Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh các đơn vị hành chính sự nghiệp sử dụng nguồn kinh phí chủ yếu từ ngân sách nhà nước, công tác kế toán hoạt động thu, chi ngân sách đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo hiệu quả và minh bạch tài chính. Tại tỉnh Bắc Giang, 10 đơn vị Tòa án nhân dân cấp huyện với hơn 200 cán bộ đã triển khai cơ chế quản lý tài chính theo chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, việc áp dụng đồng bộ Thông tư 107/2017/TT-BTC của Bộ Tài chính còn nhiều bất cập, đặc biệt trong việc sử dụng chứng từ, tài khoản, sổ sách và báo cáo kế toán. Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa lý luận về kế toán thu, chi trong các đơn vị hành chính, đánh giá thực trạng kế toán tại các Tòa án nhân dân cấp huyện tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn 2017-2018, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần sử dụng ngân sách nhà nước tiết kiệm, hiệu quả, đồng thời nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trong các đơn vị hành chính sự nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình kế toán hành chính sự nghiệp, trong đó có:

  • Khái niệm đơn vị hành chính sự nghiệp: Đơn vị được thành lập theo quyết định của Nhà nước nhằm thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, sử dụng nguồn kinh phí chủ yếu từ ngân sách nhà nước hoặc các nguồn khác hợp pháp.
  • Phân loại đơn vị hành chính: Theo căn cứ pháp lý (cơ quan hiến định, cơ quan luật định), khả năng tự đảm bảo kinh phí (được cấp 100% kinh phí hoặc giữ lại một phần phí, lệ phí), và phân cấp quản lý tài chính (đơn vị dự toán cấp I, II, III).
  • Nguyên tắc kế toán hành chính sự nghiệp: Bao gồm nguyên tắc giá gốc, nhất quán, khách quan, công khai và thận trọng, cùng với việc áp dụng mục lục ngân sách nhà nước theo Thông tư 324/2016/TT-BTC.
  • Mô hình kế toán thu, chi ngân sách theo Thông tư 107/2017/TT-BTC: Sử dụng các tài khoản kế toán như 511 (thu hoạt động do NSNN cấp) và 611 (chi phí hoạt động), cùng hệ thống chứng từ, sổ sách và báo cáo kế toán phù hợp với đặc thù đơn vị hành chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp dữ liệu sơ cấp và thứ cấp:

  • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua điều tra khảo sát với 30 phiếu điều tra phát cho lãnh đạo, kế toán viên và thủ quỹ tại 10 đơn vị Tòa án nhân dân cấp huyện tỉnh Bắc Giang; phỏng vấn trực tiếp nhằm thu thập thông tin sâu sắc về công tác kế toán; quan sát thực tế quy trình lập chứng từ, ghi sổ và lập báo cáo kế toán.
  • Dữ liệu thứ cấp: Tổng hợp từ các văn bản pháp luật, Thông tư, Nghị định liên quan đến kế toán hành chính sự nghiệp, báo cáo tài chính, tài liệu hướng dẫn của Bộ Tài chính và Tòa án nhân dân tối cao.
  • Phân tích dữ liệu: Sử dụng phương pháp phân tích nội dung, so sánh đối chiếu giữa lý luận và thực tiễn, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp. Cỡ mẫu 30 phiếu điều tra được chọn nhằm đảm bảo tính đại diện cho các đơn vị Tòa án nhân dân cấp huyện tại Bắc Giang trong giai đoạn 2017-2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Thực trạng áp dụng chế độ kế toán mới: Từ năm 2018, 100% các đơn vị Tòa án nhân dân cấp huyện tại Bắc Giang đã chuyển sang áp dụng Thông tư 107/2017/TT-BTC, sử dụng phần mềm kế toán MISA Mimosa.NET 2019. Việc này giúp thống nhất công tác hạch toán kế toán giữa các đơn vị, tuy nhiên vẫn còn tồn tại khó khăn trong việc đồng bộ chứng từ và báo cáo kế toán.

  2. Nguồn thu ngân sách chủ yếu từ NSNN cấp: Các đơn vị nhận kinh phí từ Tòa án nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Giang, trong đó chỉ có Tòa án nhân dân huyện Việt Yên nhận thêm hỗ trợ từ địa phương với số tiền hỗ trợ khoảng 10 triệu đồng. Kinh phí thực hiện tự chủ chiếm phần lớn, bao gồm chi lương, phụ cấp và các khoản đóng góp bảo hiểm theo mức lương cơ sở 1.000 đồng.

  3. Công tác chi ngân sách chủ yếu phục vụ quản lý hành chính: Các khoản chi bao gồm chi tiền lương, chi hoạt động thường xuyên theo định mức, chi cho công tác thi đua khen thưởng, chi hợp đồng lái xe theo Đề án trang bị thiết bị phương tiện làm việc ngành Tòa án. Ví dụ, định mức chi thường xuyên được giao là 45 triệu đồng/người/năm tại thành phố Bắc Giang và 43,5 triệu đồng/người/năm tại các huyện khác, với tiết kiệm 5% định mức chi thường xuyên để điều chỉnh tiền lương cơ sở.

  4. Tổ chức quản lý và kiểm soát chi ngân sách chặt chẽ: Tất cả các đơn vị đều xây dựng Quy chế chi tiêu nội bộ và Quy chế quản lý sử dụng tài sản công, được phê duyệt và gửi Kho bạc Nhà nước để kiểm soát. Quy chế chi tiêu nội bộ quy định rõ các nội dung chi như công tác phí, sử dụng văn phòng phẩm, điện thoại công vụ, xe ô tô, xe máy, và các khoản chi đặc thù khác.

Thảo luận kết quả

Việc áp dụng Thông tư 107/2017/TT-BTC và phần mềm kế toán hiện đại đã tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kế toán thu, chi ngân sách tại các đơn vị Tòa án nhân dân cấp huyện tỉnh Bắc Giang. Tuy nhiên, sự chuyển đổi này cũng đặt ra thách thức trong việc đồng bộ hóa chứng từ, tài khoản và báo cáo kế toán, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận kế toán và quản lý. So với các nghiên cứu trong lĩnh vực kế toán hành chính sự nghiệp tại các đơn vị khác như Cục Thuế tỉnh Quảng Ngãi hay Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Ngãi, kết quả nghiên cứu tại Bắc Giang cho thấy mức độ áp dụng công nghệ thông tin và quy trình quản lý có phần đồng bộ hơn nhưng vẫn cần cải thiện về mặt kiểm tra, giám sát.

Việc xây dựng và thực hiện Quy chế chi tiêu nội bộ là bước tiến quan trọng giúp các đơn vị kiểm soát chi tiêu hiệu quả, đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật và tiêu chuẩn định mức. Các số liệu về định mức chi thường xuyên và tiết kiệm 5% để điều chỉnh tiền lương cơ sở phản ánh sự linh hoạt trong quản lý tài chính, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ áp dụng phần mềm kế toán, biểu đồ tròn phân bổ nguồn thu ngân sách, bảng tổng hợp các khoản chi theo định mức và biểu đồ đường thể hiện tiến trình áp dụng Thông tư 107/2017/TT-BTC qua các năm.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Hoàn thiện hệ thống chứng từ kế toán: Đề nghị các đơn vị rà soát, chuẩn hóa mẫu chứng từ kế toán theo Thông tư 107/2017/TT-BTC, đảm bảo tính minh bạch và đầy đủ thông tin. Thời gian thực hiện trong 6 tháng, chủ thể là phòng kế toán và ban lãnh đạo đơn vị.

  2. Nâng cao năng lực và đào tạo kế toán viên: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kế toán hành chính sự nghiệp và sử dụng phần mềm kế toán MISA Mimosa.NET 2019, nhằm nâng cao kỹ năng xử lý nghiệp vụ và báo cáo tài chính. Thời gian triển khai trong năm tài chính tiếp theo, do Tòa án nhân dân tỉnh phối hợp với các cơ sở đào tạo thực hiện.

  3. Tăng cường kiểm tra, giám sát công tác kế toán: Thiết lập bộ phận kiểm tra nội bộ độc lập để giám sát việc thực hiện kế toán thu, chi ngân sách, phát hiện và xử lý kịp thời các sai sót, vi phạm. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể là ban kiểm soát tài chính của đơn vị.

  4. Hoàn thiện hệ thống báo cáo kế toán: Xây dựng báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán ngân sách theo mẫu chuẩn, đảm bảo tính nhất quán và kịp thời, phục vụ công tác quản lý và ra quyết định. Thời gian thực hiện trong quý đầu năm tài chính, do phòng kế toán chủ trì.

  5. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin: Đẩy mạnh việc sử dụng phần mềm kế toán và các công cụ hỗ trợ quản lý tài chính nhằm nâng cao hiệu quả, giảm thiểu sai sót và tiết kiệm thời gian. Chủ thể là ban lãnh đạo đơn vị phối hợp với phòng công nghệ thông tin, thực hiện trong vòng 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Cán bộ kế toán các đơn vị hành chính sự nghiệp: Nghiên cứu cung cấp kiến thức thực tiễn và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kế toán thu, chi ngân sách, giúp cải thiện quy trình và báo cáo tài chính.

  2. Lãnh đạo các đơn vị Tòa án nhân dân cấp huyện: Tham khảo để hiểu rõ hơn về quản lý tài chính, từ đó xây dựng chính sách chi tiêu hợp lý, đảm bảo tuân thủ pháp luật và tiết kiệm ngân sách.

  3. Cơ quan quản lý tài chính nhà nước và Kho bạc Nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để giám sát, kiểm tra và hướng dẫn các đơn vị hành chính sự nghiệp trong việc thực hiện chế độ kế toán và quản lý ngân sách.

  4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kế toán, tài chính công: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu chuyên sâu về kế toán hành chính sự nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực tư pháp và quản lý ngân sách nhà nước.

Câu hỏi thường gặp

  1. Kế toán hoạt động thu, chi ngân sách tại các đơn vị hành chính có điểm gì đặc biệt?
    Kế toán tại các đơn vị hành chính sự nghiệp chủ yếu phản ánh việc tiếp nhận và sử dụng kinh phí từ ngân sách nhà nước, tuân thủ nguyên tắc kế toán hành chính sự nghiệp và các quy định pháp luật liên quan. Ví dụ, việc sử dụng tài khoản 511 và 611 theo Thông tư 107/2017/TT-BTC là đặc trưng riêng biệt.

  2. Phần mềm kế toán nào được sử dụng phổ biến tại các Tòa án nhân dân cấp huyện tỉnh Bắc Giang?
    Phần mềm MISA Mimosa.NET 2019 được áp dụng rộng rãi, giúp thống nhất công tác hạch toán và báo cáo kế toán theo chế độ mới, đồng thời hỗ trợ quản lý chứng từ và sổ sách hiệu quả.

  3. Các đơn vị Tòa án nhân dân cấp huyện tại Bắc Giang có nguồn thu nào ngoài ngân sách nhà nước không?
    Hầu hết các đơn vị chỉ nhận kinh phí từ ngân sách nhà nước cấp, riêng Tòa án nhân dân huyện Việt Yên có nhận thêm hỗ trợ kinh phí từ địa phương, ví dụ khoản hỗ trợ 10 triệu đồng cho đoàn Hội thẩm nhân dân.

  4. Quy chế chi tiêu nội bộ có vai trò như thế nào trong quản lý ngân sách?
    Quy chế chi tiêu nội bộ là công cụ quản lý chi tiêu, giúp đảm bảo các khoản chi đúng mục đích, tuân thủ tiêu chuẩn, định mức và quy định pháp luật, đồng thời tạo cơ sở cho kiểm soát chi ngân sách hiệu quả.

  5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác kế toán thu, chi ngân sách tại các đơn vị hành chính?
    Cần hoàn thiện hệ thống chứng từ, đào tạo kế toán viên, tăng cường kiểm tra giám sát, ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng báo cáo kế toán chuẩn xác, kịp thời. Ví dụ, tổ chức đào tạo chuyên sâu về phần mềm kế toán và quy trình kế toán hành chính sự nghiệp.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng kế toán hoạt động thu, chi ngân sách tại 10 đơn vị Tòa án nhân dân cấp huyện tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn 2017-2018.
  • Phát hiện các tồn tại trong việc áp dụng Thông tư 107/2017/TT-BTC và quản lý chứng từ, tài khoản, báo cáo kế toán.
  • Đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống chứng từ, nâng cao năng lực kế toán viên, tăng cường kiểm tra giám sát và ứng dụng công nghệ thông tin.
  • Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tại các đơn vị hành chính sự nghiệp.
  • Khuyến nghị các đơn vị tiếp tục triển khai các giải pháp trong vòng 1-2 năm tới để đạt được hiệu quả quản lý tài chính bền vững.

Các đơn vị hành chính sự nghiệp, đặc biệt là các Tòa án nhân dân cấp huyện, nên áp dụng nghiêm túc các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao chất lượng công tác kế toán thu, chi ngân sách, góp phần sử dụng ngân sách nhà nước tiết kiệm và hiệu quả hơn.