Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Tín Dụng Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại Việt Nam. Phân tích chuyên sâu về quy mô, nợ xấu, tăng trưởng tín dụng và hơn thế nữa.

• Tác giả: Nguyễn Hải Minh
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Thanh Ngọc
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Tín Dụng Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 1.1. Khái niệm về ngân hàng thương mại
• 1.2. Các hoạt động của NHTM
• 1.3. Khái niệm về rủi ro tín dụng của NHTM
• 1.4. Các chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng của NHTM
• 1.5. LƯỢC KHẢO CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 1.5.1. Các nghiên cứu trong nước
• 1.5.2. Các nghiên cứu quốc tế
• 2. CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.2.2. Biến độc lập
• 3.3. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Thống kê mô tả
• 4.1.2. Phân tích tương quan
• 4.1.3. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.1.4. Ước lượng mô hình hồi quy
• 4.1.5. Kiểm định lựa chọn mô hình
• 4.1.6. Kiểm định phương sai sai số
• 4.1.7. Kiểm định tự tương quan
• 4.1.8. Khắc phục khuyết tật mô hình
• 4.2. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.2.1. Quy mô ngân hàng (SIZE)
• 4.2.2. Tỷ lệ nợ xấu (NPL)
• 4.2.3. Tăng trưởng tín dụng (GROW)
• 4.2.4. Tổng tài sản cho vay của NHTM (TLA)
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1.1. Yếu tố quy mô ngân hàng
• 5.1.2. Yếu tố tăng trưởng tín dụng
• 5.1.3. Yếu tố ROA
• 5.1.4. Yếu tố tổng tài sản cho vay
• 5.2. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.2.1. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.2.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Rủi Ro Tín Dụng Ngân Hàng 55 Ký Tự

Phân tích rủi ro tín dụng tại các Ngân hàng Thương Mại Việt Nam là quá trình thiết yếu. Nó giúp các ngân hàng đánh giá khả năng khách hàng không trả được nợ. Từ đó, ngân hàng có thể đưa ra quyết định cho vay hợp lý và quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả. Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng có vai trò quan trọng. Nó không chỉ giúp ngân hàng xây dựng chiến lược quản lý rủi ro hiệu quả mà còn bảo vệ lợi ích người tiêu dùng. Việc xác định chính xác khả năng thanh toán của khách hàng giúp giảm nguy cơ tín dụng xấu, tạo ra một môi trường tín dụng tích cực và bảo vệ quyền lợi của người vay. Nghiên cứu về rủi ro tín dụng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tuân thủ các quy định và chuẩn mực quốc tế.

1.1. Tầm quan trọng của Phân tích Rủi Ro Tín Dụng tại NHTM

Việc phân tích rủi ro tín dụng hiệu quả là nền tảng để đảm bảo sự ổn định tài chính của Ngân hàng Thương Mại Việt Nam. Nó giúp ngân hàng dự đoán và ngăn chặn các khoản nợ xấu, từ đó bảo vệ nguồn vốn và lợi nhuận. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng, giúp các ngân hàng đưa ra quyết định sáng suốt hơn. Ngoài ra, việc tuân thủ các chuẩn mực quốc tế về quản trị rủi ro là rất quan trọng.

1.2. Các Loại Rủi Ro Tín Dụng phổ biến trong Ngân hàng

Trong hoạt động ngân hàng, rủi ro tín dụng có nhiều hình thức. Có thể kể đến như rủi ro vỡ nợ, rủi ro tập trung tín dụng vào một ngành nghề hoặc nhóm khách hàng, và rủi ro liên quan đến tài sản đảm bảo. Việc hiểu rõ các loại rủi ro này giúp ngân hàng áp dụng các biện pháp phân tích rủi ro phù hợp và xây dựng các kịch bản ứng phó hiệu quả. Theo Ghosh (2012), rủi ro này có thể phân chia thành hai loại chính: nguyên nhân bên trong và nguyên nhân bên ngoài của ngân hàng.

II. Vấn Đề Nổi Cộm Rủi Ro Tín Dụng và Nợ Xấu 58 Ký Tự

Tình trạng nợ xấu gia tăng là một trong những thách thức lớn nhất đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam. Các khoản nợ không có khả năng thu hồi gây ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận và vốn của ngân hàng. Việc đánh giá rủi ro tín dụng không chính xác là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Các yếu tố như môi trường kinh tế vĩ mô biến động và năng lực quản trị tín dụng yếu kém cũng góp phần làm gia tăng rủi ro. Để giải quyết vấn đề này, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía ngân hàng, chính phủ và doanh nghiệp.

2.1. Tác Động của Nợ Xấu Đến Hoạt Động Ngân Hàng

Khi nợ xấu gia tăng, ngân hàng phải trích lập dự phòng rủi ro, làm giảm lợi nhuận. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tăng trưởng và phát triển của ngân hàng. Ngoài ra, nợ xấu còn làm giảm uy tín của ngân hàng trên thị trường tài chính. Việc quản trị nợ xấu hiệu quả là rất quan trọng để đảm bảo sự ổn định và bền vững của hệ thống ngân hàng.

2.2. Nguyên Nhân Chủ Yếu Dẫn Đến Tăng Trưởng Nợ Xấu

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng nợ xấu gia tăng. Trong đó, việc thẩm định và đánh giá tín dụng không kỹ lưỡng là một yếu tố quan trọng. Ngoài ra, sự suy thoái kinh tế, biến động thị trường và năng lực quản trị yếu kém cũng góp phần làm tăng rủi ro tín dụng và nợ xấu. Berger & Young (1997) đã nhắc đến trong bài nghiên cứu của họ về việc quản lý kém trong nền kinh tế luôn biến động và thay đổi phức tạp.

2.3. Các Ngành Nghề Kinh Doanh Tiềm Ẩn Rủi Ro Tín Dụng Cao

Một số ngành nghề kinh doanh có rủi ro tín dụng cao hơn các ngành khác. Ví dụ, các ngành có tính chu kỳ cao như bất động sản, xây dựng và du lịch thường chịu ảnh hưởng lớn từ biến động kinh tế. Việc cho vay vào các ngành này đòi hỏi ngân hàng phải có quy trình thẩm định tín dụng chặt chẽ và quản lý rủi ro chuyên nghiệp.

III. Phương Pháp Phân Tích Rủi Ro Tín Dụng Hiệu Quả 59 Ký Tự

Để phân tích rủi ro tín dụng hiệu quả, ngân hàng cần áp dụng các phương pháp phù hợp với đặc thù của từng khoản vay và khách hàng. Các phương pháp phổ biến bao gồm phân tích báo cáo tài chính, đánh giá lịch sử tín dụng, phân tích ngành nghề kinh doanh và đánh giá tài sản đảm bảo. Ngoài ra, việc sử dụng các mô hình phân tích rủi ro tín dụng tiên tiến cũng giúp nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro.

3.1. Phân Tích Báo Cáo Tài Chính Khách Hàng Vay

Phân tích báo cáo tài chính là một bước quan trọng trong quá trình đánh giá rủi ro tín dụng. Nó giúp ngân hàng hiểu rõ tình hình tài chính của khách hàng, khả năng sinh lời, khả năng thanh toán và mức độ nợ nần. Từ đó, ngân hàng có thể đưa ra quyết định cho vay phù hợp. Cần đặc biệt chú ý đến năng lực trả nợ.

3.2. Đánh Giá Lịch Sử Tín Dụng và Uy Tín Khách Hàng

Lịch sử tín dụng là một chỉ báo quan trọng về khả năng trả nợ của khách hàng. Ngân hàng cần kiểm tra lịch sử trả nợ của khách hàng trong quá khứ để đánh giá mức độ tin cậy. Uy tín của khách hàng trên thị trường cũng là một yếu tố cần xem xét. Cần xem xét lịch sử tín dụng để đưa ra quyết định.

3.3. Áp Dụng Các Mô Hình Phân Tích Rủi Ro Tín Dụng Hiện Đại

Các mô hình phân tích rủi ro tín dụng hiện đại giúp ngân hàng định lượng rủi ro một cách chính xác hơn. Các mô hình này thường sử dụng các kỹ thuật thống kê và máy học để dự đoán khả năng vỡ nợ của khách hàng. Cần áp dụng các mô hình để đánh giá rủi ro tín dụng.

IV. Yếu Tố Ảnh Hưởng Rủi Ro Tín Dụng NHTM Top 7 59 Ký Tự

Nghiên cứu chỉ ra nhiều yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại các Ngân hàng Thương Mại Việt Nam. Các yếu tố này bao gồm quy mô ngân hàng, tỷ lệ nợ xấu, tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản, tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản, tốc độ tăng trưởng kinh tế và lạm phát. Việc hiểu rõ các yếu tố này giúp ngân hàng xây dựng chiến lược quản trị rủi ro hiệu quả hơn. Nghiên cứu này được thực hiện để phân tích các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng của 25 Ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn 2013-2022.

4.1. Tác Động của Quy Mô Ngân Hàng Đến Rủi Ro Tín Dụng

Quy mô của ngân hàng có thể ảnh hưởng đến khả năng quản trị rủi ro tín dụng. Các ngân hàng lớn thường có nguồn lực và kinh nghiệm tốt hơn trong việc đánh giá và quản lý rủi ro. Tuy nhiên, quy mô lớn cũng có thể làm tăng sự phức tạp trong quản lý. Việc đánh giá yếu tố quy mô ngân hàng là rất quan trọng.

4.2. Ảnh Hưởng của Tăng Trưởng Tín Dụng Quá Nóng

Tăng trưởng tín dụng quá nhanh có thể dẫn đến gia tăng rủi ro tín dụng. Khi ngân hàng mở rộng hoạt động cho vay quá nhanh, có thể không đủ thời gian để thẩm định và đánh giá rủi ro một cách kỹ lưỡng. Cần kiểm soát tăng trưởng tín dụng để đảm bảo an toàn.

4.3. Vai Trò của Tỷ Suất Lợi Nhuận ROA trong Quản Trị Rủi Ro

Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) là một chỉ báo quan trọng về hiệu quả hoạt động của ngân hàng. ROA cao cho thấy ngân hàng hoạt động hiệu quả và có khả năng bù đắp các khoản lỗ do rủi ro tín dụng gây ra. Việc duy trì ROA ổn định là rất quan trọng. Theo nghiên cứu này, tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) là một trong các yếu tố tác động.

V. Ứng Dụng Basel II III Vào Phân Tích Rủi Ro 55 Ký Tự

Việc áp dụng các chuẩn mực Basel II và Basel III giúp các Ngân hàng Thương Mại Việt Nam nâng cao chất lượng quản trị rủi ro tín dụng. Các chuẩn mực này yêu cầu ngân hàng phải có hệ thống đánh giá rủi ro và quản lý vốn chặt chẽ hơn. Việc tuân thủ Basel II/III cũng giúp ngân hàng tăng cường uy tín trên thị trường quốc tế.

5.1. Yêu Cầu Về Vốn Tối Thiểu Theo Basel II III

Basel II và Basel III quy định các yêu cầu về vốn tối thiểu mà ngân hàng phải duy trì để đảm bảo khả năng chống chịu trước các rủi ro. Các yêu cầu này giúp ngân hàng tăng cường sự ổn định và giảm thiểu nguy cơ phá sản. Các ngân hàng cần tuân thủ các yêu cầu về vốn tối thiểu để đảm bảo hoạt động.

5.2. Tác Động của Basel II III Đến Quy Trình Tín Dụng

Basel II và Basel III ảnh hưởng đến quy trình tín dụng của ngân hàng. Các ngân hàng phải áp dụng các phương pháp đánh giá rủi ro tiên tiến hơn và quản lý vốn một cách hiệu quả hơn. Cần cải tiến quy trình tín dụng để đáp ứng yêu cầu của Basel II/III.

VI. Giải Pháp Giảm Thiểu Rủi Ro Tín Dụng Bí Quyết 57 Ký Tự

Để giảm thiểu rủi ro tín dụng, các Ngân hàng Thương Mại Việt Nam cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Các giải pháp này bao gồm tăng cường năng lực thẩm định tín dụng, nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro, đa dạng hóa danh mục cho vay và tăng cường kiểm soát nội bộ. Bên cạnh đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng, chính phủ và doanh nghiệp.

6.1. Nâng Cao Năng Lực Thẩm Định Tín Dụng Cán Bộ

Năng lực thẩm định tín dụng của cán bộ ngân hàng là yếu tố then chốt trong việc giảm thiểu rủi ro tín dụng. Ngân hàng cần đào tạo và nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ thẩm định để họ có thể đánh giá rủi ro một cách chính xác và khách quan. Cần chú trọng đào tạo cán bộ để có thể thẩm định tín dụng tốt nhất.

6.2. Tăng Cường Kiểm Soát Nội Bộ Hoạt Động Tín Dụng

Hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả giúp ngân hàng phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm quy trình tín dụng. Ngân hàng cần xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ và thực hiện kiểm tra thường xuyên để đảm bảo tuân thủ quy định. Cần đảm bảo kiểm soát nội bộ để giảm rủi ro.

6.3. Đa Dạng Hóa Danh Mục Cho Vay để Giảm Rủi Ro

Ngân hàng nên đa dạng hóa danh mục cho vay để giảm sự phụ thuộc vào một ngành nghề hoặc nhóm khách hàng nhất định. Điều này giúp giảm thiểu tác động của các cú sốc kinh tế đến rủi ro tín dụng của ngân hàng. Cần có chính sách đa dạng hóa danh mục cho vay.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò huyết mạch trong việc cung ứng vốn và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam. Cùng với sự gia tăng về quy mô và nghiệp vụ, rủi ro tín dụng (RRTD) luôn là một trong những nguy cơ trọng yếu đe dọa trực tiếp đến sự an toàn tài chính của từng tổ chức tín dụng cũng như sự ổn định của toàn hệ thống. Việc nhận diện, định lượng và phân tích các nhân tố tác động đến rủi ro tín dụng giúp các ngân hàng xây dựng chiến lược quản trị rủi ro phù hợp, giảm thiểu nợ xấu, tối ưu hóa chính sách lãi suất và bảo vệ lợi ích của người gửi tiền lẫn người vay vốn. Đồng thời, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc kiểm soát tốt rủi ro tín dụng là điều kiện tiên quyết để hệ thống ngân hàng Việt Nam đáp ứng các chuẩn mực quốc tế và phát triển bền vững.

Đề tài xác định mục tiêu tổng quát là phân tích các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam, từ đó đề xuất các gợi ý chính sách cho công tác quản trị rủi ro. Các mục tiêu cụ thể bao gồm:

1. Xác định các yếu tố tác động đến dự phòng rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam.
2. Đánh giá mức độ tác động của các yếu tố đến dự phòng rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam.
3. Đề xuất một số gợi ý chính sách nhằm giúp các NHTM Việt Nam quản lý rủi ro tín dụng một cách hiệu quả.

Để đạt được các mục tiêu trên, nghiên cứu đặt ra ba câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. Các yếu tố nào tác động đến rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam?
2. Mức độ tác động của từng yếu tố đến rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam như thế nào?
3. Những gợi ý chính sách nào được đúc kết sau khi phân tích các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam?

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam, tập trung vào nhóm yếu tố nội tại của ngân hàng và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Phạm vi nghiên cứu về không gian bao gồm 25 NHTM tại Việt Nam; phạm vi thời gian thu thập số liệu thứ cấp kéo dài 10 năm, từ năm 2013 đến năm 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và lý thuyết ngân hàng hiện hành:

• Khái niệm và nghiệp vụ NHTM: Căn cứ theo Nghị định số 59/2009/NĐ-CP và Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (đặc biệt là Điều 98 quy định các hoạt động nhận tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán).
• Khái niệm và đo lường rủi ro tín dụng: Tiếp cận định nghĩa theo Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng (BIS, 2001), Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB), Thomas P. Fitch (1997), cùng quy định pháp lý tại Việt Nam theo Khoản 8 Điều 3 Thông tư số 14/2023/TT-NHNN. Phân loại nợ xấu (nhóm 3, 4, 5) căn cứ Thông tư số 02/2013/TT-NHNN và Thông tư số 09/2014/TT-NHNN. Quy định về trích lập dự phòng rủi ro (dự phòng cụ thể và dự phòng chung) căn cứ Thông tư số 11/2021/TT-NHNN.
• Biến phụ thuộc: Tỷ lệ rủi ro tín dụng ($CR$), đo lường bằng tỷ số giữa Tổng dự phòng rủi ro tín dụng được trích lập trên Tổng dư nợ cho vay.
• Các biến độc lập: Gồm 5 biến đặc thù ngân hàng là Quy mô ngân hàng ($SIZE$ - Logarit tự nhiên tổng tài sản), Tỷ lệ nợ xấu ($NPL$ - Nợ nhóm 3, 4, 5 trên tổng dư nợ), Tăng trưởng tín dụng ($GROW$), Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ($ROA$), Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản ($TLA$); cùng 2 biến kinh tế vĩ mô là Tốc độ tăng trưởng kinh tế ($GDP$) và Tỷ lệ lạm phát ($INF$).

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả kết hợp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng trên dữ liệu bảng cân bằng (balanced panel data) với tổng cộng 250 quan sát ($N = 25$ ngân hàng, $T = 10$ năm):

• Thu thập dữ liệu: Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên công bố trên website chính thức của 25 NHTM giai đoạn 2013–2022, kết hợp dữ liệu thống kê vĩ mô. Dữ liệu được xử lý sơ bộ qua Microsoft Excel và phân tích kinh tế lượng bằng phần mềm Stata 17.
• Tiến trình định lượng:
  1. Thống kê mô tả các biến trong mô hình.
  2. Phân tích ma trận tương quan Pearson và kiểm định đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF).
  3. Ước lượng hồi quy tuyến tính cổ điển (Pooled OLS), mô hình hiệu ứng cố định (FEM) và mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM).
  4. Thực hiện kiểm định kiểm định $F$ ($F$-test) để lựa chọn giữa OLS và FEM; kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM.
  5. Kiểm định chẩn đoán khuyết tật mô hình: Kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier (LM) để phát hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi; kiểm định Wooldridge để phát hiện hiện tượng tự tương quan.
  6. Áp dụng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS) để khắc phục triệt để hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, đảm bảo tính vững và hiệu quả của các ước lượng.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan đề tài nghiên cứu

Chương 1 thiết lập khung tổng thể của khóa luận, phân tích bối cảnh phát triển của hệ thống ngân hàng Việt Nam và tính cấp thiết của việc kiểm soát rủi ro tín dụng. Tác giả trình bày hệ thống mục tiêu nghiên cứu (1 mục tiêu chung, 3 mục tiêu cụ thể), 3 câu hỏi nghiên cứu, xác định rõ đối tượng nghiên cứu là các nhân tố nội tại và vĩ mô tác động đến RRTD, cùng phạm vi 25 NHTM trong giai đoạn 2013–2022. Chương này cũng nêu bật ý nghĩa lý luận, giá trị thực tiễn và kết cấu 5 chương của công trình.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm

Chương 2 cung cấp hệ thống lý luận hoàn chỉnh về bản chất hoạt động của NHTM, các nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng (nguyên nhân bên trong như quy trình cấp tín dụng lỏng lẻo, quản trị yếu kém; nguyên nhân bên ngoài như suy thoái kinh tế, ý thức trả nợ của khách hàng). Tác giả làm rõ các chỉ tiêu đo lường RRTD gồm tỷ lệ nợ xấu ($NPL$) và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng ($CR$).

Bên cạnh đó, chương này tổng hợp toàn diện các công trình nghiên cứu thực nghiệm trong nước (Đỗ Quỳnh Anh & Nguyễn Đức Hùng, 2013; Nguyễn Thị Ngọc Diệp & Nguyễn Minh Kiều, 2015; Ôn Quỳnh Như, 2017; Nguyễn Thị Hồng Vinh & Nguyễn Minh Sáng, 2018; Bùi Thu Giang, 2021) và quốc tế (Salas & Saurina, 2002; Berge & Boye, 2007; Abhiman Das & Saibal Ghosh, 2007; Nabila Zribi & Younes Boujelbène, 2011; Louzis và cộng sự, 2012; Changjun Zheng và cộng sự, 2018; Agnessa Britannia & Susy Muchtar, 2021). Việc tổng hợp này làm cơ sở thực tiễn để lựa chọn biến số và đề xuất giả thuyết nghiên cứu.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập mô hình kinh tế lượng tổng quát: $$CR_{i,t} = \beta_1 + \beta_2 SIZE_{i,t} + \beta_3 NPL_{i,t} + \beta_4 GROW_{i,t} + \beta_5 ROA_{i,t} + \beta_6 TLA_{i,t} + \beta_7 GDP_t + \beta_8 INF_t + \alpha + \varepsilon_{i,t}$$

Tác giả luận giải cơ sở lý thuyết để thiết lập 7 giả thuyết nghiên cứu kỳ vọng:

• $H_1$: Quy mô ngân hàng ($SIZE$) tác động ngược chiều ($-$) đến $CR$.
• $H_2$: Tỷ lệ nợ xấu ($NPL$) tác động cùng chiều ($+$) đến $CR$.
• $H_3$: Tăng trưởng tín dụng ($GROW$) tác động cùng chiều ($+$) đến $CR$.
• $H_4$: Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ($ROA$) tác động ngược chiều ($-$) đến $CR$.
• $H_5$: Tổng tài sản cho vay ($TLA$) tác động cùng chiều ($+$) đến $CR$.
• $H_6$: Tốc độ tăng trưởng kinh tế ($GDP$) tác động ngược chiều ($-$) đến $CR$.
• $H_7$: Lạm phát ($INF$) tác động cùng chiều ($+$) đến $CR$.

Chương 3 cũng chi tiết hóa sơ đồ quy trình 7 bước nghiên cứu và các tiêu chuẩn kiểm định thống kê áp dụng trên Stata 17.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 trình bày toàn bộ số liệu xử lý thực nghiệm trên mẫu 250 quan sát:

• Thống kê mô tả: Trình bày chi tiết giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, giá trị nhỏ nhất và lớn nhất của từng biến số (thể hiện ở bảng tổng hợp bên dưới).
• Phân tích tương quan và đa cộng tuyến: Hệ số tương quan cặp giữa các biến độc lập nằm trong khoảng $-0,2569$ đến $0,3847$ (đều dưới ngưỡng $0,8$). Kiểm định VIF cho thấy hệ số VIF cao nhất là $1,34$ ($SIZE$) và thấp nhất là $1,01$ ($GDP$), trị số VIF trung bình đạt $1,16$ (nhỏ hơn 10), xác nhận không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến.
• Ước lượng và lựa chọn mô hình:
  • Mô hình OLS ($R^2 = 0,4187$), FEM ($R^2 = 0,2449$), REM ($R^2 = 0,2434$).
  • Kiểm định $F$-test cho $Prob > F = 0,0000 < 0,05$, chỉ ra mô hình FEM phù hợp hơn Pooled OLS.
  • Kiểm định Hausman cho $Prob > chi^2 = 0,8918 > 0,05$, chấp nhận giả thuyết $H_0$, xác định mô hình REM phù hợp hơn FEM.
• Kiểm định khuyết tật mô hình trên REM:
  • Kiểm định Breusch-Pagan LM cho kết quả $Prob > chibar2 = 0,0000 < 0,05$, kết luận mô hình có hiện tượng phương sai sai số thay đổi.
  • Kiểm định Wooldridge cho kết quả $Prob > F = 0,0000 < 0,05$, kết luận mô hình có hiện tượng tự tương quan.
• Ước lượng FGLS và thảo luận: Tác giả sử dụng phương pháp FGLS để điều chỉnh các khuyết tật, đưa ra phương trình hồi quy tối ưu và giải thích chi tiết cơ chế tác động của từng nhân tố có ý nghĩa thống kê đối với rủi ro tín dụng.

Biến	Số quan sát	Giá trị trung bình	Độ lệch chuẩn	Giá trị nhỏ nhất	Giá trị lớn nhất	Đơn vị / Ghi chú cực trị
$CR$	250	0,0162	0,0058	0,0080	0,0385	Min: SGB (2020), Max: VPB (2022)
$SIZE$	250	18,9730	1,1773	16,5023	21,4750	Min: SGB (2013), Max: BID (2022)
$NPL$	250	0,0206	0,0128	0,0035	0,1025	Min: TPB (2013), Max: SGB (2017)
$GROW$	250	0,2018	0,2031	-0,6724	2,3300	Min: SGB (2017), Max: SGB (2018)
$ROA$	250	0,0091	0,0067	0,0001	0,0324	Min: BVB (2016)
$TLA$	250	0,6099	0,1102	0,1926	0,8006	Min: SGB (2017), Max: BID (2020)
$GDP$	250	0,0587	0,0170	0,0258	0,0802	Min: Năm 2021, Max: Năm 2022
$INF$	250	0,0321	0,0147	0,0063	0,0659	Min: Năm 2015, Max: Năm 2013

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 tổng kết các kết quả định lượng đạt được, chỉ rõ những nhân tố có tác động thực chất đến rủi ro tín dụng. Trên cơ sở kết quả hồi quy FGLS, tác giả đề xuất 4 nhóm khuyến nghị chính sách cụ thể đối với các NHTM Việt Nam:

1. Kiểm soát quy mô ngân hàng ($SIZE$): Quản trị chặt chẽ quá trình mở rộng mạng lưới và danh mục tín dụng, nâng cao năng lực thẩm định đối với các khách hàng lớn và các chi nhánh quy mô rộng nhằm hạn chế rủi ro vận hành và rủi ro tín dụng phân tán.
2. Kiểm soát tăng trưởng tín dụng ($GROW$): Tránh tăng trưởng tín dụng nóng, không vì áp lực chạy theo chỉ tiêu quy mô mà hạ chuẩn tín dụng hoặc nới lỏng điều kiện tài sản bảo đảm.
3. Nâng cao chất lượng cho vay và kiểm soát nợ xấu ($NPL$ & $TLA$): Khai thác hiệu quả quy mô tài sản cho vay gắn liền với việc trích lập dự phòng đầy đủ; tối ưu hóa chi phí giám sát sau cấp tín dụng để ngăn chặn nợ nhóm 3, 4, 5.
4. Theo dõi biến động vĩ mô ($INF$): Xây dựng các kịch bản ứng phó trước áp lực lạm phát nhằm điều chỉnh lãi suất cho vay và định giá tài sản bảo đảm phù hợp.

Chương này cũng chỉ ra các hạn chế của đề tài và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Mô hình hồi quy bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) cung cấp kết quả thực nghiệm cuối cùng về tác động của các nhân tố đến rủi ro tín dụng ($CR$):

$$CR_{i,t} = -0,0311 + 0,0024 \times SIZE_{i,t} + 0,1188 \times NPL_{i,t} + 0,0096 \times GROW_{i,t} - 0,0054 \times TLA_{i,t} + 0,0291 \times INF_t$$

| Tên biến | Ký hiệu | Dấu kỳ vọng | Hệ số hồi quy (FGLS) | Độ lệch chuẩn | Giá trị $t$ | Mức ý nghĩa ($P > |t|$) | Kết luận thực nghiệm | | :--- | :--- | :---: | :---: | :---: | :---: | :---: | :--- | | Hằng số | _cons | | -0,0311 | 0,0054 | -5,70 | 0,000 | Có ý nghĩa thống kê 1% | | Quy mô ngân hàng | $SIZE$ | $-$ | 0,0024 | 0,0003 | 8,05 | 0,000 | Tác động cùng chiều (1%) | | Tỷ lệ nợ xấu | $NPL$ | $+$ | 0,1188 | 0,0187 | 6,35 | 0,000 | Tác động cùng chiều (1%) | | Tăng trưởng tín dụng | $GROW$ | $+$ | 0,0096 | 0,0008 | 11,75 | 0,000 | Tác động cùng chiều (1%) | | Tỷ suất sinh lời / tài sản | $ROA$ | $-$ | -0,0673 | 0,0467 | -1,44 | 0,149 | Không có ý nghĩa thống kê | | Cho vay / Tổng tài sản | $TLA$ | $+$ | -0,0054 | 0,0027 | -1,98 | 0,048 | Tác động ngược chiều (5%) | | Tăng trưởng kinh tế | $GDP$ | $-$ | -0,0024 | 0,0093 | -0,26 | 0,795 | Không có ý nghĩa thống kê | | Tỷ lệ lạm phát | $INF$ | $+$ | 0,0291 | 0,0119 | 2,46 | 0,014 | Tác động cùng chiều (5%) |

Phân tích chi tiết các kết quả nghiên cứu:

• Quy mô ngân hàng ($SIZE$): Hệ số hồi quy mang giá trị dương ($+0,0024$, $p < 0,01$), trái với giả thuyết ban đầu nhưng tương đồng với phát hiện của Lê Hoàng Vinh và cộng sự (2021). Kết quả phản ánh rằng tại Việt Nam, các ngân hàng quy mô lớn có cấu trúc phức tạp, danh mục khách hàng rộng và tham gia cấp vốn cho nhiều dự án lớn, dẫn đến khó khăn trong việc giám sát toàn diện, làm gia tăng rủi ro tín dụng tiềm ẩn.
• Tỷ lệ nợ xấu ($NPL$): Tác động cùng chiều mạnh nhất với hệ số $+0,1188$ ($p < 0,01$), phù hợp với giả thuyết và nghiên cứu của Bholat và cộng sự (2016). Khi nợ xấu tăng, các ngân hàng bắt buộc phải gia tăng trích lập chi phí dự phòng rủi ro tín dụng tương ứng.
• Tăng trưởng tín dụng ($GROW$): Tác động cùng chiều ($+0,0096$, $p < 0,01$), đồng thuận với nghiên cứu của Daniel Foos và cộng sự (2010). Tăng trưởng nóng có thể kéo theo việc nới lỏng điều kiện thẩm định và giảm tiêu chuẩn cấp tín dụng.
• Tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản ($TLA$): Tác động ngược chiều ($-0,0054$, $p < 0,05$), trái với giả thuyết ban đầu nhưng phù hợp với nghiên cứu của Hồ Công Hưởng & Biện Thị Thảo Trang (2019). Khi tỷ trọng cho vay tăng, nếu ngân hàng quản trị tốt và tập trung chi phí đào tạo, kiểm soát khoản vay hiệu quả thì rủi ro tín dụng có xu hướng giảm.
• Lạm phát ($INF$): Tác động cùng chiều ($+0,0291$, $p < 0,05$). Lạm phát bào mòn thu nhập thực tế của người vay và làm suy giảm giá trị tài sản bảo đảm, từ đó làm tăng khả năng mất vốn.
• Các biến $ROA$ và $GDP$: Không đạt mức ý nghĩa thống kê trong mô hình FGLS.

Đóng góp của khóa luận:

• Về mặt lý thuyết: Cập nhật và bổ sung bằng chứng thực nghiệm về tác động đồng thời của các biến nội tại ngân hàng và biến kinh tế vĩ mô đối với rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2013–2022.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp luận cứ lượng hóa hỗ trợ các nhà quản trị ngân hàng trong việc nhận diện các nhân tố rủi ro trọng yếu (đặc biệt là mối nguy từ tăng trưởng tín dụng nóng, nợ xấu gia tăng và áp lực quy mô), qua đó xây dựng chính sách trích lập dự phòng và kiểm soát chất lượng nợ hiệu quả.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận được tác giả tự xác định một số hạn chế và định hướng nghiên cứu tiếp nối:

• Hạn chế:
  • Mẫu nghiên cứu mới dừng lại ở 25 NHTM trong giai đoạn 2013–2022, chưa bao quát được toàn bộ các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng đang hoạt động tại Việt Nam.
  • Mô hình nghiên cứu chủ yếu tập trung vào 5 biến nội tại và 2 biến vĩ mô cơ bản, chưa xem xét các yếu tố định tính khác như cơ cấu sở hữu, quản trị rủi ro công nghệ số, chất lượng nguồn nhân lực hay các biến động tài chính phức tạp ngoài biên giới.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi và quy mô mẫu quan sát ra toàn bộ hệ thống các NHTM Việt Nam (bao gồm cả các ngân hàng liên doanh và ngân hàng 100% vốn nước ngoài).
  • Kéo dài chuỗi thời gian nghiên cứu cập nhật đến các năm gần nhất sau năm 2022.
  • Đưa thêm các biến số giải thích mới vào mô hình (như tỷ lệ an toàn vốn CAR, lãi suất cho vay danh nghĩa, biến động tỷ giá, cơ cấu hội đồng quản trị) để nâng cao năng lực giải thích của mô hình hồi quy.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên ngành Tài chính – Ngân hàng: Cung cấp tài liệu mẫu mực về cấu trúc một khóa luận tốt nghiệp định lượng hoàn chỉnh, từ việc hệ thống hóa cơ sở lý luận theo quy định của Ngân hàng Nhà nước đến quy trình xử lý dữ liệu bảng bằng phần mềm Stata.
• Người nghiên cứu về Kinh tế lượng ứng dụng: Chương 3 và Chương 4 là phần đáng tham khảo nhất, thể hiện đầy đủ các bước thực hành kiểm định chẩn đoán mô hình: từ kiểm định đa cộng tuyến (VIF), kiểm định lựa chọn mô hình ($F$-test, Hausman) đến phát hiện khuyết tật (Breusch-Pagan LM, Wooldridge) và xử lý triệt để bằng mô hình FGLS.
• Cán bộ quản trị rủi ro và thẩm định tín dụng tại các NHTM: Các phát hiện thực nghiệm về tác động thuận chiều của quy mô ngân hàng ($SIZE$), tăng trưởng tín dụng ($GROW$) và lạm phát ($INF$) cung cấp các góc nhìn thực tế để thiết lập khẩu vị rủi ro và các chỉ số cảnh báo sớm tại các chi nhánh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả sử dụng chỉ tiêu nào để đại diện cho biến phụ thuộc rủi ro tín dụng ($CR$) và căn cứ pháp lý là gì?
Biến phụ thuộc rủi ro tín dụng ($CR$) được đo lường bằng tỷ lệ giữa tổng chi phí dự phòng rủi ro tín dụng được trích lập chia cho tổng dư nợ cho vay của ngân hàng trong năm. Cách xác định và phân loại dự phòng này căn cứ trực tiếp theo quy định tại Thông tư số 11/2021/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

2. Dữ liệu nghiên cứu của khóa luận được thu thập từ đâu và quy mô mẫu là bao nhiêu?
Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên công bố trên website của 25 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 10 năm từ năm 2013 đến năm 2022, tạo thành bộ dữ liệu bảng cân bằng gồm 250 quan sát.

3. Tại sao mô hình bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) lại được chọn làm mô hình cuối cùng thay vì OLS, FEM hay REM?
Qua các bước kiểm định lựa chọn mô hình, kiểm định $F$-test ($Prob > F = 0,0000$) cho thấy FEM tốt hơn OLS, tiếp đó kiểm định Hausman ($Prob > chi^2 = 0,8918$) xác định mô hình REM là phù hợp nhất. Tuy nhiên, khi kiểm định chẩn đoán trên REM, tác giả phát hiện mô hình vi phạm giả định do có hiện tượng phương sai sai số thay đổi (kiểm định Breusch-Pagan, $p = 0,0000$) và tự tương quan (kiểm định Wooldridge, $p = 0,0000$). Do đó, phương pháp FGLS được sử dụng để khắc phục hoàn toàn hai khuyết tật này.

4. Kết quả tác động của biến quy mô ngân hàng ($SIZE$) đến rủi ro tín dụng có điểm gì đáng chú ý so với giả thuyết ban đầu?
Ban đầu tác giả kỳ vọng $SIZE$ tác động ngược chiều đến rủi ro tín dụng (ngân hàng lớn quản trị rủi ro tốt hơn). Tuy nhiên, kết quả hồi quy FGLS cho thấy $SIZE$ tác động cùng chiều với $CR$ ở mức ý nghĩa 1% (hệ số $+0,0024$, $t = 8,05$). Điều này được tác giả giải thích là do các ngân hàng lớn có cấu trúc phức tạp, tệp khách hàng đa dạng và cho vay các khoản lớn khiến việc thẩm định và giám sát gặp nhiều khó khăn hơn.

5. Những biến số nào trong mô hình không có ý nghĩa thống kê ở kết quả ước lượng cuối cùng?
Trong mô hình hồi quy FGLS, hai biến số không có ý nghĩa thống kê là Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản ($ROA$, hệ số $-0,0673$, $p = 0,149$) và Tốc độ tăng trưởng kinh tế ($GDP$, hệ số $-0,0024$, $p = 0,795$).

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hải Minh đã phân tích thực nghiệm các nhân tố tác động đến rủi ro tín dụng tại 25 NHTM Việt Nam giai đoạn 2013–2022 thông qua quy trình ước lượng dữ liệu bảng chặt chẽ với mô hình FGLS. Kết quả chỉ ra rằng tỷ lệ nợ xấu, quy mô ngân hàng, tăng trưởng tín dụng và lạm phát tác động cùng chiều đến rủi ro tín dụng, trong khi tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản có tác động ngược chiều. Công trình cung cấp các hàm ý chính sách thực tiễn có giá trị giúp các NHTM tối ưu hóa công tác quản trị rủi ro và kiểm soát chất lượng tín dụng trong môi trường kinh doanh nhiều biến động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, tác giả đã giới thiệu chủ đề và sự cần thiết của bài báo. Xác định mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, chủ đề và phạm vi nghiên cứu. Ngoài ra, xác minh phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa và đóng góp của đề tài nghiên cứu. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM 2.

Khái niệm về ngân hàng thương mại Cho đếm thời điểm hiện tại, có rất nhiều định nghĩa về NHTM. Tại Hoa Kỳ, NHTM được xem là một công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính. Tại Việt Nam, NHTM là ngân hàng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật các Tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật (Nghị định số 59/2009/NĐ - CP của chính phủ về tổ chức và hoạt động NHTM) Luật các tổ chức tín dụng do Quốc hội Việt Nam ban hành năm 2010 quy định: "Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng thực hiện các hoạt động gồm: nhận tiền gửi của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, tín phiếu, các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc hoàn trả đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận". Từ những quan điểm nêu trên, có thể thấy NHTM là một tổ chức tài chính hoạt động với mục tiêu tạo lợi nhuận từ các hoạt động giao dịch tiền tệ.

Các ngân hàng thương mại chủ yếu dựa vào tiền gửi thường xuyên từ khách hàng để cung cấp các dịch vụ tài chính như cấp tín dụng, chiết khấu và thanh toán. Những hoạt động này giúp thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế bằng việc sử dụng tiền của người “thừa” để hỗ trờ những người “thiếu”. Các hoạt động của NHTM Căn cứ tại Điều 98 Luật Các tổ chức tín dụng 2010, quy định về hoạt động ngân hàng thương mại, bao gồm: - Nhận tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm và các loại tiền gửi khác. 7 - Phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu để huy động vốn trong nước và nước ngoài.

- Cấp tín dụng dưới các hình thức sau đây: + Cho vay; + Chiết khấu, tái chiết khấu công cụ chuyển nhượng và giấy tờ có giá khác; + Bảo lãnh ngân hàng; + Phát hành thẻ tín dụng; + Bao thanh toán trong nước; bao thanh toán quốc tế đối với các ngân hàng được phép thực hiện thanh toán quốc tế; + Các hình thức cấp tín dụng khác sau khi được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận. - Mở tài khoản thanh toán cho khách hàng. - Cung ứng các phương tiện thanh toán. - Cung ứng các dịch vụ thanh toán sau đây: + Thực hiện dịch vụ thanh toán trong nước bao gồm séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thư tín dụng, thẻ ngân hàng, dịch vụ thu hộ và chi hộ; + Thực hiện dịch vụ thanh toán quốc tế và các dịch vụ thanh toán khác sau khi được Ngân hàng Nhà nước chấp thuận.

Khái niệm về rủi ro tín dụng của NHTM Có rất nhiều khái niệm khác nhau về RRTD. Theo Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng thì “rủi ro tín dụng là rủi ro xảy ra tổn thất xuất phát từ sự vi phạm bởi người vay hoặc đối tác” (Bank for International Settlements/BIS, 2001). Trong khái niệm này, sự tổn thất bởi rủi ro tín dụng bắt nguồn từ sự vi phạm của người vay hoặc đối tác. Theo Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB), nợ xấu của các NHTM được xác định phụ thuộc vào kết quả thu hồi nợ của NH.

Theo Theo Thomas P. Fitch (1997), là một trong những nguy cơ chính mà các tổ chức tài chính phải đối mặt khi cung cấp các dịch vụ vay. Điều này xuất phát từ khả năng của người vay không thực hiện đúng các cam kết trả nợ theo hợp đồng, dẫn đến tình trạng nợ xấu. Cùng với rủi ro về biến động lãi suất, rủi ro tín dụng được coi 8 là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến hoạt động cho vay của các tổ chức tài chính, đặc biệt là ngân hàng.

Tại Việt Nam, dựa theo khoản 8 điều 3 Thông tư 14/2023/TT-NHNN quy định rủi ro tín dụng như sau: “Rủi ro tín dụng là rủi ro do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng hoặc thỏa thuận với tổ chức tín dụng phi ngân hàng, trừ các trường hợp quy định tại điểm b Khoản này. Trong đó, khách hàng (bao gồm cả tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài) có quan hệ với tổ chức tín dụng phi ngân hàng trong việc nhận cấp tín dụng (bao gồm cả nhận cấp tín dụng thông qua ủy thác), nhận tiền gửi, phát hành trái phiếu doanh nghiệp). Bên cạnh đó, theo Thông tư số 02/2013/TT- NHNN ngày 21/01/2013 về “Việc phân loại, trích lập và sử dụng nợ để xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng của các tổ chức tín dụng” và theo quy định theo khoản 1 Điều 10 của Thông tư số 02/2013/TT-NHNN và Thông tư số 09/2014/TT- NHNN thì “Nợ xấu là những khoản nợ từ nhóm 3, cụ thể: nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn, thời gian quá hạn từ 90 –180 ngày), nhóm 4 (nợ nghi ngờ, thời gian quá hạn từ 181 – 360 ngày) và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn, thời gian quá hạn trên 360 ngày”. Từ những quan điểm trên, tác giả đưa ra nhận định rằng RRTD là một loại rủi ro xảy ra trong quá trình NHTM cấp tín dụng cho khách hàng, do khách hàng vay không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả nợ hoặc không trả nợ đúng theo thời gian đả cam kết trong hợp đồng cấp tín dụng.

RRTD là một trong những rủi ro thường xảy ra trong hoạt động kinh doanh của NHTM và có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả hoạt động kinh doanh của các NHTM.4 Nguyên nhân xảy ra rủi ro tín dụng tại các NHTM Rủi ro tín dụng là một vấn đề phức tạp, có nguồn gốc từ nhiều yếu tố khác nhau. Theo Ghosh (2012), rủi ro này có thể phân chia thành hai loại chính: nguyên nhân bên trong và nguyên nhân bên ngoài của ngân hàng. Trong số những yếu tố nội tại, có thể kể đến quá trình đánh giá và quyết định về tín dụng không cẩn thận, quản lý tín dụng không hiệu quả, và sự không đoán trước được những biến cố không mong muốn, cũng như ý thức trả nợ của khách hàng. Đối diện với những thách thức từ bên 9 ngoài, như sự suy thoái kinh tế hoặc sự thay đổi trong chính sách tài chính và thị trường tài chính, ngân hàng cũng phải đối mặt với những rủi ro tín dụng không ít.

Yếu tố nội và ngoại vi có sự ảnh hưởng lẫn nhau đối với rủi ro tín dụng. Khi các yếu tố nội tại của ngân hàng được quản lý tốt, rủi ro tín dụng có thể được kiểm soát hiệu quả hơn. Trong khi đó, trong một môi trường kinh tế phức tạp, việc hoàn thành nghĩa vụ vay của các doanh nghiệp có thể gặp khó khăn, dẫn đến tăng rủi ro tín dụng đối với các ngân hàng. Đánh giá và quyết định cấp tín dụng không cẩn thận Khi NH ra quyết định cấp tín dụng cho một KH cá nhận hoặc doanh nghiệp, nếu các NH nói chung và các cán bộ thẩm định nói riêng không đánh giá một cách chi tiết, kĩ lưỡng về khả năng trả nợ của KH, kế hoạch sử dụng vốn, tính khả thi của dự án… thì sẽ có thể dẫn đến việc dòng tiền trả nợ không được đảm bảo, khách hàng không thể trả được nợ gốc và lãi vay, từ đó xuất hiện những khoản nợ không thể thanh toán.

Quản lý tín không hiệu quả Việc quản lý kém đã được Berger & Young (1997) nhắc đến trong bài nghiên cứu của họ. Cụ thể, trong nền kinh tế luôn biến động và thay đổi phức tạp, chất lượng quản lý của mỗi NHTM đóng vai trỏ quyết định tới khả năng đối phó với các sự thay đổi phúc tạp này. Quản lý yếu kém bao gồm không thể đánh giá rủi ro chính xác, quản lý tài sản thiếu hiệu quả… những việc này sẽ dẫn đến hệ quả làm tăng nguy cơ xảy ra rủi ro. Ý thức trả nợ của KH Nên cạnh những yếu tố bên trong, những yếu tố bên ngoài cũng là một trong những thách thức và rủi ro mà các NH khó có thể lường trước và dự trù.

Bhattarai (2016) cho rằng, KH có thể xuất hiện các hành vi cố tình không tôn trọng các cam kết theo thỏa thuận mặc dù vẫn đủ khả năng thanh toán nghĩa vụ nợ, các hành vi này có tỷ lệ cao gây ra rủi ro cho các NH. 10 Suy thoái kinh tế Trong bối cảnh thị trường toàn cầu đang trải qua những biến động nhanh chóng, kinh tế nội địa thường phải chịu ảnh hưởng từ sự dao động của kinh tế thế giới. Sự thay đổi đột ngột trong chính sách lãi suất và điều hành kinh tế của quốc gia cũng đặt ra nhiều thách thức cho khách hàng vay, đặc biệt là trong việc thiết lập chiến lược kinh doanh. Những biến động này có thể làm mất đi sự tự chủ của họ và ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của họ.

Bên cạnh đó, việc thiếu các chính sách ngăn chặn hiệu quả để ngăn chặn hàng giả và hàng nhập lậu cũng gây ra thiệt hại cho các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh trong nước. Khi kinh tế rơi vào tình trạng suy thoái, sản xuất và kinh doanh của khách hàng cũng bị hạn chế và trì trệ, có thể dẫn đến thua lỗ và phá sản. Những yếu tố khách quan từ môi trường kinh tế không thể dự đoán trước đóng một vai trò quan trọng, làm cho môi trường kinh doanh trở nên không ổn định. Điều này có thể làm suy giảm khả năng tài chính của người vay và gây ra những hậu quả khó khăn hoặc không thể thu hồi được nợ.

Điều này được minh chứng trong nghiên cứu của Kuzucu & Kuzucu (2019), cho thấy rằng sự kiện khủng hoảng tài chính năm 2008 đã tăng đáng kể rủi ro tín dụng tại các ngân hàng ở các quốc gia mới nổi và phát triển. Các chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng của NHTM Nợ xấu Nợ xấu là một thuật ngữ rất phổ biến trên hầu hết tất cả các nên kinh tế trên thế giới.