Luận văn đánh giá tình hình bệnh hại keo tai tượng theo cấp tuổi do nấm ceratocystis sp gây ra tại huyện đồng hỷ tỉnh thái nguyên

Bài viết đánh giá tình hình bệnh hại keo tai tượng do nấm Ceratocystis sp tại huyện Đồng Hỷ, Thái Nguyên, phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp phòng trừ hiệu quả.

• Tác giả: Bàn Chiều An
• Người hướng dẫn: ThS. Phạm Thu Hà
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Bệnh Hại Keo Tai Tượng Do Nấm Ceratocystis Sp Tại Huyện Đồng Hỷ, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa việc thực hiện đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.2. Nghiên cứu về gây trồng Keo tai tượng
• 2.3. Nghiên cứu về bệnh hại Keo
• 2.4. Nghiên cứu về nấm Ceratocystis sp.
• 2.5. Nghiên cứu về biện pháp phòng trừ bệnh
• 2.6. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.6.1. Nghiên cứu về gây trồng Keo tai tượng
• 2.6.2. Nghiên cứu về bệnh hại keo
• 2.6.3. Nghiên cứu về nấm Ceratocystis
• 2.6.4. Nghiên cứu về biện pháp phòng trừ bệnh
• 2.7. Thông tin chung về Keo tai tượng
• 2.7.1. Đặc điểm hình thái
• 2.7.2. Đặc điểm sinh thái
• 2.7.3. Khai thác, sử dụng
• 2.8. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 2.8.1. Địa hình, địa thế
• 2.8.2. Tài nguyên đất và rừng
• 2.8.3. Tài nguyên khoáng sản
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Xác định nguyên nhân gây bệnh chết héo Keo tai tượng
• 3.4. Kết quả đánh giá tình hình bệnh chết héo gây hại rừng trồng Keo tai tượng theo tuổi tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Xác định nguyên nhân gây bệnh chết héo Keo tai tượng trồng tại Đồng Hỷ
• 3.5.2. Phương pháp đánh giá tình hình bệnh chết héo đối với rừng trồng Keo tai tượng
• 3.5.3. Phương pháp nội nghiệp
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nguyên nhân gây bệnh chết héo Keo tai tượng
• 4.2. Mô tả triệu chứng đặc điểm nhận biết của nấm bệnh qua đặc điểm hình thái cây bệnh
• 4.3. Kết quả mô tả đặc điểm hình thái của bệnh
• 4.4. Kết quả đánh giá tình hình bệnh chết héo gây hại rừng trồng Keo tai tượng theo tuổi tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.5. Tình hình bệnh chết héo gây hại rừng trồng Keo tai tượng tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.6. Tình hình bệnh chết héo gây hại rừng trồng Keo tai tượng theo cấp tuổi tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
• 4.7. Đánh giá tỷ lệ bị bệnh do nấm Ceratocystis sp. gây bệnh chết héo rừng trồng Keo tai tượng tại huyện Đồng Hỷ
• 4.8. Đánh giá chỉ số bệnh do nấm Ceratocystis sp. gây ra giữa các cấp tuổi
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Đặt vấn đề

Rừng là nguồn tài nguyên quý giá, có vai trò quan trọng trong việc cung cấp gỗ, điều hòa môi trường và bảo vệ sức khỏe con người. Tuy nhiên, tình trạng chặt phá rừng bừa bãi đã dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng của tài nguyên rừng. Tại Việt Nam, cây keo tai tượng được trồng rộng rãi với mục đích cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp giấy. Tuy nhiên, gần đây, bệnh chết héo do nấm Ceratocystis sp đã xuất hiện, gây thiệt hại lớn cho cây trồng. Việc nghiên cứu và đánh giá tình hình bệnh hại này là cần thiết để bảo vệ và phát triển bền vững rừng trồng keo tai tượng.

II. Mục đích và ý nghĩa nghiên cứu

Mục đích của nghiên cứu là đánh giá tình hình bệnh hại keo tai tượng theo cấp tuổi do nấm Ceratocystis sp gây ra tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Nghiên cứu này không chỉ củng cố kiến thức chuyên môn mà còn đề xuất các biện pháp phòng trừ bệnh, từ đó giúp nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng. Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu là cung cấp thông tin hữu ích cho nông nghiệp Thái Nguyên, giúp người dân có biện pháp phòng ngừa và xử lý kịp thời khi phát hiện bệnh.

III. Tình hình nghiên cứu về bệnh hại keo

Bệnh hại cây rừng đã được nghiên cứu từ lâu, đặc biệt là các bệnh do nấm gây ra. Nấm Ceratocystis sp là một trong những tác nhân gây bệnh chính trên cây keo tai tượng. Nghiên cứu cho thấy bệnh này thường khó phát hiện ở giai đoạn đầu, dẫn đến thiệt hại lớn cho sản xuất. Các triệu chứng của bệnh bao gồm cây chết ngược, gỗ bị biến màu, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng rừng trồng. Việc đánh giá tỷ lệ và mức độ bệnh hại là rất quan trọng để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

IV. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua việc thu thập số liệu thực địa tại huyện Đồng Hỷ. Phương pháp đánh giá tình hình bệnh hại bao gồm quan sát trực tiếp, thu thập mẫu cây bị bệnh và phân tích các yếu tố môi trường có liên quan. Các số liệu thu thập được sẽ được phân tích để xác định tỷ lệ và mức độ bệnh hại do nấm Ceratocystis sp gây ra. Phương pháp này giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình bệnh hại tại địa phương, từ đó đề xuất các giải pháp phòng trừ hiệu quả.

V. Kết quả và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ cây keo tai tượng bị bệnh chết héo do nấm Ceratocystis sp là khá cao, đặc biệt ở các cây trưởng thành. Các yếu tố như độ ẩm, nhiệt độ và điều kiện đất đai có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của bệnh. Việc phát hiện sớm và có biện pháp xử lý kịp thời là rất cần thiết để giảm thiểu thiệt hại. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp phòng trừ bệnh hợp lý có thể giúp bảo vệ và phát triển bền vững rừng trồng keo tai tượng tại huyện Đồng Hỷ.

VI. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra tình hình bệnh hại keo tai tượng do nấm Ceratocystis sp tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên. Để bảo vệ rừng trồng, cần có các biện pháp phòng ngừa và xử lý bệnh hiệu quả. Kiến nghị các cơ quan chức năng cần tăng cường công tác giám sát, nghiên cứu và phát triển các biện pháp phòng trừ bệnh hại, đồng thời nâng cao nhận thức cho người dân về tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Keo tai tượng (Acacia mangium) là một trong những loài cây trồng rừng chủ lực tại Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp giấy sợi, ván nhân tạo, gỗ xẻ và dăm gỗ xuất khẩu, đồng thời hỗ trợ cải tạo đất và che phủ đất trống đồi núi trọc. Tuy nhiên, tại nhiều vùng trồng keo trọng điểm, hiện tượng cây bị chết héo từ ngọn xuống (chết ngược/die-back) xuất hiện ngày càng phổ biến. Nguyên nhân gây bệnh được xác định do nấm Ceratocystis sp. xâm nhiễm vào hệ thống mạch dẫn, làm đổi màu gỗ và gây chết cây trong thời gian ngắn, đe dọa trực tiếp đến năng suất cũng như giá trị kinh tế của rừng trồng.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bàn Chiều An (ngành Quản lý tài nguyên rừng, Khoa Lâm nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, thực hiện năm 2018 dưới sự hướng dẫn của ThS. Phạm Thu Hà) tập trung giải quyết các mục đích và nhiệm vụ cụ thể sau:

• Mục đích nghiên cứu: Đánh giá tình hình bệnh hại Keo tai tượng theo cấp tuổi do nấm Ceratocystis sp. gây ra tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên.
• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Xác định được tỷ lệ bị bệnh ($P%$) và mức độ bệnh hại (chỉ số bệnh $R$) do nấm Ceratocystis sp. gây ra trên rừng trồng Keo tai tượng.
  2. Đề xuất một số giải pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm hạn chế mức độ phát sinh và lây lan của bệnh.
• Đối tượng nghiên cứu: Nấm Ceratocystis sp. gây bệnh chết héo và cây chủ Keo tai tượng (Acacia mangium).
• Phạm vi không gian: Thực hiện trên địa bàn 5 xã thuộc huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên, bao gồm Khe Mo, Văn Hán, Cây Thị, Trại Cau và Hợp Tiến.
• Phạm vi thời gian: Số liệu ngoại nghiệp được thu thập tập trung từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2017.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp điều tra

Khóa luận được xây dựng dựa trên cơ sở bệnh học thực vật và kỹ thuật điều tra rừng trồng lâm nghiệp:

• Cơ sở lý luận về bệnh hại và tác nhân gây bệnh: Khái quát về sinh học nấm thuộc chi Ceratocystis sp. (hệ sợi đa bào, phát triển tối ưu ở nhiệt độ 25–28°C, pH 6–6,5; có khả năng tồn tại lâu dài trong đất và tàn dư thực vật). Cơ chế gây bệnh là làm tắc nghẽn tế bào mạch dẫn, khiến cây không thể vận chuyển nước và dinh dưỡng khoáng từ rễ lên tán lá. Nghiên cứu tham khảo các công trình của Wingfield và cộng sự (2000), Phạm Quang Thu (2002, 2011, 2016) và Trần Thị Thanh Tâm cùng cộng sự (2017) về nấm Ceratocystis manginecans.
• Phương pháp điều tra ngoại nghiệp:
  • Bố trí ô tiêu chuẩn (OTC): Tại các khu vực rừng khảo sát, lập các OTC có diện tích 300 m² (kích thước 20 m × 15 m). Mỗi nhóm tuổi khảo sát 6 OTC, đảm bảo dung lượng mẫu điều tra tối thiểu đạt 30 cây/OTC.
  • Phân chia cấp tuổi rừng: Rừng trồng được chia thành 3 cấp tuổi: Cấp tuổi 1 (từ 1 đến dưới 3 tuổi); Cấp tuổi 2 (từ 3 đến dưới 5 tuổi); Cấp tuổi 3 (trên 5 tuổi).
  • Đánh giá tỷ lệ bị bệnh ($P%$): Tính bằng công thức $P = (n / N) \times 100$, trong đó $n$ là số cây bị bệnh, $N$ là tổng số cây điều tra. Thang phân bố bệnh: $0 < P < 5%$ (phân bố cá thể); $5% \le P < 25%$ (phân bố cụm); $25% \le P < 50%$ (phân bố đám); $P \ge 50%$ (phân bố đều).
  • Phân cấp mức độ bị bệnh: Điều tra toàn bộ thân, cành và tán lá theo thang 5 cấp hại của Phạm Quang Thu (2011): Cấp 0 (cây khỏe mạnh); Cấp 1 (dưới 15% thân/cành bị bệnh); Cấp 2 (15–30% thân/cành bị bệnh); Cấp 3 (30–50% thân/cành bị bệnh); Cấp 4 (trên 50% thân/cành bị bệnh, lá khô, gỗ đổi màu, cây có nguy cơ chết). Chỉ số bệnh ($R$) được tính theo công thức mức độ bị hại trung bình và phân loại thành: $R < 1$ (bệnh yếu/nhẹ); $1 \le R < 2$ (bệnh trung bình); $2 \le R < 3$ (bệnh nặng); $R \ge 3$ (bệnh rất nặng).
• Phương pháp giám định hình thái nấm: Quan sát triệu chứng lâm sàng ngoài hiện trường (vết loét, thâm đen, xì nhựa mủ, gỗ đổi màu nâu đen hoặc xanh đen). Kỹ thuật phân lập nấm bệnh sử dụng phương pháp bẫy mẫu gỗ bệnh kẹp giữa 2 lát cà rốt tươi trong hộp giữ ẩm từ 3–5 ngày theo Moller và De Vay (1968), nuôi cấy hệ sợi trên môi trường thạch PDA (Potato Dextrose Agar).
• Phương pháp xử lý số liệu: Ứng dụng thống kê sinh học lâm nghiệp, tính toán và xử lý số liệu bằng phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ thực trạng suy thoái rừng, yêu cầu mở rộng diện tích rừng trồng nguyên liệu Keo tai tượng và nguy cơ bùng phát dịch bệnh chết ngược do nấm Ceratocystis sp. tại các tỉnh miền núi phía Bắc. Tác giả xác định rõ mục đích, mục tiêu, ý nghĩa khoa học (cung cấp cơ sở đề xuất biện pháp phòng trừ bệnh theo cấp tuổi) và ý nghĩa thực tiễn (hạn chế thiệt hại kinh tế cho người trồng rừng tại Thái Nguyên).

Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương này tổng hợp có hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế:

• Tình hình nghiên cứu trên thế giới: Lịch sử gây trồng Keo tai tượng tại Australia, Indonesia, Trung Quốc; các công trình nghiên cứu bệnh học cây rừng của Boyce (1961), Roux và cs. (2000), Kile (1993); ghi nhận sự tàn phá của chi nấm Ceratocystis trên bạch đàn, cà phê và xoài.
• Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam: Khảo nghiệm giống keo của Lê Đình Khả (1999), Nguyễn Hoàng Nghĩa (2003); các công bố của Phạm Quang Thu (2002, 2011, 2016) về bệnh thối mốc, loét thân và dịch chết héo keo do Ceratocystis manginecans từ Thừa Thiên Huế đến các tỉnh phía Bắc.
• Đặc điểm đối tượng và địa bàn: Đặc điểm hình thái lá thật/lá giả, hệ rễ có nốt sần cố định đạm của Keo tai tượng; tổng quan điều kiện địa hình miền núi, thổ nhưỡng (6 nhóm đất) và khí hậu nhiệt đới gió mùa (lượng mưa 1.710 mm, tập trung 84% từ tháng 9 đến tháng 11) của huyện Đồng Hỷ.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nêu chi tiết đối tượng khảo sát tại 5 xã (Khe Mo, Văn Hán, Cây Thị, Trại Cau, Hợp Tiến). Mô tả chuẩn hóa các thao tác lập 6 OTC kích thước 20 m × 15 m cho từng cấp tuổi, kỹ thuật đo đếm lâm sinh, công thức toán học tính tỷ lệ bệnh $P%$, cấp bệnh trung bình $R$, tiêu chí phân cấp phân bố và quy chuẩn an toàn trong thu thập mẫu bệnh học gỗ.

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Đây là nội dung thực nghiệm trọng tâm của khóa luận, bao gồm các phát hiện dịch tễ học và dữ liệu định lượng:

• Cơ chế xâm nhập và lây truyền: Nấm xâm nhiễm chủ yếu qua các vết thương cơ giới trên thân và cành tạo ra bởi hoạt động chặt tỉa cành, làm cỏ, khai thác rừng lân cận, gió bão làm gãy đổ hoặc trâu bò chà xát. Vết cắt rỉ nhựa có mùi hấp dẫn bọ cánh cứng, kiến và mối đến chích hút rồi mang bào tử lây sang cây khỏe.
• Đặc điểm hình thái nấm bệnh: Dẫn xuất số liệu đối sánh từ Trần Thị Thanh Tâm và cs. (2017) cho thấy nấm hình thành thể quả hình cầu/gần cầu màu nâu đen (dài 150–279 µm, rộng 95–192 µm) với cổ dài 256–658 µm; bào tử hữu tính hình mũ (4,4–9,3 µm × 2,1–4,9 µm); bào tử vô tính hình trụ và hình trống; trên môi trường PDA hệ sợi có tốc độ phát triển 70,8 µm/giờ, sinh trưởng tối ưu ở 25–30°C.
• Hiện trạng bệnh hại chung tại huyện Đồng Hỷ: Tỷ lệ bị bệnh trung bình toàn huyện là 23,4%, chỉ số bệnh bình quân đạt 0,35.

Xã điều tra	Tỷ lệ bị bệnh ($P%$)	Chỉ số bệnh ($R$)
Khe Mo	21,7	0,28
Văn Hán	23,2	0,32
Cây Thị	33,8	0,58
Trại Cau	29,4	0,46
Hợp Tiến	8,9	0,14
Trung bình toàn huyện	23,4	0,35

• Hiện trạng bệnh hại phân theo cấp tuổi: Số liệu điều tra cho thấy tỷ lệ bị bệnh có xu hướng giảm dần khi cấp tuổi của rừng tăng lên. Rừng ở cấp tuổi 1 chịu tổn hại nặng nề nhất.

Địa bàn (Xã)	Cấp tuổi 1 (< 3 tuổi)	Cấp tuổi 2 (3 – < 5 tuổi)	Cấp tuổi 3 (> 5 tuổi)
Khe Mo	25,0% ($R=0,28$)	22,5% ($R=0,30$)	17,5% ($R=0,28$)
Văn Hán	26,8% ($R=0,32$)	23,1% ($R=0,33$)	20,0% ($R=0,30$)
Cây Thị	61,0% ($R=1,12$)	20,5% ($R=0,31$)	20,0% ($R=0,30$)
Trại Cau	35,0% ($R=0,55$)	27,5% ($R=0,45$)	25,6% ($R=0,37$)
Hợp Tiến	14,6% ($R=0,24$)	7,3% ($R=0,07$)	4,9% ($R=0,10$)
Bình quân theo tuổi	32,5% ($R=0,50$)	20,2% ($R=0,29$)	17,6% ($R=0,27$)

• Đánh giá kiểu phân bố và mức độ bệnh hại:
  • Về phân bố bệnh: Cấp tuổi 1 chủ yếu phân bố theo đám (Khe Mo, Văn Hán, Trại Cau), phân bố đều tại Cây Thị và cụm tại Hợp Tiến. Cấp tuổi 2 phân bố cụm ở hầu hết các xã, riêng Trại Cau phân bố đám. Cấp tuổi 3 phân bố cụm (Khe Mo, Văn Hán, Cây Thị, Trại Cau) và cá thể tại Hợp Tiến.
  • Về mức độ hại: Hầu hết các ô điều tra đều có chỉ số bệnh $R < 1$ (mức độ bệnh yếu/nhẹ). Ngoại lệ duy nhất là rừng cấp tuổi 1 tại xã Cây Thị có chỉ số $R = 1,12$, xếp vào mức độ bệnh trung bình.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các chỉ số dịch tễ cốt lõi và đưa ra 2 nhóm kiến nghị: mở rộng nghiên cứu không gian, thời gian và kiểm soát các yếu tố lập địa, độ ẩm, kỹ thuật lâm sinh của người dân.

Kết quả và đóng góp

• Kết quả định lượng cụ thể:
  • Xác nhận tỷ lệ nhiễm nấm Ceratocystis sp. trung bình của rừng Keo tai tượng tại huyện Đồng Hỷ là 23,4% với chỉ số bệnh trung bình 0,35.
  • Thiết lập mối quan hệ rõ rệt giữa cấp tuổi rừng và mức độ nhiễm bệnh: Cấp tuổi 1 có tỷ lệ bệnh cao nhất (32,5%, $R = 0,50$), tiếp theo là Cấp tuổi 2 (20,2%, $R = 0,29$) và thấp nhất ở Cấp tuổi 3 (17,6%, $R = 0,27$).
  • Xác định xã Cây Thị là điểm nóng về dịch bệnh với tỷ lệ chung 33,8%, cá biệt ở cấp tuổi non đạt 61% ($R = 1,12$); xã Hợp Tiến có tỷ lệ thấp nhất (8,9%, cấp tuổi 3 chỉ 4,9%).
• Giải pháp và kiến nghị lâm sinh do tác giả đề xuất:
  • Thực hiện đúng mật độ và lập địa; chăm sóc, tỉa cành đúng kỹ thuật lâm sinh, tuyệt đối không tỉa cành vào mùa mưa nhằm tránh tạo cửa ngõ cho nấm xâm nhiễm.
  • Sau khi cắt tỉa phải bôi keo hoặc mỡ bò/thuốc trừ nấm vào vết cắt để bảo vệ tế bào mô gỗ.
  • Nghiêm cấm chăn thả gia súc (trâu, bò) trong rừng keo, đặc biệt là giai đoạn rừng mới trồng dưới 3 năm tuổi để tránh gây xây xước vỏ thân.
  • Ứng dụng chế phẩm sinh học đối kháng nấm bệnh và chuyển đổi sang các dòng keo lai đã được kiểm chứng tính kháng bệnh chết héo.
  • Điều chỉnh thời vụ gieo trồng hợp lý để giai đoạn bén rễ hồi xanh không trùng với thời kỳ cao điểm phát sinh bào tử nấm.
• Đóng góp của đề tài: Khóa luận cung cấp bộ dữ liệu thực địa có hệ thống về dịch tễ bệnh chết héo keo phân theo cấp tuổi tại khu vực Đông Bắc, chứng minh rừng non (< 3 tuổi) là đối tượng nhạy cảm nhất, cần ưu tiên các biện pháp bảo vệ thực vật dự phòng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Thời gian thu thập số liệu chỉ kéo dài trong 5 tháng (từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2017), do đó chưa phản ánh được đầy đủ biến động dịch bệnh qua các mùa khác nhau trong năm (đặc biệt là mùa xuân ẩm ướt và mùa hè nắng nóng).
  • Phạm vi khảo sát chỉ giới hạn trong địa bàn 5 xã của huyện Đồng Hỷ, chưa mở rộng so sánh liên huyện trên toàn tỉnh Thái Nguyên.
  • Chưa có điều kiện định lượng sâu tương quan giữa độ ẩm đất, cấu trúc vi khí hậu dưới tán rừng và tần suất xuất hiện côn trùng môi giới truyền bệnh.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng khảo sát bệnh chết héo tại các huyện lân cận và theo dõi chu kỳ phát sinh của nấm qua các quý trong năm.
  • Nghiên cứu thực nghiệm ảnh hưởng của độ ẩm, chế độ bón phân và các tác động nhân vi sinh đến khả năng kháng nấm Ceratocystis sp. của Keo tai tượng.

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên cao học các ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Bảo vệ thực vật khi xây dựng đề cương điều tra dịch tễ học thực vật rừng.
• Cán bộ kỹ thuật tại các Ban quản lý rừng phòng hộ, Công ty lâm nghiệp, Trạm Khuyến nông – Bảo vệ thực vật tại các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc.
• Nội dung đáng tham khảo nhất trong văn bản là hệ thống bảng phân cấp mức độ bệnh hại theo 5 cấp, phương pháp bố trí ô tiêu chuẩn theo cấp tuổi và các phân tích về đường xâm nhiễm của nấm qua vết thương cơ giới và trung gian côn trùng.

Câu hỏi thường gặp

1. Nấm Ceratocystis sp. xâm nhập vào cây Keo tai tượng qua con đường nào và côn trùng nào đóng vai trò truyền bệnh?

Nấm Ceratocystis sp. xâm nhập chủ yếu qua các vết thương cơ giới trên thân, cành và rễ do hoạt động cắt tỉa cành, làm cỏ chăm sóc, khai thác gỗ làm đổ cọ xát, gió bão làm gãy cành hoặc trâu bò chà xát cắn phá. Vết thương ứa nhựa có mùi hấp dẫn bọ cánh cứng (kích thước nhỏ hơn hạt gạo) đến chích hút, mang bào tử nấm lây sang cây khỏe qua vết thương mới; ấu trùng bọ cánh cứng, kiến và mối cũng tham gia phát tán mầm bệnh.

2. Tỷ lệ nhiễm bệnh chết héo giữa các cấp tuổi Keo tai tượng tại Đồng Hỷ biến thiên như thế nào?

Tỷ lệ bị bệnh giảm dần theo cấp tuổi cây: Cấp tuổi 1 (< 3 tuổi) bị bệnh nặng nhất với tỷ lệ bình quân 32,5% ($R = 0,50$); Cấp tuổi 2 (3–5 tuổi) có tỷ lệ 20,2% ($R = 0,29$); Cấp tuổi 3 (> 5 tuổi) có tỷ lệ thấp nhất là 17,6% ($R = 0,27$). Cây non có mô mềm, sức chống chịu cơ học kém nên dễ bị nấm xâm nhiễm hơn cây trưởng thành.

3. Địa phương nào tại huyện Đồng Hỷ ghi nhận tình hình bệnh hại nghiêm trọng nhất?

Xã Cây Thị là địa phương có tỷ lệ bệnh cao nhất toàn huyện với tỷ lệ bình quân 33,8% ($R = 0,58$). Đặc biệt, rừng trồng ở Cấp tuổi 1 tại xã Cây Thị có tỷ lệ cây bị bệnh lên tới 61,0% và chỉ số bệnh đạt $R = 1,12$ (đạt ngưỡng cây bị bệnh ở mức trung bình, trong khi tất cả các điểm điều tra còn lại đều ở mức bệnh yếu/nhẹ với $R < 1$).

4. Triệu chứng nhận biết điển hình của cây Keo tai tượng bị nhiễm nấm Ceratocystis sp. là gì?

Cây sinh trưởng kém, lá hơi chuyển vàng rồi héo toàn bộ phiến lá nhưng lá không rụng ngay mà vẫn treo trên cành. Vỏ ngoài thân cây xuất hiện các vết loét, thâm lõm hoặc vệt màu nâu đen chạy dọc thân, thân xì nhựa mủ. Khi cắt ngang thân gỗ, phần gỗ dác bị đổi màu đen hoặc xanh đen do sợi nấm xâm chiếm và làm tắc nghẽn toàn bộ mạch dẫn khoáng và nước.

5. Khóa luận khuyến cáo biện pháp phòng trừ bệnh bằng kỹ thuật lâm sinh như thế nào?

Tác giả khuyến cáo tuyệt đối không tỉa cành vào mùa mưa; khi tỉa cành phải dùng keo, mỡ bò hoặc thuốc trừ nấm (như Mancozeb, Coc 85) bôi kín vết cắt; không chăn thả trâu bò vào rừng keo non; vệ sinh rừng sạch sẽ, khử trùng dụng cụ cắt tỉa bằng cồn 90° trong 10 phút; sử dụng phân bón hữu cơ hoai mục, tăng cường phân lân (P) và kali (K), tránh bón đơn phân đạm (N) làm mềm ngọn cây.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của Bàn Chiều An đã đánh giá toàn diện hiện trạng bệnh chết héo do nấm Ceratocystis sp. gây hại trên Keo tai tượng tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên với tỷ lệ nhiễm bệnh bình quân 23,4%. Kết quả nghiên cứu khẳng định rừng non dưới 3 tuổi có nguy cơ nhiễm bệnh cao nhất (32,5%), chủ yếu lây lan qua vết thương cơ giới và trung gian côn trùng cánh cứng. Các đề xuất kỹ thuật lâm sinh trong đề tài nhấn mạnh vào nguyên tắc phòng ngừa vết thương cơ giới và tỉa cành đúng mùa, cung cấp cơ sở thực tiễn giá trị cho công tác quản trị rừng trồng nguyên liệu bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Rừng là nguồn tài nguyên quý giá và có thể tái tạo đƣợc ban tặng cho mọi sinh vật trên trái đất. Rừng có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống của con ngƣời cũng nhƣ môi trƣờng: Cung cấp nguồn gỗ, củi, điều hòa, tạo ra oxy, điều hòa nƣớc, là nơi cƣ trú động thực vật và tàng trữ các nguồn gen quý hiếm, bảo vệ và ngăn chặn gió bão, chống xói mòn đất, đảm bảo cho sự sống, bảo vệ sức khỏe của con ngƣời. Mối quan hệ của rừng và cuộc sống đã trở thành một mối quan hệ hữu cơ. Không có một dân tộc, một quốc gia nào không biết rõ vai trò quan trọng của rừng trong cuộc sống.

Tuy nhiên, ngày nay, nhiều nơi con ngƣời đã không bảo vệ đƣợc rừng, còn chặt phá bừa bãi làm cho tài nguyên rừng khó đƣợc phục hồi và ngày càng bị cạn kiệt, nhiều nơi rừng không còn có thể tái sinh, đất trở thành đồi trọc, sa mạc, nƣớc mƣa tạo thành những dòng lũ rửa trôi chất dinh dƣỡng, gây lũ lụt, sạt lở cho vùng đồng bằng gây thiệt hại nhiều về tài sản, tính mạng ngƣời dân. Vai trò của rừng trong việc bảo vệ môi trƣờng đang trở thành vấn đề thời sự và lôi quấn sự quan tâm của toàn thế giới. Bộ NN& PTNT công bố hiện trạng rừng toàn quốc năm 2016. Theo đó, tính đến ngày 31/12/2016, diện tích rừng toàn quốc hiện có 14.682 ha, trong đó rừng tự nhiên là 10.141 ha và rừng trồng là 4.

Diện tích rừng đủ tiêu chuẩn để tính độ che phủ toàn quốc là 13.934 ha, độ che phủ tƣơng ứng là 41,19% (theo Quyết định số 1819/QĐ-BNN - TCLN công bố hiện trạng rừng toàn quốc năm 2016). Ở nƣớc ta keo đƣợc trồng ở hầu hết các tỉnh từ Miền Bắc, Miền Trung, Tây Nguyên và Đông Nam Bộ với mục đích chủ yếu làm nguyên liệu cho công nghiệp sản xuất giấy. Keo đƣợc coi là cây trồng chủ lực ở nhiều nƣớc trên thế giới trong đó có Việt Nam. Keo là nguồn nguyên liệu có tầm quan trọng đối với sự phát triển h 2 kinh tế xã hội và môi trƣờng.

Ở nƣớc ta Keo đƣợc trồng rất phổ biến, diện tích rừng trồng các loại Keo ở nƣớc ta hiện nay khoảng 900.000 hecta, cung cấp 90% trong tổng số 5,4 triệu tấn gỗ dăm xuất khẩu, trị giá khoảng triệu USD, trong đó 300 triệu USD là lợi nhuận của ngƣời trồng rừng (Nguyễn Hoàng Nghĩa, 2003) [8]. Tuy nhiên gần đây tại một số vùng trồng keo trọng điểm trên đã xuất hiện những cây keo bị chết héo từ trên ngọn xuống hay còn gọi là hiện tƣợng cây chết ngƣợc, bệnh rất khó phát hiện ở giai đoạn đầu. Các mẫu bệnh đã đƣợc phòng Bảo vệ rừng Viện Khoa học Lâm nghiệp giám định nguyên nhân là do loài nấm Ceratocystis sp. Với điều kiện khí hậu nóng ẩm của nƣớc ta tạo điều kiện cho nhiều loài nấm phát triển đặc biệt là Ceratocystis sp.

đã bắt đầu xuất hiện trên cây keo tại một số nơi nhƣ Đồng Nai, Bình Dƣơng, Bình Phƣớc, Thừa Thiên Huế, Lâm Đồng, Tuyên Quang và Quảng Ninh. Những cây bị bệnh, gỗ bị biến màu, chỉ sau một thời gian ngắn là chết ảnh hƣởng đến năng suất và chất lƣợng rừng trồng keo. Việc nghiên cứu và phát hiện sớm bệnh ở một số vùng trồng keo trọng điểm nƣớc ta là rất quan trọng nhằm lập kết hoạch ngăn chặn bệnh dịch phát triển và lan rộng giảm nguy cơ thiệt hại về kinh tế và môi trƣờng. Xuất phát từ thực tế đó tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá tình hình bệnh hại Keo tai tượng theo cấp tuổi do nấm Ceratocystis sp.

gây ra tại huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên”.