MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Rau xanh là nhu cầu không thể thiếu đƣợc trong cơ cấu bữa ăn hàng ngày của con ngƣời trên khắp hành tinh. Đặc biệt khi lƣơng thực và các thức ăn giàu đạm đã đƣợc đảm bảo thì yêu cầu về số lƣợng và chất lƣợng rau lại càng gia tăng nhƣ một nhân tố tích cực trong cân bằng dinh dƣỡng và kéo dài tuổi thọ, rau cung cấp cho cơ thể những chất quan trọng nhƣ: Protein, lipit, muối, axit hữu cơ, chất thơm và đặc biệt rau có ƣu thế hơn các cây trồng khác về vitamin, A,B1,B2,C,E…và các chất khoáng Ca, Fe…thông qua bữa ăn hàng ngày của mỗi ngƣời. Đó là những chất cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của cơ thể.
Trong quyết định 6182/1999/QĐ/TTG của thủ tƣớng chính phủ phê duyệt “Đề án phát triển rau, quả và hoa cây cảnh thời kỳ 1999 - 2010” [26], đã xác định mục tiêu phấn đấu đạt mức tiêu thụ bình quân đầu ngƣời 85kg rau/năm, kim ngạch xuất khẩu đạt mức tiêu thụ 960 triệu USD/năm. Dƣa chuột bao tử là một trong số những cây đƣợc ƣu tiên phát triển ở nhiều địa phƣơng. Dƣa chuột bao tử là loại rau ăn quả có thời gian sinh trƣởng ngắn trồng đƣợc nhiều vụ trong năm, đồng thời lại có tiềm năng năng suất cao (trung bình đạt 25 - 32 tấn/ha) nên dƣa chuột bao tử là một trong những loại rau chủ lực trong cơ cấu thâm canh tăng vụ nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trên đơn vị diện tích, tăng thu nhập cho ngƣời lao động. Dƣa chuột bao tử đƣợc sử dụng làm nguyên liệu cho các nhà máy chế biến xuất khẩu và trong các bữa ăn hàng ngày với nhiều hình thƣc chế biến nhƣ: ăn tƣơi, muối mặn, đóng hộp, dầm giấm…làm phong phú và tăng chất lƣợng rau ăn hàng ngày và tăng nguồn thu ngoại tệ, đồng thời giải quyết đƣợc việc làm cho ngƣời lao động.
c 2 Vì vậy bón phân là một biện pháp làm tăng năng suất cây trồng để đáp ứng nhu cầu của con ngƣời. Trong vài thập niên gần đây phân hóa học chiếm lĩnh chủ yếu trong các loại phân đƣợc sử dụng trong sản xuất nông nghiệp của hầu hết các nƣớc trên thế giới. Trong khi đó Việt Nam lại là một trong những nƣớc nhập khẩu phân bón nhiều hàng năm chúng ta đã nhập khẩu 90 - 93% Đạm, 30 - 35% lƣợng phân lân, 100% lƣợng phân kali (Đƣờng Hồng Dật 2003) [3]. Tuy vậy phân bón vẫn bị ngƣời dân sử dụng một cách lãng phí do kiến thức do chƣa hiểu hết tác dụng của phân bón hợp lý.
Chính vì vậy hiện nay hiệu suất sử dụng phân đạm chỉ ở mức 35 - 40% phân lân và kali chỉ đạt 50% (Đƣờng Hồng Dật 2003) [3]. Sử dụng phân hóa học liên tục, không hợp lý cân đối dẫn đến dƣ lƣợng NO3- tồn dƣ trong các sản phẩm nông sản cao gây ra nhiều ảnh hƣởng tới sức khỏe của ngƣời tiêu dùng. Hàm lƣợng NO3- trong rau quả đƣợc coi là một chỉ tiêu quan trọng để đánh giá rau sạch do một số tổ chức quốc tế một số nƣớc quy định hàm lƣợng NO3- đó cũng là tiêu chuẩn để đánh giá chất lƣợng rau xuất nhập khẩu. Ở nƣớc ta đây cũng là chỉ tiêu khiến cho ngành xuất khẩu rau phải điêu đứng.
Xuất phát từ những vấn đề trên và để đáp ứng đƣợc cho nhu cầu của thực tiễn sản xuất để góp phần vào việc tìm hiểu nâng cao hiệu quả sửa dụng của phân bón nói chung và phân Đạm nói riêng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài: “ Nghiên cứu ảnh hưởng của lượng phân Đạm đến năng suất và hàm lượng NO3- trong dưa chuột bao tử vụ Đông năm 2016 tại Thái Nguyên”. Mục tiêu nghiên cứu Xác định liều lƣợng đạm bón phù hợp cho dƣa chuột bao tử đạt năng suất cao và hiệu quả kinh tế cao nhƣng hàm lƣợng NO3- dƣới ngƣỡng cho phép. Yêu cầu của đề tài - Đánh giá đƣợc ảnh hƣởng của phân đạm tới khả năng sinh trƣởng của dƣa chuột bao tử vụ Đông năm 2016 tại Thái Nguyên. c 3 - Đánh giá đƣợc ảnh hƣởng của phân đạm tới các yếu tố cấu thành năng suất của dƣa chuột bao tử vụ Đông năm 2016 tại Thái Nguyên.
- Đánh giá đƣợc ảnh hƣởng của lƣợng đạm đến hàm lƣợng NO3- trong dƣa chuột bao tử vụ Đông năm 2016 tại Thái Nguyên. - Đánh giá đƣợc ảnh hƣởng của lƣợng đạm đến mức độ biểu hiện sâu bệnh hại dƣa chuột bao tử vụ Đông năm 2016 tại Thái Nguyên. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học của đề tài - Thực hiện đề tài giúp sinh viên tiếp cận đƣợc với công tác nghiên cứu khoa học, áp dụng những kiến thức đã học vào thực hiện đề tài một cách có hiệu quả.
Qua đó giúp sinh viên nâng cao trình độ chuyên môn và phƣơng pháp nghiên cứu ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài - Kết quả nghiên cứu của đề tài giúp tìm ra đƣợc mức đạm bón thích hợp nhất cho cây dƣa chuột bao tử nhằm nâng cao năng suất mà hàm lƣợng NO3- trong sản phẩm không vƣợt quá ngƣỡng cho phép và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho ngƣời sản xuất. c 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài Trong sản xuất cần nắm vững các đặc trƣng và đặc tính của giống để từ đó có các biện pháp kỹ thuật tác động thích hợp để mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Bón phân là một trong những biện pháp làm tăng năng suất cây trồng để đáp ứng nhu cầu của con ngƣời.Trong vài thập niên gần đây, phân hóa học chiếm lĩnh chủ yếu trong các loại phân đƣợc sử dụng trong sản xuất nông nghiệp của hầu hết các nƣớc trên thế giới. Khi bón phân phải kết hợp phân bón vô cơ và phân bón hữu cơ thì mới phát huy đƣợc hiệu quả cao và bền vững. Cùng với cuộc cách mạng xanh về giống, nền nông nghiệp thâm canh ra đời đã vận dụng tối đa tác dụng của phân bón đặc biệt là phân vô cơ. Tuy nhiên bón nhiều phân chƣa hẳn đã tốt, nồng độ hóa học cao có thể gây hại đối với cây trồng đồng thời ảnh hƣởng xấu tới môi trƣờng và sức khỏe con ngƣời, cây trồng cũng nhƣ các sinh vật khác, cơ thể có những giới hạn đó cơ thể bị hủy hoại.
Bón một lƣợng phân lớn vƣợt quá nhu cầu của cây còn gây ra lãng phí tồn dƣ trong đất và sản phẩm tăng. Trong mấy thập kỷ qua năng suất cây trồng đã không ngừng tăng lên ngoài vai trò của giống mới phân bón cũng có vai trò quyết định. FAO đã tổng kết phân bón không cân đối làm giảm hiệu suất sử dụng 20 - 50% (Nguyễn Ngọc Nông 1999) [9]. Bón phân vô cơ là rất tốt cho cây trồng sinh trƣởng phát triển tốt tuy nhiên nếu bón không đúng nồng độ, liều lƣợng thời gian cách ly không đảm bảo sẽ dẫn đến dƣ lƣợng NO3- trong sản phẩm vƣợt qua ngƣỡng cho phép ảnh hƣởng tới chất lƣợng sản phẩm và sức khỏe con ngƣời.
Trong đó đạm là yếu tố dinh dƣỡng cơ bản đóng vai trò quan trọng trong sự hình thành các cơ quan sinh vật, là thành phần của nhiều hợp chất c 5 nhƣ: ancaloit, các chất điều hòa sinh trƣởng, glucozit, enzim và diệp lục… Đạm là yếu tố có tính chất quyết định đến năng suất và chất lƣợng các loại rau. Cây thiếu đạm lá có màu vàng, cây sinh trƣởng kém, rễ mềm quả bé, chậm quá trình ra hoa, thậm chí thiếu nhiều sẽ gây rụng nụ quả. Tuy nhiên nếu bón thừa đạm thời gian sinh trƣởng thân lá sẽ bị kéo dài, ra hoa quả chậm, chín muộn thân lá non mềm, giảm khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh rau bón nhiều đạm còn giảm hƣơng vị của rau Vì vậy trong việc sử dụng phân đạm hay bất cứ loại phân nào khác ta phải sử dụng hợp lý cho từng loại cây trồng đồng thời bón đúng chủng loại đúng lúc đúng cách, đúng nồng độ liều lƣợng đảm bảo thời gian cách ly nhƣ vậy sẽ tăng hiệu suất sử dụng phân bón tránh lãng phí và bảo vệ môi trƣờng. Quá trình thâm canh rau, cùng với việc sử dụng mất cân đối phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đã không tăng hiệu quả kinh tế mà còn tạo ra một nền nông nghiệp bền vững.
Vấn đề đặt ra là nghiên cứu đƣa ra đƣợc liều lƣợng phân đạm phù hợp với loại cây trồng để đảm bảo về năng suất cũng nhƣ chất lƣợng. Các nghiên cứu liên quan đến đề tài 2. Đặc điểm chung về cây dưa chuột bao tử Dƣa chuột bao tử là loại cây rau ăn quả quan trọng, đƣợc trồng lâu đời trên thế giới và trở thành thực phẩm thông dụng của nhiều quốc gia. Những thập kỷ cuối của thế kỷ XX dƣa chuột là cây chiếm vị trí quan trọng trong sản xuất rau trên thế giới.
Những nƣớc dẫn đầu về diện tích gieo trồng và năng xuất là: Hà Lan, Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Ai Cập… Dƣa chuột đƣợc trồng từ châu Á, châu Phi đến 360 vĩ Bắc [1]. Nƣớc ta hiện nay dƣa chuột bao tử có nhiều giống nhƣ Marinda, Levina Ajax, Mento… là những giống F1 nhập từ Hà Lan,… Ƣu điểm của các giống này là năng suất cao, hình dáng đẹp, kích thƣớc quả đồng đều. Hiện nay cây dƣa bao tử đang là cây đƣợc gieo trồng để thay thế các giống dƣa chuột quả to. Trƣớc đây dƣa chuột đƣợc dùng c 6 nhƣ các loại hoa quả tƣơi để giải khát là chủ yếu.
Khi thị trƣờng trong nƣớc và thế giới mở rộng nhu cầu tiêu dùng ngày càng phong phú, thì việc đa dạng hoá sản phẩm là tất yếu. Ngày nay dƣa chuột đƣợc dùng trong các bữa ăn dƣới dạng quả tƣơi, salát, trộn, sào, cắt lát, muối chua đóng hộp… Trong đó dƣa chuột bao tử đƣợc đƣa vào chế biến rộng rãi, ở các doanh nghiệp chế biến mà sản phẩm chế biến chủ yếu là dƣa bao tử muối đóng lọ thuỷ tinh xuất khẩu. Có thể nói đây là cây trồng không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao cho ngành chế biến nông sản mà còn là cây đem lại hiệu quả kinh tế cao cho ngành trồng trọt. Cây dƣa chuột bao tử thuộc họ bầu bí Cucurbitaceae, chi Cucumis, là loại rau trồng thông dụng và là loại thức ăn đƣợc nhiều ngƣời ƣa thích.
Dƣa chuột bao tử có tác dụng giải khát, lọc máu, hoà tan axit Uric, các muối của axit uric (urat), lợi tiểu, gây ngủ nhẹ.