Luận văn kiến thức thái độ thực hành phòng bệnh sâu răng của bà mẹ học sinh trường tiểu học xuân thủy huyện lệ thủy tỉnh quảng bình năm 2016

Khám phá nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành phòng bệnh sâu răng của bà mẹ học sinh trường tiểu học Xuân Thủy, Lệ Thủy, Quảng Bình năm 2016.

• Tác giả: Võ Thị Bích Hoàng
• Người hướng dẫn: Phí Thị Nguyệt Thanh
• Trường học: Đại học Y tế Công cộng
• Chuyên ngành: Y tế Công cộng
• Đề tài: Kiến thức, thái độ, thực hành phòng bệnh sâu răng của bà mẹ học sinh trường Tiểu học Xuân Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình năm 2016
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số đặc điểm về răng
• 1.2. Đặc điểm bệnh sâu răng
• 1.3. Các nghiên cứu về kiến thức, thái độ, thực hành và một số yếu tố liên quan của bà mẹ trong phòng bệnh sâu răng cho trẻ
• 1.4. Thông tin về địa bàn nghiên cứu
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu
• 2.7. Biến số nghiên cứu và tiêu chuẩn đánh giá
• 2.8. Đạo đức trong nghiên cứu
• 2.9. Hạn chế của đề tài và biện pháp khắc phục
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Kiến thức về phòng bệnh sâu răng của bà mẹ
• 3.3. Thái độ về phòng bệnh sâu răng của bà mẹ
• 3.4. Thực hành về phòng bệnh sâu răng của bà mẹ
• 3.5. Tiếp cận thông tin về phòng bệnh sâu răng của bà mẹ
• 3.6. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành phòng bệnh sâu răng cho trẻ của bà mẹ
• 4. Chương 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Kiến thức, thái độ, thực hành phòng bệnh sâu răng cho trẻ của bà mẹ
• 4.3. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành phòng bệnh sâu răng cho trẻ của bà mẹ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: Phiếu điều tra kiến thức, thái độ, thực hành của bà mẹ về phòng bệnh sâu răng cho trẻ
• Phụ lục 2: Tiêu chuẩn chấm điểm kiến thức, thực hành của bà mẹ về phòng bệnh sâu răng cho trẻ
• Phụ lục 3: Kế hoạch triển khai nghiên cứu
• Phụ lục 4: Dự trù kinh phí

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh sâu răng và tầm quan trọng của phòng bệnh

Bệnh sâu răng là một trong những bệnh phổ biến nhất trên thế giới, đặc biệt ở trẻ em. Theo WHO, bệnh sâu răng được xếp vào hàng thứ ba trong bảng xếp hạng bệnh tật do mức độ phổ biến cao. Bệnh này gây tổn thương không hồi phục, dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời. Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc bệnh sâu răng ở trẻ em rất cao, đặc biệt ở các vùng nông thôn như huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Nghiên cứu này tập trung vào kiến thức, thái độ, và thực hành của các bà mẹ trong việc phòng bệnh sâu răng cho con tại trường Tiểu học Xuân Thủy.

1.1. Đặc điểm và nguyên nhân gây sâu răng

Sâu răng là tình trạng tổn thương mất mô cứng của răng do quá trình hủy khoáng gây ra bởi vi khuẩn trong mảng bám răng. Nguyên nhân chính bao gồm chế độ ăn nhiều đường, vệ sinh răng miệng kém, và thiếu flour. Các yếu tố này tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, dẫn đến sâu răng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng kiến thức và thái độ của các bà mẹ đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh sâu răng cho trẻ.

1.2. Tác hại của bệnh sâu răng

Sâu răng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe răng miệng mà còn gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng như viêm tủy, viêm xương hàm, và thậm chí gãy răng. Những biến chứng này không chỉ gây đau đớn mà còn ảnh hưởng đến chức năng nhai, phát âm, và thẩm mỹ của trẻ. Do đó, việc phòng ngừa sâu răng từ sớm là rất cần thiết.

II. Kiến thức thái độ và thực hành của bà mẹ về phòng bệnh sâu răng

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp mô tả cắt ngang để đánh giá kiến thức, thái độ, và thực hành của 195 bà mẹ tại trường Tiểu học Xuân Thủy. Kết quả cho thấy chỉ 40,4% bà mẹ có kiến thức đúng về phòng bệnh sâu răng, trong khi 45,6% có thái độ chưa đúng và 49,7% thực hành chưa đạt yêu cầu. Điều này cho thấy sự thiếu hụt kiến thức và thực hành phòng bệnh sâu răng trong cộng đồng.

2.1. Kiến thức của bà mẹ về phòng bệnh sâu răng

Kiến thức của các bà mẹ về phòng bệnh sâu răng còn hạn chế, đặc biệt về thời điểm bắt đầu thay răng sữa, nguyên nhân gây sâu răng, và phương pháp chải răng đúng cách. Chỉ 40,4% bà mẹ có kiến thức đạt yêu cầu, trong khi phần lớn còn lại chưa hiểu rõ về các biện pháp phòng ngừa sâu răng.

2.2. Thái độ và thực hành của bà mẹ

Thái độ của các bà mẹ về phòng bệnh sâu răng cũng chưa đúng, với 45,6% bà mẹ có thái độ chưa tích cực. Thực hành phòng bệnh sâu răng của các bà mẹ cũng chưa đạt yêu cầu, chỉ 49,7% bà mẹ thực hiện đúng các biện pháp phòng ngừa như chải răng đúng cách và đưa con đi khám răng định kỳ.

III. Các yếu tố liên quan đến kiến thức thái độ và thực hành phòng bệnh sâu răng

Nghiên cứu chỉ ra rằng trình độ học vấn, nghề nghiệp, và tiếp cận thông tin là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến kiến thức, thái độ, và thực hành phòng bệnh sâu răng của các bà mẹ. Bà mẹ có trình độ học vấn từ THPT trở lên có kiến thức tốt hơn gấp 2,5 lần so với bà mẹ có trình độ học vấn thấp hơn. Ngoài ra, bà mẹ được tiếp cận thông tin truyền thông về phòng bệnh sâu răng cũng có kiến thức và thực hành tốt hơn.

3.1. Ảnh hưởng của trình độ học vấn và nghề nghiệp

Trình độ học vấn và nghề nghiệp của các bà mẹ có ảnh hưởng đáng kể đến kiến thức và thực hành phòng bệnh sâu răng. Bà mẹ có trình độ học vấn cao hơn và làm việc trong các ngành nghề không liên quan đến nông nghiệp có kiến thức và thực hành tốt hơn.

3.2. Vai trò của tiếp cận thông tin

Tiếp cận thông tin về phòng bệnh sâu răng cũng là yếu tố quan trọng. Bà mẹ được tiếp cận thông tin qua các kênh truyền thông có kiến thức và thực hành tốt hơn so với những bà mẹ không được tiếp cận thông tin.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu này cho thấy kiến thức, thái độ, và thực hành của các bà mẹ về phòng bệnh sâu răng còn nhiều hạn chế. Để cải thiện tình trạng này, cần có các chương trình giáo dục và truyền thông hiệu quả nhằm nâng cao nhận thức và thực hành phòng bệnh sâu răng trong cộng đồng. Đặc biệt, cần tập trung vào các bà mẹ có trình độ học vấn thấp và sống ở vùng nông thôn.

4.1. Giáo dục và truyền thông

Cần xây dựng các chương trình giáo dục và truyền thông về phòng bệnh sâu răng, đặc biệt là tại các trường học và cộng đồng. Các chương trình này nên tập trung vào việc hướng dẫn cách chải răng đúng cách, chế độ ăn uống hợp lý, và tầm quan trọng của việc khám răng định kỳ.

4.2. Hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức y tế

Chính quyền và các tổ chức y tế cần hỗ trợ các chương trình phòng bệnh sâu răng bằng cách cung cấp các nguồn lực cần thiết như kem đánh răng có flour, nước súc miệng, và các dịch vụ khám răng miệng định kỳ cho trẻ em.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh lý răng miệng hiện diện ở 90% đến 99% dân số toàn cầu, trong đó sâu răng là tổn thương phá hủy mô cứng không hoàn nguyên phổ biến nhất. Tại các quốc gia đang phát triển, tốc độ gia tăng bệnh răng miệng ở lứa tuổi học đường đang trở thành thách thức lớn đối với hệ thống y tế dự phòng. Tại Việt Nam, kết quả điều tra sức khỏe học sinh tại huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình cho thấy Trường Tiểu học Xuân Thủy là điểm nóng về bệnh lý này với tỷ lệ học sinh mắc sâu răng lên tới 61,8% vào năm 2015, tăng liên tục so với mức 39,4% của năm 2013 và 58,3% của năm 2014.

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ lứa tuổi học sinh tiểu học (từ 6 đến 12 tuổi) là giai đoạn quan trọng khi hệ răng vĩnh viễn bắt đầu mọc để thay thế dần răng sữa. Ở độ tuổi này, các em chưa thể tự thiết lập ý thức và kỹ năng tự chăm sóc vệ sinh răng miệng. Vì vậy, nhận thức, thái độ và hành vi chăm sóc của người mẹ đóng vai trò quyết định trực tiếp tới sức khỏe răng miệng của trẻ.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Y tế công cộng của tác giả Võ Thị Bích Hoàng tập trung giải quyết hai mục tiêu cụ thể: Thứ nhất, mô tả thực trạng kiến thức, thái độ, thực hành phòng bệnh sâu răng của bà mẹ học sinh Trường Tiểu học Xuân Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình năm 2016. Thứ hai, phân tích các yếu tố nhân khẩu học, điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng tiếp cận thông tin liên quan đến các khía cạnh nhận thức và hành vi này.

Nghiên cứu được triển khai thực địa từ tháng 01/2016 đến tháng 08/2016 trên địa bàn xã Xuân Thủy. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bằng chứng dịch tễ học rõ ràng, chỉ ra khoảng trống tri thức với 40,5% bà mẹ có kiến thức chưa đạt và 49,7% có thực hành chưa đúng chuẩn. Đây là cơ sở khoa học định lượng giúp các nhà quản lý y tế và ban giám hiệu nhà trường xây dựng chương trình Nha học đường mục tiêu, hướng tới giảm tỷ lệ sâu răng học sinh xuống dưới 40% trong những năm tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của hai mô hình bệnh sinh kinh điển và khung lý thuyết hành vi sức khỏe:

• Mô hình Keyes (1960) và mô hình White (1975): Cơ chế bệnh sinh sâu răng được giải thích thông qua sự tương tác giữa 3 yếu tố cốt lõi của sơ đồ Keyes (vi khuẩn mảng bám, chất bột đường và cấu trúc răng), kết hợp với mô hình mở rộng của White nhấn mạnh vào yếu tố thời gian, đặc tính dòng chảy nước bọt và vai trò của Flour. Trạng thái sâu răng diễn ra khi quá trình hủy khoáng chiếm ưu thế hơn quá trình tái khoáng (pH môi trường miệng giảm xuống dưới ngưỡng 5.5). Việc kiểm soát chế độ ăn giảm đường và tăng cường Flour bề mặt giúp tái khoáng hóa men răng hiệu quả.
• Mô hình Kiến thức - Thái độ - Thực hành (KAP): Khung phân tích hành vi của Tổ chức Y tế Thế giới chỉ rõ kiến thức là nền tảng hình thành niềm tin và thái độ, từ đó thúc đẩy việc chuyển giao thành các hành động thực hành chuẩn mực trong chăm sóc y tế dự phòng gia đình.

Các khái niệm chuyên ngành cốt lõi trong nghiên cứu bao gồm:

• Giải phẫu và tiến triển sâu răng: Cấu trúc 4 lớp (men răng, ngà răng, tủy răng, xương răng) và các mức độ tổn thương từ sâu men, sâu ngà đến viêm tủy, tủy hoại tử.
• Chương trình Nha học đường (CSSKRM): Hệ thống dự phòng can thiệp bao gồm giáo dục vệ sinh răng miệng, súc miệng định kỳ bằng dung dịch Flour 0,2% và khám chữa răng sớm.
• Quy chuẩn vệ sinh răng miệng: Tiêu chuẩn chải răng tối thiểu 2 lần mỗi ngày, thời gian chải kéo dài ít nhất 3 phút, làm sạch đầy đủ cả 3 mặt răng (mặt ngoài, mặt trong, mặt nhai) bằng bàn chải lông mềm phù hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang có phân tích (Cross-sectional analytical study).

Cỡ mẫu được tính toán theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% (hệ số Z = 1,96), mức sai số cho phép d = 0,07 và tỷ lệ ước tính thực hành đạt p = 0,5. Cỡ mẫu lý thuyết tối thiểu là 196 người, cộng thêm 10% dự phòng sai số là 215 người. Do đặc thù nghiên cứu trường học, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ trên 233 học sinh từ khối 1 đến khối 5. Sau khi loại trừ 24 bà mẹ có 2 con cùng học tại trường và 14 bà mẹ vắng mặt do đi làm ăn xa, cỡ mẫu thực tế chính thức đạt 195 bà mẹ.

Phương pháp thu thập dữ liệu sử dụng bộ câu hỏi phỏng vấn trực tiếp chuẩn hóa gồm 35 biến số bao quát 5 nhóm thông tin: nhân khẩu học, kiến thức (30 điểm), thái độ (thang đo Likert 5 mức độ, tối đa 25 điểm), thực hành (19 điểm) và tiếp cận truyền thông. Đội ngũ thu thập gồm 4 cán bộ y tế (2 bác sĩ, 2 y sĩ) được tập huấn kỹ thuật phỏng vấn, thực hiện tại hội trường thôn (chiếm 75% mẫu) và phỏng vấn trực tiếp tại hộ gia đình (chiếm 25% mẫu).

Dữ liệu được quản lý bằng quy trình nhập kép độc lập trên phần mềm EpiData 3.1, kiểm tra logic và làm sạch ngẫu nhiên 10% phiếu trước khi phân tích trên phần mềm SPSS 16.0. Nghiên cứu sử dụng kiểm định Chi-bình phương ($\chi^2$) và phân tích tỷ số chênh (OR - Odds Ratio) kèm khoảng tin cậy 95% để làm rõ các mối liên quan thống kê có ý nghĩa giữa các yếu tố tác động.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu từ 195 bà mẹ tham gia nghiên cứu chỉ ra những phát hiện dịch tễ học then chốt:

• Thực trạng nhận thức và hành vi: Tỷ lệ bà mẹ có kiến thức phòng bệnh sâu răng đạt chuẩn (đạt trên 65% tổng điểm, tức từ 20/30 điểm trở lên) là 59,5%, còn lại 40,5% chưa đạt. Tỷ lệ bà mẹ có thái độ đúng đạt 54,4%, trong khi 45,6% vẫn giữ thái độ chưa đúng. Về thực hành, có 50,3% bà mẹ đạt yêu cầu (từ 12/19 điểm trở lên) và 49,7% bà mẹ có hành vi thực hành chưa đạt.
• Lỗ hổng trong kiến thức chi tiết: Dù có 88,2% bà mẹ nhận biết đúng thời điểm thay răng sữa là từ 5-6 tuổi và 76,9% nhận biết việc ăn nhiều đường gây sâu răng, nhưng chỉ có 51,3% bà mẹ hiểu rõ căn nguyên do vi khuẩn mảng bám. Về kỹ thuật, có 86,2% biết cần chải răng ít nhất 2 lần/ngày, nhưng chỉ 51,3% biết phải chải đủ 3 mặt răng và chỉ 46,2% biết thời gian chải răng tối thiểu là 3 phút.
• Khoảng cách lớn giữa nhận thức và thực hành: Mặc dù 70,3% bà mẹ hiểu cần khám răng định kỳ 6 tháng/lần, nhưng thực tế chỉ có 31,8% chọn mua đúng loại bàn chải đầu dài lông mềm cho con, và chỉ 13,8% thực hiện thay bàn chải định kỳ 3 tháng một lần (có tới 70,3% để bàn chải kéo dài đến 6 tháng).
• Các mối liên quan có ý nghĩa thống kê:
  • Học vấn: Bà mẹ có trình độ học vấn từ THCS trở xuống có kiến thức đạt thấp hơn rõ rệt so với nhóm có trình độ từ THPT trở lên (OR = 0,368; $p < 0,001$).
  • Nghề nghiệp: Nhóm bà mẹ làm nông nghiệp thuần túy có kiến thức phòng bệnh chỉ bằng 0,475 lần so với các nhóm nghề nghiệp khác ($p = 0,016$).
  • Truyền thông: Bà mẹ được tiếp cận thông tin y tế có kiến thức tốt gấp 1,949 lần so với nhóm không tiếp cận ($p = 0,024$).
  • Kỹ năng thực hành: Nhóm bà mẹ dưới 35 tuổi có thực hành tốt gấp 2,066 lần nhóm trên 35 tuổi ($p = 0,012$). Đặc biệt, bà mẹ có kiến thức đạt thì khả năng thực hành đúng cao gấp 2,531 lần so với nhóm có kiến thức chưa đạt ($p = 0,002$).

Thảo luận kết quả

Khi đối chiếu với các công trình nghiên cứu trên toàn quốc, tỷ lệ kiến thức đạt của bà mẹ tại Xuân Thủy (59,5%) cao hơn so với kết quả ghi nhận tại huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên (14,5% đạt) và tại huyện Gia Lâm, Hà Nội (30% đạt), nhưng thấp hơn khu vực đô thị như quận Tây Hồ, Hà Nội (69,3% đạt). Điểm khác biệt này xuất phát từ đặc trưng địa bàn nông thôn miền Trung, nơi 62,1% đối tượng nghiên cứu làm ruộng và 47,2% có mức thu nhập bình quân đầu người dưới 700.000 đồng/tháng.

Một vấn đề đáng lo ngại là sự chủ quan trong nhận thức của phụ huynh: 37,5% bà mẹ vẫn cho rằng việc chăm sóc răng miệng chỉ là trách nhiệm riêng của trẻ và 52,8% chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc cập nhật thông tin y tế thường xuyên. Sự thiếu hụt kiến thức khoa học dẫn đến việc 46,2% phụ huynh chỉ hướng dẫn con chải răng theo chiều ngang – một thói quen gây mòn cổ răng và tổn thương nướu nghiêm trọng.

Nếu mô tả dữ liệu qua biểu đồ tương quan phân cấp, ta thấy rõ sự phân hóa: nhóm bà mẹ có học vấn cao và tiếp cận internet/ti vi thường xuyên duy trì tỷ lệ thực hành chải răng cùng con đạt 70,8%, trong khi nhóm lao động phổ thông ít tiếp cận truyền thông có tỷ lệ đưa con đi khám răng định kỳ chưa tới 15%. Điều này chứng minh rằng nâng cao tri thức y tế cộng đồng là chìa khóa then chốt để chuyển hóa hành vi dự phòng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các bất cập trong công tác chăm sóc sức khỏe răng miệng học đường, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp can thiệp cụ thể:

1. Tái thiết lập và mở rộng quy trình Nha học đường: Ban Giám hiệu Trường Tiểu học Xuân Thủy phối hợp với Trạm Y tế xã tổ chức chương trình súc miệng bằng dung dịch Flour 0,2% định kỳ 1 lần/tuần cho 100% học sinh; đồng thời tổ chức khám sàng lọc răng miệng định kỳ 6 tháng/lần nhằm giảm tỷ lệ sâu răng học đường từ 61,8% xuống dưới 40% trong giai đoạn 2016-2018 do Trạm Y tế xã chủ trì.
2. Đổi mới phương thức truyền thông y tế trực quan: Trung tâm Y tế Dự phòng huyện Lệ Thủy biên soạn và phát hành tờ rơi, video hướng dẫn kỹ thuật chải 3 mặt răng, thông điệp thay bàn chải sau 3 tháng phát thanh định kỳ 2 lần/tuần qua hệ thống loa truyền thanh xã, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ bà mẹ tiếp cận thông tin y tế chuẩn từ 55% lên trên 85% trong vòng 12 tháng.
3. Triển khai các lớp tập huấn kỹ năng thực hành cho phụ huynh: Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Xuân Thủy phối hợp với cán bộ chuyên khoa răng hàm mặt tổ chức 4 khóa tập huấn thực hành chải răng và chế độ dinh dưỡng kiểm soát đường mỗi năm, ưu tiên nhóm phụ nữ làm nông nghiệp và trình độ học vấn THCS, đặt mục tiêu 80% phụ huynh nắm vững kỹ năng giám sát con trước quý 4 năm 2017.
4. Hỗ trợ vật tư vệ sinh răng miệng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn: Ủy ban nhân dân xã Xuân Thủy vận động các nguồn lực xã hội hóa để cấp phát miễn phí kem đánh răng chứa Flour và bàn chải đạt chuẩn cho 100% học sinh thuộc hộ nghèo có thu nhập dưới 700.000 đồng/tháng, hoàn thành đồng loạt trước thềm năm học mới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý y tế công cộng và y tế dự phòng: Cung cấp mô hình điều tra cắt ngang thực địa, bộ chỉ số thống kê dịch tễ làm căn cứ hoạch định các chiến lược can thiệp Nha học đường tại khu vực nông thôn.
• Nhân viên y tế trường học và giáo viên tiểu học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo để biên soạn giáo trình ngoại khóa, tổ chức các buổi sinh hoạt hướng dẫn kỹ thuật chải răng 3 mặt và phát hiện sớm các tổn thương sâu men ở học sinh.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Y tế công cộng, Răng Hàm Mặt: Tham khảo phương pháp thiết kế nghiên cứu dịch tễ học, bộ công cụ phỏng vấn KAP 35 biến số chuẩn hóa và phương pháp xử lý số liệu bằng EpiData và SPSS.
• Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan tài trợ phát triển xã hội: Sử dụng số liệu thực tế về tỷ lệ sâu răng và mức thu nhập của hộ gia đình để lập dự án viện trợ bàn chải, kem đánh răng có Flour và trang thiết bị nha khoa lưu động cho các địa bàn khó khăn.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao tỷ lệ sâu răng ở học sinh Tiểu học Xuân Thủy năm 2015 lại lên tới 61,8%?
Nguyên nhân chủ yếu do sự thiếu hụt kiến thức của phụ huynh về vệ sinh răng miệng (40,5% chưa đạt) và chế độ ăn nhiều đường. Thêm vào đó, điều kiện kinh tế thuần nông với 47,2% hộ thu nhập dưới 700.000 đồng/tháng khiến việc mua sắm bàn chải chuẩn và khám răng định kỳ chưa được chú trọng.

Trình độ học vấn của bà mẹ tác động như thế nào đến khả năng phòng bệnh của trẻ?
Nghiên cứu chỉ ra bà mẹ có trình độ học vấn từ THCS trở xuống có kiến thức đạt chuẩn chỉ bằng 0,368 lần so với bà mẹ có trình độ THPT trở lên ($p < 0,001$). Trình độ học vấn cao hơn giúp phụ huynh dễ dàng tiếp thu kiến thức khoa học và hướng dẫn con tốt hơn.

Sai lầm phổ biến nhất trong thực hành vệ sinh răng miệng của các bà mẹ là gì?
Có hai sai lầm lớn: Chỉ 31,8% chọn đúng loại bàn chải đầu dài lông mềm cho con và chỉ 13,8% thay bàn chải sau 3 tháng (có tới 70,3% để dùng tới 6 tháng). Ngoài ra, 46,2% vẫn hướng dẫn trẻ chải ngang thân răng gây hại men răng.

Việc tiếp cận thông tin truyền thông cải thiện nhận thức của phụ huynh ra sao?
Những bà mẹ thường xuyên tiếp nhận thông tin y tế qua loa đài, truyền hình và trạm y tế có kiến thức phòng bệnh cao gấp 1,949 lần so với nhóm không tiếp cận ($p = 0,024$). Truyền thông trực quan giúp giảm đáng kể các quan niệm sai lầm về thay răng sữa.

Vì sao nghiên cứu lại tập trung vào đối tượng bà mẹ thay vì người cha?
Trong văn hóa gia đình nông thôn Việt Nam, người mẹ là người chăm sóc chính, trực tiếp chuẩn bị bữa ăn, mua sắm vật dụng cá nhân và nhắc nhở sinh hoạt hàng ngày cho trẻ tiểu học. Khảo sát 195 bà mẹ phản ánh chính xác nhất hành vi chăm sóc thực tế tại gia đình.

Kết luận

• Thực trạng nhận thức và hành vi phòng bệnh sâu răng của bà mẹ học sinh Trường Tiểu học Xuân Thủy năm 2016 còn nhiều hạn chế với tỷ lệ kiến thức đạt 59,5%, thái độ đúng 54,4% và thực hành đạt 50,3%, tương ứng với tỷ lệ sâu răng học sinh ở mức báo động 61,8%.
• Nghiên cứu đã chứng minh các mối liên quan có ý nghĩa thống kê: trình độ học vấn (OR = 0,368), nghề nghiệp làm nông (OR = 0,475), tiếp cận truyền thông (OR = 1,949) tác động mạnh tới kiến thức; đồng thời độ tuổi dưới 35 (OR = 2,066) và kiến thức đạt (OR = 2,531) là yếu tố quyết định đến thực hành đúng.
• Công trình đóng góp bộ công cụ điều tra KAP 35 biến số chuẩn hóa và cơ sở dữ liệu dịch tễ học thực địa chuẩn xác cho chuyên ngành Y tế công cộng tại khu vực Bắc Trung Bộ.
• Cần khẩn trương triển khai đồng bộ chương trình Nha học đường, súc miệng Flour 0,2% hàng tuần và tập huấn kỹ năng thực hành cho phụ huynh trong giai đọan 2016-2020 nhằm giảm tối thiểu 30% tỷ lệ mắc mới.
• Nhà trường, trạm y tế và các bậc phụ huynh hãy chung tay hành động ngay hôm nay, biến kiến thức thành thói quen vệ sinh răng miệng hàng ngày để bảo vệ hàm răng chắc khỏe cho trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh sâu răng là một trong những bệnh răng miệng phổ biến nhất trên thế giới nhƣng có thể dự phòng đƣợc. Từ những năm 1970 Tổ chức y tế thế giới (WHO) đã xếp bệnh sâu răng vào hàng thứ ba trong bảng xếp hạng bệnh tật vì mức độ phổ biến (90 - 99% dân số) [6]. Đây là bệnh tổn thƣơng không hồi phục do đó nếu không điều trị kịp thời sẽ dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm ảnh hƣởng đến sức khỏe và thẩm mỹ [9]. Tỷ lệ mắc bệnh sâu răng ở Việt Nam, đặc biệt ở trẻ em đƣợc xếp ở vị trí rất cao.

Trong những năm trở lại đây, tỷ lệ bệnh sâu răng giảm xuống ở các nƣớc phát triển, tuy nhiên ở các nƣớc đang phát triển do điều kiện kinh tế xã hội, khoa học kỹ thuật còn hạn chế nên tình trạng sâu răng còn khá cao và có xu hƣớng tăng lên [28]. Tại Việt Nam, năm 2003 WHO đánh giá tỷ lệ mắc bệnh sâu răng ở nƣớc ta vào loại cao nhất thế giới và nƣớc ta thuộc khu vực các nƣớc có tỷ lệ bệnh răng miệng đang tăng lên [29]. Tại Việt Nam, sau khi rà soát một số tài liệu, nghiên cứu chủ yếu từ thƣ viện, cơ sở dữ liệu trực tuyến đã cho thấy một số nghiên cứu chứng minh kiến thức, thái độ, thực hành phòng bệnh sâu răng của bà mẹ có ảnh hƣởng lớn đến kết quả phòng bệnh sâu răng của trẻ; tuy nhiên thực trạng này còn chƣa đạt. Điển hình nhƣ nghiên cứu của Nguyễn Thanh Thủy năm 2009 tại Hà Nội cho thấy kiến thức của bà mẹ trong phòng bệnh sâu răng cho con chƣa đạt chiếm tỷ lệ 31,7%, thực hành chƣa đạt yêu cầu chiếm tỷ lệ 40,9% [13].

Nghiên cứu của Đặng Thị Yên năm 2012 tại Hƣng Yên trên đối tƣợng là các bà mẹ có con học lớp một thì các tỷ lệ tƣơng ứng 85,5% và 66,4% [17]. Theo số liệu khám sức khỏe học sinh huyện Lệ Thủy qua các năm học, tỷ lệ sâu răng của học sinh khối tiểu học còn khá cao và đang có xu hƣớng tăng lên. Trong đó trƣờng tiểu học Xuân Thủy có tỷ lệ học sinh sâu răng cao nhất (61,8%). Đây thực sự là một vấn đề đáng quan tâm, vì lứa tuổi học sinh tiểu học ở giai đoạn này các em chuyển từ răng sữa sang răng vĩnh viễn nhƣng lại chƣa thể có ý thức tự chăm sóc và bảo vệ răng miệng của bản thân.

Do đó bên cạnh nhà trƣờng thì kiến thức, thái độ, thực hành phòng bệnh sâu răng của bà mẹ đóng một vai trò quan trọng đối với việc chăm sóc và bảo vệ răng miệng cho các em. Tuy nhiên chƣa có nghiên cứu nào về thực trạng sâu 2 răng cũng nhƣ kiến thức, thái độ, thực hành phòng bệnh sâu răng của bà mẹ trên địa bàn. Chính vì thế, nghiên cứu: “Kiến thức, thái độ, thực hành phòng bệnh sâu răng của bà mẹ học sinh trường tiểu học Xuân Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình năm 2016” thực sự cần thiết, qua đó mong muốn sẽ đánh giá rõ hơn vai trò của bà mẹ trong việc phòng bệnh sâu răng cho trẻ và đƣa ra đƣợc những khuyến nghị góp phần nâng cao hiểu biết của bà mẹ đồng thời tăng hiệu quả công tác chăm sóc và bảo vệ sức khỏe răng miệng. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.

Mô tả kiến thức, thái độ, thực hành phòng bệnh sâu răng của bà mẹ học sinh trƣờng tiểu học Xuân Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình năm 2016. Phân tích một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ, thực hành phòng bệnh sâu răng ở đối tƣợng nêu trên. 4 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số đặc điểm về răng 1.

Đặc điểm giải phẫu của răng Răng đƣợc tạo thành bởi thân răng và chân răng, phần răng lộ ra trong khoang miệng gọi là thân răng, phần cắm trong xƣơng máng răng gọi là chân răng, bộ phận giáp ranh giữa thân răng và chân răng gọi là cổ răng. Quan sát theo mặt ngang răng gồm 4 bộ phận: Hình số 1: Giải phẫu răng - Men răng: Là lớp cứng bao phủ trên thân răng, có màu trắng sữa hoặc màu vàng nhạt, màu sắc của men răng có liên quan đến độ khoáng chất trong men răng. - Ngà răng Là phần cứng nằm ở mặt trong của men răng và xƣơng răng, tạo thành chủ thể của răng, bảo vệ tủy răng bên trong, đồng thời hỗ trợ cho men răng và xƣơng răng ở bên ngoài. 5 - Tủy răng Là khe hở ở trong răng.

Tủy răng là một khối tổ chức liên kết mạch máu nằm trong một hốc ở giữa răng gọi là hốc tủy răng. Tủy răng có nhiệm vụ duy trì sự sống của răng. Hệ thần kinh trong tủy răng rất phong phú, khi chịu sự kích thích từ bên ngoài thƣờng có phản ứng đau mà không phân biệt đƣợc các kích thích khác nhau nhƣ nóng, lạnh, áp lực, hóa học… - Xƣơng răng Là tổ chức canxi hóa bao phủ chân răng, bắt đầu từ cổ răng. Độ dày của xƣơng răng thay đổi theo tuổi và vị trí.

Thành phần hóa học của xƣơng răng giống với xƣơng ở những nơi khác. Quá trình mọc răng - Thời kỳ 1: mọc răng sữa, bắt đầu từ 6 tháng đến 30 tháng tuổi. - Thời kỳ 2: mọc răng vĩnh viễn từ 6 đến 12 tuổi. - Thời kỳ 3: mọc răng khôn từ 18 đến 25 tuổi.

Trong đó thời kỳ 2 giữ vị trí quan trọng vì thời kỳ này hàm răng vĩnh viễn dần thay thế răng sữa. Trong thời kỳ này nếu hàm răng đƣợc chăm sóc tốt, thay đúng lúc thì hàm răng vĩnh viễn mọc lên mới đƣợc đều đặn, đẹp và tránh đƣợc các bệnh răng miệng. Vì vậy cần phải tập trung phòng bệnh sớm trong giai đoạn này để đảm bảo trẻ lớn lên có hàm răng chắc khỏe, tránh mất răng, rụng răng. Chức năng của răng Chức năng của răng là nghiền thức ăn, hỗ trợ phát âm, giữ hình thái bình thƣờng của hàm, mặt, miệng và sức khỏe của cơ thể.

Chức năng chính của răng là nghiền thức ăn. Nghiền thức ăn là một quá trình phức tạp, trong đó các răng khác nhau có tác dụng khác nhau. Răng cửa dùng để cắt thức ăn, răng nanh có chức năng chủ yếu là xé thức ăn, răng hàm có tác dụng nghiền nát thức ăn. 6 Chức năng phát âm: Răng có liên quan mật thiết đến ngôn ngữ và phát âm.

Răng nằm giữa môi và lƣỡi, khi phát âm chúng phối hợp với nhau và không thể thiếu bộ phận nào. Các răng phía trƣớc có ảnh hƣởng rất lớn đối với ngôn ngữ và phát âm, khi bị mất răng cửa do không thể khống chế tốt các luồng hơi phát ra, khi nói sẽ thoát hơi, nếu hoạt động của lƣỡi mất đi sự hạn chế của răng trƣớc cũng ảnh hƣởng đến độ chính xác của việc phát âm. Hơn nữa, răng còn ảnh hƣởng quan trọng ngoại hình của mỗi ngƣời. Đặc điểm bệnh sâu răng 1.

Định nghĩa Theo Quyết định số 3108/QĐ-BYT ngày 28/07/2015 của Bộ y tế về việc ban hành tài liệu chuyên môn “Hƣớng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh về răng hàm mặt”: Sâu răng là tình trạng tổn thƣơng mất mô cứng của răng do quá trình hủy khoáng gây ră bởi vi khuẩn ở mảng bám răng. Tiến triển của bệnh sâu răng Sâu răng đƣợc chia làm nhiều mức độ tùy theo thời gian tiến triển. Nếu ở mức độ nhẹ không điều trị sẽ thành mức độ tiếp theo nặng hơn từ sâu men thành sâu ngà, đến viêm tủy, tủy hoại tử, viêm quanh cuống, viêm xƣơng hàm. - Sâu men: Tổn thƣơng mới ở phần men chƣa có dấu hiệu lâm sàng rõ.

Khi phát hiện chấm trắng/đen trên lâm sàng thì sâu răng đã tới đƣờng men ngà. - Sâu ngà: Khi bắt đầu xuất hiện lỗ sâu trên lâm sàng thì chắc chắn là sâu ngà. Sâu ngà đƣợc chia làm 2 loại sâu: sâu ngà nông và sâu ngà sâu. + Sâu ngà nông: Không đau mặc dù ăn uống chua, nóng, lạnh, bệnh tiến triển nhanh.

+ Sâu ngà sâu: Đau/buốt khi ăn uống chua, nóng, lạnh. Ngừng ăn uống hết đau ngay. - Viêm tủy: Đau thành cơn dữ dội. Thăm khám có lỗ sâu lớn, có thể lộ tủy, gõ răng đau.

Ở giai đoạn này điều trị khó khăn đòi hỏi máy móc, dụng cụ hiện đại, tốn kém nhiều chi phí. 7 - Tủy hoại tử, viêm quanh cuống răng: Thƣờng thì không đau trừ khi có một đợt viêm cấp tái diễn. Khám thấy răng đổi màu, răng chết tủy, chụp phim có thể thấy tổn thƣơng ở vùng cuống răng. Ở giai đoạn này điều trị khá phức tạp và cần nhiều thời gian cũng nhƣ chi phí hơn so với điều trị viêm tủy.

Nếu không đƣợc điều trị tích cực và đúng phƣơng pháp sẽ dẫn đến viêm cuống răng, viêm khớp răng và phải nhổ răng. Nguyên nhân gây sâu răng Trƣớc năm 1970 bệnh sâu răng đƣợc xem là một tổn thƣơng không thể phục hồi bệnh căn của sâu răng là do nhiều nguyên nhân với sự tác động của 3 yếu tố trong đó chú ý nhiều đến chất đƣờng và vi khuẩn Streptococcus Mutans, do đó việc phòng bệnh sâu răng tập trung vào chế độ ăn hạn chế đƣờng, tiến hành vệ sinh răng miệng kỹ. Khi áp dụng vào thực tế phòng bệnh sâu răng thì hiệu quả đạt đƣợc không cao, tỷ lệ sâu răng giảm xuống không đáng kể [8]. Căn nguyên bệnh sâu răng đƣợc giải thích bằng sơ đồ Keyes: Hình số 2: Sơ đồ Keyes [22] Sau năm 1975 căn nguyên bệnh sâu răng đƣợc làm sang tỏ hơn và đƣợc giải thích bằng sơ đồ WHITE thay thế một vòng tròn của sơ đồ Keyes bằng vòng tròn nền.

- Thức ăn đƣợc thay thế bằng chất nền. - Nhấn mạnh vai trò của nƣớc bọt và pH của dòng chảy môi trƣờng xung quanh răng. 8 - Ngƣời ta cũng thấy rõ hơn tác dụng của Flour, chống đƣợc sự phân hủy của axit tạo thành thƣơng tổn sâu răng. [20] Vi khuẩn Răng SR Chất nền Hình số 3: Sơ đồ WHITE [8] Cơ chế sâu răng gồm 2 quá trình hủy khoáng và tái khoáng.

Mỗi quá trình đều do một số yếu tố thúc đẩy.