Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SOÁT GIAN LẬN TRONG HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG VÀ QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOÀN THUẾ, KIỂM SOÁT GIAN LẬN TRONG HOÀN THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG Gian lận trong hoàn thuế GTGT là việc đối tượng nộp thuế lợi dụng chính sách hoàn thuế của nhà nước để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật nhằm chiếm đoạt tiền hoàn thuế từ NSNN. Mỗi đối tượng khác nhau lại có các hành vi, phương thức, thủ đoạn gian lận khác nhau, do đó việc kiểm soát các hành vi gian lận trong hoàn thuế GTGT là vô cùng cần thiết. Những vấn đề lý luận về kiểm soát gian lận trong hoàn thuế giá trị gia tăng 1. Kiểm soát trong hệ thống quản lý Nhà nước Kiểm soát gian lận trong hoàn thuế GTGT là một trong những hoạt động của quản lý của Nhà nước.
Do vậy để hiểu được vấn đề kiểm soát gian lận trong hoàn thuế GTGT, chúng ta phải xuất phát từ quản lý nói chung và quản lý của Nhà nước nói riêng. Một cách chung nhất quản lý là một quá trình định hướng và tổ chức thực hiện các mục tiêu đã định trên cơ sở những nguồn lực xác định nhằm đạt được hiệu quả cao nhất. Quá trình quản lý bao gồm 4 giai đoạn cơ bản sau: Một là, xác định các mục tiêu của quản lý trên cơ sở dự báo về các nguồn lực hiện có và các nguồn lực tiềm năng. Hai là, đưa ra các quyết định cụ thể để tổ chức thực hiện với những biện pháp, chính sách, chương trình, kế hoạch.để đạt được mục tiêu của quản lý.
Ba là, giai đoạn tổ chức thực hiện. Trong gia đoạn này cần kết hợp các nguồn lực, sử dụng các quyết định quản lý một cách hiệu quả nhằm đạt được mục tiêu đã đặt ra. 6 z Bốn là, đánh giá kết quả hoạt động. Giai đoạn này rất quan trọng vì các thông tin thu được sẽ cho biết kết quả đạt được có thỏa mãn các mục tiêu của người quản lý hay không.
Như vậy, có thể hiểu quản lý là một quát trình công việc bao gồm hướng dẫn một nhóm, một tổ chức hoàn thành một những mục tiêu xác định. Trong suốt quá trình quản lý kiểm tra, kiểm soát luôn gắn với các giai đoạn của quản lý. Ở hai giai đoạn đầu cần kiểm tra, kiểm soát lại các thông tin về nguồn lực, mục tiêu xây dựng các chương trình, kế hoạch.trước khi đưa ra các quyết định cụ thể để tổ chức thực hiện. Ở giai đoạn tổ chức thực hiện cần thường xuyên kiểm tra, kiểm soát diễn biến và kết quả của các quá trình để có những điều chỉnh cần thiết nhằm tối ưu hóa kết quả hoạt động.
Như vậy kiểm tra, kiểm soát được thực hiện ở tất cả các giai đoạn của quá trình quản lý, đó dó kiểm tra, kiểm soát là một chức năng của quản lý. Trong quản lý, kiểm tra là công việc nhằm soát xét lại những quyết định và quá trình thực thi những quyết định đó, nhưng được giới hạn theo cấp bậc quản lý. Kiểm soát là công việc nhằm soát xét lại các quy định, những quá trình thực thi các quyết định quản lý được thể hiện trên các nghiệp vụ để nắm bắt, điều hành và quản lý. Nói một cách chung nhất kiểm soát được hiểu là tổng hợp những phương cách để nắm bắt và điều hành đối tượng quản lý.
Quá trình kiểm soát được thực hiện theo những bước cơ bản sau: Triển khai các mục tiêu, xác định các mục tiêu cần đạt được. Đây là bước định hướng trong quá trình kiểm soát. Đo lường các kết quả thực hiện theo những mục tiêu đã được xây dựng, phân tích những gì đã thực hiện để có những điều chỉnh phù hợp. Đây là bước rất quan trọng bởi nó cho biết các kết quả đạt được có thỏa mãn được các mục tiêu của người quản lý hay không, từ đó người quản lý có thể có những điều chỉnh cần thiết.
So sánh thành tích cụ thể với các mục tiêu; Phân tích nguyên nhân chênh lệch để tính toán mức độ ảnh hưởng của mỗi nhân tố. Xác định hành động quản lý thích hợp; 7 z Triển khai và đảm bảo hành động được thực hiện như mong muốn; Tiếp tục đánh giá lại: là bước cuối cùng của quá trình kiểm soát, đây chính là kiểm tra sự đúng đắn của việc xác định hành động cần thiết trước đây là cách thức tiến hành những hành động trước đó. Kiểm soát gian lận trong hoàn thuế GTGT Kiểm soát thuế GTGT là hoạt động nhằm kiểm tra, soát xét lại những quy định, quá trình chấp hành Luật thuế GTGT của ĐTNT cũng như của cơ quan thuế, được thể hiện bằng những nghiệp vụ chuyên môn cụ thể như thanh tra, kiểm tra,. nhằm nắm bắt và điều hành được quá trình thực hiện Luật thuế GTGT.
Hoàn thuế GTGT là việc cơ quan thuế ra quyết định trả lại số tiền thuế GTGT đã nộp vuợt quá của chủ thể nộp thuế. Như vậy có thể hiểu kiểm soát gian lận trong hoàn thuế là một trong những chức năng, nhiệm vụ của cơ quan thuế thông qua việc kiểm tra, xác định tính đầy đủ, chính xác của các thông tin, tài liệu trong hồ sơ hoàn thuế nhằm đánh giá sự tuân thủ pháp luật về thuế của người nộp thuế. Từ đó đưa ra các biện pháp chống lại các hành vi vi phạm pháp luật thông qua hoàn thuế GTGT của đối tượng nộp thuế. Kiểm soát gian lận trong hoàn thuế GTGT là việc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm, đảm bảo thực hiện có hiệu quả chính sách thuế của Nhà nước, đồng thời góp phần đánh giá việc chấp hành các cơ chế, chính sách thuế GTGT của Nhà nước nói chung và hoàn thuế GTGT nói riêng ở các DN, các cơ sở sản xuất kinh doanh.
Kiểm soát đưa công tác quản lý thuế, thực hiện nghĩa vụ thuế vào nề nếp, đúng chính sách của nhà nước, bên cạnh đó phát hiện những điểm chưa phù hợp trong chính sách hoàn thuế để kiến nghị nhà nước sửa đổi. Tính phổ biến của việc gian lận trong hoàn thuế GTGT. Gian lận trong hoàn thuế GTGT là vấn đề mang tính thực tiễn cao, nó vừa là những hành vi vi phạm những quy định của pháp luật thuế nhưng cũng đông thời là một hiện tượng mang tính kinh tế, xã hội, nhất là trong nền kinh tế thị trường. Tình trạng gian lận hoàn thuế GTGT ngày càng có xu hướng tăng nhanh với nhiều hình 8 z thức ngày càng tinh vi để qua mặt các nhà quản lý.
Tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, có thể là nguyên nhân chủ quan, có thể là nguyên nhân khách quan nhưng có một số nguyên nhân cơ bản sau: Thứ nhất, hệ thống pháp luật của nước ta còn chưa đồng bộ, nhiều nội dung còn chồng chéo gây khó khăn cho người thực hiện. Chính sách thành lập DN theo Luật Doanh nghiệp khá thông thoáng nhưng việc theo dõi, nắm bắt tình hình của DN thế nào thì còn buông lỏng. Từ khâu hậu kiểm, quản lý DN sau giấy phép đến sự phối hợp giữa cơ quan thuế và cơ quan quản lý Nhà nước còn nhiều kẽ hở, tạo điều kiện cho việc thành lập DN “ma”. Mặt khác cơ chế thanh toán giữa các giao dịch kinh tế còn chưa bắt buộc thanh toán qua hệ thống ngân hàng do vậy rất khó kiểm soát việc các hoạt động kinh tế đó đã phát sinh thực tế hay chỉ trên giấy tờ.
Cơ chế, chính sách về hoàn thuế chưa phù hợp, chưa chặt chẽ dẫn đến vi phạm của các DN. Công tác quản lý Nhà nước của các ngành chức năng còn nhiều tồn tại, thiếu sót, chưa thực sự phù hợp với thực tại và yêu cầu phát triển của nền kinh tế. Do trình độ quản lý chưa tương xứng với yêu cầu của công tác quản lý, vì vậy các cơ quan quản lý bị các DN “qua mặt” một cách dễ dàng; thiếu sự phối hợp chặt chẽ của các cơ quan chức năng với cơ quan thuế; giữa cơ quan thuế với cơ quan hải quan; giữa cơ quan thuế, cơ quan hải quan với cơ quan công an, biên phòng, quản lý thị trường…nên không phát hiện được và ngăn chặn kịp thời các hành vi gian lận. Việc thiếu các văn bản hướng dẫn thi hành đã gây khó khăn cho các cơ quan chức năng trong việc thu thuế, hoàn thuế, kiểm tra, kiểm soát, từ đó làm cho việc thực thi pháp luật giữa các cơ quan nhà nước không đồng bộ, không thống nhất.
Sự lỏng lẻo trong quản lý luôn đi kèm với việc tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân, DN lợi dụng thực hiện các hành vi gian lận nhằm chiếm đoạt tiền thuế của nhà nước. Khi cơ chế quản lý còn chưa phù hợp, chưa chặt chẽ thì sai phạm trong lĩnh vực đó sẽ tăng cả về số lượng cũng như tính phức tạp, tinh vi trong phương thức và thủ đoạn hoạt động. Do đó, cơ chế hoàn thuế tồn tại sơ hở luôn là điểm thuận lợi để những cá nhân xấu có kiếm thức pháp luật lợi dụng. Thời gian qua, 9 z mặc dù đã có những điều chỉnh từ phía các cơ quan chức năng trong việc thực thi các chính sách và công tác quản lý, kiểm tra, kiểm soát nhưng vẫn chưa đủ sức để ngăn chặn tình trạng vi phạm đang diễn ra ngày một nhiều và phức tạp trong tình hình hiện nay.
Việc một DN chiếm đoạt được một lượng tiền lớn từ NSNN thông qua các hoạt động gian lận, lừa đảo sẽ tạo cho các DN sau nó một động cơ lớn để tiếp tục thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật này nhằm chiếm được những lượng tiền lớn hơn từ NSNN. Thứ hai, ý thức chấp hành pháp luật của nhiều DN còn kém. Nhiều DN vì hám lợi đã bất chấp quy định của pháp luật để bòn rút tiền của NSNN. Việc bòn rút tiền từ NSNN nói chung hay những vi phạm trong hoàn thuế GTGT nói riêng chủ yếu xuất phát từ hành vi thiếu tôn trọng pháp luật của DN bởi chính các DN là chủ thể thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật và các hành vi vi phạm pháp luật được thực hiện là do ý muốn chủ quan từ phía DN.
Nếu như các thiếu sót trong cơ chế hoàn thuế còn nhiều nhưng DN có ý thức chấp hành tốt cơ chế, chính sách trong việc hoàn thuế thì những hành vi gian lận, lừa đảo chiếm đoạt tiền hoàn thuế sẽ không phức tạp như hiện nay. Thứ ba, công tác quản lý, sử dụng hóa đơn còn nhiều kẽ hở. Chế độ quản lý sử dụng, kiểm tra, kiểm soát chưa thật sự hiệu quả.