Đặt vấn đề Bạch đàn (Eucalyptus spp.), thuộc họ Sim (Myrtaceae), có nguồn gốc tập trung ở Australia và một số nước như New Guinea, Indonesia, Philippines. Trên thế giới có hơn 700 loài bạch đàn khác nhau phân bố ở khắp các nước lục địa Châu Á, các nước nhiệt đới, cận nhiệt đới, Châu Phi, khu vực Địa Trung Hải, miền nam Châu Âu, khu vực nam và trung Châu Mỹ. Còn theo Lê Văn Truyền và cộng sự (2016)[1] thì bạch đàn có 800 loài khác nhau. Cây bạch đàn không phải là loại cây mọc tự nhiên ở Việt Nam, chúng được đem về trồng ở nước ta vào khoảng năm 1950 và cho thấy một số loài rất thích hợp với thổ nhưỡng và khí hậu của Việt Nam, nhất là có thể trồng tập trung thành rừng thuần loài hay trồng phân tán từ vùng đồng bằng cho đến các vùng bình nguyên và cao nguyên.
Bạch đàn là cây trồng chủ yếu để lấy gỗ, nguyên liệu làm giấy, dăm hay trồng lấy bóng mát. Tinh dầu từ lá của một số loài bạch đàn cũng có thể dùng để chữa một số loại bệnh. Bạch đàn sinh trưởng nhanh, luân kì khai thác ngắn (7 - 10 năm) thích hợp với nhiều vùng sinh thái, nhiều loại hình khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới, không kén đất, lại cho năng suất cao 18- 20m3/ha/năm (Nguyễn Việt Cường, 2009)[2]. Trong những năm gần đây, diện tích rừng trồng bạch đàn chiếm một tỷ trọng lớn trong tổng diện tích rừng trồng của Việt Nam.
Với diện tích khoảng 350.000 ha (Phạm Quang Thu, 2016)[3], bạch đàn là một trong những cây trồng chính tại Việt Nam. Tuy nhiên, trước sự gia tăng nhanh về mặt diện tích, cũng như các dòng bạch đàn khiến cho các rừng trồng bạch đàn xuất hiện nhiều loại bệnh mới mức độ nghiêm trọng hơn cho cây con và rừng trồng (Phạm Quang Thu, 2016)[3], h 2 gây thiệt hại không nhỏ ở tại Hà Nội và các tỉnh khác trong cả nước. Việc nghiên cứu, ứng dụng và phát triển các loại giống cây trồng có khả năng kháng bệnh sinh trưởng tốt có giá trị kinh tế cao chiếm vị trí quan trọng trong việc phục hồi diện tích rừng. Ở một số vườn ươm cây con bạch đàn trọng điểm đã xuất hiện những triệu chứng bệnh loét thân, đốm lá.
Những lá bị bệnh hình thành các u nhỏ, trên bề mặt lá sần sùi và cành nhỏ, ngọn cây bị khô héo sau đó mọc lên các chồi và lá non có kích thước rất nhỏ vào cuối mùa mưa. Với tỷ lệ và mức độ bị bệnh rất khác nhau gây ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng và chất lượng cây con, thậm chí làm chết cây. Các sinh vật gây bệnh đã được xác định là nấm Pseudoplagiostoma eucalypti (Nông Phương Nhung et al. Nghiên cứu về bệnh loét thân đốm lá ở cây bạch đàn là rất cần thiết, có ý nghĩa cả về lý luận khoa học và thực tiễn.
Từ đó tìm ra giải pháp quản lý hiệu quả loài nấm gây bệnh này nhằm hạn chế sự lây lan trên diện rộng ở Việt Nam. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu Xác định được tính gây bệnh của các chủng nấm gây bệnh loét thân, đốm lá bạch đàn. Xác định được biện pháp phòng trừ vật gây bệnh loét thân, đốm lá cây bạch đàn ở giai đoạn vườn ươm.
Xác định được tính chống chịu bệnh của một số giống bạch đàn đối với nấm gây bệnh loét thân, đốm lá 1. Yêu cầu của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Củng cố kiến thức đã học, bổ sung kiến thức chuyên môn. - Nắm được phương pháp nghiên cứu về nấm gây bệnh trên cây trồng lâm nghiệp.
h 3 - Việc nghiên cứu đề tài là cơ sở để đề xuất các biện pháp phòng trừ bệnh loét thân, đốm lá trên cây bạch đàn ở giai đoạn vườn ươm. - Biết cách tổng hợp, phân tích để viết báo cáo nghiên cứu khoa học. Ý nghĩa trong thực tiễn - Qua quá trình thu thập số liệu giúp tôi học hỏi và làm quen với thực tế sản xuất và khoa học. - Qua những đánh giá cụ thể về bệnh hại chúng ta có thể tìm ra được các giải pháp cụ thể nhằm hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của bệnh hại đến sản xuất cây giống trong lâm nghiệp.
- Làm cơ sở và tài liệu cho những đề tài và nghiên cứu có liên quan. h 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu Hiện nay diện tích rừng sản xuất tăng lên dẫn đến khả năng xuất hiện các loài bệnh hại làm giảm năng suất và chất lượng rừng. Gần đây một số rừng trồng bạch đàn trọng điểm ở miền bắc xuất hiện những cây bị đốm lá khô ngọn gây chết ở cây và loét thân cành ở rừng trồng, bệnh rất khó phát hiện trong giai đoạn đầu.
Các mẫu bệnh được Trung tâm Nghiên cứu Bảo vệ rừng Viện Khoa học Lâm Nghiệp giám định là do Nấm (Cryptosporiopsiseucalypti , Cylindrocladium quinqueseptatum ,Cryphonectriacubensis, và Coniothyriumzuluence,) gây ra. Đối với cây bạch đàn ở giai đoạn vườn ươm thường bị bệnh bị loét thân, đốm lá do Nấm Pseudoplagiostoma eucalypti (Nguyễn Minh Chí et al. Các giải pháp quản lý bệnh hại cây con ở giai đoạn vườn ươm cũng như ở rừng trồng đã được đề xuất sử dụng thuốc hóa học, chế phẩm sinh học và biện pháp kỹ thuật canh tác (Blaedow et al., 2010[16]; Nguyễn Minh Chí et al., 2016[5]; Xiang et al. Để giảm thiểu ảnh hưởng của bệnh loét thân, đốm lá cây con bạch đàn, đề tài sẽ nghiên cứu các loại thuốc hóa học, thuốc sinh học và đánh giá tính chống chịu của các giống bạch đàn làm cơ sở để đề xuất các biện pháp phòng trừ.
Tình hình nghiên cứu trên thế giới và trong nước 2. Tình hình nghiên cứu bạch đàn trên thế giới 2. Một số loại bệnh hại cây bạch đàn Những năm gần đây, dịch bệnh hại cây trồng lâm nghiệp thường xuyên xảy ra, gây tổn thất không nhỏ cho sản xuất của các nước trên thế giới. Nấm Ceratocystis fimbriata gây chết héo hàng loạt rừng trồng bạch đàn ở Brazil, Uruguay và các nước vùng Trung Phi(Roux et al.
sublaevis gây bệnh chết héo bạch đàn deglupta ở Ecuador (Van Wyk et al. cercfabiensis gây bệnh chết héo rừng trồng bạch đàn tại Trung Quốc (Liu et al. Triệu chứng điển hình của bệnh chết héo bạch đàn do nấm Ceratocystis sp. là trên vỏ của thân cây hoặc cành cây bị bệnh có những vết loét, thâm hoặc vết lõm.
Vỏ và gỗ xung quanh vết bệnh thường bị chuyển màu nâu đen hoặc xanh đen, có thể chảy nhựa. Khi cây bị bệnh, tán lá bắt đầu héo từ trên ngọn xuống và sau đó cây sẽ bị chết. Đặc điểm hiển vi của nấm Ceratocystis sp. gây bệnh chết héo bạch đàn được so sánh với các loài nấm khác như C.
manginecans gây bệnh cho keo ở Việt Nam và C. cercfabiensis gây bệnh cho bạch đàn ở trung quốc (Nguyễn Minh Chí et al. Bệnh đốm lá và rụng lá là những vấn đề chính cho rừng trồng bạch đàn ở Thái Lan. Bệnh này được ghi nhận là do Cryptosporiopsis eucalypti.
Tuy nhiên, loại nấm này đã được đánh giá và xác định lại là Pseudoplagiostoma eucalypti bằng cách sử dụng các đặc tính phân tử và hình thái học). eucalypti cũng là nguyên nhân gây bệnh đốm lá bạch đàn robusta ở Đài Loan (Wang et al. Nấm Cylindrocladium quinqueseptatum là loại nấm gây bệnh cháy lá, khô cành và ngọn bạch đàn nguy hiểm. Phân bố rộng trên khắp các rừng trồng bạch đàn trên thế giới.
Triệu chứng của bệnh: Các lá bị nhiễm bệnh có các vùng bị biến màu, thường là màu nâu hoặc xám, xung quanh mép của tổ chức bị bệnh thường có vết mờ. Những diện tích này phát triển rộng sau đó ngả màu nâu, lá bị chết và rụng. Có thể nhìn thấy sợi nấm màu trắng và khối bào tử nấm trên lá và chồi bị nhiễm bệnh bằng kính lúp cầm tay. Bệnh có thể phát triển cả tán lá những phần dưới thường bị nhiễm nặng hơn.
Bệnh có 3 triệu chứng điển hình như sau: Cháy lá, lúc đầu chỉ một vài điểm của phiến lá ở một số lá sát mặt đất sau lan rộng toàn bộ lá rồi rụng, chết đầu ngọn và đốm đen ở thân cây con sau đó toàn bộ cây bị chết. Đối chiếu với chuyên h 6 khảo Cylindrocladium nấm gây bệnh cháy lá, khô cành, ngọn bạch đàn có tên là: Cylindrocladium quinqueseptatum (Boedijn & Reitsma, 1950)[27], thuộc Họ: Moniliaceae, Bộ: Hyphomycetales, Lớp: Hyphomycetes, ngành phụ nấm bất toàn: Deuteromycetes. Đặc biệt đối với rừng trồng bạch đàn được gây trồng ở những vùng có lượng mưa trung bình năm cao. Chúng thường phát sinh phát triển và gây bệnh cho các loài bạch đàn ở những nơi có lượng mưa bình quân năm cao thường trên 1.800mm, nhưng có kèm thêm điều kiện là những vùng này phải có ít nhất 2 tháng liên tiếp có lượng mưa bình quân của mỗi tháng lớn hơn 350 mm và nhiệt độ tối thấp của tháng lạnh nhất không xuống dưới 100C.
(Phạm Quang Thu et al. Nấm Cryptosporiopsis eucalypti gây bệnh đốm lá, khô ngọn và loét thân trên một số loài bạch đàn ở rất nhiều nước, chủ yếu các nước vùng nhiệt đới ẩm, như ở Indonesia, Braxin (Fereira et al., 1998) Thái Lan, Lào, Trung Quốc, Sri Lanka, Hawaii (Old.l, 1994; Booth et al., 2000) và New Zealand (Gadgil. Dick et al. Ngoài ra còn gây bệnh đốm lá bạch đàn ở Úc, Ấn Độ và Mỹ (Sankaran et al., 1995; Old et al.
Trong khi đó điều kiện khí hậu thuận lợi cho sự phát sinh, phát triển và gây bệnh của nấm bệnh Cryptosporiopsis eucalypti lại có biên độ rất rộng. Nấm có thể phát sinh phát triển trên các vùng có lượng mưa bình quân năm rất thấp đến những vùng có lượng mưa cao, thường trong giới hạn 700mm-2. Loài nấm này thường xâm nhiễm vào cành và thân xuyên qua lớp vỏ, phá hủy, làm chết cành và ngọn cây từ vị trí nấm xâm nhiễm. Cây ở mọi lứa tuổi đều có thể bị nấm xâm nhiễm.
Ở Việt Nam, nấm C. eucalypti được đánh giá là một trong những loài sinh vật bệnh gây hại nguy hiểm nhất đối với rừng trồng bạch đàn. Khi gây bệnh trên cây bạch đàn, nó gây ra triệu chứng điển hình trên lá cây là đốm lá, đôi khi các lá bị bệnh hình thành các u nhỏ, trên bề mặt lá sần sùi, làm cho lá h 7 bị rụng, khi tấn công lên cành hoặc ngọn bạch đàn nó làm cho cành ngọn bị khô héo, sau đó mọc lên các chồi và lá non với kích thước rất nhỏ vào cuối mùa mưa, đôi khi còn làm cho ngọn và cành ngọn bị chết (Phạm Quang Thu et al.