Luận văn kiến thức thực hành phòng chống bệnh sốt xuất huyết dengue của người dân từ 18 60 tuổi tại thị trấn đăk đoa huyện đăk đoa a tỉnh gia lai năm 2022 và một số yếu tố ảnh hưởng

Luận văn nghiên cứu kiến thức thực hành phòng chống sốt xuất huyết dengue ở người dân 18-60 tuổi tại thị trấn Đăk Đoa, Gia Lai năm 2022 và các yếu tố ảnh hưởng.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Bình
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Thanh Hương
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Kiến Thức, Thực Hành Phòng Bệnh Sốt Xuất Huyết Dengue Của Người Dân Từ 18 - 60 Tuổi Tại Thị Trấn Đăk Đoa, Huyện Đăk Đoa, Tỉnh Gia Lai Năm 2022 Và Một Số Yếu Tố Ảnh Hưởng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• TÓM TẮT NGHIÊN CỨU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái quát đặc điểm bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 1.2. Tình hình bệnh sốt xuất huyết Dengue trên thế giới và Việt Nam
• 1.3. Thực trạng kiến thức, thực hành về phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue của người dân
• 1.4. Một số yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức, thực hành phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu. Phương pháp chọn mẫu. Phương pháp thu thập số liệu. Các nhóm biến số chính. Thước đo, tiêu chuẩn đánh giá trong nghiên cứu. Phân tích số liệu. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: DỰ KIẾN KẾT QUẢ
• 3.1. Thông tin chung về đối tượng mẫu nghiên cứu
• 3.2. Kiến thức, thực hành phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue của người dân
• 3.3. Một số yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức, thực hành của người dân về phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng kiến thức, thực hành về phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue của người dân
• 4.2. Một số yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức, thực hành phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 4.3. Hạn chế của nghiên cứu
• 4.4. Kiến thức, thực hành phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue của người dân
• 5. KHUYẾN NGHỊ
• Phụ lục 1: Biến số và định nghĩa biến
• Phụ lục 2: Phiếu điều tra kiến thức, thực hành phòng bệnh SXHD của người dân từ 18-60 tuổi tại thị trấn Đăk Đoa, huyện Đăk Đoa, tỉnh Gia Lai - 20202
• Phụ lục 3: Phiếu phỏng vấn sâu Lãnh đạo Trung tâm Y tế huyện Đăk Đoa
• Phụ lục 4: Phiếu phỏng vấn sâu cán bộ chuyên trách chương trình SXH trạm y tế thị trấn và cán chuyên trách chương trình sốt xuất huyết huyện Đăk Đoa
• Phụ lục 5: Phiếu phỏng vấn sâu YTTB của thị trấn Đăk Đoa
• Phụ lục 6: Phiếu thảo luận nhóm về kiến thức, thực hành phòng bệnh SXHD đạt và không đạt của người dân tổ dân phố, thôn của thị trấn Đăk Đoa
• Phụ lục 7: Tình hình mắc/chết SXHD tại Việt Nam giai đoạn 1980 -2020
• Phụ lục 8: Tình hình mắc/chết SXHD Khu vực Tây Nguyên giai đoạn 2015 - 2020
• Phụ lục 9: Tình hình mắc/chết SXHD tỉnh Gia Lai giai đoạn 2004 -2020

Tóm tắt

I. Phòng chống sốt xuất huyết

Phòng chống sốt xuất huyết là một vấn đề y tế công cộng quan trọng, đặc biệt tại các khu vực có nguy cơ cao như Đăk Đoa. Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá kiến thức và thực hành của người dân trong việc phòng chống bệnh sốt xuất huyết. Kết quả cho thấy, chỉ 44% người dân có kiến thức đạt về phòng bệnh và 31,3% có thực hành đạt. Điều này phản ánh sự thiếu hụt trong nhận thức và hành động phòng bệnh, đặc biệt trong bối cảnh dịch sốt xuất huyết vẫn đang diễn biến phức tạp.

1.1. Kiến thức về bệnh sốt xuất huyết

Kiến thức về bệnh sốt xuất huyết của người dân Đăk Đoa còn hạn chế. Nghiên cứu chỉ ra rằng, nhiều người dân chưa hiểu rõ về tác nhân gây bệnh và véc tơ truyền bệnh. Chỉ 49% người dân biết nguyên nhân gây bệnh là do muỗi Aedes aegypti, và 66,7% nhận thức được rằng vi rút Dengue có thể lây nhiễm nhiều lần. Sự thiếu hiểu biết này làm giảm hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa sốt xuất huyết.

1.2. Thực hành phòng chống sốt xuất huyết

Thực hành phòng chống sốt xuất huyết của người dân cũng chưa đạt yêu cầu. Chỉ 31,3% người dân thực hiện các biện pháp phòng ngừa như diệt lăng quăng/bọ gậy và sử dụng màn chống muỗi. Sự thiếu thực hành này có thể dẫn đến nguy cơ bùng phát dịch sốt xuất huyết cao hơn, đặc biệt trong mùa mưa khi muỗi Aedes aegypti sinh sản mạnh.

II. Tình hình bệnh sốt xuất huyết tại Đăk Đoa

Tình hình bệnh sốt xuất huyết tại Đăk Đoa trong giai đoạn 2017-2020 cho thấy sự gia tăng đáng kể số ca mắc. Năm 2019, số ca mắc cao nhất với 155 ca, tỷ lệ mắc 993 ca/100.000 dân. Điều này phản ánh sự cần thiết của việc tăng cường kiến thức và thực hành phòng chống sốt xuất huyết trong cộng đồng. Nghiên cứu cũng chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức và thực hành của người dân, bao gồm trình độ học vấn, nghề nghiệp, và hoạt động truyền thông y tế.

2.1. Thống kê sốt xuất huyết Đăk Đoa 2022

Thống kê sốt xuất huyết Đăk Đoa 2022 cho thấy, số ca mắc vẫn ở mức cao, đặc biệt tại các khu vực có mật độ dân cư đông. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các yếu tố như vệ sinh môi trường kém và thói quen dự trữ nước mưa của người dân đã tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi Aedes aegypti sinh sản. Điều này làm tăng nguy cơ bùng phát dịch sốt xuất huyết trong cộng đồng.

2.2. Nguy cơ sốt xuất huyết

Nguy cơ sốt xuất huyết tại Đăk Đoa vẫn rất cao do sự kết hợp của nhiều yếu tố, bao gồm khí hậu, thói quen sinh hoạt, và sự thiếu hiểu biết về cách phòng ngừa sốt xuất huyết. Nghiên cứu khuyến nghị cần tăng cường các biện pháp phòng chống như phun hóa chất diệt muỗi, giáo dục cộng đồng, và giám sát chặt chẽ các ổ dịch tiềm ẩn.

III. Biện pháp phòng chống sốt xuất huyết

Biện pháp phòng chống sốt xuất huyết cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả tại Đăk Đoa. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các hoạt động như phun hóa chất diệt muỗi, vệ sinh môi trường, và giáo dục cộng đồng đã có tác động tích cực đến việc giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch sốt xuất huyết. Tuy nhiên, cần tiếp tục tăng cường các nỗ lực này để đạt được hiệu quả lâu dài.

3.1. Cách phòng ngừa sốt xuất huyết

Cách phòng ngừa sốt xuất huyết bao gồm các biện pháp như diệt lăng quăng/bọ gậy, sử dụng màn chống muỗi, và loại bỏ các dụng cụ chứa nước đọng. Nghiên cứu khuyến nghị cần tăng cường giáo dục cộng đồng về các biện pháp phòng ngừa này để nâng cao hiệu quả phòng chống bệnh sốt xuất huyết.

3.2. Điều trị sốt xuất huyết

Điều trị sốt xuất huyết hiện vẫn chưa có thuốc đặc hiệu, do đó việc phòng bệnh là ưu tiên hàng đầu. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát hiện sớm các triệu chứng sốt xuất huyết và đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế kịp thời để tránh các biến chứng nguy hiểm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Dengue gây ra, truyền bệnh chủ yếu qua muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus, trong đó muỗi Ae. aegypti là véc tơ chính. Trên thế giới, mỗi năm có khoảng 390 triệu người mắc SXHD, với sự gia tăng 400% số ca mắc trong 13 năm qua. Tại Việt Nam, SXHD là một trong những bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ mắc cao, đứng thứ 5 về tỷ lệ mắc và thứ 3 về tỷ lệ tử vong trong các bệnh truyền nhiễm. Giai đoạn 2017-2020, huyện Đăk Đoa, tỉnh Gia Lai ghi nhận 2.672 ca mắc SXHD, trong đó thị trấn Đăk Đoa có tỷ lệ mắc cao nhất với 993 ca/100.000 dân năm 2019.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm mô tả kiến thức và thực hành phòng bệnh SXHD của người dân từ 18-60 tuổi tại thị trấn Đăk Đoa năm 2022, đồng thời phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức và thực hành này. Thời gian nghiên cứu từ tháng 12/2021 đến tháng 6/2022, với cỡ mẫu 400 người được chọn ngẫu nhiên hệ thống. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả công tác phòng chống SXHD tại địa phương, góp phần giảm thiểu tỷ lệ mắc và nguy cơ bùng phát dịch bệnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết nghiên cứu dựa trên Quyết định số 3711/QĐ-BYT năm 2014 của Bộ Y tế về hướng dẫn giám sát và phòng chống SXHD, kết hợp với các nghiên cứu trước đây về kiến thức và thực hành phòng bệnh SXHD. Hai nhóm lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết về kiến thức, thái độ và thực hành (KAP): Giải thích mối quan hệ giữa kiến thức, thái độ và hành vi thực hành phòng bệnh của người dân.
• Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe: Bao gồm các yếu tố nhân khẩu học (tuổi, giới, dân tộc, trình độ học vấn, nghề nghiệp, kinh tế hộ gia đình), yếu tố dịch vụ y tế (truyền thông, tập huấn, giám sát, biện pháp diệt muỗi), và yếu tố tăng cường (phối hợp ban ngành, chiến dịch phòng chống, hoạt động cộng tác viên).

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: tác nhân gây bệnh, véc tơ truyền bệnh, thời điểm muỗi đốt, đường lây, các biện pháp phòng bệnh, đánh giá kiến thức và thực hành đạt theo tiêu chuẩn ≥70% tổng điểm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp phương pháp định lượng và định tính.

• Nguồn dữ liệu: Thu thập trực tiếp tại thị trấn Đăk Đoa, huyện Đăk Đoa, tỉnh Gia Lai từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2022.
• Cỡ mẫu: 400 người dân từ 18-60 tuổi, được chọn theo phương pháp mẫu ngẫu nhiên hệ thống từ danh sách hộ gia đình.
• Phương pháp thu thập: Phỏng vấn trực tiếp bằng bộ câu hỏi chuẩn, kết hợp quan sát thực hành tại hộ gia đình; phỏng vấn sâu 5 cán bộ y tế và tổ trưởng tổ dân phố; thảo luận nhóm 2 nhóm người dân (kiến thức, thực hành đạt và không đạt).
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 20, phân tích tần số, tỷ lệ %, khoảng tin cậy 95%, tỷ số chênh OR, kiểm định Chi bình phương (χ²) và kiểm định Fisher khi cần thiết. Mức ý nghĩa thống kê p < 0,05.
• Timeline nghiên cứu: Chuẩn bị từ tháng 12/2021, thu thập số liệu tháng 3-5/2022, phân tích và báo cáo kết quả tháng 6/2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kiến thức phòng bệnh SXHD: Tỷ lệ người dân có kiến thức đạt là 44,0% (KTC 95%: 39,1 – 48,9%). Các nội dung kiến thức đạt cao gồm biết nguyên nhân gây bệnh (81,5%), nơi sinh sản muỗi (76,5%), nơi trú đậu muỗi (75,3%) và đường lây bệnh (80,8%). Tuy nhiên, kiến thức về tác nhân gây bệnh (33,5%), cách phòng muỗi đẻ trứng (38,8%), thời điểm muỗi đốt (60,0%), ngủ màn ban ngày (32,0%) và các biện pháp phòng muỗi đốt khác (33,8%) còn thấp.

2. Thực hành phòng bệnh SXHD: Tỷ lệ thực hành đạt chỉ 31,3% (KTC 95%: 26,7 – 35,8%). Nội dung thực hành tốt nhất là vệ sinh nhà ở và ngoại cảnh (71,8%). Các biện pháp khác như ngủ màn ban ngày (14,5%), sử dụng biện pháp phòng muỗi đốt khác (24,3%), đậy kín dụng cụ chứa nước (55,3%), súc rửa dụng cụ chứa nước (60,0%), diệt muỗi (30,0%) và diệt lăng quăng (17,0%) đều thấp.

3. Yếu tố ảnh hưởng tích cực đến kiến thức và thực hành: Nữ giới, dân tộc Kinh, trình độ học vấn cao, nghề nghiệp lao động trí óc, kinh tế hộ gia đình khá giả, tiếp cận truyền thông, tập huấn cán bộ y tế, hoạt động giám sát, phun hóa chất diệt muỗi, phối hợp các ban ngành, chiến dịch vệ sinh môi trường và hoạt động cộng tác viên đều có ảnh hưởng tích cực.

4. Mối liên quan giữa kiến thức và thực hành: Người có kiến thức đạt có khả năng thực hành đạt cao hơn gấp nhiều lần so với người có kiến thức chưa đạt, thể hiện mối liên hệ chặt chẽ giữa nhận thức và hành vi phòng bệnh.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy kiến thức và thực hành phòng bệnh SXHD của người dân tại thị trấn Đăk Đoa còn thấp, đặc biệt là các biện pháp phòng tránh muỗi đốt ban ngày và diệt lăng quăng. Điều này phù hợp với các nghiên cứu tại các tỉnh khác như Bình Định, Quảng Ngãi, An Giang, cho thấy sự thiếu đồng đều trong nhận thức và hành vi phòng bệnh. Nguyên nhân có thể do trình độ học vấn thấp, đặc điểm dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao, hạn chế trong tiếp cận thông tin và dịch vụ y tế.

Các hoạt động truyền thông và giám sát của cán bộ y tế, cộng tác viên được xác định là yếu tố then chốt giúp nâng cao kiến thức và thực hành. Việc phối hợp các ban ngành và tổ chức chiến dịch vệ sinh môi trường cũng góp phần giảm nơi sinh sản muỗi, từ đó giảm nguy cơ mắc bệnh. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ kiến thức và thực hành đạt theo từng nội dung, bảng phân tích mối liên quan giữa các yếu tố nhân khẩu học và kết quả nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe: Triển khai các chương trình truyền thông đa kênh (truyền hình, cán bộ y tế, chính quyền địa phương) tập trung vào các biện pháp phòng tránh muỗi đốt ban ngày, diệt lăng quăng và vệ sinh môi trường. Mục tiêu nâng tỷ lệ kiến thức đạt lên trên 60% trong vòng 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Y tế huyện, Trạm Y tế thị trấn.

2. Đào tạo, tập huấn cán bộ y tế và cộng tác viên: Tổ chức các khóa tập huấn nâng cao năng lực giám sát, hướng dẫn hộ gia đình thực hiện các biện pháp phòng bệnh. Mục tiêu tăng cường hoạt động giám sát tại 100% tổ dân phố trong 6 tháng. Chủ thể thực hiện: Sở Y tế tỉnh, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật.

3. Phối hợp các ban ngành, đoàn thể địa phương: Tổ chức chiến dịch vệ sinh môi trường định kỳ, diệt muỗi, diệt lăng quăng kết hợp với các hoạt động xã hội hóa phòng chống SXHD. Mục tiêu giảm tỷ lệ mắc SXHD tại thị trấn Đăk Đoa ít nhất 20% trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: UBND thị trấn, các đoàn thể xã hội.

4. Tăng cường giám sát và hỗ trợ tại hộ gia đình: Hướng dẫn người dân phát hiện và xử lý ổ bọ gậy, lăng quăng, đồng thời duy trì hoạt động cộng tác viên tại các tổ dân phố. Mục tiêu 80% hộ gia đình được giám sát và hỗ trợ trong 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Trạm Y tế thị trấn, cộng tác viên y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ y tế dự phòng và điều tra dịch tễ: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về kiến thức, thực hành và các yếu tố ảnh hưởng, giúp xây dựng kế hoạch phòng chống SXHD hiệu quả.

2. Nhà quản lý y tế địa phương: Tham khảo để thiết kế các chương trình truyền thông, tập huấn và chiến dịch vệ sinh môi trường phù hợp với đặc điểm dân cư và điều kiện địa phương.

3. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng: Sử dụng kết quả nghiên cứu để triển khai các hoạt động xã hội hóa, nâng cao nhận thức và hành vi phòng bệnh trong cộng đồng.

4. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành y tế công cộng: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, phân tích số liệu và đánh giá tác động các yếu tố xã hội đến sức khỏe cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao kiến thức về phòng bệnh SXHD của người dân còn thấp?
   Nguyên nhân chính là do trình độ học vấn hạn chế, đặc điểm dân tộc thiểu số chiếm tỷ lệ cao, hạn chế trong tiếp cận thông tin và dịch vụ y tế. Ví dụ, chỉ 33,5% người dân biết đúng tác nhân gây bệnh.

2. Các biện pháp phòng bệnh nào người dân thực hiện kém nhất?
   Thực hành ngủ màn ban ngày (14,5%) và diệt lăng quăng (17,0%) là những biện pháp có tỷ lệ thực hiện thấp nhất, làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng tích cực nhất đến kiến thức và thực hành?
   Giới tính nữ, dân tộc Kinh, trình độ học vấn cao, nghề nghiệp lao động trí óc, kinh tế khá giả, tiếp cận truyền thông và hoạt động giám sát của cán bộ y tế là những yếu tố quan trọng.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả truyền thông phòng bệnh?
   Sử dụng đa dạng kênh truyền thông như truyền hình, cán bộ y tế, chính quyền địa phương, kết hợp với các chiến dịch vệ sinh môi trường và tập huấn cộng tác viên để tăng cường nhận thức và hành vi.

5. Tại sao cần phối hợp các ban ngành trong phòng chống SXHD?
   Phối hợp giúp tổ chức các chiến dịch vệ sinh môi trường, diệt muỗi đồng bộ, tăng cường giám sát và huy động cộng đồng tham gia, từ đó giảm nguy cơ bùng phát dịch bệnh.

Kết luận

• Tỷ lệ kiến thức đạt về phòng bệnh SXHD của người dân thị trấn Đăk Đoa là 44,0%, thực hành đạt chỉ 31,3%, còn thấp so với yêu cầu phòng chống dịch.
• Các yếu tố nhân khẩu học, kinh tế, truyền thông và hoạt động y tế có ảnh hưởng tích cực đến kiến thức và thực hành phòng bệnh.
• Mối liên hệ chặt chẽ giữa kiến thức và thực hành cho thấy cần tập trung nâng cao nhận thức để cải thiện hành vi phòng bệnh.
• Đề xuất tăng cường truyền thông, tập huấn, phối hợp ban ngành và giám sát tại hộ gia đình nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống SXHD.
• Tiếp tục nghiên cứu và giám sát định kỳ để đánh giá hiệu quả các biện pháp can thiệp, hướng tới giảm tỷ lệ mắc SXHD tại địa phương trong các năm tiếp theo.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ngăn chặn sự lây lan của sốt xuất huyết Dengue tại thị trấn Đăk Đoa!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Dengue gây ra. Muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus là trung gian truyền bệnh trong đó muỗi Ae. aegypti là véc tơ truyền bệnh chính (1). Bệnh thƣờng có triệu chứng sốt cao đột ngột, kéo dài 2 - 7 ngày và kèm theo đau đầu, đau cơ, đau xƣơng, khớp, nổi ban; khi bệnh diễn biến nặng, biểu hiện xuất huyết dƣới da, niêm mạc, xuất huyết nội tạng và gan to, có thể tiến triển đến hội chứng sốc Dengue dẫn đến tử vong (2).

Biến đổi khí hậu cùng với sự bùng nổ dân số và đô thị hóa, biện pháp phòng bệnh SXHD chƣa hiệu quả cho nên hiện nay bệnh SXHD trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng rất quan trọng không chỉ nƣớc ta, mà trên toàn cầu có hơn 130 nƣớc, đặc biệt vùng Đông Nam Á, Tây Thái Bình Dƣơng với hơn 3 tỷ ngƣời trên thế giới đang sống vùng dịch tễ có nguy cơ mắc bệnh SXHD. Mỗi năm, trên thế giới có hơn 100 triệu ngƣời lây nhiễm vi rút Dengue, trong đó trên 500.000 ngƣời vào viện, hàng chục nghìn ngƣời tử vong (3-5). Tại Việt Nam, bệnh SXHD là vấn đề y tế công cộng đáng quan tâm và là một trong những bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ mắc cao ở nƣớc ta. Bệnh SXHD có tỷ lệ mắc/100.000 dân đứng thứ 5 và tỷ lệ chết/100.000 dân đứng thứ 3 trong 10 bệnh truyền nhiễm (6).

Bệnh gây hậu quả trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe, cuộc sống của con ngƣời và tốn kém chi phí điều trị. Dịch bệnh ghi nhận ở các khu vực nhƣ: Miền Bắc; miền Nam; miền Trung và Khu vực Tây Nguyên, nhất là ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, đồng bằng Bắc Bộ và vùng ven biển miền Trung (7). Giai đoạn năm 2016 - 2020 Việt Nam có tổng số mắc/chết: (916. Đặc biệt năm 2019 có số mắc/chết cao nhất (330.

Huyện Đăk Đoa là huyện miền núi khu vực Tây Nguyên thuộc tỉnh Gia Lai, cách thành phố Pleiku 15 km với đặc điểm dân tộc thiểu số chiếm 2/3 dân số của cả huyện, trình độ văn hóa của ngƣời dân còn thấp, phong tục, tập quán lạc hậu, ngƣời dân có thói quen dự trữ nƣớc mƣa để sinh hoạt, ý thức ngƣời dân vệ sinh môi trƣờng kém, từ năm 2017 - 2020 huyện Đăk Đoa có số mắc/chết sốt xuất huyết là 2 (672/0 ca), nhƣng toàn tỉnh năm 2019 mắc/chết: (11. Thị trấn Đăk Đoa nằm tiếp giáp với thành phố Pleiku về hƣớng Đông, từ năm 2017 - 2020 thị trấn có số ca mắc/chết (276/0 ca), số mắc cao nhất năm 2019 là155 ca, tỷ lệ mắc 993 ca/100. Qua khảo sát nghiên cứu của Nguyễn Đỗ Ngọc Nhuận tại tỉnh Bình Định, kiến thức, thực hành chung đạt tƣơng ứng: 36,5% và 29,5% (14), nghiên cứu của Huỳnh Ngọc Ánh tại tỉnh Quảng Ngãi kiến thức, thực hành chung đạt tƣơng ứng: 66,3% và 52,3% (15). Hiện nay chƣa có thuốc điều trị đặc hiệu và vắc xin phòng bệnh.

Vì vậy, kiến thức, thực hành phòng bệnh SXHD của ngƣời dân đóng vai trò rất quan trọng (16, 17). Để thực hiện đƣợc điều đó cần xác định thực trạng kiến thức, thực hành phòng bệnh SXHD của ngƣời dân nhƣ thế nào? Những yếu tố nào ảnh hƣởng tới kiến thức, thực hành của ngƣời dân? Tại thị trấn Đăk Đoa chƣa có nghiên cứu nào có thể trả lời những câu hỏi đó. Vì vậy, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Kiến thức, thực hành phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue của ngƣời dân từ 18 - 60 tuổi tại thị trấn Đăk Đoa, huyện Đăk Đoa, tỉnh Gia Lai năm 2022 và một số yếu tố ảnh hƣởng” từ đó có những đề xuất, khuyến nghị phù hợp cho công tác phòng bệnh SXHD tại địa phƣơng. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.

Mô tả kiến thức, thực hành phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue của ngƣời dân từ 18 - 60 tuổi tại thị trấn Đăk Đoa, huyện Đăk Đoa, tỉnh Gia Lai năm 2022. Phân tích một số yếu tố ảnh hƣởng đến kiến thức, thực hành phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue của ngƣời dân từ 18 - 60 tuổi tại thị trấn Đăk Đoa, huyện Đăk Đoa, tỉnh Gia Lai năm 2022. 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái quát đặc điểm bệnh sốt xuất huyết Dengue 1.

Khái quát bệnh sốt xuất huyết Dengue Bệnh SXHD là bệnh nhiễm vi rút Dengue cấp tính do muỗi truyền bệnh và có thể gây thành dịch lớn. Đây là bệnh dịch lƣu hành địa phƣơng ở Việt Nam, nhất là các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, đồng bằng Bắc Bộ và vùng ven biển miền Trung. Do đặc điểm địa lý, thời tiết khác nhau, ở miền Nam và miền Trung bệnh xuất hiện quanh năm, ở miền Bắc và Tây Nguyên bệnh thƣờng xảy ra từ tháng 4 đến tháng 11. Ở Miền Bắc những tháng khác bệnh xảy ra ít vì khí hậu lạnh, ít mƣa, không thích hợp cho muỗi Aedes aegypti sinh sản và hoạt động.

Bệnh SXHD phát triển nhiều nhất vào tháng 7, 8, 9, 10 trong năm (1). Tác nhân gây bệnh Do vi rút Dengue thuộc nhóm Flavivirus, họ Flaviviridae, có 4 típ huyết thanh DEN - 1, DEN - 2, DEN - 3 và DEN – 4 (1). Tính cảm nhiễm và sức đề kháng Ngƣời chƣa có miễn dịch đặc hiệu đều có thể bị mắc bệnh từ trẻ sơ sinh cho tới ngƣời lớn. Sau khi khỏi bệnh sẽ đƣợc miễn dịch suốt đời với típ vi rút Dengue gây bệnh nhƣng không đƣợc miễn dịch bảo vệ chéo với các típ vi rút Dengue khác.

Nếu bị mắc bệnh lần thứ hai với típ vi rút Dengue khác, ngƣời bệnh có thể sẽ bị bệnh nặng hơn và dễ xuất hiện sốc Dengue (1). Véc tơ truyền bệnh Bệnh không lây truyền trực tiếp từ ngƣời qua ngƣời mà do muỗi đốt từ ngƣời bệnh có mang vi rút sau đó truyền vi rút sang ngƣời lành qua vết đốt của muỗi. Ở Việt Nam, có hai loài muỗi truyền bệnh SXHD là Aedes aegypti và Aedes albopictus, trong đó quan trọng nhất muỗi Aedes aegypti (1). Phòng chống bệnh sốt xuất huyết Dengue 5 Đến nay, bệnh SXHD chƣa có thuốc điều trị đặc hiệu, chƣa có vắc xin phòng bệnh, hoạt động diệt véc tơ đặc biệt là diệt lăng quăng/bọ gậy với sự tham gia tích cực của hộ gia đình và cả cộng đồng là biện pháp hiệu quả trong phòng chống SXHD (1).

Tình hình bệnh sốt xuất huyết Dengue trên thế giới và Việt Nam 1. Trên thế giới Nghiên cứu của Wilder- Smith năm 2019, từ năm 2000-2013 cho thấy số ngƣời mắc bệnh SXHD tăng 400% trên thế giới trong 13 năm nghiên cứu. Trƣớc năm 1970, có 9 quốc gia ghi nhận có dịch bệnh SXHD (18). Đến nay dịch bệnh SXHD đã lan rộng ra 128 nƣớc ở Nam Mỹ, Địa Trung Hải, Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dƣơng.

Năm 2018 các nƣớc ở khu vực Nam Mỹ, Đông Nam Á và Tây Thái Bình Dƣơng số ca mắc bệnh SXHD chiếm 75%. Hàng năm trên thế giới có khoảng 390 triệu ngƣời mắc bệnh SXHD, trong 9 năm từ năm 2010 - 2019, số ca mắc SXHD tăng từ 2,2 triệu ngƣời lên 3,6 triệu ngƣời (19). Nghiên cứu của Salles năm 2018 cho thấy tỷ lệ ca SXHD nặng ở khu vực Đông Nam Á cao gấp 18 lần so với khu vực Châu Mỹ (20). Năm 2017 tác giả Lee nhận định các nƣớc Philippines; Malaysia; Việt Nam là nƣớc có tỷ lệ mắc bệnh SXHD cao nhất trong khu vực Đông Nam Á.

Tình hình SXHD trên thế giới diễn biến phức tạp làm ảnh hƣởng trực tiếp đến sức khỏe, kinh tế của ngƣời dân, đặc biệt là các nƣớc thuộc vùng lƣu hành bệnh SXHD cao nhƣ Việt Nam.000 dân tại các nƣớc khu vực Châu Mỹ, Đông Nam Á ở mức rất cao nhƣ: Peru 195 ca, Nicaragua 199 ca, Argentina 121ca, Brazil 171 ca, Ecuador 49 ca, Malaysia 141 ca, Philippines 33 ca, Lào 30 ca, Singapore 20 ca (21). Tại Việt Nam Tại Việt Nam, những năm đầu ở nƣớc ta dịch sốt xuất huyết chỉ xuất hiện ở một vài địa phƣơng với các ổ dịch nhỏ, số lƣợng ngƣời mắc bệnh SXHD ít, tỷ lệ ngƣời tử vong cao, các ổ dịch khu trú ở khu vực thành thị của các tỉnh đồng bằng. Đến nay bệnh lƣu hành hầu hết ở các tỉnh, thành phố, nhƣng tập trung chủ yếu các tỉnh miền Nam, miền Trung. Giai đoạn từ năm 1980 - 1999 mỗi năm ghi nhận trung 6 bình 100.000 ngƣời mắc, 300 - 400 ngƣời tử vong, tỷ lệ tử vong trung bình từ 0,08- 0,09%.

Năm 1987 số lƣợng mắc bệnh SXHD trên 300.000 ngƣời, năm 1983 và năm 1987 tử vong trên 1. Giai đoạn từ 2000 - 2015 chƣơng trình sốt xuất huyết mục tiêu quốc gia đƣợc triển khai, dịch bệnh SXHD đã giảm, trung bình mỗi năm ghi nhận khoảng 50.000 ngƣời mắc, gần 100 ngƣời tử vong. Giai đoạn từ năm 2016 - 2020 bệnh sốt xuất huyết có chiều hƣớng gia tăng trở lại số mắc trung bình mỗi năm khoảng 157.000 ngƣời và tử vong 34 ngƣời. Giai đoạn đầu và giai đoạn gần đây số mắc và tử vong có tỷ lệ nghịch với nhau.

Đây chính là sự nổ lực của ngành y tế về công tác phòng và điều trị bệnh SXHD (Phụ lục 7). Khu vực Tây Nguyên Số lƣợng mắc bệnh SXHD của khu vực Tây Nguyên giai đoạn 2015 - 2020 có xu hƣớng gia tăng hơn so với những năm trƣớc, tổng số mắc/chết 100. giai đoạn này năm 2019 có số mắc/chết cao nhất theo từng tỉnh: Đăk Lăk có số mắc/chết cao nhất: 43.904/04 ca, tỷ suất mắc 1.000 dân; đứng thứ hai là Gia Lai 37.430/02 ca, tỷ suất mắc 962 ca/100.000 dân; tiếp theo là Đăk Nông số mắc/chết 9.996/01 ca, tỷ suất mắc 886 ca/100.000 dân và cuối cùng là Kon Tum số mắc/chết 8.707/02 ca, tỷ suất mắc 686 ca/100. Năm 2019 Kon Tum có số ca mắc thấp nhất khu vực nhƣng số chết bằng tỉnh Gia Lai (Phụ lục 8).

Tỉnh Gia Lai Hệ thống y tế của tỉnh Gia Lai từ tuyến tỉnh đến tuyến cơ sở ngày càng đƣợc củng cố, công tác dự phòng và điều trị đƣợc cải thiện rõ rệt. Những năm gần đây tình hình bệnh dịch sốt xuất huyết của tỉnh chƣa đƣợc đẩy lùi, ngƣợc lại ngày càng gia tăng. Năm 2016 số mắc rất cao và có tử vong 13.374/01 ca, đến năm 2019 số mắc/chết 11. Tuy nhiên số mắc cao nhƣng tỷ lệ tử vong vẫn thấp hơn so với số lƣợng tử vong chung của cả nƣớc (Phụ lục 9).

Huyện Đăk Đoa Bảng 1.1: Tình hình mắc/chết sốt xuất huyết Dengue của huyện Đăk Đoa giai đoạn 2017 – 2020. Tỷ lệ mắc/100.