CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TẠO ĐỘNG LỰC CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Khái quát về động lực và tạo động lực cho người lao động 1.1 Khái niệm động lực cho người lao động và tạo động lực cho người lao động 1.1 Khái niệm động lực cho người lao động Có nhiều khái niệm khác nhau về động lực cho người lao động nhưng đều có điểm giống nhau cơ bản đó là sự khao khát và tự nguyện của mỗi cá nhân nhằm phát huy mọi nỗ lực để hướng bản thân đạt được mục tiêu của cá nhân và mục tiêu của tổ chức. Theo Bedeian (1993), "động lực là cố gắng để đạt mục tiêu của mỗi cá nhân". Theo Kreitner (1995), "động lực là một quá trình tâm lí mà nó định hướng các hành vi cá nhân theo mục đích nhất định". Theo bài giảng Quản trị nhân lực của PGS.
Nguyễn Thị Minh An “Động lực cho người lao động là sự khát khao và tự nguyện của người lao động để tăng cường nỗ lực nhằm hướng tới việc đạt các mục tiêu của tổ chức” [1, tr. Động lực cho người lao động được biểu hiện là sự sẵn sàng nỗ lực, làm việc một cách say mê trong điều kiện cho phép tạo ra năng suất và hiệu quả cao. Có hai loại động lực là động lực bên trong và động lực bên ngoài Động lực bên trong: động lực xuất phát từ sự hài lòng cá nhân về chính công việc đang làm. Là sự thỏa mãn khi cá nhân thực hiện tốt một công việc hay đạt mục tiêu đề ra, khi cá nhân thấy rằng công việc của mình có đóng góp lớn cho doanh nghiệp.
Động lực bên ngoài: là những yếu tố bên ngoài khiến nhân viên hành động hướng tới hoàn thành nhiệm vụ hoặc mục tiêu công việc. Chúng thường là hình phạt hoặc phần thưởng. Một hình phạt sẽ thúc đẩy nhân viên hành động để tránh hình phạt, trong khi phần thưởng sẽ thúc đẩy hành động để được nhận phần thưởng. 6 Động lực bên trong thường hiệu quả hơn động lực bên ngoài, bởi vì nó đến từ bên trong cá nhân thay vì áp đặt lên cá nhân.
Điều này có thể được thực hiện thông qua việc trao quyền cho nhân viên tự đưa ra quyết định. Nhân viên thường hài lòng hơn với công việc của họ nếu họ có quyền kiểm soát và tự chủ hơn. Cho nhân viên khả năng sáng tạo và đổi mới cũng sẽ cải thiện sự hài lòng trong công việc và giúp tạo điều kiện thúc đẩy động lực từ bên trong. Suy cho cùng động lực trong lao động là sự nỗ lực, cố gắng từ chính bản thân mỗi người lao động mà ra.
Như vậy mục tiêu của các Tổ chức là phải làm sao tạo được động lực để người lao động có thể làm việc đạt năng suất, hiệu quả cao nhất phục vụ cho tổ chức. Để làm được điều này, ta phải xuất phát từ bản chất của động lực cho người lao động: - Động lực cho người lao động được thể hiện thông qua những công việc cụ thể mà mỗi người lao động đang đảm nhiệm và trong thái độ của họ đối với tổ chức. Điều này có nghĩa không có động lực cho người lao động chung cho mọi lao động. Mỗi người lao động đảm nhiệm những công việc khác nhau có thể có những động lực khác nhau để làm việc tích cực hơn.
Động lực cho người lao động được gắn liền với một công việc, một tổ chức và một môi trường làm việc cụ thể. - Động lực cho người lao động không hoàn toàn phụ thuộc vào những đặc điểm tính cách cá nhân nó có thể thay đổi thường xuyên phụ thuộc vào các yếu tố khách quan trong công việc. Tại thời điểm này một lao động có thể có động lực làm việc rất cao nhưng vào một thời điểm khác động lực cho người lao động chưa chắc đã còn trong họ.2 Tạo động lực cho người lao động Tạo động lực cho người lao động là việc vận dụng các chính sách, biện pháp, cách thức quản lí tác động tới người lao động, tác động tới môi trường làm việc và các mối quan hệ xung quanh nhằm làm cho người lao động có động lực làm việc, hài lòng hơn với công việc. Nguyễn Thị Minh An (2013), Bài giảng môn Quản trị nhân lực, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, Hà Nội, tr80: “Tạo động lực cho 7 người lao động là sự vận dụng một hệ thống chính sách, biện pháp, cách thức quản lý tác động với người lao động làm cho họ có động lực trong công việc, làm cho họ hài lòng hơn với công việc và mong muốn được đóng góp cho tổ chức”.
Như vậy tạo động lực làm việc cho người lao động chính là việc tạo ra sự hấp dẫn, thu hút trong công việc khi đó khiến cho người lao động hăng hái, hưng phấn, có động lực làm việc, họ sẽ dồn hết khả năng để thực hiện công việc được giao, đạt mục tiêu của doanh nghiệp, đáp ứng làm thỏa mãn nhu cầu, gia tăng sự thỏa mãn công việc của người lao động và tăng sự gắn kết của người lao động với doanh nghiệp.2 Vai trò tạo động lực cho người lao động 1.1 Đối với người lao động: Chúng ta có thể thấy rõ sự nhiệt tình, cống hiến và tập trung vào công việc của người lao động khi làm việc có động lực, nhiệt huyết. - Tạo động lực giúp người lao động hăng say với công việc, giảm bớt căng thẳng thậm chí kích thích cho việc ra đời các sáng kiến cải tiến kỹ thuật từ đó kết quả lao động sẽ được nâng cao hơn. - Khi người lao động có động lực làm việc họ sẽ thấy yêu công việc họ đang làm hơn. Từ đó hình thành lên sự gắn bó với công việc và tổ chức họ đang làm.
Đồng thời, gắn bó người lao động với nhau hơn trong công việc. Trong sản xuất kinh doanh, muốn đạt được hiệu quả sản xuất cao, năng suất lao động cao thì bất kỳ tổ chức nào cũng cần phải có đội ngũ nhân viên mạnh. Để tạo động lực cho nhân viên giúp họ vui vẻ, tích cực và có tính sáng tạo cao trong công việc thì cần phải có biện pháp tạo động lực hiệu quả. Thực hiện công tác tạo động lực tốt sẽ làm dịu đi những căng thẳng không cần thiết, tăng cường sự hấp dẫn của tiền lương, tiền thưởng, chính sách đãi ngộ… Người lao động hăng hái làm việc, gắn bó với tổ chức, sẵn sàng cống hiến hết mình vì tổ chức.2 Đối với tổ chức: Thực tế cho thấy người lao động có xu hướng sáng tạo hơn ở nơi làm việc khi công việc có liên quan đến sự yêu thích của cá nhân hoặc khi công việc đó hấp dẫn và mang lại cho họ sự hứng thú.
8 - Tạo động lực trong doanh nghiệp một cách có hiệu quả sẽ khai thác được tối đa khả năng của người lao động, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Ngoài ra nó còn góp phần hình thành lên đội ngũ lao động giỏi có tâm huyết với nghề. Từ đó thu hút được đội ngũ lao động có tiềm năng cho doanh nghiệp. - Góp phần nâng cao uy tín, làm đẹp hình ảnh của doanh nghiệp trên thị trường từ chính những người lao động trong doanh nghiệp.
- Cải thiện mối quan hệ giữa người lao động với người sử dụng lao động; người lao động với tổ chức; góp phần xây dựng văn hóa doanh nghiệp ngày càng phát triển tốt đẹp. Việc tăng cường tạo động lực làm việc cho người lao động trong doanh nghiệp là việc làm hết sức cần thiết, mang tính quyết định cho sự phát triển của mỗi doanh nghiệp.3 Đối với xã hội: - Tạo động lực cho người lao động góp phần giúp các cá nhân trong xã hội thỏa mãn được các nhu cầu đặt ra, cuộc sống tinh thần được phong phú hơn, trình độ dân trí được nâng cao và dần hình thành nên những giá trị xã hội mới. - Tạo động lực cho người lao động là điều kiện cần giúp tăng năng suất lao động của cá nhân, tổ chức góp phần tạo ra của cải vật chất ngày càng nhiều cho xã hội, tạo ra sự tăng trưởng cho nền kinh tế nói chung. Mặt khác, sự tăng trưởng của nền kinh tế lại giúp con người có thể thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của bản thân.
Chính vì vậy, tạo động lực cho người lao động gián tiếp xây dựng xã hội ngày càng phồn vinh hơn.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác tạo động lực cho người lao động 1.1 Nhóm yếu tố thuộc về người lao động Là những yếu tố xuất phát từ chính bản thân người lao động. Nhóm yếu tố này bao gồm: đặc điểm cá nhân; năng lực và thái độ của người lao động. Đặc điểm cá nhân của NLĐ: Như giới tính, độ tuổi, mục tiêu, nguyện vọng, tính cách, sở thích, điều kiện sống… của từng NLĐ có ảnh hưởng không nhỏ đến động lực cho người lao động. Việc bố trí công việc phù hợp với đặc điểm cá nhân của NLĐ sẽ có tác dụng to lớn đến việc tạo động lực cho NLĐ.
Quan điểm của 9 NLĐ có thể mang tính tích cực hoặc tiêu cực do vậy tạo động lực cho NLĐ còn chịu một phần ảnh hưởng từ tính cách của họ. Nếu nhà quản lý biết kết hợp giữa mục tiêu cá nhân và mục tiêu của tổ chức, hướng mục tiêu cá nhân vào mục tiêu của tổ chức sẽ khiến cho NLĐ gắn bó, tận tụy với tổ chức. Năng lực, khả năng của NLĐ: là những kiến thức, kinh nghiệm mà NLĐ đã đúc kết, trau dồi được trong quá trình học tập và lao động. Mỗi người lao động có những khả năng riêng nên động lực khiến họ làm việc tích cực hơn cũng khác nhau, khi họ có đầy đủ điều kiện để phát huy khả năng của mình thì động lực cho người lao động sẽ tăng lên.
Năng lực cá nhân vừa là yếu tố di truyền vừa là kết quả của sự rèn luyện. Việc đánh giá đúng năng lực của NLĐ là cơ sở để nhà quản lý bố trí NLĐ vào công việc phù hợp với năng lực, khả năng của họ để có điều kiện duy trì và phát huy năng lực chuyên môn. Thái độ của NLĐ đối với tổ chức và công việc của mình: Khi NLĐ có quan điểm, thái độ đúng đắn thì hành vi của họ sẽ theo chiều hướng tích cực, từ đó nâng cao được năng suất lao động và chất lượng công việc. Chính vì vậy, quá trình tạo động lực cho người lao động cần quan tâm đến yếu tố này.
