Chương I: ĐÔ THI VA DO THI HOA. DAC DIEM DO THI HOA. 25 minh vớ những đại lộ và quang trường rộng lớn nối với bên ngoai bằng hệ thống đường sắt tiện lợi. Ở bén kia bán cầu, sự phát triển của các đô thị cận đại như New York và Washington cũng rất ấn tượng.
New Yo:k đã được quy hoạch một cách khá hiện đại thể hiện rõ Ahất chủ nghĩa thực dụng tư bản chủ nghĩa với những tuyến đường thẳng góc tạo nên nhiều lô phố như nhau. Theo các tuyến phố này. trong điều kiện giá đất đắt đỏ, các công trình kiến trúc phát triển theo chiều cao được xây dựng dày đặc nhưng lại thiếu các công viên cây xanh (chỉ được xây dựng thêm vào trong các giai đoạn sau của sự phát triển đô thị). Trong khi đó, Washington lại có một phương án quy hoạch theo kiểu khác, trong đó đã kết hợp giữa mạng ô cờ và đường chéo tạo nên vẻ hài hoà trong kiến trúc với hai khu vực chính là khu vực Nhà Trắng và khu vực Capital.
d) Đô thị thời hiện đại Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 - 1918) đã để lại hậu quả nặng nề cho châu Âu nói chung, cho đô thị châu Âu nói riêng. Sau chiến tranh, một làn sóng đô thị hóa ổ ạt bắt đầu cùng với quá trình tái thiết và công nghiệp hóa. Những dòng người đổ về đô thị đã làm cho vấn đề giao thông và nhà ở đô thị trở thành vấn đề hšt sức căng thắng. Nhiều đô thị tư bản chủ nghĩa liên tục phát triển về quy mô nhưng những vấn nạn của ró văn không được giải quyết một cách căn bản.
26 __ LỐI SỐNG ĐÔ THỊ VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA Trong khi đó, ở Liên Xô, sự hình thành quốc gia xã hội chủ nghĩa sau Cách mạng Tháng Mười đã định hướng sự phát triển đô thị theo một hướng mới với các kế hoạch phát triển đô thị được lập từ trung ương loại bỏ hầu như hoàn toàn tác động của “bàn tay vô hình” từ thị trường trong quá trình đô thị hóa. Cuộc chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc với những tổn thất nặng nề về mọi mặt và đô thị không là ngoại lệ. Trong bối cảnh đó, việc tái thiết các đô thị sau chiến tranh đã thúc đẩy quá trình đô thị hóa ở các nước bị chiến tranh tàn phá. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa sau chiến tranh đã thúc đẩy nhanh quá trình đô thị hóa không chỉ ở châu Âu, Bắc Mỹ mà còn ở các châu lục khác.
Trong bối cảnh đó, công tác quy hoạch phát triển đô thị ở các nước công nghiệp phát triển đã chú ý để khắc phục các vấn nạn đô thị trước đây. Trong khi đó ở nhiều đô thị thuộc thế giới thứ ba, quá trình đô thị hóa diễn ra thiếu sự “nhìn xa, trông rộng” đã dẫn đến hình thành các siêu đô thị với các vấn nạn ngày càng nhức nhối. Sự phát triển mạnh mẽ của các đô thị lớn và tốc độ đố thị hóa tăng nhanh là những đặc điểm nối bật của quá trình đô thị hóa hiện nay. Tuy nhiên, trong quá trình đô thị hóa thời hiện đại có thể quan sát thấy sự đa dạng về khuynh hướng lẫn trình độ tổ chức, quản lý quá trình này mặc dù hệ thống những tiêu chuẩn, quy chuẩn về đô thị và xây đựng đô thị được phát triển và Chương 1: DO THI VA DO THI HOA, DAC DIEM ĐÔ THỊ HÓA.
27 cụ thể hóa đã đạt được những tiến bộ hơn trước rất nhiều. Cùng với quá trình đô thị hóa hiểu theo nghĩa cũ là quá trình “phi đô thị hóa” gắn với quá trình phát triển kinh tế tri thức và xã hội hậu công nghiệp ở các nước phát triển cao. Như vậy, lịch sử đô thị thế giới đã trải qua một chặng đường dài hàng ngàn năm với những đấu mốc thăng trầm tràn đây những biến cố. Là sản phẩm của sự phát triển xã hội, đô thị phản ánh lịch sử cũng như trình độ phát triển của từng quốc gia, vùng lãnh thổ.
Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, sự xuất hiện của đô thị là kết quả của quá trình đô thị hóa - một quá trình mang tính khách quan. Đô thị luôn là nơi tập trung các nguồn lực đóng vai trò trung tâm thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của từng vùng, miền, cả nước, thậm chí là khu vực và quốc tế. Đô thị hóa đánh dấu bước chuyển quan trọng của xã hội loài người từ văn minh nông nghiệp sang văn minh công nghiệp. Một số đặc điểm cơ bản của quá trình đô thị hóa trên thế giới và ở Đông Á, Dông Nam Á hiện nay a) Một số đặc trưng của quá trình đô thị hóa trên thế giới hiện nay Báo cáo gần đây của Tổ chức Dân số thế giới, năm 2003, cho biết, trên thế giới có khoảng 3,3 tỉ người sống 28 LỐI SỐNG ĐÔ THỊ VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA trong các đô thị.
con số tương ứng sẽ là ỗð tỉ người. Bảng 1: Tỉ lệ dân số đô thị Ởở các nhóm nước trên thế giới Dân số đô thị Tỉ lệ (%) (triệu người) dân số đô thị 1970/1990; 2025 |197011990/ 2025 (Dự báo) (Dự báo) Toàn thế giới 1352|2.187 | 37 | 43 61 Các nước đang phát triển | 6ã4 |1.011 | 25 | 34 57 Các nước kém phát triển | 38 | 103 | 532 13 | 20 44 Các nước trung bình 615 |1.479 26 | 36 59 Các nước phát triển 689 |881| 1177 | 67 | 73 84 Đô thị hóa là quá trình mang tính chất khách quan, là kết quả của quá trình phát triển kinh tế - xã hội của từng quốc gia, từng vùng lãnh thổ. Ở những nơi kinh tế phát triển, tốc độ đô thị hóa thường diễn ra nhanh hơn. Tuy nhiên, ở các nước đang phát triển, do tác động của sự “bùng nổ dân số” nên quá trình đô thị hóa diễn biến hết sức phức tạp và nảy sinh nhiều vấn nạn.
Quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ trong những thập kỷ gần đây và trong những năm tiếp theo ở các nước đang phát triển đã, đang và sẽ làm tăng số lượng các đô thị lớn, các siêu đô thị, làm dân số đô thị và tỉ lệ thị dân tăng nhanh. Dự báo dân số đô thị thế giới sẽ đạt Chuang I: 00 THI VA DO THI HOA, DAC DIEM DO THI HOA. 29 tỉ lệ là 61% vào năm 2025 va chu yéu tap trung ở các nước đang phát triển. Từ năm 1975, cán cân dân số đô thị giữa hai khu vực đã có sự thay đổi: tỉ lệ đân số đô thị của các nước đang phát triển tăng nhanh và đến năm 1990 thì quá nửa dân số đô thị thế giới (61%) đã thuộc về các nước đang phát triển.
Theo dự báo của Ủy ban Dân số Liên hợp quốc, dân số đô thị ở các nước đang phát triển sẽ lớn gấp 4 lần ở các nước phát triển và có thể đạt tới con số hơn 4 tỉ người vào năm 2025, trong khi đó dân số đô thị ở các nước phát triển chỉ tăng từ 8£1 triệu (năm 1990) lên 1. Điều đáng lưu ý là trong khi phần lớn số dân đô thị tăng thêm trong những thập kỷ gần đây thuộc về các nước đang phát triển và xu hướng này sẽ tiếp tục trong tương lai thì ở các nước phát triển, tỉ lệ đân cư đô thị (hiện đã đạt xấp xi 890%) đang có xu hướng giảm do các điều kiện sống ở nông thôn, nhất là vùng ven đô thị đã được cải thiện nhiều, mức sống giữa nông thôn và đô thị không chênh lệch nhau nhiều. Ở nhiều nước phát triển, xu hướng chọn vùng nông thôn, vùng ngoại vì đô thị làm nơi ở đang tiếp tục gia tăng. Tỉ lệ tăng dân số đô thị ở các nước đang phát triển diễn ra không đều giữa một số nhóm nước: ở nhóm các nước chậm phát triển, tỉ lệ đân số đô thị đặc biệt thấp (nha: là các nước châu Phi và châu Á) với tỉ lệ đân cư đô thị chiếm dưới 30% dân số; trong khi đó ở nhóm nước đang phát triển khác, nhất là các nước đang ở giữa quá 30 LỐI SỐNG ĐỒ THỊ VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA trình công nghiệp hóa (như các nước Mỹ Latinh), tỉ lệ dân cư đô thị đã đạt mức rất cao là khoảng 70%.
Trong những năm gần đây và trong những thập niên tới, nhìn chung, nhóm nước đang phát triển sẽ tiếp tục duy trì tốc độ đô thị hóa rất cao. Tỉ lệ dân cư đô thị ở các nước này sẽ đạt 50% vào năm 2015 và khoảng 57% vào năm 2025, nhưng trong số đó, ở 47 quốc gia kém phát triển nhất, tỉ lệ dân số đô thị vẫn dưới 30% vào năm 2015. Ở các nước phát triển cũng có sự khác biệt khá rõ về tỉ trọng dân số đô thị ở các nhóm nước. Trong khi các nước như Tây Âu, Bắc Mỹ, Ôxtrâylia, Niu Dilân,.
có trên 80% dân số sống ở đô thị thì khu vực Đông Âu, tỉ lệ này chỉ là 63%. Hiện có 12 nước châu Âu có tỉ lệ dân số đô thị trên 85%, trong đó có những nước rất cao như: Mônaco: 100%, Bỉ: 97%, Ailen: 94%, Lúcxămbua: 91%, Manta: 91%, Hà Lan: 90%, Anh: 89%, Đan Mạch: 82% và Cộng hòa Liên bang Đức: 88%. Trong khi đó, một số nước Đông Âu lại có tỉ lệ đân cư đô thị khá thấp như Mônđôva: 54%, Rumani: 53%, Xlôvakia: 53%,. Ở khu vực Nam Âu, bên cạnh một số nước có tỉ lệ đân cư đô thị cao như Anđôra: 92%, Manta: 91%, Italia: 90%, Tây Ban Nha: 76% thì vẫn còn một số nước có tỉ lệ dân cư đô thị thấp như Anbani: 42%, Bốsnla Herzegôvinia: 43%, Xlôvennia: 52%, Bồ Đào Nha: 53%,.
Như vậy, quá trình đô thị hóa trên thế giới hiện nay đang diễn ra hết sức đa dạng, khác nhau giữa các nhóm nước. Trong khi ở nhiều nước phát triển Âu - Mỹ, quá Chuong I: DO THI VA DO THI HOA, DAC DIEM DO THI HÓA. 31 trình đô thị hóa theo kiểu cũ đã đến giai đoạn kết thúc, xuất hiện xu hướng “giải đô thị hóa” (de-urbanlsation - cư dân đô thị di chuyển nơi ở ra vùng ngoại ô, nông thôn) thì ở nhiều nước đang phát triển vẫn đang ở trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ. b) D6 thi va đô thị hóa ở một số nước Đông Á va Đông Nam Á Là một khu vực của châu Á, Đông Á được định nghĩa không chỉ theo phạm vi địa lý lãnh thổ mà còn được coi là một vùng văn hóa.