Chương 1. Những vấn đề lý luận về việc nam, nữ chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn Chương 2. Thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành điều chỉnh việc nam, nữ chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn. Thực tiễn áp dụng và hướng hoàn thiện pháp luật điều chỉnh việc nam, nữ chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn.
7 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI1 1. Các công trình nghiên cứu khoa học trong nước đã được công bố có liên quan đến đề tài luận án 1. Luận án, luận văn, khóa luận *Lê Thị Thu Trang (2010), “Vấn đề nam nữ chung sống như vợ chồng dưới góc độ bảo vệ phụ nữ và trẻ em”, khóa luận tốt nghiệp, Trường đại học Luật Hà Nội Nội dung trọng tâm khóa luận đã trình bày một số vấn đề lý luận liên quan đến chung sống với nhau như vợ chồng như: xây dựng được khái niệm, chỉ ra được đặc điểm của chung sống với nhau như vợ chồng. Từ đó khóa luận đã chỉ ra những cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề nam nữ chung sống như vợ chồng dưới góc độ bảo vệ phụ nữ và trẻ em.
*Hoàng Hạnh Nguyên (2011), “Những khía cạnh pháp lý của thực tế chung sống với nhau như vợ chồng không đăng ký kết hôn ở Việt Nam”, luận văn thạc sĩ, Khoa Luật- Trường Đại học Quốc gia Hà Nội. Nội dung trọng tâm luận văn đã trình bày một số vấn đề lý luận liên quan đến chung sống với nhau như vợ chồng như: xây dựng được khái niệm, chỉ ra được đặc điểm của chung sống với nhau như vợ chồng. Nhận diện và hệ thống hóa những vấn đề lý luận về kết hôn, thông qua đó thấy được vai trò quan trọng của việc đăng ký kết hôn. * Nguyễn Thị Phương Thảo, (2015), “Chung sống như vợ chồng- Một số vấn đề lý luận và thực tiễn), luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà nội.
Nội dung trọng tâm luận văn đã phân tích quy định của pháp luật Việt Nam về chung sống như vợ chồng, luận văn có so sánh với quy định về chung sống như vợ chồng trong Bộ luật dân sự của Cộng hòa Pháp, Luật của liên bang Mỹ, của Anh và của một số nước Châu Á. Từ đó đưa ra những kiến nghị hoàn thiện cho pháp luật Việt Nam về vấn đề có liên quan. *Bùi Thị Mừng (2015), “Chế định kết hôn trong Luật Hôn nhân và gia đình - Vấn đề lý luận và thực tiễn”, Luận án tiến sĩ luật, Trường đại học Luật Hà Nội Nội dung trọng tâm của luận án xoay quanh những vấn đề liên quan đến chế định kết hôn như khái niệm, mục đích, bản chất kết hôn; điều kiện kết hôn; đăng ký kết hôn; xử lý vi phạm pháp luật về kết hôn… Bên cạnh đó tác giả đã phân tích thuật 1 Nội dung chi tiết của Chuyên đề tổng quan được trình bày chi tiết tại PHỤ LỤC 1 của Luận án này 8 ngữ “hôn nhân thực tế” và “nam nữ chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn” có mối liên hệ nhất định. *Bùi Thị Hằng (2016),“Một số vấn đề về quyền nhân thân liên quan đến nhóm LGBT trong pháp luật dân sự Việt Nam,”, Luận văn thạc sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội.
Luận văn làm rõ được những khái niệm cơ bản về quyền nhân thân, đặc điểm quyền nhân thân của nhóm LGBT, ý nghĩa của việc bảo vệ quyền nhân thân của nhóm LGBT. Tác giả cũng đã khai thác các nhóm quyền cụ thể mà pháp luật dân sự có quy định như: các quyền liên quan đến cá biệt hóa cá nhân, quyền liên quan đến giá trị của con người trong xã hội, quyền liên quan đến thân thể của con người, quyền liên quan tới hoạt động lao động sáng tạo của cá nhân và quyền nhân gắn liền với chủ thể trong quan hệ hôn nhân và gia đình *Trần Thị Thu Hiền (2017), “Thực trạng giải quyết hậu quả pháp lý của việc nam nữ chung sống như vợ chồng tại tòa án nhân dân tỉnh Thanh Hóa”, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Luật Hà Nội. Luận văn phân tích làm sáng tỏ khái niệm về chung sống như vợ chồng, xác định được các trường hợp chung sống như vợ chồng. Trên cơ sở nghiên cứu về lý luận và pháp luật tác giả chỉ ra được hậu quả pháp lý của việc chung sống như vợ chồng và thực tiễn giải quyết tại Tòa án nhân dân thành phố Thanh Hóa.
Bên cạnh đó tác giả đề xuất các giải pháp để hoàn thiện khung pháp luật và nâng cao chất lượng xét xử các vụ án HN&GĐ. * Nông Thị Hồng Yến (2015), “Hậu quả pháp lý của việc nam nữ chung sống như vợ chồng theo pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam hiện hành”, Luận văn thạc sĩ, Khoa Luật- Trường Đại học Quốc gia Hà Nội. Luận văn đề cập và phân tích được những vấn đề lý luận của việc kết hôn và đăng ký kết hôn. Tác giả đã có những đánh giá được các quy định của pháp luật về chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn.
Bên cạnh đó, tác giả phân tích sâu về hậu quả pháp lý của việc nam, nữ chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn theo pháp luật hiện hành. Sách tham khảo, chuyên khảo. + Cuốn “Bình luận khoa học Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam”, Nhà xuất bản Trẻ, TP Hồ Chí Minh năm 2002 của tác giả Nguyễn Ngọc Điện. Nội dung cuốn sách tiếp cận vấn đề chung sống như vợ chồng thành hai tiêu chí: quan hệ chung 9 sống như vợ chồng vi phạm các điều kiện về nội dung kết hôn và quan hệ chung sống như vợ chồng không vi phạm các điều kiện về nội dung kết hôn theo Luật HN&GĐ năm 2000.
Tác giả đi sâu phân tích mối quan hệ giữa hai người chung sống với nhau như vợ chồng; quan hệ giữa hai người chung sống với nhau như vợ chồng với người thứ ba và những căn cứ chấm dứt quan hệ chung sống như vợ chồng. + Cuốn “Bình luận Luật Hôn nhân và gia đình (Biên soạn theo các tài liệu mới nhất)”, Nhà xuất bản Lao động- Hà Nội năm 2018 của tác giả Nguyễn Thị Chi. Tác giả cũng đề cập tới tất cả các vấn đề, chế định trong quan hệ HN&GĐ. Phân tích, bình luận các điều luật của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 về những qui định chung.
Vấn đề chung sống như vợ chồng được tác giả đề cập tới qua bình luận Điều 14, Điều 15 và Điều 16, qua đó tác giả cũng đã đưa những nhận định của mình tuy chưa thật sâu về vấn đề này. + Cuốn “Bình luận khoa học Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam”, nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội năm 2004 của tác giả Đinh Thị Mai Phương. Chung sống như vợ chồng được tác giả đề cập với tư cách như một dạng thức của kết hôn, chưa thật sâu cũng bởi đối với Luật HN&G năm 2000 chưa có quy định cụ thể, trực tiếp về vấn đề này. Đề tài nghiên cứu khoa học.
* Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường: Giải quyết hôn nhân thực tế theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000”, năm 2003, do ThS. Nguyễn Văn Cừ chủ nhiệm đề tài. Đây được đánh giá là một công trình khoa học nghiêm túc có ý nghĩa rất lớn về mặt khoa học. Một trong những công trình đầu tiên đề cập một cách trọn vẹn, chi tiết mọi khía cạnh của hôn nhân thực tế.
Nội dung các bài viết không chỉ đi sâu về mặt nội dung luật mà còn rất rộng bởi đề cập về mặt xã hội, xu hướng phát triển của hôn nhân thực tế và có sự khảo sát về hôn nhân thực tế ở các địa phương trong nước. Bên cạnh đó đề tài đã tham khảo những quy định về chung sống như vợ chồng của một số nước trên thế giới. * Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường: “Cơ sở lý luận và thực tiễn của những điểm mới trong Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014”, năm 2015, do TS. Nguyễn Văn Cừ chủ nhiệm đề tài.
Đề tài là một công trình có ý nghĩa lớn về mặt khoa học. Đề tài phản ánh được tính cần thiết về ban hành Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Theo đó, đề tài đã nhận định Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 đã điều 10 chỉnh vấn đề chung sống như vợ chồng một cách hoàn thiện hơn, cụ thể hơn. * Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường: “Quyền của nhóm LGBT - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn”, năm 2015 do TS.
Nguyễn Thị Lan làm chủ nhiệm đề tài. Đây là một công trình rất đồ sộ và toàn diện khai thác các nhóm quyền của nhóm LGBT duới khía cạnh quyền con người. Công trình đã đề cập tới các quyền mà nhóm LGBT được hưởng như trong quan hệ dân sự, trong quan hệ HN&GĐ trong quan hệ lao động, an sinh xã hội, trong Tư pháp hình sự…Theo đó, tại chuyên đề 5 của đề tài, tác giả đã khai thác quyền của nhóm người LGBT nói chung và người đồng tính nói riêng về quyền kết hôn, chung sống với nhau như vợ chồng và những hậu quả pháp lý phát sinh. * Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường: “Vấn đề chuyển đổi giới tính trong Bộ luật Dân sự năm 2015 và kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam”, năm 2018 do TS.
Nguyễn Văn Hợi làm chủ nhiệm đề tài. Đề tài là một công trình nghiên cứu nghiêm túc về những khía cạnh xoay quanh vấn đề chuyển đổi giới tính. Những vấn đề họ gặp phải về nhân thân về tài sản khi họ chung sống với nhau hay những vấn đề liên quan trực tiếp tới vấn đề chung sống của họ như mong muốn có con thì sẽ thực hiện bằng cách nào? Bên cạnh đó còn là những vướng mắc, khó khăn họ gặp phải trong quá trình chung sống với nhau. Bài viết trên tạp chí.
*Bài viết của tác giả Nguyễn Văn Cừ về “Vấn đề hôn nhân thực tế theo Luật hôn nhân và gia đình Việt Nam”, Tạp chí Luật học, Trường ĐH Luật Hà Nội, số 5/2000, tr. Trong nội dung của bài viết, tác giả đưa ra khái niệm về “hôn nhân thực tế” và các yếu tố khách quan, chủ quan dẫn đến trường hợp này. *Bài viết của tác giả Nguyễn Đức Kiên về “Hôn nhân thực tế- Nên thừa nhận giá trị pháp lý từ thời điểm nào”, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật. Bộ Tư pháp, Số 1/2001, tr.