Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và khung phân tích. Chương 2: Lý luận về tín dụng hỗ trợ nông nghiệp và hiệu quả hoạt động của Quỹ Hỗ trợ nông dân Chương 3: Thực trạng hiệu quả hoạt động Quỹ Hỗ trợ nông dân. Chương 4: Định hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của Quỹ Hỗ trợ nông dân. 9 Chƣơng 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ KHUNG PHÂN TÍCH 1.
Tình hình nghiên cứu quốc tế 1. Nghiên cứu về vai trò của tín dụng đối với phát triển nông nghiệp, nông thôn Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) tỷ trọng đóng góp của khu vực nông nghiệp đối với tăng trưởng kinh tế ngày một giảm dần. Mặc dù vậy, khu vực nông nghiệp, nông thôn vẫn có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng và phát triển. Vai trò quan trọng đó là do một bộ phận người nông dân không thể tham gia vào quá trình chuyển dịch cơ cấu, di chuyển sang các khu vực công nghiệp và dịch vụ có năng suất lao động cao hơn.
Vai trò đó còn do yêu cầu đảm bảo an ninh lương thực, nhất là trong bối cảnh các bất ổn của khu vực và thế giới cùng với tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp. Để đảm bảo cho sự phát triển của khu vực nông nghiệp, với năng lực yếu kém, cần còn những sự đầu tư các nguồn lực sản xuất, trong đó có nguồn vốn quỹ. Về vai trò của vốn tín dụng, nhiều nghiên cứu cho rằng vốn tín dụng đóng vai trò to lớn đối với người nông dân sản xuất sản xuất nhỏ, có tác động đến thu nhập và xóa đói, giảm nghèo cho người dân (Aliou Diagne Manfred Zeller (1999). Theo Boucher và cộng sự (2007), vốn tín dụng ngân hàng do các NHTM cung ứng đóng vai trò rất quan trọng trong việc tăng năng suất nông nghiệp thông qua việc đầu tư vào tư liệu sản xuất, còn theo Diagne, A., & Sharma M (2000) thì vốn tín dụng cũng cho phép các hộ nông dân đầu tư vào cải tiến kỹ thuật và áp dụng công nghệ mới trong nông nghiệp như hạt giống cho năng suất cao, phân bón làm tăng hiệu quả và thu nhập của họ.
Monika Huppi và Gershon Feder (1989) đã nghiên cứu vai trò của tín dụng nông thôn thông qua hình thức tín dụng hợp tác xã và chương trình cho vay theo nhóm. Theo các tác giả, các mô hình tín dụng nông thôn nói trên có vai trò quan trọng trong việc khắc phục những thất bại của hệ thống ngân hàng thương mại trong việc cung cấp tín dụng cho các hộ nông dân ở các nền kinh tế đang phát triển. Việc các ngân hàng thương mại và các tổ chức cho vay nông thôn khác không tiếp cận đến nhóm nông dân thu nhập thấp có ảnh hưởng đến mục tiêu xoá đói, giảm nghèo ở các nền kinh tế đang phát triển. Mặc dù vậy, hoạt động của tín dụng nông thôn và các chương trình cho vay theo nhóm có cả những kết quả tốt và 10 không tốt.
Theo các tác giả, các hạn chế trong hoạt động của các tổ chức tín dụng nông thôn nằm chủ yếu ở các hoạt động triển khai và các hoạt động hỗ trợ bổ sung chứ không nằm ở hoạt động cho vay và cách tiếp cận đối tượng cho vay. Các tác giả xác định các yếu tố mang lại sự thành công của chương trình cho vay theo nhóm bao gồm (1) tính đồng nhất trong mỗi nhóm nông dân với kết hợp tính trách nhiệm chung trong việc hoàn trả và trách nhiệm giám sát, quản lý; (2) thiết lập trái phiếu cộng đồng như là một hình thức đặt cọc và chỉ được hoàn trả cho nhóm sau khi đã hoàn trả đầy đủ khoản vay; (3) Từ chối cho các thành viên của nhóm vay tiếp các khoản trong tương lai khi bất cứ thành viên nào bị phá sản, không thực hiện được nghĩa vụ trả nợ của khoản vay hiện hữu. (2001) đã nghiên cứu về vai trò của tín dụng hợp tác xã đối với sự phát triển của nông nghiệp Đức trong thế kỷ 19. Mặc dù đây là thời kỳ phát triển mạnh của hệ thống ngân hàng thương mại ở Đức, nhưng tín dụng hợp tác xã vẫn tồn tại và đóng góp cho sự phát triển của nền nông nghiệp.
Điều này là do hoạt động của tổ chức tín dụng hợp tác xã đã vốn hoá dựa trên các thông tin và đặc biệt là đã thành công trong việc xử lý/xử phạt các trường hợp phá sản. Đây là hai yếu tố quan trọng góp phần thành công trong việc cung cấp tín dụng cho những cá nhân người nông dân bị bỏ qua bởi hệ thống ngân hàng thương mại. Hoạt động xây dựng hệ thống thông tin được ưu tiên đã góp phần giúp chương trình thiết kế được các khoản cho vay phù hợp với nhu cầu của từng người/hộ nông dân. Can thiệp của chính phủ vào các vấn đề như giải quyết khó khăn trong thực thi, sửa chữa vấn đề thông tin không hoàn hảo, bảo vệ những người gửi tiền, xử lý vấn đề sức mạnh thị trường.
là cần thiết để phát triển thị trường tín dụng nông thôn (Timothy Besley, 1994). Tác giả đã đề xuất những giải pháp để chính phủ các nền kinh tế đang phát triển xử lý vấn đề nói trên như giải pháp về quyền tài sản, hay cung cấp đang dạng hoá các mô hình tín dụng nông thôn. để đạt được mục tiêu phát triển. Timothy Besley và Stephen Coate (1995) đã nghiên cứu thực trạng hoạt động tín dụng nông thôn ở Bangladesh.
Dựa trên phương pháp lý thuyết trò chơi, các tác giả đã tập trung nghiên cứu, đánh giá về hiệu quả hoạt động cho vay theo nhóm. Theo các tác giả, hoạt động tín dụng nông thôn dựa trên mô hình cho vay theo nhóm có cả những kết quả tích cực và những kết quả tiêu cực. Tỷ lệ hoàn trả tiền vay của các nhóm được các tác giả sử dụng như là yếu tố đánh giá hiệu quả 11 hoạt động. Trong trường hợp nhóm đi vay thành công, các thành viên, các tác giả đã chỉ ra những vấn đề có liên quan.
Trong một số tình huống, nhóm đi vay sẽ thanh toán khoản vay, mặc dù tổng thể dự án của nhóm vay không đủ thu nhập so với khoản vay ban đầu. Trong một số trường hợp khác, nhóm tuyên bố vỡ nợ mặc dù một số cá nhân trong nhóm có đủ năng lực hoàn trả nếu đó là khoản vay cá nhân. Trên cơ sở đó, các tác giả đã đề xuất phương án nhằm thiết lập những "tài sản đảm bảo mang tính xã hội" để giúp giảm thiểu các tác động tiêu cực của hoạt động tín dụng nông thôn. Cũng trong trường hợp của Bangladesh, các tác giả Manohar Sharma và Manfred Zeller (1997) đã sử dụng mô hình kinh tế Tobit để đánh giá hiệu quả hoạt động của tổ chức tín dụng nông thôn.
Trên cơ sở số liệu về tỷ lệ hoàn trả vốn vay của 128 nhóm vay tín dụng thuộc ba chương trình tín dụng nông thôn của Bangladesh, các tác giả đã kiểm định giả thuyết về các yếu tố ảnh hưởng như quy mô nhóm vay, quy mô khoản vay, sự kết hợp giữa doanh nghiệp với nhóm vay, các đặc tính nhân chủng học, các ràng buộc xã hội. Theo các tác giả, khả năng hoàn trả là tốt ngay cả ở các vùng sâu vùng xa. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng đối với hoạt động của các tổ chức tín dụng nông thôn là việc thiết kế dịch vụ/chương trình cho vay theo từng nhóm phù hợp. Bên cạnh đó, việc tự do trong thành lập nhóm đi vay là khuyến nghị của tác giả để đảm bảo hiệu quả hoạt động của các nhóm đi vay và do đó là hiệu quả hoạt động của tổ chức tín dụng nông thôn.
Nghiên cứu về Quỹ Hỗ trợ của Nh nước cho phát triển nông nghiệp, nông thôn Các nước trên thế giới đều có quỹ tài chính ngoài ngân sách, chủ yếu trong các lĩnh vực an sinh xã hội, chăm sóc y tế, giao thông, lương hưu… Tuy nhiên, mức độ phát triển, quy mô và cơ chế quản lý, sử dụng các quỹ tài chính ngoài ngân sách khác nhau. Các Quỹ Hỗ trợ của nhà nước, bao gồm các quỹ hỗ trợ nhà nước trong lĩnh vực phát triển nông nghiệp và nông thôn đã được các nhà nghiên cứu trên thế giới phân tích, đánh giá từ những năm đầu thế kỷ XX đến nay. Các nghiên cứu của Jakson,R (2003); Kwon, W., và cộng sự (1996), Rosenbaum, S., và cộng sự (1998), Silar, J., (2011), đã phân tích, đánh giá vai trò của các quỹ hỗ trợ của nhà nước trên nhiều phương diện khác nhau như giúp người 12 dân tiếp cận được các dịch vụ công như giáo dục, y tế, hay khắc phục các hậu quả của thiên tai. (2001) phân tích vai trò của quỹ hỗ trợ nhà nước đối với hoạt động phát triển nhà ở xã hội của cộng hoà Czech.
(1999), nghiên cứu về chương trình hỗ trợ tín dụng thông qua quỹ hỗ trợ và bảo đảm sử dụng ngân sách của chính phủ trong trường hợp cộng hoà Czech. Mục đích của chương trình này hướng tới việc hiện đại hoá sản xuất nông nghiệp của các nông trại. Theo tác giả, kinh nghiệm không thành công của việc cung cấp các khoản tiền hỗ trợ (1991) hay cho vay không lãi suất (1992-1993) đã dẫn tới sự ra đời của Quỹ hỗ trợ và bảo đảm cho các hộ nông dân và các hộ làm lâm nghiệp. Quỹ hỗ trợ sử dụng ngân sách nhà nước đã cung cấp tín dụng với quy mô khoảng 55 tỷ CZK (1,8 tỷ USD) và đã thanh toán 7,7 tỷ CZK lãi suất trong giai đoạn 1994-1998.
Quỹ thực sự có vai trò quan trọng đối với bối cảnh phát triển kinh tế xã hội lúc đó. Tuy nhiên, những vấn đề phát sinh trong quá trình hoạt động cũng như nhiều nông dân không có khả năng hoàn trả khoản vay đã dẫn tới vấn đề của hệ thống này. Chính vì vậy, tác giả đã khuyến nghị chính phủ giảm mức độ hỗ trợ (ngân sách) cho quỹ như là giải pháp cần thiết. (1999) nghiên cứu hỗ trợ tín dụng nông nghiệp của các nền kinh tế chuyển đổi.
Theo các tác giả, đối với các nền kinh tế có cơ cấu kinh tế nông nghiệp chủ yếu, các khoản tín dụng đã không được sử dụng hiệu quả trong giai đoạn đầu của quá trình cải cách. Trên cơ sở đó, các tác giả đã phân tích các nguyên nhân và khuyến nghị giải pháp thay đổi cơ chế hoạt động để nâng cao hiệu quả hỗ trợ của các quỹ sử dụng ngân sách nhà nước.