Luận án tiến sĩ kinh tế khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh lào cai

Luận án tiến sĩ nghiên cứu khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh lào cai, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng trong lĩnh vực

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Huy
• Người hướng dẫn: Trần Ngọc Ngoạn
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ KHAI THÁC TÀI NGUYÊN THỰC VẬT RỪNG PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Nhận xét chung về các công trình hiện có và vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ KHAI THÁC TÀI NGUYÊN THỰC VẬT RỪNG PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
• 2.1. Cơ sở lý luận về khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững
• 2.2. Các khái niệm có liên quan và nội dung về khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững
• 2.3. Các lý thuyết, cách thức, mô hình về thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững
• 2.4. Tiêu chí đánh giá về khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững
• 2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững
• 2.6. Kinh nghiệm thực tiễn về khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững
• 2.6.1. Kinh nghiệm quốc tế
• 2.6.2. Kinh nghiệm của một số địa phương ở Việt Nam
• 2.6.3. Các bài học rút ra đối với tỉnh Lào Cai
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG KHAI THÁC TÀI NGUYÊN THỰC VẬT RỪNG PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TẠI TỈNH LÀO CAI
• 3.1. Các đặc điểm tự nhiên, kinh tế-xã hội của tỉnh Lào Cai ảnh hưởng tới khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững
• 3.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội của tỉnh Lào Cai
• 3.2. Thực trạng khai thác tài nguyên thực vật rừng tại tỉnh Lào Cai
• 3.2.1. Các chính sách của Trung ương và tỉnh Lào Cai liên quan đến khai thác tài nguyên thực vật rừng
• 3.2.2. Thực trạng khai thác tài nguyên thực vật rừng xét theo biến động về quy mô và cơ cấu diện tích lâm nghiệp có rừng, diện tích rừng ở tỉnh Lào Cai
• 3.2.3. Thực trạng khai thác xét theo chủng loại - gỗ và lâm sản ngoài gỗ
• 3.2.4. Thực trạng khai thác tài nguyên thực vật rừng ở tỉnh Lào Cai từ điều tra, khảo sát thực tiễn tại một số địa điểm. Khai thác tài nguyên thực vật rừng đối với một số sản phẩm từ tự nhiên
• 3.2.5. Một số mô hình khai thác tài nguyên thực vật rừng theo hướng phát triển bền vững ở tỉnh Lào Cai
• 3.3. Các kết quả của khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai
• 3.3.1. Bền vững về kinh tế
• 3.3.2. Bền vững về tài nguyên và môi trường
• 3.3.3. Bền vững về xã hội
• 3.4. Đánh giá chung về khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai
• 3.4.1. Các kết quả đạt được
• 3.4.2. Các hạn chế, yếu kém
• 3.4.3. Nguyên nhân của các hạn chế, yếu kém
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP VỀ KHAI THÁC TÀI NGUYÊN THỰC VẬT RỪNG PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TẠI TỈNH LÀO CAI
• 4.1. Bối cảnh quốc tế và trong nước đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035
• 4.1.1. Bối cảnh quốc tế
• 4.1.2. Bối cảnh trong nước và ở tỉnh Lào Cai
• 4.2. Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức đối với khai tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai
• 4.3. Quan điểm, định hướng khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai
• 4.3.1. Quan điểm của Nhà nước về khai thác tài nguyên thực vật rừng
• 4.3.2. Quan điểm của tác giả về khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai
• 4.4. Các giải pháp khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035
• 4.4.1. Các căn cứ đề xuất các giải pháp
• 4.4.2. Đề xuất các giải pháp
• CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: Các số liệu
• PHỤ LỤC 2: Bảng hỏi điều tra hộ về khai thác tài nguyên thực vật rừng ở Lào Cai
• PHỤ LỤC 3: Một số hình ảnh điều tra, khảo sát thực tiễn về khai thác tài nguyên thực vật rừng ở Lào Cai

Tóm tắt

I. Giới thiệu chung về luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với chủ đề Khai thác tài nguyên thực vật rừng bền vững tại Lào Cai tập trung vào việc phân tích và đánh giá thực trạng khai thác tài nguyên thực vật rừng trong bối cảnh phát triển bền vững. Tài nguyên thực vật rừng không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu cho nền kinh tế mà còn ảnh hưởng đến môi trường và xã hội. Luận án này nhằm cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình khai thác tài nguyên rừng, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh Lào Cai.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Tài nguyên rừng tại Lào Cai đang bị khai thác một cách không bền vững, dẫn đến nhiều hệ lụy cho môi trường và xã hội. Việc khai thác tài nguyên thực vật rừng cần được thực hiện một cách hợp lý để bảo vệ đa dạng sinh học và đảm bảo sự phát triển kinh tế. Luận án chỉ ra rằng, mặc dù tỉnh Lào Cai đã có những chính sách bảo vệ rừng, nhưng thực trạng khai thác vẫn chưa đạt được hiệu quả như mong muốn. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để tìm ra giải pháp tối ưu cho việc khai thác tài nguyên thực vật rừng, phục vụ cho phát triển bền vững.

II. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn

Chương này trình bày các lý thuyết và khái niệm liên quan đến khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ cho phát triển bền vững. Các lý thuyết này bao gồm các mô hình phát triển bền vững, tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng đến khai thác tài nguyên. Kinh nghiệm từ các quốc gia khác và một số địa phương trong nước cũng được phân tích để rút ra bài học cho tỉnh Lào Cai. Việc áp dụng các mô hình khai thác bền vững đã cho thấy hiệu quả trong việc bảo vệ tài nguyên và phát triển kinh tế địa phương.

2.1. Các lý thuyết và mô hình khai thác

Các lý thuyết về phát triển bền vững nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên trong quá trình phát triển kinh tế. Mô hình khai thác bền vững không chỉ tập trung vào lợi ích kinh tế mà còn chú trọng đến bảo vệ môi trường và phát triển xã hội. Các nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các mô hình này có thể giúp tỉnh Lào Cai khai thác tài nguyên thực vật rừng một cách hiệu quả hơn, đồng thời bảo vệ được môi trường sống cho các thế hệ tương lai.

III. Thực trạng khai thác tài nguyên thực vật rừng tại Lào Cai

Chương này phân tích thực trạng khai thác tài nguyên thực vật rừng tại tỉnh Lào Cai, bao gồm các đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến hoạt động khai thác. Thực trạng cho thấy, mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng việc khai thác tài nguyên vẫn diễn ra một cách không bền vững, dẫn đến tình trạng suy giảm chất lượng rừng và đa dạng sinh học. Các số liệu thống kê cho thấy, tỷ lệ che phủ rừng tại Lào Cai vẫn chưa đạt yêu cầu, và cần có những biện pháp khắc phục kịp thời.

3.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội

Lào Cai có điều kiện tự nhiên phong phú, với nhiều loại tài nguyên thực vật đa dạng. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế nhanh chóng đã dẫn đến áp lực lớn lên tài nguyên rừng. Các hoạt động khai thác gỗ và lâm sản ngoài gỗ diễn ra mạnh mẽ, nhưng chưa được quản lý một cách hiệu quả. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động tiêu cực đến đời sống của người dân địa phương, đặc biệt là các hộ nghèo và dân tộc thiểu số.

IV. Giải pháp khai thác tài nguyên thực vật rừng bền vững

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm khai thác tài nguyên thực vật rừng một cách bền vững tại tỉnh Lào Cai. Các giải pháp bao gồm việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ tài nguyên, cải thiện chính sách quản lý rừng, và phát triển các mô hình kinh tế xanh. Đặc biệt, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc thực hiện các giải pháp này. Việc áp dụng các giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên mà còn tạo ra cơ hội việc làm và nâng cao đời sống cho người dân.

4.1. Đề xuất các giải pháp

Các giải pháp đề xuất bao gồm việc xây dựng các chính sách khuyến khích khai thác bền vững, phát triển các mô hình hợp tác xã trong khai thác tài nguyên thực vật rừng, và tăng cường công tác giám sát và quản lý. Cần có các chương trình đào tạo cho người dân về kỹ thuật khai thác bền vững, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Đồng thời, việc phát triển các sản phẩm từ tài nguyên thực vật rừng cũng cần được chú trọng để tạo ra giá trị kinh tế cao hơn cho cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai" do nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Huy thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Trần Ngọc Ngoạn và PGS.TS. Nguyễn Thắng. Luận án thuộc chuyên ngành Kinh tế phát triển, mã số 9310105, bảo vệ năm 2022.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Tài nguyên rừng nói chung và tài nguyên thực vật rừng nói riêng giữ vai trò thiết yếu đối với sinh kế của cộng đồng dân cư và sự phát triển kinh tế - xã hội tại các địa phương miền núi. Tỉnh Lào Cai là địa bàn có diện tích rừng lớn và tính đa dạng sinh học cao. Trong giai đoạn 2010–2020, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản đóng góp khoảng 15,8% GRDP của tỉnh Lào Cai, trong đó ngành lâm nghiệp chiếm 11,9% tỷ trọng nội ngành. Hoạt động khai thác gỗ và lâm sản ngoài gỗ (LSNG) chiếm tới 57,32% cơ cấu sản xuất ngành lâm nghiệp và giải quyết việc làm cho hơn 20 nghìn lao động.

Tuy nhiên, thực tế khai thác tài nguyên thực vật rừng tại Lào Cai đang đối mặt với nhiều nguy cơ làm suy giảm tính bền vững: chất lượng rừng tự nhiên suy giảm, nguy cơ rơi vào "lời nguyền tài nguyên", chuỗi giá trị chưa hoàn thiện, khâu chế biến, tiếp cận thị trường và phân phối lợi ích còn bất cập. Trong bối cảnh Việt Nam thực hiện Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững, cam kết phát thải ròng bằng không (Net Zero) tại COP26 và triển khai Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050 (Quyết định số 1658/QĐ-TTg ngày 01/10/2021 của Thủ tướng Chính phủ), việc nghiên cứu cách thức khai thác tài nguyên thực vật rừng nhằm phục vụ đồng thời các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường trở nên cấp bách. Hầu hết các công trình trước đây chỉ đánh giá tính bền vững nội tại của hoạt động lâm nghiệp mà chưa làm rõ khai thác tài nguyên thực vật rừng đóng góp và phục vụ như thế nào cho các trụ cột phát triển bền vững ở cấp địa phương.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu tổng quát của luận án là phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai. Để đạt được mục tiêu này, luận án xác định 3 nhiệm vụ cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững.
2. Phân tích, đánh giá thực trạng khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai giai đoạn 2011–2020.
3. Đề xuất quan điểm, định hướng và hệ thống giải pháp về khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035.

Câu hỏi nghiên cứu

Luận án tập trung giải quyết 2 câu hỏi nghiên cứu chính:

1. Khai thác tài nguyên thực vật rừng ảnh hưởng và phục vụ như thế nào đến phát triển bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường tại tỉnh Lào Cai?
2. Những giải pháp gì và được triển khai như thế nào để thực hiện khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Sự ảnh hưởng và mức độ phục vụ của hoạt động khai thác tài nguyên thực vật rừng đối với phát triển bền vững trên 3 phương diện kinh tế, xã hội và môi trường tại tỉnh Lào Cai.
• Phạm vi thời gian: Phân tích thực trạng giai đoạn 2011–2020 và đề xuất giải pháp cho giai đoạn đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Lào Cai, khảo sát thực nghiệm tại các xã vùng cao và vùng thấp đại diện cho các tiểu vùng sinh thái lâm nghiệp.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào đóng góp của khai thác thực vật rừng (gỗ và lâm sản ngoài gỗ như quế, thảo quả, sa nhân tím, măng, củi, cây dược liệu) vào 3 trụ cột phát triển bền vững:
  • Bền vững kinh tế: Tăng trưởng GRDP, năng suất tài nguyên, thu nhập và việc làm của hộ gia đình.
  • Bền vững môi trường: Tỷ lệ che phủ rừng, bảo vệ hệ sinh thái, giảm thiểu suy thoái rừng.
  • Bền vững xã hội: Xóa đói giảm nghèo, cải thiện sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số và phân chia công bằng lợi ích chuỗi giá trị.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Tác giả đã tổng thuật các hướng nghiên cứu quốc tế chính liên quan đến đề tài:

• Vốn tài nguyên và tăng trưởng kinh tế: Hussain và cộng sự (2019), Schure và cộng sự (2014), Zulu và cộng sự (2013) nghiên cứu vai trò của tài nguyên rừng trong việc tạo tích lũy vốn, thu nhập và việc làm cho hộ gia đình nông thôn. Về giả thuyết "lời nguyền tài nguyên", các nghiên cứu của Sachs và Warner (1999), Gylfason (2001) chỉ ra những tác động tiêu cực tiềm ẩn của việc phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thiên nhiên đối với chất lượng thể chế và giáo dục; trong khi Philippot (2010), Brunnschweiler (2010), Ahrend (2002) chứng minh tài nguyên có thể đóng góp tích cực vào tăng trưởng nếu có cơ chế quản trị tốt.
• Lý thuyết kinh tế tài nguyên và môi trường: Nguyên lý khai thác tài nguyên tái tạo và không tái tạo của Hotelling (1931); chỉ số khan hiếm tài nguyên của Cleveland và Stern (1997); mô hình tăng trưởng kinh tế của Solow (1974), quy tắc tái đầu tư địa tô tài nguyên vào vốn con người và vốn sản xuất của Hartwick (1977) và Hamilton (1995); lý thuyết Đường cong Kuznets môi trường (EKC) và lý thuyết chuyển đổi rừng (Forest Transition Theory) của Mather (1992).
• Phát triển bền vững và công cụ kinh tế: Dresner (2008), Bell và Morse (2008) về khung chỉ số đo lường bền vững; các báo cáo của UNEP (2004, 2008, 2014) về công cụ kinh tế như thuế, phí môi trường; Pausegal (2011) về phân bổ phúc lợi tài nguyên; Manuel và Tan (2015) về tri thức bản địa trong quản lý tài nguyên.
• Sinh kế và xóa đói giảm nghèo: Kaimowitz (2002), Arnold (2001), Neumann và Hirsch (2000), Arnold và cộng sự (2003), Wunder (2001), Inoni (2009), World Bank (2001, 2009), FAO (2001, 2006, 2013) làm rõ mối quan hệ hai chiều giữa nghèo đói và khai thác tài nguyên rừng; Scherr và cộng sự (2001, 2003), Smith và Scherr (2002) về thị trường lâm sản và cơ chế CDM/REDD+.
• Quản trị có sự tham gia và chuỗi giá trị: Gilmour và Fisher (1997) phân loại 3 mô hình quản lý rừng (tiếp cận cổ điển, tiếp cận cổ điển điều chỉnh, tiếp cận có sự tham gia); Cadeliha (1998), Guangxia (1997), Yadav và Roy (1997); Lundgren và Raintree (1982), Jamnadass và cộng sự (2013), Rodrigues và cộng sự (2015), Acharya và cộng sự (2009) về mô hình nông lâm kết hợp; Mayers và Vermeulen (2002), Widianingsih và cộng sự (2019) về chuỗi giá trị nông lâm sản.

Các hướng nghiên cứu trong nước

• Vai trò ngành lâm nghiệp và quản lý rừng: Nguyễn Bá Ngãi (2016), Võ Thị Phương Nhung (2016), Nguyễn Văn Vũ (2019); Hà Sỹ Đồng (2016) về chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC; Nguyễn Quang Tân, Nguyễn Văn Chỉnh và Vũ Thu Hạnh (2008), IUCN (2008) về quản trị rừng và sinh kế cộng đồng; Phan Thanh Xuân (2006) về tổ chức nghề rừng theo 3 loại rừng và vai trò kinh tế hộ.
• Chính sách và công cụ quản lý: FSSP (2013), Nguyễn Thanh Huyền (2012), Bạch Xuân Hòa (2014), Phạm Thị Thủy (2014), Vũ Thị Bích Thuận (2015), Lê Quang Đức (2018), Nguyễn Văn Phương (2017), Cao Thị Lý (2008), Hà Công Tuấn (2006), Ngân hàng Thế giới và đối tác (2005) về đổi mới nông lâm trường quốc doanh và công cụ thuế tài nguyên.
• Nghiên cứu thực vật rừng và dược liệu tại Lào Cai: Mô hình cây dược liệu có giá trị kinh tế của Trần Ngọc Ngoạn và cộng sự (actiso, đương quy, xuyên khung tại Sa Pa); Nguyễn Duy Thịnh (2013) về cây đẳng sâm; Nguyễn Văn Năm (2013), Lê Xuân Thắng (2013) về thảm thực vật Vườn quốc gia Hoàng Liên và loài mỡ Sa Pa; Lê Thị Minh Thảo (2016) về quy trình GACP-WHO cho đan sâm, cát cánh; Nguyễn Quang Vĩnh (2018) về tam thất hoang, hoàng liên ô rô; Sái Minh Đạo (2019) về liên kết chuỗi sản xuất dược liệu; CIRUM (2011), Bùi Duy Chiến (2018), Nguyễn Hùng Mạnh (2014) về tri thức dân gian và luật tục bảo vệ rừng của người Pù Lá, Thu Lao.
• Kinh tế - xã hội và biến đổi khí hậu tại Lào Cai: Nguyễn Trường Giang (2013), Giàng Thị Dung (2014), Phạm Ngọc Thắng (2016), Nam Khánh (2018), Trần Thị Liên Trang và Trần Trung Dũng (2019), Kiều Quốc Lập (2018), Hà Minh Tuân và cộng sự (2019), Đặng Thị Thanh Hoa (2013), Nguyễn Thị Giáng Hương (2016).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn

Các công trình trước đây phần lớn nghiên cứu đơn lẻ về khía cạnh kỹ thuật lâm sinh, sinh học thực vật, bảo tồn tự nhiên hoặc phân tích kinh tế vĩ mô chung chung. Chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về mối quan hệ tác động giữa việc khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ các mục tiêu phát triển bền vững trên cả 3 trụ cột (kinh tế, xã hội, môi trường) tại địa bàn tỉnh Lào Cai dựa trên dữ liệu điều tra sơ cấp vi mô ở cấp hộ và phân tích chuỗi giá trị.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Khái niệm then chốt: Rừng (theo Luật Lâm nghiệp 2017 và FAO 2018), Tài nguyên thực vật rừng (gỗ và lâm sản ngoài gỗ), Phát triển bền vững (Báo cáo Brundtland 1987, Luật Bảo vệ môi trường 2018/2014), Quản lý rừng bền vững (SFM - UN 2008).
• Khung phân tích: Luận án tiếp cận theo 3 hướng tích hợp:
  1. Tiếp cận phát triển bền vững: Phân tích tương tác giữa khai thác thực vật rừng với 3 trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường.
  2. Tiếp cận hệ thống: Đánh giá tổng thể các yếu tố bên trong, bên ngoài tác động đến các chủ thể tham gia quản lý, khai thác tài nguyên rừng.
  3. Tiếp cận theo chuỗi giá trị: Đánh giá từ khâu tạo giống, trồng trọt, thu hái, sơ chế, chế biến đến phân phối, thương mại hóa lâm sản ngoài gỗ và phân bổ giá trị gia tăng giữa các tác nhân.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng:

• Phương pháp định tính: Tổng hợp tài liệu, phân tích thể chế và chính sách lâm nghiệp, so sánh theo không gian (vùng cao - vùng thấp) và thời gian (giai đoạn 2011–2020), phân tích ma trận SWOT xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức.
• Phương pháp định lượng: Thống kê mô tả, phân tích cơ cấu, chỉ số tăng trưởng và phân tích hồi quy đa biến nhằm lượng hóa các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ khai thác và sự phụ thuộc vào tài nguyên rừng của hộ gia đình.

Nguồn tư liệu và phương pháp chọn mẫu khảo sát

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ Niên giám Thống kê tỉnh Lào Cai (2010–2020), báo cáo của Tổng cục Thống kê, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lào Cai, Chi cục Kiểm lâm và các tài liệu của WB, FAO, CIFOR.
• Dữ liệu sơ cấp: Điều tra bảng hỏi trực tiếp tại hộ gia đình trên địa bàn 7 xã thuộc 6 huyện/thị xã của tỉnh Lào Cai trong năm 2020. Quy mô mẫu tối thiểu được xác định theo công thức chọn mẫu xác suất với sai số cho phép $e = 6,5%$, đạt quy mô 227 hộ gia đình.

STT	Địa bàn điều tra (Xã, Huyện/Thị xã)	Phân vùng địa lý	Số quan sát (Mẫu hộ)
1	Xã Lùng Sui, huyện Si Ma Cai	Xã vùng cao	30
2	Xã Bản Cầm, huyện Bảo Thắng	Xã vùng thấp	32
3	Xã Hoàng Liên, thị xã Sa Pa	Xã vùng cao	41
4	Xã Bản Già, huyện Bắc Hà	Xã vùng cao	30
5	Xã Nậm Đét, huyện Bắc Hà	Xã vùng thấp	30
6	Xã Phìn Ngan, huyện Bát Xát	Xã vùng cao	30
7	Xã Khánh Yên Thượng, huyện Văn Bàn	Xã vùng thấp	34
Tổng	7 xã thuộc 6 huyện, thị xã	Đại diện vùng cao và vùng thấp	227

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước thành các nhóm chủ đề: vốn tài nguyên trong tăng trưởng kinh tế, tranh luận về "lời nguyền tài nguyên", lý thuyết chuyển đổi rừng, cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES/DVMTR), quản lý rừng dựa vào cộng đồng và phát triển lâm sản ngoài gỗ. Tác giả chỉ ra rằng các công trình hiện có chưa làm rõ cơ chế mà hoạt động khai thác thực vật rừng tác động qua lại với các mục tiêu bền vững ở cấp địa phương, thiếu các dữ liệu điều tra vi mô và tiếp cận chuỗi giá trị tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Lào Cai.

Chương 2: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững

Chương 2 làm rõ các khái niệm về rừng, tài nguyên thực vật rừng (gỗ, lâm sản ngoài gỗ, dược liệu dưới tán rừng), phát triển bền vững và quản lý rừng bền vững (SFM). Luận án xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá khai thác thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững trên 3 trụ cột:

• Tiêu chí kinh tế: Tăng trưởng giá trị sản xuất lâm nghiệp, tỷ trọng đóng góp GRDP, năng suất tài nguyên, mức thu nhập từ lâm sản của hộ.
• Tiêu chí môi trường: Tỷ lệ che phủ rừng, mức độ bảo tồn đa dạng sinh học, tính bền vững trong phương thức khai thác (không lạm khai, không tận diệt).
• Tiêu chí xã hội: Tỷ lệ giảm nghèo, giải quyết việc làm cho lao động địa phương, phân bổ công bằng lợi ích giữa các bên trong chuỗi giá trị lâm sản.

Chương này cũng phân tích các nhân tố ảnh hưởng (thể chế chính sách, điều kiện tự nhiên, hạ tầng kỹ thuật, khoa học công nghệ, thị trường và tập quán canh tác của đồng bào dân tộc) cùng bài học kinh nghiệm quốc tế (Phần Lan, Brazil, Philippines) và một số địa phương trong nước nhằm rút ra bài học cho Lào Cai.

Chương 3: Thực trạng khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai

Chương 3 phân tích thực trạng khai thác thực vật rừng tại Lào Cai giai đoạn 2011–2020:

• Biến động tài nguyên rừng: Diện tích rừng toàn tỉnh có xu hướng tăng nhờ các chương trình trồng rừng, tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 55%. Tuy nhiên, cơ cấu rừng có sự thay đổi lớn: diện tích rừng tự nhiên phòng hộ và đặc dụng chịu áp lực khai thác, trong khi rừng trồng sản xuất (quế, mỡ, keo) tăng nhanh.
• Thực trạng khai thác theo chủng loại: Khai thác gỗ chủ yếu từ rừng trồng; khai thác lâm sản ngoài gỗ phát triển mạnh với các sản phẩm chủ lực: quế (tại Bảo Thắng, Bắc Hà, Văn Bàn), thảo quả và sa nhân tím (dưới tán rừng tự nhiên tại Sa Pa, Bát Xát), cây dược liệu (actiso, đương quy, đẳng sâm) và măng tự nhiên/trồng.
• Kết quả khảo sát 227 hộ gia đình:
  • Kinh tế: Khai thác thực vật rừng đóng góp tỷ trọng đáng kể vào tổng thu nhập hộ (từ 25% đến trên 50% tùy địa bàn). Tuy nhiên, hầu hết sản phẩm bán ở dạng thô hoặc sơ chế giản đơn, thương lái chi phối khâu tiêu thụ, giá trị gia tăng tạo ra tại địa phương còn thấp.
  • Môi trường: Một số mô hình trồng quế thâm canh mật độ cao, lạm dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hoặc mô hình sấy thảo quả tại chỗ bằng củi rừng tự nhiên đã gây ảnh hưởng tiêu cực đến thảm thực vật bản địa và nguy cơ cháy rừng.
  • Xã hội: Tạo sinh kế trực tiếp cho đồng bào Mông, Dao, Tày, Giáy, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo; tuy nhiên sự tham gia vào chuỗi giá trị còn bị động, phụ nữ và người nghèo chủ yếu nhận phần thù lao lao động chân tay thấp nhất.
• Phân tích hồi quy và SWOT: Đánh giá định lượng mức độ phụ thuộc vào tài nguyên rừng chịu ảnh hưởng đáng kể bởi quy mô đất lâm nghiệp được giao, trình độ học vấn chủ hộ, khả năng tiếp cận tín dụng và khoảng cách đến thị trường. Ma trận SWOT chỉ ra các điểm nghẽn chính về liên kết chuỗi và chế biến sâu.

Chương 4: Giải pháp về khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai

Chương 4 xác định bối cảnh mới đến năm 2025 và tầm nhìn 2035 (hội nhập CPTPP, EVFTA, cam kết Net Zero, phát triển kinh tế xanh). Tác giả đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ:

1. Giải pháp hoàn thiện cơ chế, chính sách: Rà soát quy hoạch đất lâm nghiệp, đẩy mạnh giao đất giao rừng gắn với cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; mở rộng và thực hiện hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) và phát triển tín chỉ carbon rừng.
2. Giải pháp tổ chức sản xuất và phát triển chuỗi giá trị: Khuyến khích liên kết "4 nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông); phát triển các hợp tác xã, tổ hợp tác chế biến tinh dầu quế, dược liệu đạt chuẩn GACP-WHO; xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và chứng chỉ rừng bền vững (FSC).
3. Giải pháp khoa học, công nghệ và lâm sinh: Chuyển giao công nghệ giống năng suất cao; áp dụng kỹ thuật sấy thảo quả bằng lò sấy tiết kiệm năng lượng thay thế đốt củi rừng; hướng dẫn quy trình khai thác bền vững không tận diệt (chừa cây mẹ, luân chuyển vùng thu hái).
4. Giải pháp thị trường và tài chính: Đa dạng hóa kênh tiêu thụ, xúc tiến thương mại điện tử, hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho các cơ sở chế biến sâu lâm sản ngoài gỗ.
5. Giải pháp nâng cao năng lực cộng đồng và lồng ghép văn hóa bản địa: Phát huy vai trò của hương ước, quy ước thôn bản, luật tục bảo vệ rừng kết hợp với đào tạo nghề lâm nghiệp cho người dân tộc thiểu số.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

• Bổ sung và hoàn thiện khung lý thuyết về khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững ở cấp độ địa phương, chỉ rõ sự chuyển dịch từ cách tiếp cận khai thác thụ động sang quản trị chuỗi giá trị và khai thác đa giá trị sinh thái của rừng.
• Xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá toàn diện gồm 3 nhóm chỉ tiêu (kinh tế, môi trường, xã hội) phù hợp với đặc thù kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi phía Bắc.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh thực trạng có căn cứ khoa học và bộ dữ liệu vi mô sơ cấp (227 hộ gia đình) về hoạt động khai thác gỗ và lâm sản ngoài gỗ tại tỉnh Lào Cai giai đoạn 2011–2020.
• Lượng hóa các yếu tố ảnh hưởng đến sinh kế và hành vi khai thác rừng của hộ gia đình thông qua mô hình phân tích định lượng.
• Đề xuất hệ thống giải pháp gắn liền với thực tiễn tỉnh Lào Cai giai đoạn 2021–2025 và tầm nhìn 2035, đặc biệt là các mô hình chuỗi liên kết giá trị quế, thảo quả, dược liệu dưới tán rừng gắn với bảo vệ môi trường sinh thái và chứng chỉ FSC.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do giới hạn về nguồn lực và khó khăn trong tiếp cận doanh nghiệp lâm nghiệp trên địa bàn (năm 2020 toàn tỉnh có 1.938 doanh nghiệp nhưng chỉ có 11 doanh nghiệp lâm nghiệp), mẫu khảo sát sơ cấp mới tập trung chủ yếu ở cấp độ hộ gia đình; dữ liệu về các loài thực vật rừng phi thương mại phân tán chưa được thống kê đầy đủ.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần mở rộng khảo sát chuyên sâu đối với mạng lưới doanh nghiệp chế biến, thương lái trung gian trong chuỗi giá trị quốc tế; nghiên cứu định giá toàn diện giá trị dịch vụ hệ sinh thái và tiềm năng thương mại hóa tín chỉ carbon từ tài nguyên thực vật rừng tại Lào Cai.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao đối với:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường, Chi cục Kiểm lâm và UBND các huyện thuộc tỉnh Lào Cai cũng như các tỉnh miền núi trong việc xây dựng quy hoạch lâm nghiệp, chính sách khuyến lâm, chi trả DVMTR và giảm nghèo bền vững.
• Nghiên cứu sinh, giảng viên và sinh viên: Thuộc các chuyên ngành Kinh tế phát triển, Kinh tế nông nghiệp và tài nguyên môi trường, Quản lý tài nguyên rừng tham khảo về khung phân tích, phương pháp tiếp cận chuỗi giá trị và kỹ thuật điều tra hộ gia đình.
• Các tổ chức phát triển và doanh nghiệp: Các dự án phi chính phủ về bảo tồn, các doanh nghiệp đầu tư vào chuỗi giá trị dược liệu, chế biến lâm sản ngoài gỗ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án tiếp cận khái niệm khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững như thế nào?

Luận án xác định khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững không đơn thuần là hoạt động thu hái, chặt hạ lâm sản mà là quá trình quản trị, khai thác và sử dụng hợp lý các giá trị của gỗ và lâm sản ngoài gỗ trong giới hạn tái sinh tự nhiên của hệ sinh thái; qua đó vừa bảo vệ nguồn vốn tự nhiên, vừa tạo sinh kế, tăng thu nhập cho người dân và bảo đảm công bằng xã hội.

2. Các loài lâm sản ngoài gỗ chủ lực nào được khảo sát sâu trong luận án?

Luận án tập trung khảo sát các loại cây lâm sản ngoài gỗ chủ lực có giá trị kinh tế và phân bố điển hình tại Lào Cai, bao gồm: cây lấy tinh dầu (quế tại Bảo Thắng, Bắc Hà, Văn Bàn); cây dược liệu dưới tán rừng (thảo quả, sa nhân tím, đẳng sâm, actiso tại Sa Pa, Bát Xát, Si Ma Cai); cây thực phẩm (các loại măng rừng) và gỗ củi gia dụng.

3. Mẫu khảo sát sơ cấp của luận án được phân bổ như thế nào?

Mẫu khảo sát gồm 227 hộ gia đình được chọn ngẫu nhiên phân tầng tại 7 xã đại diện cho cả vùng cao và vùng thấp của 6 huyện/thị xã: xã Hoàng Liên (Sa Pa - 41 hộ), Khánh Yên Thượng (Văn Bàn - 34 hộ), Bản Cầm (Bảo Thắng - 32 hộ), Lùng Sui (Si Ma Cai - 30 hộ), Bản Già (Bắc Hà - 30 hộ), Nậm Đét (Bắc Hà - 30 hộ) và Phìn Ngan (Bát Xát - 30 hộ).

4. Đâu là những điểm nghẽn chính trong chuỗi giá trị thực vật rừng tại Lào Cai được luận án phát hiện?

Các điểm nghẽn chính gồm: sản phẩm khai thác chủ yếu bán ở dạng thô hoặc sơ chế thô sơ; khâu chế biến sâu còn hạn chế; người dân phụ thuộc vào thương lái trung gian nên thường bị ép giá; kỹ thuật khai thác còn mang tính tự phát gây ảnh hưởng đến rừng tự nhiên; liên kết giữa hộ nông dân với hợp tác xã và doanh nghiệp còn lỏng lẻo.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Ngọc Huy là công trình nghiên cứu hệ thống, toàn diện về mối quan hệ giữa khai thác tài nguyên thực vật rừng và phát triển bền vững tại tỉnh Lào Cai dưới góc độ kinh tế phát triển. Bằng việc kết hợp chặt chẽ khung lý thuyết kinh tế tài nguyên, phương pháp tiếp cận chuỗi giá trị cùng nguồn dữ liệu khảo sát thực tế tại 227 hộ gia đình, luận án đã làm rõ bức tranh thực trạng, chỉ ra các xung đột giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế và bảo tồn môi trường sinh thái. Các luận điểm, phân tích thực nghiệm và hệ thống giải pháp đề xuất trong công trình là cơ sở khoa học hữu ích phục vụ công tác quy hoạch, quản trị tài nguyên rừng và thúc đẩy sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại tỉnh Lào Cai trong giai đoạn phát triển mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ KHAI THÁC TÀI NGUYÊN THỰC VẬT RỪNG PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước 1. Các nghiên cứu về phát triển bền vững có liên quan đến tài nguyên rừng và tài nguyên thực vật rừng 1. Các nghiên cứu bàn về vốn tài nguyên, tài nguyên rừng và tài nguyên thực vật trong tăng trưởng kinh tế Khi xem xét tới tăng trưởng kinh tế, các nhà kinh tế học cho rằng tài nguyên thiên nhiên nói chung và tài nguyên thực vật rừng nói riêng là loại vốn, tạo nguồn vốn tích lũy cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Các nghiên cứu Hussain và cộng sự (2019) [195], Schure và cộng sự (2014) [234], Zulu và cộng sự (2013) [255] bàn về vai trò của tài nguyên rừng, tài nguyên thực vật rừng trong việc tạo thu nhập, việc làm và tạo nguồn vốn để đầu tư cho giáo dục, y tế và các hoạt động kinh tế khác. Như vậy, vấn đề đặt ra là khai thác như thế nào để bảo vệ tài nguyên thực vật rừng và vừa phục vụ các mục tiêu phát triển bền vững. Tài nguyên thực vật rừng có vai trò đối với tăng trưởng kinh tế, một số nghiên cứu tập trung phân tích các vấn đề khác nhau về luận điểm “lời nguyền tài nguyên”. Lời nguyền tài nguyên là thuật ngữ để chỉ mối quan hệ giữa khai thác tài nguyên và tăng trưởng kinh tế.

Thuật ngữ này dùng để nói lên nghịch lý là quốc gia giàu có tài nguyên thiên nhiên nhưng không thể biến lợi thế đó để phát triển đất nước, ngược lại, thường là các quốc gia kém phát triển. Các tác giả Sachs và Warner (1999) [228] nghiên cứu về các nguy hại tiềm ẩn của việc khai thác tài nguyên đối với tăng trưởng kinh tế trong dài hạn. Công trình của Gylfason (2001) [184] cho thấy mối quan hệ ngược chiều giữa giàu tài nguyên và phát triển giáo dục, hệ quả là ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế trong dài hạn và tăng trưởng bền vững. Nhìn chung, các nghiên cứu này chủ yếu so sánh giữa các nhóm quốc gia giàu tài nguyên và nghèo tài nguyên, chưa giải thích được cho một quốc gia trong các giai đoạn khác nhau sẽ như thế nào nếu dựa vào khai thác tài nguyên.

Trong khi một số tác giả chứng minh “lời nguyên tài nguyên” nhằm phản đối việc khai thác tài nguyên thiên nhiên, không ít nghiên cứu cho thấy kết quả ngược lại. Nghiên cứu của Philippot (2010) [223] cho thấy, khai thác tài nguyên đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế. Các nghiên cứu của Brunnschweiler (2010) [154] và Ahrend (2002) [147] cũng cho thấy kết quả tương tự. 10 Việc các nghiên cứu đưa ra các kết quả khác nhau về “lời nguyền tài nguyên” để ủng hộ hoặc phản đối khai thác tài nguyên thiên nhiên cũng là điều dễ hiểu.

Điều này là bởi do sự khác nhau về phương pháp nghiên cứu và/hoặc các quốc gia có các điều kiện khác nhau. Chính vì vậy, chủ đề này cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn để góp phần làm sáng tỏ vấn đề. Nghiên cứu của Hotelling (1931) [194] đã xây dựng mô hình, phân tích các mối liên hệ giữa các nguồn lực để phát triển kinh tế với tài nguyên thiên nhiên. Cleveland và Stern (1997) [163] bàn về chỉ số khan hiếm tài nguyên thiên nhiên.

Nghiên cứu này cung cấp phương pháp khoa học cho việc đánh giá mức độ khan hiếm của tài nguyên thiên nhiên. Nghiên cứu góp phần định giá tài nguyên, đánh giá kết quả của việc khai thác, sử dụng tài nguyên để phát triển kinh tế. Một cách tiếp cận để đánh giá xu hướng khai thác tài nguyên thiên nhiên và tác động về môi trường trong tiến trình tăng trưởng kinh tế là sử dụng đường cong Kuznet. Đường cong này do Simon Kuznets đề xuất để mô tả mối quan hệ giữa sự thay đổi trong thu nhập quốc dân bình quân đầu người và các biến kinh tế như tiêu dùng, đầu tư và tiết kiệm, trong điều kiện tổng hợp giữa các quốc gia khác nhau và theo thời gian.

Sự phát triển của “Đường cong Kuznets môi trường” (EKC) là ví dụ mở rộng của các chỉ số môi trường để đánh giá phát triển bền vững. Những người ủng hộ EKC lập luận rằng thiệt hại về môi trường ban đầu tăng lên trong giai đoạn đầu của tăng trưởng kinh tế và sau đó giảm dần. Những thay đổi trong thành phần của hoạt động kinh tế cùng với việc sử dụng các công nghệ tốt hơn ngày càng bù đắp và trong nhiều trường hợp lớn hơn những hiệu ứng quy mô của tăng trưởng kinh tế. Việc áp dụng các chính sách xây dựng trên hiện đại hóa sinh thái, và việc sử dụng ngày càng cao của chuyển giao công nghệ, tạo ra khả năng đi tắt bằng đường hầm qua EKC.

Cách giải thích tương tự mô phỏng dạng đường EKC là lý thuyết về diễn biến rừng do Mather (1992) [212] đề xuất. Lý thuyết về diễn biến rừng phản ánh sự thay đổi về diện tích rừng và độ che phủ rừng theo thời gian, theo đó, độ che phủ rừng hay tỷ lệ mất rừng của quốc gia sẽ bắt đầu giảm dần theo thời gian, tới một điểm nào đó sẽ dừng hẳn rồi sau đó tăng lên do chuyển sang trạng thái rừng trồng, rừng được tái sinh. Mức tăng độ che phủ rừng sau đó sẽ dần tiến tới trạng thái bền vững và ổn định trong tương quan với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. Dựa vào mô hình tăng trưởng của Solow (1974) [238] và sử dụng các phương pháp nghiên cứu định lượng, nghiên cứu của Hartwick (1977) [188] chỉ ra rằng, mức tiêu dùng cố định có thể đạt được bằng cách đầu tư lợi tức từ khai thác tài nguyên vào sản xuất.

Theo Hamilton (1995) [187] nguồn lợi thu từ khai thác tài 11 nguyên cần phải đầu tư vào vốn xã hội, vốn con người nhằm tạo ra nguồn vốn thay thế cho các thế hệ tương lai. Các nghiên cứu về tài nguyên rừng, tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững Tác giả Dresner (2008) [168] đã tổng hợp và phân tích các vấn đề có liên quan: lịch sử phát triển khái niệm phát triển bền vững, các cuộc tranh luận hiện nay về con đường để đạt được sự phát triển bền vững, các trở ngại và triển vọng về phát triển bền vững. Các tác giả Bell và Morse 2008) [153] đã có đóng góp lớn về lý luận và thực tiễn trong việc sử dụng các chỉ số phát triển bền vững. Các tác giả đã giới thiệu hệ thống các quan điểm và một loạt các công cụ, kỹ thuật làm sáng tỏ hơn những vấn đề phức tạp trên cơ sở tiếp cận định tính hơn là tiến hành các biện pháp đo lường định lượng.

Chương trình môi trường Liên hợp quốc (UNEP) nghiên cứu về các công cụ kinh tế trong khai thác tài nguyên và bảo vệ môi trường. Các xuất bản quan trọng như: về sử dụng các công cụ kinh tế trong chính sách môi trường [244], công cụ kinh tế cho quản lý tài nguyên bền vững [243], công cụ kinh tế để tăng cường sử dụng bền vững tài nguyên, bền vững môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu [201]. Các công cụ kinh tế được nhắc đến ở đây mới chỉ dừng lại ở các chính sách thuế/phí là chủ yếu, bên cạnh đó các nghiên cứu này chưa chỉ rõ các công cụ này có thể sử dụng để áp dụng cho loại tài nguyên cụ thể nào. Tác giả Pausegal (2011) [85] đã bàn về khía cạnh làm thế nào để tiêu dùng tài nguyên: phúc lợi tài nguyên và phân bổ tài nguyên.

Nghiên cứu đã cung cấp những luận cứ về tầm quan trọng của thể chế như là nguồn lực giúp việc sử dụng (phân bổ) tài nguyên, đảm bảo cho phát triển. Nghiên cứu này cung cấp cách tiếp cận về phương thức khai thác tài nguyên đảm bảo các vấn đề xã hội có liên quan. Công trình của Manuel và Tan (2015) [60] đã nghiên cứu những kiến thức, hệ thống và tập quán liên quan đến nông nghiệp và quản lý tài nguyên thiên nhiên trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt của những nhóm người dân tộc bản địa tại Philippines. Có tới 11 trong số 17 nhóm người dân tộc được nghiên cứu phụ thuộc ở mức từ trung bình đến nặng nề vào cơ giới hóa nông nghiệp và sử dụng những yếu tố đầu vào mang tính thương mại.

Nghiên cứu đã phân tích đặc điểm kinh tế của các loại cây trồng hiện tại của các nhóm ở mỗi địa phương, đề xuất các loại cây trồng thay thế cùng mức độ sản xuất của các loại cây trồng thay thế (thặng dư hay đủ cho tiêu dùng). Tác giả cũng khuyến cáo về các chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp (phát triển nông nghiệp hữu cơ thay vì nông nghiệp phi hữu cơ), đề xuất giải pháp quản lý khai thác tài nguyên thiên nhiên. Tóm tắt các mô hình quản lý các tài nguyên trong khu vực bảo tồn như: cơ chế quản lý và quản trị do các tổ chức chính phủ và phi chính phủ quản lý, do cộng đồng người thiểu số địa phương quản lý, cơ chế quản lý và cai quản của các vành đai đệm xung quanh vườn quốc gia. Trong đó các khu vực được bảo tồn với các hệ thống quản lý có sự tham gia của cộng đồng sẽ được xã hội chấp nhận, tiết kiệm chi phí kinh tế, và bền vững về mặt sinh thái.

Tại nhiều quốc gia đang phát triển khác, nơi mà các cơ quan phụ trách còn non yếu, người dân còn nghèo khó và áp lực của họ đối với nguồn tài nguyên thiên nhiên rất lớn thì các chiến lược bảo tồn dựa trên sự ủy quyền cho người dân và phương pháp tích hợp chương trình sẽ phù hợp hơn để đem lại những hiệu quả quản lý tốt hơn so với phương pháp ép buộc và cô lập. Các nghiên cứu đề xuất các cách tiếp cận về khai thác tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững 1. Các nghiên cứu về vấn đề có liên quan đến tài nguyên rừng, khai thác tài nguyên rừng và tài nguyên thực vật rừng phục vụ phát triển bền vững Tài nguyên thực vật rừng có vai trò quan trọng về kinh tế đối với không ít người dân ở nông thôn, thậm chí là cả thành thị. Nguồn tài nguyên này có thể giúp hộ gia đình, cá nhân khai thác gỗ và lâm sản ngoài gỗ để cung cấp thu nhập bằng tiền mặt nhằm đa dạng hóa thu nhập và chi trả cho các nhu cầu cơ bản như thực phẩm, chăm sóc y tế và học phí (Hussain và cộng sự, 2019) [195], (Zulu và cộng sự, 2013) [255].