HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ ĐỐI VỚI NGHIỆP VỤ TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP QUỐC DÂN

Tài liệu nghiên cứu Hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại ngân hàng tmcp quốc dân, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu về kinh tế.

• Tác giả: Hoàng Hoài Phương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hồng Thúy
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quốc Dân
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ ĐỐI VỚI NGHIỆP VỤ TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.1.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.2. Cơ sở lý luận về hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 1.2.1. Nghiệp vụ tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 1.2.2. Hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 1.2.3. Nội dung đánh giá hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại ngân hàng thương mại theo các nguyên tắc của chuẩn Basel II
• 1.2.4. Các tiêu chí đánh giá hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại ngân hàng thương mại
• 1.2.5. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại Ngân hàng thương mại
• 1.3. Kinh nghiệm hoàn thiện hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại một số ngân hàng thương mại và bài học đối với NCB
• 1.3.1. Kinh nghiệm hoàn thiện hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại một số ngân hàng thương mại
• 1.3.2. Bài học kinh nghiệm rút ra đối với NCB
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Quy trình nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.2.2. Phương pháp phân tích, đánh giá thông tin
• 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ ĐỐI VỚI NGHIỆP VỤ TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TCMP QUỐC DÂN
• 3.1. Khái quát về Ngân hàng TMCP Quốc Dân
• 3.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 3.1.2. Cơ cấu tổ chức
• 3.1.3. Kết quả hoạt động kinh doanh
• 3.2. Thực trạng nội dung hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quốc Dân theo các nguyên tắc Basel II
• 3.2.1. Sự giám sát của nhà quản lý và văn hóa kiểm soát
• 3.2.2. Ghi nhận và đánh giá rủi ro
• 3.2.3. Các nội dung kiểm soát nội bộ và phân chia trách nhiệm
• 3.2.4. Thông tin và truyền thông
• 3.2.5. Giám sát và điều chỉnh sai sót
• 3.3. Thực trạng hiệu quả hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quốc Dân
• 3.3.1. Chất lượng tín dụng
• 3.3.2. Thu nhập từ nghiệp vụ tín dụng
• 3.3.3. Tần suất phát sinh các sai phạm liên quan tới nghiệp vụ tín dụng
• 3.3.4. Mức độ tuân thủ các nguyên tắc về kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng theo chuẩn Basel II
• 3.4. Đánh giá chung về hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quốc Dân
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Những hạn chế tồn tại
• 3.4.3. Nguyên nhân của hạn chế
• 3.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM CẢI TIẾN HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ ĐỐI VỚI NGHIỆP VỤ TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG TMCP QUỐC DÂN
• 4.1. Định hướng hoạt động chung và cải tiến hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quốc Dân đến năm 2028
• 4.1.1. Định hướng hoạt động chung tại Ngân hàng TMCP Quốc Dân
• 4.1.2. Định hướng cải tiến hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quốc Dân
• 4.2. Giải pháp cải tiến hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại Ngân hàng TMCP Quốc Dân
• 4.2.1. Giải pháp cải tiến sự giám sát của nhà quản lý và văn hoá kiểm soát đối với nghiệp vụ tín dụng
• 4.2.2. Giải pháp cải tiến công tác ghi nhận và đánh giá rủi ro đối với nghiệp vụ tín dụng
• 4.2.3. Giải pháp cải tiến các hoạt động kiểm soát và phân chia trách nhiệm
• 4.2.4. Giải pháp cải tiến công tác thông tin và truyền thông về kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng
• 4.2.5. Giải pháp cải tiến công tác giám sát và điểu chỉnh sai sót về kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng
• 4.3. Kiến nghị với Ngân hàng nhà nước
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Kiểm Soát Nội Bộ Tín Dụng NCB 55 ký tự

Giai đoạn 2020 – 2022, nền kinh tế Việt Nam chịu ảnh hưởng nặng nề bởi Đại dịch Covid – 19. Các doanh nghiệp và người dân trong nước là đối tượng chịu nhiều ảnh hưởng nhất. Ngân hàng TMCP Quốc Dân (NCB) đã triển khai nhiều biện pháp đẩy mạnh hoạt động tín dụng để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Tuy nhiên, chất lượng tín dụng tại NCB suy giảm, tỷ lệ nợ xấu tăng nhanh. Báo cáo tài chính (BCTC) kiểm toán của NCB cho thấy tỷ lệ nợ xấu tăng vọt lên 17,9% vào 31/12/2022. Đây là mức cao nhất trong hệ thống NHTM trong nước. Cải tiến hoạt động Kiểm soát nội bộ đối với Nghiệp vụ tín dụng tại NCB là ưu tiên hàng đầu để đảm bảo sự tồn tại và phát triển. Luận văn này tập trung phân tích thực trạng và đề xuất các Giải pháp để cải thiện hoạt động Kiểm soát nội bộ tại NCB. Mục tiêu là nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro và đảm bảo tuân thủ quy định.

1.1. Các Nghiên Cứu Nước Ngoài Về Kiểm Soát Nội Bộ

Các nghiên cứu nước ngoài về Kiểm soát nội bộ đã chỉ ra tầm quan trọng của nó trong việc đảm bảo tính hiệu quả và tuân thủ. Sultana (2011) nghiên cứu tại Bangladesh nhấn mạnh vai trò của hệ thống Kiểm soát nội bộ trong việc đạt được mục tiêu kinh doanh. Salehi (2013) khảo sát các ngân hàng Iran và khẳng định Kiểm soát nội bộ mang lại hiệu quả cho tổ chức. Tuy nhiên, những nghiên cứu này thường thiếu sự phân tích sâu sắc về mối quan hệ giữa các thành phần của Kiểm soát nội bộ và mục tiêu cụ thể trong Nghiệp vụ tín dụng tại các ngân hàng thương mại như NCB. Nghiên cứu trong nước cần tập trung vào đặc thù của hệ thống ngân hàng Việt Nam và các quy định của NHNN.

1.2. Các Nghiên Cứu Trong Nước Về Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Nhiều nghiên cứu trong nước đã tập trung vào quản lý rủi ro tín dụng, tuy nhiên, ít nghiên cứu đi sâu vào Kiểm soát nội bộ trong Nghiệp vụ tín dụng. Các nghiên cứu hiện tại thường tập trung vào các yếu tố vĩ mô ảnh hưởng đến nợ xấu hoặc phân tích các mô hình Quản lý rủi ro chung. Cần có những nghiên cứu cụ thể hơn về cách thức Kiểm soát nội bộ có thể giúp NCB phát hiện và ngăn chặn các rủi ro tiềm ẩn trong quá trình thẩm định, giải ngân và theo dõi tín dụng. Các quy định của NHNN về Kiểm soát nội bộ cần được phân tích kỹ lưỡng để đảm bảo tính tuân thủ và hiệu quả.

II. Vấn Đề Nợ Xấu Thách Thức Kiểm Soát Tín Dụng NCB 56 ký tự

Nợ xấu gia tăng là một trong những thách thức lớn nhất đối với NCB. Tỷ lệ nợ xấu tăng vọt lên 17,9% vào cuối năm 2022 cho thấy hệ thống Kiểm soát nội bộ đang gặp vấn đề nghiêm trọng. Các sai phạm trong quy trình tín dụng, thiếu thông tin chính xác về khách hàng và tài sản đảm bảo dẫn đến thất thoát vốn. Kết luận của thanh tra NHNN cho thấy mức độ tuân thủ quy trình tín dụng tại NCB còn yếu kém. Cần phân tích sâu sắc các nguyên nhân gây ra nợ xấu để tìm ra các giải pháp Cải thiện kiểm soát nội bộ hiệu quả. Các biện pháp kiểm soát cần tập trung vào việc ngăn chặn rủi ro ngay từ khâu thẩm định và phê duyệt tín dụng.

2.1. Phân Tích Nguyên Nhân Nợ Xấu Tại Ngân Hàng NCB

Nguyên nhân nợ xấu tại NCB có thể xuất phát từ nhiều yếu tố. Đầu tiên, quy trình thẩm định tín dụng có thể chưa đủ chặt chẽ, dẫn đến việc phê duyệt các khoản vay có rủi ro cao. Thứ hai, thông tin về khách hàng và tài sản đảm bảo có thể không được thu thập và đánh giá đầy đủ. Thứ ba, việc theo dõi và quản lý các khoản vay sau khi giải ngân có thể chưa hiệu quả, dẫn đến việc chậm trễ trong việc phát hiện và xử lý các vấn đề phát sinh. Cuối cùng, yếu tố khách quan như ảnh hưởng của dịch Covid-19 và biến động kinh tế cũng có thể góp phần làm tăng nợ xấu. Cần có sự phân tích chi tiết từng khoản nợ xấu để xác định nguyên nhân cụ thể và đưa ra giải pháp phù hợp.

2.2. Ảnh Hưởng Của Môi Trường Kinh Doanh Đến Rủi Ro Tín Dụng

Môi trường kinh doanh biến động có ảnh hưởng lớn đến Rủi ro tín dụng. Sự suy thoái kinh tế, biến động lãi suất và tỷ giá hối đoái có thể làm giảm khả năng trả nợ của khách hàng. Ngành nghề kinh doanh của khách hàng cũng đóng vai trò quan trọng. Các ngành nghề chịu ảnh hưởng nặng nề bởi dịch Covid-19 hoặc có tính cạnh tranh cao thường có Rủi ro tín dụng cao hơn. NCB cần đánh giá kỹ lưỡng tác động của môi trường kinh doanh đến từng khoản vay và có các biện pháp phòng ngừa rủi ro phù hợp. Các chính sách tín dụng cần linh hoạt và điều chỉnh theo diễn biến của thị trường.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hoạt Động Kiểm Soát Nội Bộ 59 ký tự

Đánh giá hiệu quả Kiểm soát nội bộ là bước quan trọng để xác định điểm mạnh, điểm yếu và đề xuất giải pháp cải thiện. Luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp định tính và định lượng để đánh giá thực trạng Kiểm soát nội bộ tại NCB. Các phương pháp bao gồm: phân tích báo cáo tài chính, khảo sát chuyên gia, phỏng vấn cán bộ ngân hàng và đánh giá tuân thủ các quy định của NHNN và chuẩn mực quốc tế (ví dụ: COSO, Basel). Mục tiêu là đưa ra một bức tranh toàn diện về hệ thống Kiểm soát nội bộ và xác định các lĩnh vực cần được ưu tiên cải thiện. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để đề xuất các Giải pháp cụ thể và khả thi.

3.1. Sử Dụng Mô Hình COSO Để Đánh Giá Kiểm Soát Nội Bộ

Mô hình COSO là một khung tham chiếu phổ biến để đánh giá Kiểm soát nội bộ. Mô hình này bao gồm 5 thành phần chính: Môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, và giám sát. Việc áp dụng mô hình COSO giúp đảm bảo rằng hệ thống Kiểm soát nội bộ được thiết kế và vận hành một cách toàn diện và hiệu quả. Nghiên cứu này sử dụng các tiêu chí của mô hình COSO để đánh giá từng khía cạnh của Kiểm soát nội bộ trong Nghiệp vụ tín dụng tại NCB.

3.2. Đánh Giá Tuân Thủ Chuẩn Mực Basel Về Quản Lý Rủi Ro

Các chuẩn mực Basel đưa ra các yêu cầu về Quản lý rủi ro và Kiểm soát nội bộ trong ngân hàng. Đánh giá tuân thủ các chuẩn mực Basel giúp xác định mức độ an toàn và ổn định của NCB. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá tuân thủ các nguyên tắc Basel II về Kiểm soát nội bộ trong Nghiệp vụ tín dụng, bao gồm các quy định về vốn, quản lý rủi ro hoạt động và rủi ro tín dụng. Các kết quả đánh giá sẽ cho thấy liệu NCB có đáp ứng các yêu cầu quốc tế về Kiểm soát nội bộ hay không.

IV. Giải Pháp Cải Tiến Kiểm Soát Nội Bộ Tín Dụng NCB 54 ký tự

Để cải thiện Kiểm soát nội bộ, NCB cần thực hiện các giải pháp toàn diện và đồng bộ. Các giải pháp bao gồm: tăng cường Môi trường kiểm soát, nâng cao năng lực thẩm định tín dụng, cải thiện quy trình Quản lý rủi ro, tăng cường Thông tin và truyền thông và nâng cao hiệu quả giám sát. Cần chú trọng đến việc xây dựng văn hóa kiểm soát mạnh mẽ, trong đó tất cả cán bộ ngân hàng đều nhận thức được tầm quan trọng của Kiểm soát nội bộ và tuân thủ các quy định. Các giải pháp cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của NCB và tuân thủ các quy định của NHNN. Mục tiêu là xây dựng một hệ thống Kiểm soát nội bộ hiệu quả, giúp NCB giảm thiểu Rủi ro tín dụng và nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.1. Tăng Cường Môi Trường Kiểm Soát Tại Ngân Hàng NCB

Môi trường kiểm soát là nền tảng của hệ thống Kiểm soát nội bộ. NCB cần tăng cường Môi trường kiểm soát bằng cách: nâng cao nhận thức của cán bộ về tầm quan trọng của Kiểm soát nội bộ, xây dựng quy tắc đạo đức nghề nghiệp rõ ràng, tăng cường giám sát của Ban Điều hành và Hội đồng quản trị, và đảm bảo tính độc lập của bộ phận kiểm soát nội bộ. Cần có các chương trình đào tạo thường xuyên để nâng cao năng lực của cán bộ về Kiểm soát nội bộ. NCB cũng cần khuyến khích cán bộ báo cáo các sai phạm và tạo một môi trường làm việc minh bạch và trung thực.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Thẩm Định Tín Dụng Quản Lý Rủi Ro

Năng lực thẩm định tín dụng có vai trò then chốt trong việc ngăn ngừa Rủi ro tín dụng. NCB cần nâng cao năng lực thẩm định tín dụng bằng cách: tuyển dụng và đào tạo cán bộ có trình độ chuyên môn cao, sử dụng các công cụ phân tích hiện đại, thu thập thông tin đầy đủ về khách hàng và tài sản đảm bảo, và đánh giá rủi ro một cách khách quan. Cần có quy trình thẩm định tín dụng chặt chẽ, trong đó các quyết định phê duyệt tín dụng phải dựa trên cơ sở phân tích kỹ lưỡng và đánh giá rủi ro. Quản lý rủi ro cần được thực hiện một cách chủ động và liên tục.

V. Ứng Dụng Giải Pháp Kết Quả Nghiên Cứu Kiểm Soát 57 ký tự

Việc ứng dụng các giải pháp cải tiến Kiểm soát nội bộ sẽ mang lại nhiều lợi ích cho NCB. Hệ thống Kiểm soát nội bộ hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu Rủi ro tín dụng, nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cường tuân thủ quy định và nâng cao uy tín của ngân hàng. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình đào tạo, cải thiện quy trình nghiệp vụ và nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin. Cần có sự cam kết mạnh mẽ từ Ban lãnh đạo và sự tham gia tích cực của tất cả cán bộ ngân hàng để đảm bảo thành công của việc triển khai các giải pháp.

5.1. Đánh Giá Hiệu Quả Của Giải Pháp Sau Triển Khai

Sau khi triển khai các giải pháp cải tiến Kiểm soát nội bộ, cần đánh giá hiệu quả của chúng một cách định kỳ. Các chỉ số đánh giá có thể bao gồm: tỷ lệ nợ xấu, chi phí hoạt động, mức độ tuân thủ quy định và mức độ hài lòng của khách hàng. Kết quả đánh giá sẽ giúp NCB xác định những giải pháp nào mang lại hiệu quả cao và những giải pháp nào cần được điều chỉnh. Cần có một hệ thống báo cáo và giám sát hiệu quả để theo dõi tiến độ và kết quả của việc triển khai các giải pháp.

5.2. Bài Học Kinh Nghiệm Đề Xuất Cho Tương Lai

Quá trình triển khai các giải pháp cải tiến Kiểm soát nội bộ sẽ mang lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho NCB. Các bài học kinh nghiệm này cần được ghi lại và chia sẻ để giúp NCB tiếp tục cải thiện hệ thống Kiểm soát nội bộ trong tương lai. Nghiên cứu này cũng đưa ra các đề xuất cho NHNN và các cơ quan quản lý nhà nước nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc cải thiện Kiểm soát nội bộ trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các ngân hàng và các cơ quan quản lý để xây dựng một hệ thống Kiểm soát nội bộ vững mạnh.

VI. Kết Luận Hướng Phát Triển Kiểm Soát Tín Dụng NCB 57 ký tự

Luận văn đã phân tích thực trạng Kiểm soát nội bộ trong Nghiệp vụ tín dụng tại NCB và đề xuất các giải pháp cải thiện. Các giải pháp này có thể giúp NCB giảm thiểu Rủi ro tín dụng, nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường tuân thủ quy định. Trong tương lai, NCB cần tiếp tục đầu tư vào việc nâng cao năng lực Kiểm soát nội bộ và xây dựng một văn hóa kiểm soát mạnh mẽ. Cần có sự cam kết mạnh mẽ từ Ban lãnh đạo và sự tham gia tích cực của tất cả cán bộ ngân hàng để đảm bảo thành công của việc cải thiện Kiểm soát nội bộ.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Đóng Góp Mới

Nghiên cứu đã cung cấp một cái nhìn toàn diện về hệ thống Kiểm soát nội bộ trong Nghiệp vụ tín dụng tại NCB. Các đóng góp mới của nghiên cứu bao gồm: phân tích chi tiết các nguyên nhân gây ra nợ xấu, đề xuất các giải pháp cụ thể và khả thi để cải thiện Kiểm soát nội bộ, và đánh giá hiệu quả của các giải pháp sau khi triển khai. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các ngân hàng khác và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực Kiểm soát nội bộ.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Kiểm Soát Nội Bộ

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào: đánh giá tác động của công nghệ thông tin đến Kiểm soát nội bộ, nghiên cứu về Kiểm soát nội bộ trong các loại hình tín dụng mới (ví dụ: cho vay ngang hàng), và phân tích so sánh Kiểm soát nội bộ tại NCB với các ngân hàng khác trong khu vực. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhà nghiên cứu và các ngân hàng để thực hiện các nghiên cứu chất lượng và có giá trị thực tiễn cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2020 – 2022 ghi nhận những biến động chưa từng có của nền kinh tế Việt Nam dưới tác động kéo dài từ đại dịch Covid-19. Để đồng hành và hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi sản xuất kinh doanh, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách điều hành linh hoạt, tiêu biểu như gói hỗ trợ lãi suất 2%/năm trong giai đoạn 2022 – 2023 cùng các cơ chế cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ. Hòa cùng xu thế chung, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quốc Dân (NCB) đã tích cực mở rộng quy mô tín dụng nhằm đáp ứng nhu cầu vốn của thị trường. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng tín dụng nhanh chóng trong bối cảnh kiểm soát rủi ro chưa tương xứng đã khiến chất lượng tài sản của NCB suy giảm nghiêm trọng.

Số liệu từ Báo cáo tài chính kiểm toán cho thấy tỷ lệ nợ xấu tại NCB có sự gia tăng đột biến đầy báo động: từ mức 1,5% vào ngày 31/12/2020 đã tăng gấp đôi lên 3,0% vào ngày 31/12/2021, và bùng nổ lên mức đỉnh điểm 17,9% vào ngày 31/12/2022. Đây là tỷ lệ nợ xấu cao nhất trong toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam cùng thời điểm. Đáng chú ý, kết luận thanh tra từ Ngân hàng Nhà nước chỉ rõ những lỗ hổng trọng yếu trong việc tuân thủ quy trình tín dụng trước, trong và sau giải ngân tại NCB, đặc biệt là tình trạng cung cấp dữ liệu sai lệch và thẩm định tài sản đảm bảo không đúng thực tế dẫn đến thất thoát vốn lớn khi xử lý phát mại nợ.

Trước bối cảnh cấp bách đó, luận văn tập trung phân tích thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại NCB trong giai đoạn 2020 – 2022 dựa trên chuẩn mực quốc tế Basel II. Mục tiêu nghiên cứu hướng tới việc nhận diện toàn diện các điểm nghẽn, làm rõ nguyên nhân chủ quan và khách quan, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp ứng dụng thực tiễn giai đoạn 2024 – 2028. Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược nhằm hỗ trợ NCB tái thiết lập kỷ cương vận hành, nâng tỷ lệ tuân thủ kiểm soát lên trên 90% và từng bước kéo giảm tỷ lệ nợ xấu về ngưỡng an toàn dưới 3% theo đúng quy định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa hai nền tảng quản trị rủi ro hàng đầu thế giới: Khung kiểm soát nội bộ COSO và Các nguyên tắc giám sát ngân hàng của Ủy ban Basel (Basel II). Theo khuôn khổ COSO, hệ thống kiểm soát nội bộ được định hình qua 5 cấu phần tương tác mật thiết: Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin và truyền thông, cùng Hoạt động giám sát.

Nhằm lượng hóa sâu sắc vào môi trường kinh doanh tiền tệ, tác giả ứng dụng bộ khung 13 nguyên tắc kiểm soát nội bộ chuyên biệt cho nghiệp vụ tín dụng theo chuẩn Basel II. Bộ nguyên tắc này bao quát từ sự giám sát của Hội đồng quản trị và Ban Điều hành, quy trình ghi nhận và đo lường rủi ro danh mục, cơ chế phân tách trách nhiệm để ngăn chặn xung đột lợi ích, tính toàn vẹn của hệ thống công nghệ thông tin truyền thông cho đến tính độc lập của kiểm toán nội bộ.

Bên cạnh đó, luận văn làm sáng tỏ các khái niệm học thuật cốt lõi:

• Nghiệp vụ tín dụng ngân hàng thương mại: Hoạt động cấp vốn hoặc cam kết cấp vốn có hoàn trả dưới các hình thức cho vay, chiết khấu, bảo lãnh và cho thuê tài chính.
• Rủi ro tín dụng: Nguy cơ tổn thất tài chính khi khách hàng vay vốn vi phạm nghĩa vụ trả nợ gốc và lãi theo thỏa thuận.
• Kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tín dụng: Hệ thống cơ chế, chính sách và quy trình kiểm tra chéo liên tục nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý kịp thời các sai phạm trong toàn bộ chu trình cấp tín dụng.
• Hệ thống phân loại nợ: Tiêu chuẩn phân định 5 nhóm nợ từ nợ đủ tiêu chuẩn (nhóm 1) đến nợ có khả năng mất vốn (nhóm 5) được quy định chặt chẽ tại Thông tư số 11/2021/TT-NHNN.

Luận văn cũng kế thừa có chọn lọc các mô hình thực chứng quốc tế của Akwaa Sekyi (2016) về mối quan hệ giữa kiểm soát nội bộ và nguy cơ vỡ nợ ngân hàng, cùng các nghiên cứu chuyên sâu của Bùi Thanh Sơn (2020) và Phạm Thị Huyền Trang (2020) tại thị trường Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu thực chứng:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các Báo cáo tài chính kiểm toán hợp nhất của NCB giai đoạn 2020 – 2022, báo cáo thường niên, báo cáo quản trị, các văn bản quy định nội bộ và các biên bản kết luận thanh tra chuyên ngành của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Nguồn dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua bảng khảo sát cấu trúc sử dụng thang đo Likert 5 mức độ (từ 1 - Hoàn toàn không tuân thủ đến 5 - Tuân thủ hoàn toàn) được triển khai trong năm 2023. Bảng hỏi tập trung đánh giá mức độ thực thi 13 nguyên tắc Basel II và chất lượng phối hợp giữa các phòng ban.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Mẫu khảo sát bao gồm khoảng 120 nhân sự, là các chuyên gia quản trị rủi ro, cán bộ kiểm soát tuân thủ, kiểm toán viên nội bộ và chuyên viên quan hệ khách hàng tại Hội sở chính cùng các chi nhánh trọng điểm. Phương pháp chọn mẫu định mức có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm đảm bảo người tham gia có đủ chuyên môn và trải nghiệm thực tế về quy trình tín dụng.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Sử dụng kỹ thuật thống kê mô tả (tính điểm trung bình Mean, độ lệch chuẩn), phân tích ma trận so sánh ngang và dọc các chỉ số tài chính, phương pháp phân tích khoảng trống (Gap Analysis) giữa thực tế vận hành tại NCB với chuẩn mực Basel II. Việc lựa chọn phương pháp này giúp chỉ ra chính xác các khâu đứt gãy trong quy trình tác nghiệp và lượng hóa được mức độ rủi ro tiềm ẩn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng hoạt động kiểm soát nội bộ đối với nghiệp vụ tín dụng tại NCB giai đoạn 2020 – 2022 mang lại những phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, chất lượng tín dụng suy giảm nghiêm trọng với tốc độ gia tăng nợ xấu chưa từng có. Quy mô nợ xấu của NCB tăng vọt từ 1,5% năm 2020 lên 3,0% năm 2021, và chạm ngưỡng kỷ lục 17,9% vào cuối năm 2022. Tỷ lệ nợ nhóm 3 đến nhóm 5 chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng nợ quá hạn, trực tiếp phản ánh sự buông lỏng hoặc thiếu hiệu quả trong công tác kiểm soát rủi ro từ khâu phê duyệt hồ sơ ban đầu.

Thứ hai, phát sinh sai lệch mang tính hệ thống trong công tác thẩm định và định giá tài sản đảm bảo. Thống kê từ các đợt kiểm tra nội bộ và thanh tra cho thấy có trên 65% các sai sót tín dụng xuất phát từ khâu nhập liệu sơ cấp và thẩm định hiện trường. Giá trị định giá tài sản đảm bảo trên hồ sơ tại nhiều chi nhánh cơ sở bị thổi phồng cao hơn thực tế từ 20% đến 40%. Khi khách hàng mất khả năng thanh toán, ngân hàng tiến hành phát mại tài sản nhưng số tiền thu hồi không đủ bù đắp dư nợ gốc, gây thất thoát vốn nghiêm trọng.

Thứ ba, mức độ tuân thủ 13 nguyên tắc Basel II còn nhiều khoảng trống đáng lo ngại. Khảo sát thực tế chỉ ra rằng nhóm nguyên tắc về "Giám sát và điều chỉnh sai sót" và "Ghi nhận và đánh giá rủi ro" chỉ đạt mức độ tuân thủ một phần với tỷ lệ đáp ứng yêu cầu khoảng 58%. Cơ chế kiểm soát chéo giữa bộ phận kinh doanh và bộ phận phê duyệt độc lập chưa thực sự nghiêm ngặt, dẫn đến tình trạng chồng chéo trách nhiệm và bỏ lọt lỗi nghiệp vụ.

Thứ tư, hiệu quả sinh lời bị bào mòn bởi chi phí dự phòng rủi ro tín dụng. Mặc dù doanh thu từ lãi thuần có xu hướng mở rộng trong giai đoạn 2020 – 2021, nhưng đến năm 2022, áp lực trích lập dự phòng cụ thể và dự phòng chung cho danh mục nợ xấu 17,9% đã làm suy giảm nghiêm trọng lợi nhuận thuần từ nghiệp vụ tín dụng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng đáng lo ngại tại NCB bắt nguồn từ cả yếu tố khách quan lẫn chủ quan. Về khách quan, sự đóng băng cục bộ của thị trường bất động sản và sự suy yếu sức khỏe tài chính của nhóm khách hàng cá nhân, doanh nghiệp vừa và nhỏ sau đại dịch Covid-19 đã làm giảm khả năng trả nợ đúng hạn. Tuy nhiên, nguyên nhân chủ quan giữ vai trò quyết định. Trong năm 2021, NCB trải qua đợt tái cấu trúc nhân sự quy mô lớn ở cấp Hội đồng quản trị và Ban Điều hành, dẫn đến sự xáo trộn trong định hướng kinh doanh và gián đoạn tạm thời trong tính liên tục của hệ thống kiểm soát.

Kết quả nghiên cứu này tương đồng sâu sắc với luận điểm của Akwaa Sekyi (2016) khi chứng minh rằng môi trường kiểm soát yếu kém và khâu đánh giá rủi ro lỏng lẻo là tiền đề trực tiếp dẫn đến nguy cơ mất khả năng thanh toán. Phát hiện tại NCB cũng củng cố nghiên cứu của Salehi (2013) về vai trò của công nghệ tự động hóa trong việc triệt tiêu gian lận tín dụng.

Để nâng cao khả năng quản trị trực quan, dữ liệu nghiên cứu của luận văn có thể được biểu diễn trực quan qua các công cụ phân tích:

• Biểu đồ kết hợp cột và đường (combo chart) thể hiện tương quan giữa tốc độ tăng trưởng dư nợ tín dụng và sự bùng nổ của tỷ lệ nợ xấu giai đoạn 2020 – 2022.
• Ma trận phân tích rủi ro dạng bảng nhiệt (heat map) thể hiện mức độ tuân thủ 13 nguyên tắc Basel II trên toàn bộ mạng lưới chi nhánh, giúp ban điều hành khoanh vùng tức thì các đơn vị kinh doanh có tần suất phát sinh sai phạm cao nhất.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng và định hướng tái cơ cấu của NCB đến năm 2028, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm mang tính hành động cao:

1. Tái định hình văn hóa kiểm soát và tăng cường giám sát từ cấp quản trị cao nhất:

• Động từ hành động: Kiện toàn bộ máy giám sát, ban hành bộ quy chuẩn ứng xử nghề nghiệp và ràng buộc trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu đơn vị kinh doanh.
• Chủ thể thực hiện: Hội đồng quản trị và Ban Điều hành NCB.
• Timeline: Hoàn thành trong giai đoạn 2024 – 2025.
• Target metric: 100% cán bộ nhân viên tín dụng hoàn thành chứng chỉ văn hóa tuân thủ; giảm tối thiểu 50% các lỗi vi phạm mang tính chủ quan.

2. Tái cấu trúc và tự động hóa quy trình thẩm định, định giá tài sản đảm bảo:

• Động từ hành động: Tách bạch hoàn toàn chức năng thẩm định giá độc lập khỏi bộ phận kinh doanh; số hóa quy trình thu thập dữ liệu định giá qua hệ thống định vị và cơ sở dữ liệu thị trường trực tuyến.
• Chủ thể thực hiện: Trung tâm Thẩm định Tín dụng phối hợp Khối Quản trị Rủi ro.
• Timeline: Triển khai từ Quý II/2024 đến hết năm 2026.
• Target metric: Giảm biên độ sai số định giá tài sản đảm bảo xuống dưới mức 5%; rút ngắn 40% thời gian luân chuyển hồ sơ mà vẫn bảo đảm độ tin cậy tuyệt đối.

3. Xây dựng hệ thống công nghệ thông tin tích hợp và mô hình cảnh báo rủi ro sớm (Early Warning System - EWS):

• Động từ hành động: Nâng cấp hạ tầng Core Banking, ứng dụng thuật toán máy học để theo dõi dòng tiền sau giải ngân và tự động gắn cờ cảnh báo đối với các khoản nợ có dấu hiệu chuyển nhóm.
• Chủ thể thực hiện: Khối Công nghệ Thông tin phối hợp Khối Quản lý Tín dụng.
• Timeline: Lộ trình 2024 – 2026, hoàn thiện toàn diện trước năm 2028.
• Target metric: Tự động hóa 80% khâu kiểm tra lịch sử tín dụng; hỗ trợ hạ tỷ lệ nợ xấu toàn ngân hàng về dưới 3% vào năm 2028.

4. Nâng cao năng lực và tính độc lập của hoạt động kiểm toán nội bộ:

• Động từ hành động: Tăng cường tần suất kiểm tra đột xuất tại các chi nhánh có tỷ lệ nợ quá hạn cao; thiết lập cơ chế phúc tra bắt buộc đối với việc khắc phục kiến nghị thanh tra.
• Chủ thể thực hiện: Ban Kiểm soát và Phòng Kiểm toán Nội bộ NCB.
• Timeline: Thực hiện định kỳ hàng quý bắt đầu từ năm 2024.
• Target metric: Tỷ lệ khắc phục dứt điểm các sai phạm nghiệp vụ sau kiểm tra đạt tối thiểu 95%.

Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước: Tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý hướng dẫn thi hành các tiêu chuẩn Basel II nâng cao, đồng thời hỗ trợ cơ chế đặc thù cho các tổ chức tín dụng đang trong lộ trình tái cấu trúc theo Đề án tái cơ cấu giai đoạn 2019 – 2028.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao và là nguồn tài liệu hữu ích cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Ban Lãnh đạo và Nhà Quản trị Ngân hàng Thương mại: Luận văn cung cấp bức tranh toàn cảnh về rủi ro vỡ nợ khi hệ thống kiểm soát nội bộ bị suy yếu. Các nhà quản trị có thể sử dụng khung 13 nguyên tắc Basel II trong luận văn như một bộ công cụ đánh giá sức khỏe hệ thống kiểm soát nội bộ định kỳ và hoạch định chiến lược tái cấu trúc tín dụng an toàn.

2. Cán bộ Quản trị Rủi ro và Kiểm soát Tuân thủ: Cung cấp bảng chỉ tiêu và phương pháp nhận diện sớm các sai phạm trong chu trình cấp tín dụng 5 bước. Cán bộ thực tế có thể áp dụng các bảng kiểm tra mẫu để phát hiện nhanh tình trạng gian lận định giá tài sản đảm bảo hoặc vi phạm hạn mức cấp tín dụng.

3. Học viên Cao học và Giảng viên Chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị, kết hợp nhuần nhuyễn giữa khung lý thuyết quốc tế (COSO, Basel II) với số liệu thực tế tại một ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn biến động mạnh. Công trình đóng vai trò là case study điển hình trong công tác giảng dạy và nghiên cứu về kiểm soát nội bộ.

4. Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng Nhà nước: Báo cáo thực chứng cung cấp thêm góc nhìn thực tế về những khó khăn, kẽ hở tác nghiệp tại các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ đang thực hiện đề án tái cấu trúc, qua đó hỗ trợ việc ban hành các thông tư giám sát vi mô sát thực hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên nhân cốt lõi nào khiến tỷ lệ nợ xấu tại NCB tăng vọt lên 17,9% vào cuối năm 2022? Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ sự lỏng lẻo trong quy trình kiểm soát nội bộ tại cấp cơ sở, kết hợp với các sai lệch nghiêm trọng trong khâu thẩm định giá trị tài sản đảm bảo cao hơn thực tế. Khi nền kinh tế gặp khó khăn hậu Covid-19, khách hàng mất khả năng trả nợ, việc phát mại tài sản đảm bảo bị thiếu hụt giá trị dẫn đến nợ xấu tăng phi mã.

2. Chuẩn mực Basel II đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ tín dụng qua những nhóm nội dung nào? Basel II đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ thông qua 13 nguyên tắc phân bổ vào 5 nhóm nội dung chính: Sự giám sát của nhà quản lý và văn hóa kiểm soát; Ghi nhận và đánh giá rủi ro; Hoạt động kiểm soát và phân chia trách nhiệm; Hệ thống thông tin và truyền thông; Công tác giám sát và điều chỉnh sai sót nghiệp vụ.

3. Khâu nào trong chu trình cấp tín dụng tại NCB ghi nhận tỷ lệ sai phạm cao nhất? Khâu tiếp nhận hồ sơ và thẩm định tín dụng, đặc biệt là định giá tài sản bảo đảm, ghi nhận tỷ lệ sai phạm cao nhất (chiếm trên 65% tổng số sai sót được phát hiện). Tình trạng cập nhật dữ liệu thiếu khách quan lên trung tâm thẩm định đã làm vô hiệu hóa các bước kiểm soát tiếp theo trong quy trình phê duyệt.

4. Luận văn sử dụng phương pháp gì để đo lường mức độ tuân thủ kiểm soát nội bộ tại NCB? Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát chuyên gia gồm khoảng 120 cán bộ phụ trách rủi ro và tín dụng dựa trên thang đo Likert 5 mức độ, kết hợp phương pháp phân tích khoảng trống (Gap Analysis) và thống kê mô tả để đối chiếu giữa quy chế nội bộ với 13 nguyên tắc chuẩn mực của Basel II.

5. Mục tiêu trọng tâm của hệ thống giải pháp đề xuất cho NCB đến năm 2028 là gì? Mục tiêu trọng tâm là hoàn thiện cơ chế kiểm soát chéo độc lập, tự động hóa quy trình định giá tài sản đảm bảo bằng công nghệ, nâng cao tỷ lệ khắc phục sai sót kiểm toán lên trên 95%, và đưa tỷ lệ nợ xấu toàn ngân hàng quay trở lại mức an toàn dưới 3% trước năm 2028 theo đúng đề án tái cấu trúc.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về kiểm soát nội bộ nghiệp vụ tín dụng tại ngân hàng thương mại dựa trên sự kết hợp giữa khung chuẩn COSO và 13 nguyên tắc giám sát của Basel II.
• Nghiên cứu phản ánh trung thực bức tranh thực trạng tín dụng tại NCB giai đoạn 2020 – 2022, chỉ rõ sự gia tăng nghiêm trọng của tỷ lệ nợ xấu lên đỉnh điểm 17,9% vào cuối năm 2022.
• Nhận diện chính xác điểm nghẽn trọng yếu nằm ở khâu thẩm định giá tài sản đảm bảo và sự thiếu hụt văn hóa kiểm soát tuân thủ đồng bộ từ cấp quản trị đến cấp cơ sở.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp cụ thể, có lộ trình rõ ràng từ 2024 đến 2028, gắn liền với các chỉ số mục tiêu định lượng nhằm nâng cao hiệu lực kiểm soát nội bộ.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn có giá trị cao cho quá trình tái cấu trúc hoạt động ngân hàng thương mại trong kỷ nguyên số.

Hệ thống kiểm soát nội bộ vững chắc là điều kiện tiên quyết giúp các tổ chức tín dụng bảo toàn vốn và phát triển bền vững. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và đội ngũ quản trị ngân hàng có thể khai thác chi tiết các mô hình phân tích và bảng tiêu chí đo lường trong toàn văn công trình để ứng dụng vào thực tiễn kiểm soát rủi ro tín dụng tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ ĐỐI VỚI NGHIỆP VỤ TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài Đề tài nghiên cứu về hoạt động kiểm soát nội bộ không phải là chủ đề mới trong lĩnh vực nghiên cứu liên quan đến các doanh nghiệp, ngân hàng thương mại. Một số nghiên cứu nước ngoài như: Sultana (2011) được thực hiện trên 06 NHTM tư nhân tại Bangladesh với quan điểm đánh giá cơ cấu hệ thống KSNB trong một công ty là cần thiết để xác định khả năng đảm bảo hoạt động của công ty thực hiện phù hợp theo mục tiêu đề ra.

Nghiên cứu xây dựng mô hình đánh giá 5 thành phần của hệ thống KSNB tác động đến 2 mục tiêu kiểm soát: tính hiệu quả hoạt động NHTM, độ tin cậy của BCTC, tính tuân thủ yêu cầu pháp luật và quy định nội bộ. Kết quả khảo sát cho thấy 3/6 NHTM đạt được hầu hết mục tiêu kiểm soát ở mức trên trung bình và độ lệch chuẩn là thấp nhất. Phần lớn NHTM đạt được đánh giá trung bình với các thành phần của hệ thống KSNB. Một số ít NHTM thiếu thành phần của hệ thống KSNB.

Nghiên cứu có đưa khuyến nghị với những thành phần của hệ thống KSNB không hiệu quả, tuy nhiên chưa phân tích tìm ra mối quan hệ giữa thành phần của hệ thống KSNB với mục tiêu kiểm soát tại NHTM. Salehi (2013) thực hiện khảo sát thực tiễn tại các ngân hàng Iran, nhóm tác giả đã chỉ ra KSNB đóng một vai trò rất quan trọng và mang lại hiệu quả cho tổ chức. Qua nghiên cứu về hiệu quả của hệ thống KSNB trong ngành ngân hàng của Iran trong năm 2011, tham chiếu ngân hàng Mellat. Kết quả 4 nghiên cứu cho thấy, môi trường kiểm soát, quá trình đánh giá rủi ro và hoạt động kiểm soát kém hiệu quả làm nảy sinh các nhiều hành vi gian lận và sai sót trong hoạt động ngân hàng.

Do đó, hệ thống KSNB tốt sẽ là công cụ ưu việt trong việc ngăn chặn tỷ lệ gian lận và sai sót, đảm bảo hiệu quả hoạt động của các ngân hàng tại Iran. Gamage (2014) đã thực hiện việc kiểm tra tính chất và cấu trúc của hệ thống KSNB trong các NHTM Nhà nước; xác định mối quan hệ giữa các thành phần KSNB với hiệu quả của hệ thống KSNB trong NHTM Nhà nước; Điều tra các hành vi gian lận trong các NHTM Nhà nước; Xác định các yếu tố góp phần vào tỷ lệ mắc các hành vi gian lận trong NHTM Nhà nước và xác định các chiến lược có thể thực hiện để loại bỏ gian lận. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa đóng góp lớn cho các NHTM trong hoạt động KSNB, quản lý và bảo vệ tài sản của mình, phòng ngừa và phát hiện các hành vi gian lận, sai sót trong hoạt động của ngân hàng. Aristanti (2015) thông qua phân tích hồi quy đa biến, với biến độc lập là năm thành phần của hệ thống KSNB (môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin truyền thông, giám sát) và biến phụ thuộc là trách nhiệm giải trình tài chính tại các trường tiểu học ở Bandung, Indonesia.

Kết quả cho thấy, môi trường kiểm soát, hoạt động kiểm soát và giám sát ảnh hưởng đáng kể đến trách nhiệm giải trình tài chính. Trong khi các đánh giá rủi ro, thông tin và thông tin truyền thông không ảnh hưởng đáng kể. Kết quả chỉ ra rằng, một hệ thống KSNB hiệu quả của các trường học có thể làm tăng chất lượng và trách nhiệm giải trình tài chính. Zipporah (2015) đo lường tác động của KSNB đến hiệu quả hoạt động tài chính của các doanh nghiệp tại Nairobi, Kenya.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, các thành phần môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin truyền thông của hệ thống KSNB có tác động tích cực đối với ROA, trong khi giám sát lại có tác động ngược chiều với ROA. 5 Ahmed và Malik (2015) nghiên cứu mối quan hệ giữa sự quản lý rủi ro tín dụng và hiệu quả hoạt động cho vay: Bằng chứng thực nghiệm tại các ngân hàng ở Pakistan. Tương tự nhiên nghiên cứu của Mugenda & ctg (2012), Ahmed và Malik (2015) cũng thực hiện nghiên cứu sự tác động của các nhân tố: kỳ hạn tín dụng, kết quả đánh giá khách hàng, sự kiểm soát RRTD và chính sách tín dụng đến hiệu quả hoạt động cho vay. Ahmed và Malik (2015) tiến hành khảo sát 157 cán bộ quản lý tín dụng của hai ngân hàng Islamabad and Rawalpindi.

Thang đo Likert 5 mức được sử dụng để đo lường sự đánh giá của đối tượng được nghiên cứu. Phương pháp thống kê, mô tả, giá trị trung bình và độ lệch chuẩn được sử dụng. Mô hình hồi quy bội được sử dụng để thể hiện mối quan hệ giữa hệ thống quản lý RRTD qua bốn nhân tố kỳ hạn tín dụng, kết quả đánh giá khách hàng, sự kiểm soát RRTD, chính sách tín dụng và hiệu quả hoạt động cho vay. Kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố trên đều có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động cho vay.

Akwaa Sekyi (2016) đã xem xét tính hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ, khám phá nguy cơ vỡ nợ của các ngân hàng Tây Ban Nha do hệ thống kiểm soát nội bộ gây ra và thiết lập mối quan hệ giữa kiểm soát nội bộ và rủi ro tín dụng. Phương pháp nghiên cứu định lượng được sử dụng để kiểm tra các giả thuyết về mối quan hệ giữa kiểm soát nội bộ và rủi ro tín dụng giữa các ngân hàng niêm yết ở Tây Ban Nha trên cơ sở dữ liệu từ Bankscope và các trang web của công ty từ năm 2004-2013. Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ thống kiểm soát nội bộ đã được áp dụng nhưng tính hiệu quả của chúng không được đảm bảo. Điều này khiến các ngân hàng niêm yết ở Tây Ban Nha rơi vào tình huống vỡ nợ nghiêm trọng.

Kiểm soát nội bộ có tác động đáng kể đến rủi ro tín dụng, đặc biệt là môi trường kiểm soát, quản lý rủi ro, hoạt động kiểm soát và giám sát. Việc không tiết lộ những điểm yếu quan trọng của kiểm soát nội bộ là một yếu tố khiến hệ thống kiểm soát nội bộ kém hiệu quả. 6 Akwaa Sekyi cũng đã có một công trình nghiên cứu khác năm 2017 về mối quan hệ giữa kiểm soát nội bộ và rủi ro tín dụng của các ngân hàng ở Châu Âu. Kết quả nghiên cứu tiếp tục khẳng định kiểm soát nội bộ có tác động đáng kể đến rủi ro tín dụng với các biến số cụ thể như đánh giá rủi ro, lợi nhuận trên tài sản có rủi ro trung bình, quyền sở hữu tổ chức, quy mô ngân hàng, lạm phát, lãi suất và GDP.

Nghiên cứu này cung cấp việc sử dụng phương pháp định lượng để đo lường các hiện tượng nhất định trong lĩnh vực kiểm soát nội bộ. Đồng thời, nghiên cứu này bổ sung vào nghiên cứu trước đây của cùng các tác giả và xác nhận vấn đề đại diện theo một cách tiếp cận khác. Hunziker (2017) tiến hành nghiên cứu tính hữu hiệu của KSNB qua khảo sát thực nghiệm tại các công ty phi tài chính Thụy Sỹ, với phương pháp SEM được sử dụng để thực hiện nghiên cứu. Tác giả đề xuất phương thức đo lường tính hữu hiệu của KSNB qua các nhân tố là: đạt được mục tiêu đặt ra của đơn vị - theo ba mục tiêu của COSO, tỷ lệ đầu vào và đầu ra – chi phí và thu nhập của KSNB, sự linh hoạt của tổ chức- khả năng điều chỉnh KSNB thích hợp khi có sự thay đổi của nội bộ và bên ngoài và hiệu quả của sự phối hợp – nhiệm vụ được thực hiện theo mục tiêu của đơn vị.

Kết quả nghiên cứu cho thấy có bốn nhân tố tác động đến tính hữu hiệu của KSNB là giảm sự phức tạp của cơ cấu tổ chức KSNB, năng lực, thông tin nội bộ và giám sát. Các công trình nghiên cứu trong nước Tại Việt Nam, trước yêu cầu bức thiết của cơ quan quản lý, của thị trường, của nhà đầu tư về thông tin tài chính minh bạch đòi hỏi phải có quy định căn bản về hệ thống KSNB hoàn chỉnh làm cơ sở cho việc quản lý doanh nghiệp nói chung, NHTM nói riêng. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Tài chính đã ban hành một loạt văn bản để dần hoàn thiện yêu cầu về hệ thống KSNB đối với NHTM, chi nhánh ngân hàng nước ngoài. Với định hướng quan trọng từ cơ quan quản lý thông qua các thông tư, quyết định đã ban 7 hành, nhận thấy tầm quan trọng của hoạt động kiểm soát nội bộ trong đảm bảo an toàn hoạt động của ngân hàng, đặc biệt đối với nghiệp vụ tín dụng là mảng hoạt động mang lại nguồn thu nhập chính cho ngân hàng, càng cần được kiểm soát nội bộ trong từng khâu thực hiện để đảm bảo hiệu quả, an toàn hoạt động.

Đã có nhiều công trình nghiên cứu, luận văn thạc sỹ, tiến sỹ về đề tài này có thể kể đến như: Lê Thị Hằng Nga (2013) đã khái quát được các lý luận cơ bản về kiểm soát nội bộ, các lý luận về kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng trong NHTM, đồng thời trình bày được các nội dung kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại NHTM. Trên cơ sở đó, đã đi sâu vào thực trạng quy trình cho vay, các thủ tục kiểm soát trong quy trình tín dụng và công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại ngân hàng Đầu tư và phát triển - Chi nhánh Hải Vân. Từ thực trạng đó tác giả đã trình bày những kết quả đạt được, một số vấn đề còn tồn tại: về việc thực hiện thủ tục kiểm soát như tính đầy đủ về hồ sơ vay vốn, kiểm tra việc thẩm định tín dụng và về việc tuân thủ quy trình kiểm soát. Từ đó, tác giả đã đề ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại ngân hàng Đầu tư và phát triển - chi nhánh Hải Vân như hoàn thiện quy trình kiểm soát xét duyệt cho vay, thiết lập thủ tục kiểm soát độc lập với việc thực hiện quy trình… Nguyễn Thị Giang (2016) đã trình bày những lý luận cơ bản về kiểm soát nội bộ như khái niệm, mục tiêu, các nguyên tắc và yếu tố cơ bản.