợp đồng.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình Arb-Med-Arb khác gì so với mô hình Med-Arb truyền thống?
Trong mô hình Med-Arb, các bên tiến hành hòa giải trước khi khởi kiện trọng tài, dễ dẫn đến việc thiếu thông tin vụ việc hoặc lợi dụng hòa giải để trì hoãn. Ngược lại, Arb-Med-Arb yêu cầu khởi kiện trọng tài trước để xác lập hồ sơ chứng cứ, sau đó tạm dừng chuyển sang hòa giải tối đa 60 ngày, giúp các bên thương lượng nghiêm túc trên nền tảng pháp lý rõ ràng.

Tại sao thỏa thuận hòa giải trong Arb-Med-Arb lại có giá trị cưỡng chế thi hành cao hơn hòa giải độc lập?
Biên bản hòa giải thương mại độc lập thường chỉ mang tính chất hợp đồng dân sự và phụ thuộc vào sự tự nguyện của các bên. Trong Arb-Med-Arb, kết quả hòa giải thành được Hội đồng trọng tài ghi nhận dưới hình thức Phán quyết trọng tài theo thỏa thuận, có giá trị cưỡng chế thi hành toàn cầu tại hơn 160 quốc gia theo Công ước New York năm 1958.

Một chuyên gia có thể đồng thời làm Trọng tài viên và Hòa giải viên trong cùng một vụ việc Arb-Med-Arb không?
Để bảo đảm tính khách quan và bảo mật, giao thức chuẩn quốc tế quy định hòa giải viên và trọng tài viên phải là hai cá nhân hoàn toàn độc lập. Hòa giải viên không được tiếp tục tham gia Hội đồng trọng tài nếu phiên hòa giải thất bại, trừ khi có sự đồng ý bằng văn bản rõ ràng của tất cả các bên tham gia tranh chấp.

Trường hợp các bên không đạt được thỏa thuận hòa giải trong giai đoạn Med thì quy trình tiếp theo sẽ diễn ra như thế nào?
Nếu quá trình hòa giải không đem lại kết quả trong thời hạn quy định từ 30 đến 60 ngày, trung tâm hòa giải sẽ gửi thông báo đóng phiên hòa giải. Vụ việc ngay lập tức được chuyển trả lại cho Hội đồng trọng tài đã thành lập ban đầu để tiếp tục quy trình xét xử tranh tụng và ban hành phán quyết chung thẩm bắt buộc.

Doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để đưa điều khoản Arb-Med-Arb vào hợp đồng thương mại quốc tế?
Doanh nghiệp chỉ cần đưa điều khoản mẫu Arb-Med-Arb do các tổ chức tài phán uy tín phát hành vào mục giải quyết tranh chấp của hợp đồng. Điều khoản này cần chỉ định rõ trung tâm trọng tài quản lý, trung tâm hòa giải phối hợp, ngôn ngữ tố tụng, địa điểm giải quyết và luật áp dụng cho quan hệ hợp đồng.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện cơ sở lý luận về các phương thức ADR, khẳng định Arb-Med-Arb là bước tiến hóa tất yếu giúp dung hòa lợi ích thương mại và hiệu lực cưỡng chế pháp lý.
• Nghiên cứu làm rõ bài học kinh nghiệm từ mô hình SIAC-SIMC của Singapore, chứng minh khả năng xử lý dứt điểm trên 67% tranh chấp ngay tại giai đoạn hòa giải mà vẫn bảo đảm giá trị thi hành phán quyết quốc tế.
• Đánh giá đúng thực trạng pháp luật Việt Nam, chỉ ra những khoảng trống thể chế sau khi ban hành Nghị định số 22/2018/NĐ-CP và nhu cầu bức thiết của việc liên thông tố tụng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về thể chế, quy tắc nghiệp vụ, đào tạo hơn 350 chuyên gia tư pháp và nâng cao nhận thức doanh nghiệp trong giai đoạn 2020 - 2025.
• Cung cấp định hướng chiến lược giúp doanh nghiệp Việt Nam bảo vệ tối đa quyền lợi kinh tế trong bối cảnh thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Để đón đầu xu thế hội nhập kinh tế toàn cầu, các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức bổ trợ tư pháp cần nhanh chóng ban hành quy chế phối hợp mẫu, đồng thời khuyến khích cộng đồng doanh nghiệp chủ động áp dụng cơ chế Arb-Med-Arb nhằm tối ưu hóa chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING FOREIGN TRADE UNIVERSITY ARB-MED-ARB MODEL: INTERNATIONAL PRACTICE AND APPLICABILITY IN VIETNAM Major: Economics Specialization: International Trade Policy and Law Code: 8310106 Full Name: Le Hong Nhung Supervisor: Assoc. Nguyen Minh Hang, Ha Noi, 2019 n STATEMENT OF ORGINAL AUTHORSHIP The master thesis “Arbitration-Med-Arb model: international practice and applicability in Viet Nam”, which was completed as a result of the course named Master of International Trade policy and Law, is the author‘s sole work with the best devotion, endeavor and hard-working period given. The author guarantee that the master thesis have been carried out in conformity with the thesis writing regulation and process issued by the Foreign Trade University n ACKNOWLEDGEMENT This thesis is the result of six months of researching. It is an interesting and learning experience.

In completing this thesis, the author would like to give my special thanks to many people for their significant help, contribution, and recommendations during my writing process. Foremost, special mentions and the most sincere thanks should belong to Associate Prof. Nguyen Minh Hang, my supervisor at Foreign Trade University. With her master knowledge and experiences, she helped me in writing this thesis.

I could not complete this thesis without her positive suggestions and guidance. Secondly, I would also like to give my thanks to the authors who provided me with valuable books for my thesis. My last appreciation is to the Faculty of Graduate Studies of Foreign Trade University for organizing such a meaningful master course and all the support, my family and my friends for their supports and encouragements. Hanoi, 15th January 2019 Le Hong Nhung n TABLE OF CONTENTS STATEMENT OF ORGINAL AUTHORSHIP ACKNOWLEDGEMENT LIST OF FIGURES & TABLES LIST OF ABBREVIATION SUMMARY OF THESIS RESEARCH RESULT INTRODUCTION.

Scope of study .8 CHAPTER 1: THEORETICAL FRAMEWORK. Alternative dispute resolutions. Methods and forms of ADR. ADR and litigation.

Rationale of mediation. Definition and process. Stages of commercial mediation. Types of commercial mediation.

International organization’s activities for commercial mediation. Advantages and disadvantages of commercial mediation. Rationale of arbitration. Definition and process.

Stages of commercial arbitration. Forms of commercial arbitration. Benefits and drawbacks of commercial arbitration. The key differences between mediation and arbitration.

The understanding of arb-med-arb model .39 CHAPTER 2: INTERNATIONAL EXPERIENCE ON APPLYING ARB- MED-ARB MODEL: STUDY OF SINGAPORE. Singapore’s development in mediation and arbitration. Singapore’s development in mediation. Singapore’s development in arbitration.

Singapore's Arb-Med-Arb model. SIAC-SIMC Arb-Med-Arb Protocol. Procedure of Singapore’s Arb - Med - Arb model. Advantages of Arb - Med – Arb .55 CHAPTER 3: APPLICABILITY OF AMA MODEL IN VIET NAM AND RECOMMENDATIONS.

Vietnam’s approach on applying Arb – Med - Arb model. Vietnam economy review. Vietnam development in commercial mediation and arbitration. Arb-Med-Arb applicability in Viet Nam and issues.

Recommendations for Viet Nam. For associations and enterprises. Limitation of research .93 n LIST OF FIGURES & TABLES Table 1.1: Comparing ADR and Court Procedure .1: Commercial mediation process .1: Circumstances to use commercial mediation .1: Commercial arbitration process .2: Comparison Between Arbitration & Mediation .1: Total Number of New Cases Handled by SIAC (2006-2016) .2: Procedure of Singapore Arb-Med-Arb model .1: Advantages of Mediation versus Arbitration .3: Advantages of Arb-Med-Arb .4: Newly established enterprises of May from 2014 – 2018 .1: Viet Nam’s Arb-Med-Arb model (expected).75 n LIST OF ABBREVIATION ADR Alternative Dispute Resolution AMA Arbitration-Mediation-Arbitration ARB-MED-ARB Arbitration-Mediation-Arbitration CMC Community Mediation Centres FDI Foreign Direct Investment HKMAAL Hong Kong Mediation Accreditation Association Limited ICC International Chamber of Commerce PD Practice Direction on Mediation PDRC Primary Dispute Resolution Centre SMC Singapore Mediation Center SIAC Singapore International Arbitration Center SICC Singapore International Commercial Court SIMC Singapore International Mediation Center SIMI Singapore International Mediation Institute TRACENT Ho Chi Minh City Commercial Arbitration Center UN United Nations UNCITRAL United Nations Commission on International Trade Law VIAC Vietnam International Arbitration Center n VMC Vietnam Mediation Center WB World Bank WTO World Trade Organization n SUMMARY OF THESIS RESEARCH RESULT The thesis ―Arb-Med-Arb model: international practice and applicability in Vietnam‖ focuses on giving recommendation on how Vietnam can apply the experiences of developed jurisdiction around the world, which in this study are Hong Kong, US, especialy Singapore in order to improve the country‘s commercial dispute resolution context. In general, Vietnam‘s alternative dispute resolutions on commercial dispute in general is still limited.

In addition, the commercial mediation activities is scattered between arbitration center national wide without a uniform Mediation and Arbitration Act until the recent Decree No. 22/ND-CP about commercial mediation that have been issued in April 2018 and Law on commercial arbitration issued in June 2010. Despite a remarkable movement, Vietnam regulation still possessed many drawback regarding the code of conduct for mediators and arbitrators. The solutions which have been found in the study of the three developed dispute settlement hubs of the world shall help to attract the interest of Vietnam enterprises on using multitiered-clause Arbitration - Mediation - Arbitration to sellte disputes, improving the standard and conduct of mediator and arbitrator, fortify the enforceability of the mediation settled agreement and arbitration award.

Rationale An era of connection and cooperation is the way people usually call the 21st century. An outburst of a smartphone or high-tech computer for instance would imply that its parts are collected and produced in different countries. These components are then assembled into the final product and distributed over the world. That is international trade at its absolute finest.

Powering such international trade are complex technologies which have reduced the obstacles for global advertising, near-instant global communication, prompt product and services delivery. In conclusion, the term ―globalism‖ has been reconceptualized by technology. There are however features of globalism where technology cannot assist (at least not yet). Since the characteristics of international businesses, the contracts signed between the sides are generally quite sophisticated, consisting of a expansive heavily negotiated clauses regarding to each party‘s commercial requirements.

In addition to trade terms, parties‘ awareness of the need to have a well-written dispute settlement clause are increasing. Go along with the development of technology, the mechanisms for resolving dispute have not stayed immovable and have gradual developed to dedicate to globalism as much as achievable. In this field, arbitration has been found an ideal substitute to the traditional court procedures. Generally, arbitrations are supposed more efficient and flexible than courts, while the parties are offered confidentiality.

The enforcement is another enormous advantage of arbitration. In particular, an arbitration awards are more readily enforceable than judgment from foreign court. The question that people are finding the key is: are we on the top of the progression for dispute settlement clauses? Can arbitration clauses (or any substitute dispute resolution clauses) still be refined? The Singapore International Arbitration Centre (SIAC) and Singapore International Mediation Centre (SIMC) assuredly realize that fact. Altogether, the SIAC and SIMC have requested to bring n 2 up a nontraditional dispute settlement model compositing the advantages of arbitration and mediation clauses, whose name is the Singapore Arb-Med-Arb Protocol (― AMA Protocol‖).

The AMA Clause allows parties to choose to settle disputes by method of arbitration to deal with their differences or by mediation before reaching arbitration. A multi-tiered clause is considered as a form of arbitration clause which combines mediation and arbitration proceedings in order to increase the chance of settling disputes between the parties via goodwill and positive discussions and to inspire constructive negotiations before a fully-completed arbitration procedure. In this thesis, the author would like to look into this new approach to settle disputes and see what advantages AMA could have for the parties. Moreover, the author also want to show the key points for question: ―Can Vietnam be able to apply this model to resolve the disputes in the future?‖.

Consequently, being a Master student majoring in International Trade Policy and Law, for the desire to devote my knowledge to the better Vietnam‘s dispute settlement, so as to keep pace with the global standards, the author selected the topic: “Arb-Med-Arb model: international practice and applicability in Vietnam”. Literature review Although commercial mediation and arbitration have long developing journey all over the world, Vietnam‘s mediation and arbitration is still inexperienced and the term is new to some extent. Especially, Arbitration - Mediation - Arbitration model has ever been researched thoroughly as well as applied in Viet Nam. As a result, the study‘s subject is quite new and there has not been any same or analogous topic up to the moment that the author has finished the paper.

The author would like to review some experiential researches from both Vietnamese and foreign sources as follows: - Nguyen Trung Nam, Trinh Nguyen (2017) – “Mediation – arbitration in commercial and construction disputes” is a research about the issues in the circumtances of construction dispute settlement under Viet Nam‘s laws and n 3 point out some recommendations, composing mediation‘s applying methods, in the context of Viet Nam, combining the other ADR procedures so as to require a multi-tiered dispute settlement mechanism, or in the unique form of Arb-Med-Arb innovated in Singapore, in order to promote the efficiency and enforceability of the dispute settlement way in construction conflict via the improvements of commercial mediation, from the past to recent situation. The major acknowledgement of this paper is the information about the issues relating to construction disputes in Viet Nam. - Financier Worldwide Magazine (2018) – “Arb-med-arb in cross-border disputes”: in this study, the authors pointed out the simple idea behind multi-tiered dispute resolution is to provide several possible avenues to dispute settlement within one dispute resolution procedure. The result is a mechanism that combines various dispute resolution methods, such as mediation and arbitration, in different ways.

In addition, the researcher also stated some advantages and limitations of the AMA Protocol. - Bryan Cave Leighton Paisner team (2015) – “Singapore’s new “Arb- Med-Arb” protocol: a positive development?” is a sientific article that study how the SIMC - SIAC protocol works and consider the benefits and downsides of attaching one of Singapore‘s newest dispute settlement methods to commercial contracts. - Anindya Basarkod and Dr. Markus Altenkirch (2018) – “Arb-Med-Arb: what is it and how can it help the parties to solve their disputes efficiently?” is a paper looking into Arbitration - Mediation - Arbitration as a new approach to resolve disputes and show what advantages Arbitration - Mediation - Arbitration could have for the conflict sides.

- Daniel Chong, Sharon Lin, (2018) - “Arb-Med-Arb: Connecting the Dots between Arbitration and Mediation”: in this study, the authors pointed out some key aspects of ―Arb-Med-Arb‖, the differences between arbitration and mediation. In addition, the reason why people should use n 4 Arb-Med-Arb to solve the dispute and a sample of Arb-Med-Arb clause are also mentioned in this research. My review will not explore all aspects of disputes resolution but focus on the which main points have been mentioned in the above articles or studies. Most of the above research define the Arb-Med-Arb model and show some main advantages but does not mention the method used to apply AMA in Asian country such as Viet Nam.

Although the study named “Mediation – arbitration in commercial and construction disputes”by Nguyen Trung Nam, Trinh Nguyen (2017) showed the issues in the circumtances of construction dispute settlement under Viet Nam‘s laws and point out some recommendations, the definition, characteristics and important advantages of Arb-Med-Arb are not mentioned here. In short, up to now, there has not been any comprehensive study researched on all-sided Arb-Med-Arb model and the method that used to apply this multi-tiered dispute settlement mechanism in Viet Nam. My contribution will highlight the advantages of this dispute resolution method in general (not focus on any specific field) and answer the question: ―How can we apply Arb-Med-Arb in Viet Nam?‖. Research questions There are some key questions of this study including: ―What is Arb – Med - Arb protocol?