Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ THỪA KẾ THẾ VỊ 1. Tình hình nghiên cứu Nghiên cứu về thừa kế nói chung và thừa kế thế vị nói riêng thì từ trước đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu ở các cấp độ khác nhau như: sách chuyên khảo, các đề tài nghiên cứu khoa học, các bài báo khoa học, các luận án và luận văn trong các lĩnh vực chuyên ngành luật học. Tuy nhiên, để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài “Thừa kế thế vị theo pháp luật Việt Nam”, nghiên cứu sinh chỉ dừng lại ở việc lựa chọn và tổng quan những quan điểm nghiên cứu chính của một số công trình tiêu biểu có liên quan trực tiếp tới các nội dung thuộc phạm vi nghiên cứu của luận án. Nhóm các công trình nghiên cứu về thừa kế và thừa kế theo pháp luật nói chung Nghiên cứu các quy định về thừa kế và thừa kế theo pháp luật nói chung thì từ trước đến nay có rất nhiều công trình nghiên cứu, có thể kể đến một số công trình tiêu biểu nghiên cứu về vấn đề này như : (1).
Sách, Vũ Văn Hiền, “Chế độ tài sản trong gia đình Việt Nam”, 1960. Trong cuốn sách này, tác giả đi sâu phân tích các quy định trong các văn bản pháp luật của một số triều đại trong lịch sử về chế độ tài sản trong gia đình, trong đó có đề cập đến các quy định liên quan đến vấn đề thừa kế. Sách, Đào Trí Úc, “Nghiên cứu hệ thống pháp luật Việt nam thế kỷ XV- XVIII”, 1994. Nội dung cuốn sách tập trung nêu và phân tích, đánh giá về hệ thống pháp luật của nước ta thể hiện trong các văn bản luật trong thời gian từ thế kỷ XV-XVIII dưới thời Lê, thời Nguyễn, thời Pháp thuộc và từ sau năm 1945, trong đó có các chế định pháp luật về thừa kế.
Sách, Bộ Tư pháp - Viện nghiên cứu khoa học pháp lý, “Một số vấn đề về pháp luật dân sự Việt nam từ thế kỷ XV đến thời Pháp thuộc”, 1998. Nội dung sách đề cập đến một số vấn đề xã hội và pháp luật Việt nam từ thế kỷ XV đến thời Pháp thuộc bao gồm xã hội và pháp luật dưới thời Lê, Nguyễn và thời Pháp thuộc, trong đó có chế định pháp luật dân sự về thừa kế. Sách, Nguyễn Ngọc Điện, “Một số suy nghĩ về thừa kế trong luật dân sự Việt Nam”, 1999. Tác giả cuốn sách đi sâu phân tích một số quy định pháp luật về thừa kế trong BLDS 1995; nêu ra những hạn chế và bất cập trong các quy định này, từ đó tác giả nêu ra những kiến nghị để sửa đổi và hoàn thiện các quy định này.
Sách, Nguyễn Ngọc Điện, “Bình luận khoa học về thừa kế trong Bộ luật Dân sự”, 2001. Tác giả căn cứ vào các quy định pháp luật về thừa kế và các văn bản hướng dẫn thi hành, bình luận về các điều luật cụ thể về thừa kế trong BLDS 1995. Sách, Lê Kim Quế, “110 câu hỏi - đáp pháp luật về thừa kế”, 2001. Tác giả cuốn sách tập hợp 110 câu hỏi liên quan đến pháp luật thừa kế, căn cứ các quy định pháp luật liên quan để giải đáp các câu hỏi này.
Sách, Phạm Văn Tuyết, “Thừa kế - Quy định của pháp luật và thực tiễn áp dụng”, 2007. Trong cuốn sách này, tác giả phân tích một số vấn đề trong các quy định về thừa kế trong BLDS 2005, trong đó có quy định về thừa kế thế vị, chỉ ra một số hạn chế và bất cập trong các quy định này, từ đó đưa ra một số đề xuất sửa đổi và hoàn thiện các quy định này. Sách, Dương Bạch Long - Nguyễn Xuân Anh, “Tìm hiểu các quy định pháp luật về thừa kế”, 2008. Các tác giả đưa ra 101 câu hỏi về thừa kế và căn cứ các quy định pháp luật hiện hành để giải đáp các câu hỏi này; nêu các tình huống thừa kế hay gặp trong thực tế, giới thiệu các quy định pháp luật về thừa kế trong giai đoạn hiện nay.
Sách, Nguyễn Minh Tuấn, Pháp luật thừa kế của Việt Nam - Những vấn đề lý luận và thực tiễn, 2009. Tác giả nêu và phân tích những vấn đề lý luận về thừa kế, thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về thừa kế, những vấn đề bất cập trong các quy định pháp luật về thừa kế trong BLDS 2005, sự cần thiết phải sửa đổi các quy định này, đề xuất sửa đổi một số quy định về thừa kế trong BLDS 2005. Sách, Tưởng Duy Lượng, “Pháp luật dân sự và thực tế xét xử”, 2009. Tác giả nêu ra một số bất cập trong các quy định pháp luật dân sự, trong đó có các quy định pháp luật về thừa kế, thực tiễn áp dụng các quy định này trong công tác xét xử các vụ án tại Tòa án, đưa ra những bất cập trong các quy định này trong thực tế và phương hướng khắc phục những bất cập này.
Sách, Phùng Trung Tập, “Luật thừa kế Việt Nam”, 2010. Tác giả nêu và phân tích một số quy định pháp luật về thừa kế theo pháp luật hiện hành, những bất cập trong các quy định pháp luật này về lý luận và thực tiễn, đề xuất giải pháp khắc phục và sửa đổi những hạn chế này. Sách, Phùng Trung Tập “Thừa kế theo pháp luật của công dân Việt Nam từ năm 1945 đến nay”, 2010. Dựa trên nội dung Luận án tiến sỹ của tác giả, trên cơ sở đó tác giả đã hoàn thiện và in thành cuốn sách này, nội dung nêu và phân tích và đánh giá về các quy định về thừa kế theo pháp luật của công dân Việt nam từ năm 1945 đến nay.
Thực trạng áp dụng các quy định về thừa kế theo pháp luật và những bất cập trong việc áp dụng quy định này trong thực tế, những giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật về vấn đề này. Sách, Trần Thị Huệ, “Di sản thừa kế theo pháp luật dân sự Việt Nam- những vấn đề lý luận và thực tiễn”, 2012. Tác giả nêu và phân tích chuyên sâu về những vấn đề lý luận về di sản thừa kế, mối quan hệ giữa quyền sở hữu tài sản và di sản thừa kế, xác định di sản thừa kế, thanh toán và phân chia di sản thừa kế, thực tiễn áp dụng những quy định này trong thực tiễn và những bất cập 9 trong việc áp dụng các quy định này để xác định, thanh toán và phân chia di sản thừa kế, đưa ra những kiến nghị để hoàn thiện các quy định này. Sách, Đỗ Văn Đại, “Luật thừa kế Việt Nam, bản án và bình luận bản án”, 2013 (2 tập).
Tác giả nêu và phân tích nhiều nội dung liên quan đến quy định pháp luật về thừa kế, dẫn chứng bằng một số bản án cụ thể của Tòa án giải quyết các vụ án về thừa kế thu thập được, trong đó có một số vụ án liên quan đến thừa kế thế vị. Từ đó, tác giả căn cứ các quy định pháp luật về thừa kế để bình luận về các bản án này, nêu ra những sai sót các Thẩm phán thường hay gặp phải trong quá trình giải quyết vụ án về thừa kế, từ đó đưa ra phương hướng và các giải pháp khắc phục những sai sót này. Luận án tiến sĩ luật, Hà Thị Mai Hiên, “Quyền sở hữu của công dân Việt Nam”, 1996. Luận án nghiên cứu và phân tích những vấn đề lý luận về quyền sở hữu của công dân, thực trạng các quy định pháp luật về quyền sở hữu của công dân Việt Nam theo quy định của BLDS 1995 và các văn bản pháp luật liên quan, nêu ra những vấn đề bất cập trong trong quá trình áp dụng các quy định này trên thực tế và phương hướng khắc phục những bất cập này.
Luận án tiến sĩ luật, Hoàng Ngọc Thỉnh, “Quyền sở hữu của cá nhân và phương thức bảo vệ”, 2000. Nội dung luận án tập trung nghiên cứu và đánh giá các quy định về quyền sở hữu của cá nhân và các phương thức bảo vệ quyền sở hữu của cá nhân theo quy định pháp luật hiện hành, nêu những vấn đề bất cập trong việc áp dụng các quy định này trên thực tế và phương hướng khắc phục những bất cập này. Luận án tiến sĩ luật, Phùng Trung Tập, “Thừa kế theo pháp luật của công dân Việt Nam từ năm 1945 đến nay”, 2002. Luận án nêu và phân tích những vấn đề lý luận về thừa kế theo pháp luật, phân tích và đánh giá các quy định về thừa kế theo pháp luật của công dân Việt nam từ năm 1945 đến năm 2002 (thời điểm hoàn thành luận án) theo từng thời kỳ lịch sử.
Thực trạng áp dụng các quy định về thừa kế theo pháp luật hiện hành, những bất cập trong 10 việc áp dụng quy định này trong thực tế và giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật về vấn đề này. Luận án tiến sĩ luật, Nguyễn Minh Tuấn, “Cơ sở lý luận và thực tiễn của những quy định chung về thừa kế trong Bộ luật Dân sự”, 2007. Luận án nêu và phân tích các cơ sở lý luận và thực tiễn của các quy định chung về thừa kế trong BLDS 2005, nêu ra một số vấn đề bất cập trong việc áp dụng các quy định này trên thực tế và kiến nghị giải pháp hoàn thiện các quy định này. Luận văn thạc sĩ luật, Chế Mỹ Phương Đài, "Thừa kế theo pháp luật trong Bộ luật Dân sự Việt Nam", 2000.
Luận án nêu và phân tích các quy định về thừa kế theo pháp luật trong BLDS 1995, thực trạng áp dụng các quy định này trong thực tiễn giải quyết các vụ án tại Tòa án, những điểm bất cập trong quá trình áp dụng các quy định này và kiến nghị các giải pháp khắc phục những bất cập này. Luận văn thạc sĩ luật, Phan Thị Kim Chi, “Diện và hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005”, 2006. Luận án nêu và phân tích các quy định về diện và hàng thừa kế trong BLDS 2005, thực trạng áp dụng các quy định này trong thực tế, những bất cập trong các quy định này và kiến nghị giải pháp khắc phục những bất cập này. Luận văn thạc sĩ luật, Đỗ Quảng Oai, “Diện và hàng thừa kế theo pháp luật dân sự Việt Nam”, 2006.
Luận án nêu và phân tích các quy định về diện và hàng thừa kế theo pháp luật dân sự Việt nam từ trước đến nay, tính kế thừa của các quy định pháp luật này trong các văn bản pháp luật dân sự trong lịch sử, thực trạng áp dụng và những bất cập trong các quy định pháp luật hiện hành về vấn đề này và phương hướng khắc phục.