Luận án tiến sĩ nghiên cứu đánh giá tác động môi trường tích lũy của hệ thống liên hồ chứa lưu ...

• Tác giả: Nguyễn Văn Sỹ
• Người hướng dẫn: TS. Lê Đình Thành
• Trường học: Trường Đại Học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Môi Trường Đất Và Nước
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Môi Trường Tích Lũy Hệ Thống Liên Hồ Chứa Lưu Vực Sông Ba
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• 1.1. Đặc điểm tự nhiên lưu vực
• 1.2. Phát triển tài nguyên nước trên lưu vực sông Ba và các vấn đề môi trường chủ yếu
• 1.3. Khái niệm tác động tích lũy và đánh giá tác động môi trường tích lũy
• 1.3.1. Tác động môi trường tích lũy và các kiểu hình thành
• 1.3.2. Đánh giá tác động môi trường tích lũy
• 1.4. Vị trí của đánh giá tác động môi trường tích lũy trong quản lý môi trường
• 1.5. Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến đánh giá tác động môi trường tích lũy của hệ thống liên hồ chứa trên thế giới và trong nước
• 1.5.1. Nghiên cứu về đánh giá tác động môi trường tích lũy trên thế giới
• 1.5.2. Một số nghiên cứu có liên quan đến đánh giá tác động môi trường tích lũy ở Việt Nam và những tồn tại
• 1.6. Hướng tiếp cận nghiên cứu của luận án
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TÍCH LŨY CỦA HỆ THỐNG LIÊN HỒ CHỨA TRÊN LƯU VỰC SÔNG
• 2.1. Sự cần thiết phải xây dựng các chỉ số môi trường
• 2.2. Phương pháp tiếp cận xây dựng các chỉ số môi trường
• 2.3. Nguyên tắc xây dựng và lựa chọn các chỉ số môi trường
• 2.4. Nghiên cứu xây dựng các chỉ số môi trường tự nhiên trong đánh giá tác động môi trường tích lũy hệ thống liên hồ chứa lưu vực sông
• 2.4.1. Các chỉ số đánh giá tác động môi trường tích lũy đến dòng chảy và tài nguyên nước
• 2.4.2. Các chỉ số đánh giá tác động môi trường tích lũy đến chất lượng nước
• 2.4.3. Các chỉ số đánh giá tác động môi trường tích lũy đến hệ sinh thái
• 2.4.4. Các chỉ số tác động môi trường tích lũy đến hệ sinh thái sông
• 2.4.5. Tổng hợp các chỉ số đánh giá tác động môi trường tích lũy của hệ thống liên hồ chứa trên lưu vực sông
• 2.5. Đề xuất các chỉ số đánh giá tác động môi trường tích lũy đến môi trường đất và nước của hệ thống liên hồ chứa trên lưu vực sông
• 2.5.1. Cơ sở lựa chọn các chỉ số
• 2.5.2. Phân cấp giá trị các chỉ số để biểu thị mức độ tác động môi trường tích lũy
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG TÍCH LŨY CỦA HỆ THỐNG LIÊN HỒ CHỨA LƯU VỰC SÔNG BA VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
• 3.1. Lựa chọn hệ thống liên hồ chứa để nghiên cứu đánh giá tác động môi trường
• 3.1.1. Lựa chọn theo vị trí và quy mô hồ chứa
• 3.1.2. Lựa chọn theo mục tiêu và nhiệm vụ của hồ chứa
• 3.1.3. Lựa chọn theo khả năng điều tiết của hồ chứa
• 3.1.4. Sơ đồ hệ thống liên hồ chứa được chọn để nghiên cứu đánh giá tác động môi trường tích lũy
• 3.2. Đánh giá tác động tích lũy của hệ thống liên hồ chứa đến môi trường đất và nước lưu vực sông
• 3.2.1. Tác động tích lũy đến biến đổi dòng chảy hạ du
• 3.2.2. Phân tích tác động tích lũy của hệ thống liên hồ chứa đến bùn cát và chất lượng nước hạ du
• 3.2.3. Tác động tích lũy làm mất môi trường sông trên cạn
• 3.2.4. Tác động tích lũy đến hệ sinh thái sông và tính kết nối lưu vực sông
• 3.2.5. Tổng hợp các tác động môi trường tích lũy điển hình của hệ thống liên hồ chứa trên lưu vực sông Ba
• 3.3. Nhận định về xu thế biến đổi môi trường do tác động tích lũy của hệ thống liên hồ chứa trên lưu vực sông Ba
• 3.3.1. Tác động đến chế độ dòng chảy hạ du
• 3.3.2. Bồi lắng hồ chứa và các tác động tiêu cực khác
• 3.4. Đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường và giảm thiểu tác động tích lũy tiêu cực của hệ thống liên hồ chứa đến môi trường đất và nước lưu vực sông Ba
• 3.4.1. Quan điểm đề xuất các giải pháp
• 3.4.2. Đề xuất bổ sung quy định về đánh giá môi trường tích lũy vào các văn bản pháp luật liên quan đến bảo vệ môi trường
• 3.5. Xác lập khung thực hiện đánh giá tác động môi trường tích lũy
• 3.6. Giải pháp tăng cường năng lực quản lý và thực hiện vận hành liên hồ chứa theo Quy trình
• 3.7. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp được đề xuất trong bảo vệ môi trường và giảm thiểu các tác động tiêu cực
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài luận án

Đánh giá tác động môi trường tích lũy (ĐTL) là một công cụ quan trọng trong quản lý môi trường, giúp nhận diện và đánh giá tổng hợp các tác động từ nhiều dự án khác nhau. Việc đánh giá này không chỉ bao gồm các tác động tồn dư từ các dự án đã hoàn thành mà còn kết hợp với việc đánh giá tác động môi trường (DTM) của các dự án đang thực hiện. Lưu vực sông Ba, với hệ thống liên hồ chứa (LHC) hiện có, đã và đang gây ra nhiều tác động phức tạp đến môi trường. Do đó, việc nghiên cứu và đánh giá tác động môi trường tích lũy là cần thiết để phát huy những mặt tích cực và giảm thiểu các tác động tiêu cực. Hệ thống LHC trên lưu vực sông Ba bao gồm nhiều hồ chứa thủy điện và thủy lợi, đã góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội nhưng cũng gây ra nhiều vấn đề môi trường cần được giải quyết.

II. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chính của luận án là hệ thống LHC trên lưu vực sông Ba và các thành phần môi trường đất và nước. Phạm vi không gian nghiên cứu tập trung vào dòng chính và dòng nhánh cấp 1 của lưu vực sông Ba, đặc biệt là khu vực hạ du. Phạm vi thời gian được chia thành ba giai đoạn: trước năm 2001, từ năm 2001 đến 2010, và từ năm 2011 trở đi. Mỗi giai đoạn có những đặc điểm riêng về quy hoạch, xây dựng và vận hành hệ thống LHC, từ đó ảnh hưởng đến các yếu tố môi trường. Việc xác định rõ đối tượng và phạm vi nghiên cứu sẽ giúp luận án có cái nhìn tổng quát và sâu sắc hơn về tác động môi trường tích lũy.

III. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng cách tiếp cận tổng hợp và hệ thống để phân tích các tác động môi trường của hệ thống LHC. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm kế thừa tài liệu, khảo sát thực địa, phân tích thống kê, và tham khảo ý kiến chuyên gia. Phương pháp hồi cứu cũng được sử dụng để xác định nguyên nhân và nguồn gây tác động trong quá khứ. Đặc biệt, phương pháp đánh giá tác động môi trường bằng chỉ số môi trường giúp đơn giản hóa việc biểu thị mức độ tác động khác nhau, từ đó dễ dàng thực hiện và hiểu rõ hơn về các tác động môi trường tích lũy. Việc áp dụng các phương pháp này sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện về tình hình môi trường trong khu vực nghiên cứu.

IV. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Luận án không chỉ đóng góp vào lý thuyết về đánh giá tác động môi trường tích lũy mà còn có giá trị thực tiễn cao trong việc quản lý môi trường tại lưu vực sông Ba. Việc xây dựng các chỉ số đánh giá tác động môi trường tích lũy và khung hướng dẫn thực hiện sẽ giúp các cơ quan quản lý có công cụ hữu hiệu để theo dõi và đánh giá các tác động môi trường. Đặc biệt, các giải pháp bảo vệ môi trường và giảm thiểu tác động tiêu cực được đề xuất sẽ góp phần nâng cao chất lượng môi trường sống cho cộng đồng dân cư trong khu vực. Những kết quả nghiên cứu này có thể được áp dụng cho các lưu vực sông khác, từ đó mở rộng khả năng ứng dụng và giá trị thực tiễn của luận án.

V. Những đóng góp mới của luận án

Luận án đã xây dựng được các chỉ số đánh giá tác động môi trường tích lũy và xác lập khung hướng dẫn thực hiện đánh giá tác động môi trường tích lũy cho hệ thống LHC trên lưu vực sông Ba. Những chỉ số này không chỉ giúp đánh giá các tác động môi trường tích lũy mà còn cung cấp cơ sở để đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường. Việc áp dụng các chỉ số này trong thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý môi trường, đồng thời giảm thiểu các tác động tiêu cực từ hệ thống LHC đến môi trường đất và nước. Những đóng góp này không chỉ có giá trị cho lưu vực sông Ba mà còn có thể được áp dụng cho các lưu vực sông khác trong cả nước.