Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài liên quan đến đề tài Đon Phay Vông (2008), “Một số vấn đề về củng cố tổ chức cơ sở đảng” [76. Tác giả đã làm rõ vai trò của TCCSĐ, đánh giá thực trạng công tác xây dựng TCCSĐ của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào.
Trên cơ sở đó, tác giả nêu lên các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng xây dựng TCCSĐ: Tổ chức quán triệt các nghị quyết, chỉ thị, quy định và hướng dẫn về việc củng cố cơ sở đảng, nhất là tiêu chuẩn và cách xây dựng chi bộ mạnh - biết lãnh đạo toàn diện; coi đây là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, là trách nhiệm của các cấp ủy đảng; phải gắn với xây dựng bản và cụm bản phát triển, xóa đói, giảm nghèo. Chu Chí Hòa (2010), Đổi mới công tác xây dựng Đảng ở nông thôn [88. Nội dung cuốn sách tập trung bàn về công tác xây dựng TCCSĐ ở nông thôn Trung Quốc, trong đó nêu lên một số nội dung cần phải tập trung đổi mới như: Cơ cấu tổ chức; công tác giáo dục, quản lý, giám sát đảng viên; công tác lựa chọn, bổ nhiệm bí thư tổ chức đảng nông thôn; phương thức lãnh đạo của TCCSĐ ở nông thôn. Theo tác giả, trong giai đoạn hiện nay cần phát huy tối đa vai trò hạt nhân lãnh đạo, là thành lũy chiến đấu của TCCSĐ ở nông thôn.
Đồng thời, nâng cao tố chất tư tưởng, đạo đức, văn hóa, khoa học, thể chất và phát huy vai trò tiền phong, cốt cán đi đầu của cán bộ, đảng viên ở nông thôn; đoàn kết và lãnh đạo nông dân tích cực triển khai công tác nông thôn của Đảng, thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ và hoàn thành thắng lợi các nhiệm vụ. Vũ Huyền (2013), “Cu-ba tăng cường vai trò các tổ chức cơ sở đảng” [93. Tác giả đã làm rõ vai trò to lớn của TCCSĐ của Đảng Cộng sản Cu-ba. Theo tác giả, “Sự trưởng thành của hệ thống TCCSĐ và đảng viên đã tạo tiền đề quan trọng để cách mạng Cu-ba vượt qua những thách thức gay gắt bước vào giai đoạn mới: phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đất nước Cu-ba ngày càng giàu đẹp” [93.
Với vị trí, vai trò quan trọng của TCCSĐ, Đảng Cộng sản Cu-ba đặc biệt quan tâm công tác xây dựng và củng cố hoạt động của TCCSĐ, bằng các nhiệm vụ: Thực hiện tốt công tác chính trị, tư tưởng; phòng ngừa đấu tranh với các biểu hiện vi phạm trật tự xã hội, bất hợp pháp, tham nhũng; củng cố mối quan hệ mật thiết với Nhân dân; hoàn thiện công tác tổ chức, đặc biệt chú trọng vai trò của bí thư các TCCSĐ. Đon Phay Vông (2014), “Nâng cao năng lực lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng ở Lào” [77. Theo tác giả, bước vào thời kỳ chuyển đổi từ nền kinh tế tự nhiên, tự túc, khép kín sang nền kinh tế hàng hóa vận động theo cơ chế thị trường định hướng XHCN có sự quản lý của nhà nước. Đảng Nhân dân Cách mạng Lào tiếp tục khẳng định: “Xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng và tổ chức là nhiệm vụ then chốt…, trong đó nâng cao chất lượng TCCSĐ là một nhiệm vụ quan trọng” [77.
Để tiếp tục củng cố năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của TCCSĐ, theo tác giả cần tăng cường củng cố, xây dựng TCCSĐ vững mạnh, biết lãnh đạo toàn diện gắn với phong trào “3 xây” (xây dựng tỉnh thành đơn vị chiến lược, xây dựng huyện thành đơn vị vững mạnh toàn diện, xây dựng bản thành đơn vị phát triển toàn diện); thực hiện đúng chức năng của TCCSĐ; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên; nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ; gắn xây dựng TCCSĐ với xây dựng các tổ chức khác trong HTCT. Trường Lưu (2017), “Công tác xây dựng Đảng của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong giai đoạn hiện nay” [109. Theo tác giả, để nâng cao chất lượng toàn diện công tác xây dựng Đảng cần thực hiện các nội dung: Phải kiên định niềm tin lý tưởng, giữ vững lý tưởng của người cộng sản. Trung thành với chủ nghĩa Mác, niềm tin đối với CNXH và chủ nghĩa cộng sản là linh hồn chính trị của người cộng sản.
; phải đổi mới công tác xây dựng Đảng ở cơ sở, tăng cường và cải tiến việc giáo dục quản lý đội ngũ đảng viên; kiên quyết chống tham nhũng, giữ gìn bản lĩnh liêm khiết trong sạch của người cộng sản; phải nghiêm minh về kỷ luật của Đảng, tự giác bảo vệ sự thống nhất tập trung của Đảng. Khăm Phủi Chăn Tha Va Đy (2018), “Xây dựng và nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở đảng ở tỉnh Luông-Pha-Băng” [99. Theo tác giả, thực hiện sự chỉ đạo Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, Đảng bộ tỉnh Luông-Pha-Băng đã tăng cường lãnh đạo xây dựng TCCSĐ bằng nhiều chủ trương, giải pháp hợp lý và đạt được kết quả khá vững chắc, đến năm 2018, tỉ lệ chi bộ đạt vững mạnh, biết lãnh đạo toàn diện 74,9%. Tuy nhiên, tỉ lệ chi bộ đạt trung bình còn cao, chiếm 3%.
Để nâng cao chất lượng xây dựng TCCSĐ trong giai đoạn tiếp theo, tác giả đề xuất: Kiện toàn các cấp ủy, nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ chủ chốt; đổi mới nội dung, phương thức lãnh đạo của cấp ủy; coi trọng công tác phát triển đảng viên; phát huy vai trò của các đoàn thể chính trị; tăng cường sự chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra của cấp trên [99. Mai Thu Quyên (2020), “Một số kinh nghiệm xây dựng tổ chức cơ sở đảng của Đảng Cộng sản Trung Quốc” [125. Theo tác giả, Đảng Cộng sản Trung Quốc không ngừng hoàn thiện hệ thống quy chế, quy định về chức năng, nhiệm vụ và chế độ công tác của TCCSĐ. Với hệ thống văn bản đầy đủ, chặt chẽ, toàn diện, nên công tác xây dựng TCCSĐ đã đạt được những kết quả quan trọng, để lại một số kinh nghiệm: Thường xuyên bổ sung, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của TCCSĐ phù hợp với yêu cầu của tình hình mới; tìm tòi sáng tạo những mô hình mới về tổ chức và hoạt động; quy định rõ trách nhiệm phục vụ Nhân dân của TCCSĐ và đảng viên; xây dựng cơ chế nhằm bảo vệ đảng viên; cụ thể hóa trách nhiệm chỉ đạo xây dựng chi bộ; chăm lo xây dựng và đào tạo bí thư chi bộ; bảo đảm kinh phí cho hoạt động của TCCSĐ.
Các nghiên cứu ở trong nước liên quan đến đề tài Các nghiên cứu chung về xây dựng TCCSĐ trên phạm vi cả nước Hoàng Chí Bảo (2005), “Đảng bộ xã lãnh đạo việc xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở nông thôn hiện nay” [51. Tác giả đã chỉ rõ: “Cơ sở (xã, phường, thị trấn) là hình ảnh của xã hội thu nhỏ”; là nơi trực tiếp, nắm bắt, giải quyết những vấn đề nảy sinh từ thực tế. Trong HTCT cơ sở, tổ chức đảng xã, phường, thị trấn có vai trò đặc biệt quan trọng. Bởi vì, tổ chức đảng vừa là một bộ phận của HTCT vừa là hạt nhân lãnh đạo và chịu trách nhiệm hiệu quả hoạt động của HTCT.
Tác giả nhấn mạnh, “công tác lãnh đạo xây dựng hệ thống chính trị cơ sở của đảng bộ, chi bộ nông thôn được đặt ra như một công tác có tầm quan trong đặc biệt và lâu dài” [51. Dương Trung Ý (2006), “Về năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng ở xã” [201. Tác giả khẳng định: TCCSĐ ở xã trực tiếp lãnh đạo Nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, nhất là chủ trương, đường lối, chính sách về phát triển nông nghiệp, nông thôn. Sự nghiệp đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, trước hết là công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn có trở thành hiện thực sinh động, đem lại diện mạo và bước phát triển mới cho nền nông nghiệp, nông thôn và đời sống nông dân Việt Nam hay không, phần rất lớn là do vai trò, trách nhiệm và khả năng lãnh đạo của các đảng bộ xã [201.
Ngô Kim Ngân (2006), “Giải pháp nâng cao năng lực lãnh đạo sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng” [118. Theo tác giả, để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của các TCCSĐ hiện nay cần tập trung vào một số giải pháp sau: Xác định đúng nhiệm vụ chính trị, chú trọng nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tư tưởng; đổi mới phương thức, phong cách làm việc của tổ chức đảng; cải tiến, nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, chi ủy, đảng ủy, mở rộng dân chủ trong sinh hoạt Đảng; coi trọng công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; đẩy mạnh công tác kiểm tra, kỷ luật Đảng; tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy cấp trên đối với cơ sở [118. Cao Văn Thống (2009), “Một số giải pháp tăng cường công tác giám sát của chi bộ Đảng” [144. Tác giả đã nêu rõ 4 giải pháp: Nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên về vị trí, vai trò của chi bộ nói chung, của công tác giám sát nói riêng; tăng cường chỉ đạo, giúp đỡ, theo dõi, kiểm tra chi bộ thực hiện nhiệm vụ chính trị, nhiệm vụ giám sát của các cấp ủy tỉnh, huyện, cơ sở từ điểm đến diện; tăng cường công tác giám sát của chi bộ, trước hết là chi ủy, đặc biệt là bí thư chi bộ đối với cán bộ, đảng viên; phát huy trách nhiệm của Nhân dân trong giám sát cán bộ, đảng viên.
Nguyễn Đức Hà (2010), Một số vấn đề về xây dựng tổ chức cơ sở đảng hiện nay [81. Cuốn sách bàn về những vấn đề về nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của TCCSĐ và đội ngũ cán bộ, đảng viên. Trên cơ sở đánh giá thực trạng, tác giả đã nêu và phân tích các nhiệm vụ và giải pháp: Giáo dục chính trị tư tưởng, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên; hoàn thiện mô hình tổ chức trong các loại hình TCCSĐ, chăm lo phát triển đảng viên; thực hiện mạnh mẽ chủ trương trẻ hoá, tiêu chuẩn hoá, thể chế hoá và từng bước nhất thể hoá chức danh cán bộ; nâng cao chất lượng, đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động, chất lượng sinh hoạt của TCCSĐ; tăng cường công tác chỉ đạo, kiểm tra, giám sát, quản lý đảng viên, dựa vào dân để xây dựng Đảng. Đức Lượng (chủ biên, 2011), Xây dựng đội ngũ đảng viên ở nông thôn vững mạnh [108.