Khung Pháp Luật Về Xử Lý Tài Sản Bảo Đảm Tiền Vay Tại Ngân Hàng Thương Mại Ở Việt Nam

Khung pháp luận về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay và thực trạng áp dụng tại ngân hàng thương mại Việt Nam. Nghiên cứu khoa học cấp sơ sở.

• Tác giả: TS. Phan Đăng Hải
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Khung Pháp Luật Về Xử Lý Tài Sản Bảo Đảm Tiền Vay Tại Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2019 - 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY VÀ PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY
• 1.1. Khái quát về bảo đảm tiền vay
• 1.2. Khái niệm bảo đảm tiền vay
• 1.3. Các biện pháp bảo đảm tiền vay
• 1.4. Khái quát về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 1.5. Khái niệm xử lý tài sản bảo đảm tiền vay. Nguyên tắc xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 1.6. Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 1.7. Quan hệ pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 1.8. Khung pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 1.9. Các yêu cầu của pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 1.10. Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay ở một số nước và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Thực trạng quy định pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 2.2. Thực trạng quy định pháp luật về nguyên tắc về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 2.3. Thực trạng quy định pháp luật về phương thức xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 2.4. Thực trạng quy định pháp luật về trình tự, thủ tục xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 2.5. Thực trạng quy định pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay trong một số trường hợp đặc thù
• 2.6. Thực tiễn áp dụng quy định pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại các ngân hàng thương mại
• 2.7. Những kết quả đạt được trong xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại các ngân hàng thương mại
• 2.8. Những khó khăn, vướng mắc trong xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại các ngân hàng thương mại
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP, KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA HOẠT ĐỘNG XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 3.2. Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 3.3. Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về nguyên tắc xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 3.4. Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về các phương thức xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 3.5. Giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật về trình tự, thủ tục xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 3.6. Giải pháp hoàn thiện các quy định pháp luật khác về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay
• 3.7. Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại các ngân hàng thương mại
• 3.8. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 3.9. Kiến nghị đối với các cơ quan hữu quan
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xử Lý Tài Sản Bảo Đảm Tiền Vay 55 ký tự

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, tín dụng ngân hàng đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp vốn. Ngân hàng thương mại, với vai trò trung gian tài chính, đối mặt với rủi ro mất vốn. Tài sản bảo đảm trở thành giải pháp quan trọng để giảm thiểu rủi ro này. Các thỏa thuận bảo đảm giữa ngân hàng và khách hàng tuân thủ theo Bộ luật Dân sự và các văn bản hướng dẫn. Pháp luật về giao dịch bảo đảm, đặc biệt là xử lý tài sản bảo đảm, liên tục được cải thiện. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn những hạn chế, bất cập trong quy định và cơ chế thực thi. Những khó khăn này ảnh hưởng đến việc xử lý tài sản bảo đảm, gây khó khăn cho ngân hàng trong việc bảo vệ quyền lợi của mình. Cần có một khung pháp luật hoàn thiện, phù hợp và ổn định để giải quyết những vướng mắc này, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hồi nợ và giảm tỷ lệ nợ xấu. Đề tài nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích khung pháp luật hiện hành và thực trạng áp dụng tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam. Trích dẫn từ tài liệu gốc cho thấy sự cần thiết phải có một khuôn khổ pháp lý rõ ràng, ổn định để tạo điều kiện thuận lợi cho việc xử lý tài sản bảo đảm tiền vay.

1.1. Khái Niệm Cơ Bản Về Bảo Đảm Tiền Vay Tại Việt Nam

Hoạt động cấp tín dụng là một trong những hoạt động cơ bản của ngân hàng. Đảm bảo nghĩa vụ trả nợ là vấn đề sống còn đối với tổ chức tín dụng. Quản trị rủi ro tín dụng là quá trình nhận diện, đo lường và ứng xử thích hợp. Theo Basel (2000), mục tiêu là tối đa hóa thu nhập có điều chỉnh rủi ro bằng cách duy trì mức rủi ro tín dụng có thể chấp nhận được. Dưới góc độ pháp lý, bảo đảm tiền vay được định nghĩa khác nhau qua các thời kỳ. Trước BLDS 2005, bảo đảm tiền vay được thực hiện theo quy định riêng. Sau BLDS 2005, nó tuân thủ theo quy định của BLDS về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Việc áp dụng biện pháp bảo đảm do tổ chức tín dụng và khách hàng thỏa thuận. Cần có một khuôn khổ pháp lý rõ ràng, ổn định để tạo điều kiện thuận lợi cho việc xử lý tài sản bảo đảm tiền vay.

1.2. Các Biện Pháp Bảo Đảm Tiền Vay Phổ Biến Hiện Nay

Các biện pháp bảo đảm tiền vay rất đa dạng, bao gồm thế chấp tài sản, cầm cố tài sản, bảo lãnh, tín chấp, và các biện pháp khác theo quy định của pháp luật. Thế chấp tài sản là biện pháp phổ biến nhất, trong đó người vay sử dụng bất động sản, động sản có giá trị để bảo đảm cho khoản vay. Cầm cố tài sản là việc người vay giao tài sản cho ngân hàng để giữ làm tin. Bảo lãnh là việc bên thứ ba cam kết với ngân hàng về việc trả nợ thay cho người vay nếu người vay không thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Tín chấp là hình thức cho vay không cần tài sản bảo đảm, dựa trên uy tín của người vay. Việc lựa chọn biện pháp bảo đảm phụ thuộc vào giá trị khoản vay, khả năng trả nợ của người vay và chính sách của từng ngân hàng. Cần lưu ý rằng, không phải tất cả các biện pháp bảo đảm đều phù hợp với mọi khoản vay.

II. Thực Trạng Pháp Luật Xử Lý Tài Sản Bảo Đảm Hiện Nay 59 ký tự

Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay ở Việt Nam đang trong quá trình hoàn thiện, nhưng vẫn còn nhiều bất cập. Các quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan, trình tự thủ tục xử lý tài sản, và các biện pháp bảo vệ quyền lợi của người vay còn chưa rõ ràng, dẫn đến tranh chấp và kéo dài thời gian xử lý. Thực tiễn áp dụng pháp luật cũng gặp nhiều khó khăn do sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước chưa chặt chẽ, và nhận thức pháp luật của người dân còn hạn chế. Nghiên cứu thực trạng pháp luật giúp xác định những điểm nghẽn cần tháo gỡ để tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hồi nợ xấu và bảo vệ quyền lợi của ngân hàng. Trích dẫn từ các báo cáo cho thấy, thời gian xử lý tài sản bảo đảm ở Việt Nam còn kéo dài hơn so với các nước trong khu vực.

2.1. Các Quy Định Pháp Luật Hiện Hành Về Xử Lý Tài Sản

Hệ thống pháp luật Việt Nam điều chỉnh việc xử lý tài sản bảo đảm tiền vay bao gồm Bộ luật Dân sự, Luật Các tổ chức tín dụng, Nghị định 163/2006/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung), và các văn bản hướng dẫn khác. Các quy định này quy định về các hình thức bảo đảm, quyền và nghĩa vụ của các bên, trình tự thủ tục xử lý tài sản, và giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, các quy định này còn thiếu tính cụ thể, rõ ràng, dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau. Ví dụ, quy định về định giá tài sản, đấu giá tài sản, và thủ tục thi hành án còn nhiều vướng mắc. Điều này gây khó khăn cho các ngân hàng trong việc xử lý tài sản bảo đảm và thu hồi nợ.

2.2. Đánh Giá Tính Đồng Bộ Và Khả Thi Của Quy Định

Một trong những vấn đề lớn nhất của pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm là tính đồng bộ và khả thi. Các quy định pháp luật từ nhiều nguồn khác nhau đôi khi mâu thuẫn, chồng chéo, hoặc thiếu sự thống nhất. Ví dụ, quy định về đăng ký giao dịch bảo đảm, thủ tục thi hành án dân sự, và các quy định liên quan đến đất đai có thể không tương thích với nhau. Tính khả thi của các quy định cũng là một vấn đề đáng quan tâm. Nhiều quy định được ban hành nhưng khó thực hiện trên thực tế do thiếu hướng dẫn chi tiết, hoặc do cơ chế thực thi yếu kém. Điều này làm giảm hiệu quả của pháp luật và gây khó khăn cho các ngân hàng.

III. Vướng Mắc Khi Áp Dụng Pháp Luật Xử Lý TSBĐ 58 ký tự

Quá trình áp dụng pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại các ngân hàng thương mại gặp nhiều vướng mắc. Sự thiếu rõ ràng trong các quy định pháp luật, thủ tục hành chính phức tạp, và sự phối hợp không hiệu quả giữa các cơ quan chức năng là những rào cản lớn. Thêm vào đó, ý thức chấp hành pháp luật của một số bên liên quan còn hạn chế, dẫn đến tranh chấp kéo dài và gây thiệt hại cho ngân hàng. Cần có các giải pháp đồng bộ để giải quyết những vướng mắc này, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc xử lý nợ xấu và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên. Dẫn chứng từ khảo sát thực tế tại các ngân hàng cho thấy, thủ tục pháp lý phức tạp là nguyên nhân hàng đầu gây chậm trễ trong quá trình xử lý tài sản.

3.1. Thủ Tục Hành Chính Rườm Rà Kéo Dài Thời Gian

Thủ tục hành chính rườm rà là một trong những vướng mắc lớn nhất trong quá trình xử lý tài sản bảo đảm. Các thủ tục liên quan đến đăng ký, định giá, đấu giá, và thi hành án thường mất nhiều thời gian và công sức. Sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước (như cơ quan đăng ký đất đai, cơ quan thuế, cơ quan thi hành án) còn chưa chặt chẽ, dẫn đến chậm trễ và phát sinh chi phí. Ngoài ra, việc thiếu thông tin và hướng dẫn chi tiết về các thủ tục cũng gây khó khăn cho các ngân hàng. Cần đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, và cung cấp thông tin đầy đủ cho các ngân hàng.

3.2. Khó Khăn Trong Việc Định Giá Và Bán Đấu Giá Tài Sản

Việc định giá và bán đấu giá tài sản bảo đảm cũng gặp nhiều khó khăn. Giá trị tài sản thường bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khách quan, như biến động thị trường, tình trạng tài sản, và các yếu tố pháp lý. Việc định giá chính xác và khách quan là rất quan trọng để đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan. Tuy nhiên, việc này không hề dễ dàng, đặc biệt đối với các tài sản phức tạp hoặc có giá trị lớn. Quá trình bán đấu giá cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu người tham gia, thông tin về tài sản không đầy đủ, hoặc có sự cản trở từ phía người vay. Cần có các quy định rõ ràng về định giá tài sản, tăng cường tính minh bạch trong quá trình đấu giá, và bảo vệ quyền lợi của người mua.

IV. Giải Pháp Hoàn Thiện Pháp Luật Về TSBĐ Tiền Vay 57 ký tự

Để nâng cao hiệu quả của việc xử lý tài sản bảo đảm tiền vay, cần có các giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện pháp luật, tăng cường năng lực thực thi, và nâng cao nhận thức pháp luật. Các giải pháp cần tập trung vào việc đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan, và thúc đẩy sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng, minh bạch và hiệu quả là yếu tố then chốt để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tín dụng ngân hàng và góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia có hệ thống pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm hiệu quả thường có môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi.

4.1. Sửa Đổi Bổ Sung Các Quy Định Pháp Luật Hiện Hành

Cần rà soát và sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật hiện hành về xử lý tài sản bảo đảm để đảm bảo tính đồng bộ, rõ ràng, và khả thi. Các quy định cần được sửa đổi bao gồm các quy định về định nghĩa tài sản bảo đảm, quyền và nghĩa vụ của các bên, trình tự thủ tục xử lý tài sản, và giải quyết tranh chấp. Đặc biệt, cần làm rõ các quy định về quyền thu giữ tài sản bảo đảm của ngân hàng, thủ tục định giá tài sản, và các biện pháp bảo vệ quyền lợi của người vay. Việc sửa đổi pháp luật cần được thực hiện trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế và phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.

4.2. Nâng Cao Năng Lực Thực Thi Pháp Luật Của Cơ Quan Nhà Nước

Việc hoàn thiện pháp luật sẽ không có ý nghĩa nếu năng lực thực thi của các cơ quan nhà nước không được nâng cao. Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ, công chức làm công tác liên quan đến xử lý tài sản bảo đảm, đồng thời trang bị các phương tiện, công cụ hỗ trợ cần thiết. Ngoài ra, cần tăng cường giám sát, kiểm tra hoạt động của các cơ quan nhà nước để đảm bảo việc thực thi pháp luật được thực hiện nghiêm minh, công bằng, và hiệu quả. Việc phối hợp giữa các cơ quan nhà nước cũng cần được tăng cường để giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình xử lý tài sản bảo đảm.

V. Nghiên Cứu Thực Tiễn Xử Lý Tài Sản Bảo Đảm 54 ký tự

Nghiên cứu thực tiễn xử lý tài sản bảo đảm tại các ngân hàng thương mại giúp đánh giá hiệu quả của các giải pháp đã được áp dụng, đồng thời nhận diện những vấn đề mới phát sinh. Các nghiên cứu cần tập trung vào việc phân tích quy trình xử lý tài sản, đánh giá chi phí và thời gian xử lý, và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp hoàn thiện hơn, phù hợp hơn với điều kiện thực tế. Việc chia sẻ kinh nghiệm giữa các ngân hàng thương mại cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả xử lý tài sản bảo đảm. Các ngân hàng có thể học hỏi lẫn nhau về các phương pháp xử lý hiệu quả, các biện pháp phòng ngừa rủi ro, và các giải pháp giải quyết tranh chấp.

5.1. Phân Tích Quy Trình Xử Lý Tài Sản Tại Ngân Hàng

Quy trình xử lý tài sản bảo đảm tại các ngân hàng thương mại thường bao gồm các bước: thu thập thông tin, đánh giá tài sản, thông báo cho người vay, tiến hành thủ tục thu giữ (nếu cần), định giá tài sản, bán đấu giá, và thi hành án. Việc phân tích quy trình này giúp xác định những điểm nghẽn, những khâu không hiệu quả, và những rủi ro tiềm ẩn. Các ngân hàng có thể sử dụng kết quả phân tích để cải tiến quy trình, giảm thiểu chi phí và thời gian xử lý, và nâng cao hiệu quả thu hồi nợ. Cần lưu ý rằng, quy trình xử lý tài sản có thể khác nhau tùy thuộc vào loại tài sản, giá trị tài sản, và chính sách của từng ngân hàng.

5.2. Đánh Giá Chi Phí Và Thời Gian Xử Lý Từng Loại Tài Sản

Chi phí và thời gian xử lý tài sản bảo đảm là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng. Chi phí xử lý bao gồm chi phí pháp lý, chi phí định giá, chi phí đấu giá, và các chi phí khác. Thời gian xử lý là khoảng thời gian từ khi bắt đầu quá trình xử lý đến khi thu hồi được nợ. Việc đánh giá chi phí và thời gian xử lý giúp ngân hàng có thể đưa ra quyết định chính xác về việc lựa chọn phương pháp xử lý, và tối ưu hóa quy trình xử lý. Cần phân tích chi phí và thời gian xử lý cho từng loại tài sản khác nhau để có cái nhìn tổng quan và chi tiết.

VI. Kết Luận Hướng Đến Khung Pháp Lý TSBĐ Hiệu Quả 58 ký tự

Việc hoàn thiện khung pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự nỗ lực của cả nhà nước, ngân hàng, và người dân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên để xây dựng một hệ thống pháp luật rõ ràng, minh bạch, hiệu quả, và phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Một khung pháp lý hiệu quả sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tín dụng ngân hàng, góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững, và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá tác động của các quy định pháp luật mới, đồng thời theo dõi và cập nhật kinh nghiệm quốc tế để hoàn thiện hơn nữa khung pháp lý về xử lý tài sản bảo đảm.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Pháp Luật Ổn Định Và Minh Bạch

Một hệ thống pháp luật ổn định và minh bạch là yếu tố then chốt để tạo dựng niềm tin cho các nhà đầu tư và người dân. Pháp luật cần được ban hành một cách công khai, dễ hiểu, và ít thay đổi để tạo điều kiện cho việc lập kế hoạch và thực hiện các hoạt động kinh doanh. Tính minh bạch của pháp luật cũng rất quan trọng để ngăn ngừa tham nhũng, tiêu cực, và đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan. Cần tăng cường công khai thông tin về các quy định pháp luật, thủ tục hành chính, và các quyết định của cơ quan nhà nước.

6.2. Định Hướng Phát Triển Pháp Luật TSBĐ Trong Tương Lai

Trong tương lai, pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm cần tiếp tục được phát triển theo hướng đơn giản hóa thủ tục, tăng cường tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan, và thúc đẩy sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Cần chú trọng đến việc áp dụng công nghệ thông tin vào quá trình xử lý tài sản để giảm thiểu chi phí và thời gian. Ngoài ra, cần tăng cường đào tạo nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao về pháp luật và tài chính để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Nội dung chính

Khung Pháp Luật Về Xử Lý Tài Sản Bảo Đảm Tiền Vay Và Thực Trạng Áp Dụng Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Ở Việt Nam

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Nghiên cứu "Khung pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay và thực trạng áp dụng tại các ngân hàng thương mại ở Việt Nam" (Mã số: DTHV.13/2019) do TS. Phan Đăng Hải làm chủ nhiệm, cùng nhóm nghiên cứu Khoa Luật – Học viện Ngân hàng thực hiện, tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Làm thế nào để xây dựng một khung pháp lý hoàn thiện, đồng bộ nhằm bảo vệ quyền thu hồi nợ hợp pháp của các ngân hàng thương mại (NHTM) trong khi vẫn bảo đảm quyền lợi của bên vay và duy trì sự ổn định thị trường tài chính?

Sử dụng phương pháp tiếp cận liên ngành giữa Luật học và Kinh tế tài chính, nghiên cứu kết hợp giữa phân tích chuẩn tắc quy phạm (normative legal analysis), luật học so sánh (Hoa Kỳ, Australia, Anh, Pháp) và khảo sát thực tiễn áp dụng tại các tổ chức tín dụng (TCTD) giai đoạn sau khi Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015 và Nghị quyết số 42/2017/QH14 đi vào thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu chỉ ra những xung đột pháp lý sâu sắc giữa BLDS 2015 và các văn bản dưới luật (Nghị định 163/2006/NĐ-CP, Thông tư liên tịch 06/2014/TTLT-BTP-BTNMT-NHNN), tình trạng biến tướng của nguyên tắc "tôn trọng thỏa thuận" làm tê liệt quyền xử lý tài sản của ngân hàng, cũng như tính thiếu ổn định của cơ chế thí điểm xử lý nợ xấu. Từ đó, đề tài kiến nghị các giải pháp căn cơ: luật hóa quyền tự xử lý tài sản ngoài tòa án (out-of-court foreclosure), mở rộng thủ tục tố tụng rút gọn và hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành.

flowchart LR
    A[Rủi ro tín dụng & Nợ xấu] --> B[Xử lý Tài sản bảo đảm]
    B --> C{Rào cản pháp lý}
    C -->|Xung đột văn bản| D[BLDS 2015 vs Nghị định 163/TTLT 06]
    C -->|Thiếu ổn định| E[Nghị quyết 42 mang tính thí điểm]
    C -->|Cản trở thực tế| F[Quyền thu giữ & Phát mại TSBĐ]
    D & E & F --> G[Đề xuất: Luật hóa quyền tự xử lý & Tố tụng rút gọn]

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Trong nền kinh tế thị trường, tín dụng ngân hàng đóng vai trò là huyết mạch luân chuyển vốn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Với vai trò trung gian tài chính, các NHTM luôn phải đối mặt với rủi ro tín dụng – nguy cơ mất vốn do khách hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ trả nợ. Để phòng ngừa và giảm thiểu tổn thất, biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản trở thành "chốt chặn an toàn" quan trọng nhất.

Tuy nhiên, hiệu lực của chốt chặn này phụ thuộc hoàn toàn vào khung pháp lý về xử lý tài sản bảo đảm (TSBĐ). Giai đoạn 2015–2020 đánh dấu bước ngoặt lớn trong hệ thống pháp luật dân sự và ngân hàng tại Việt Nam với sự ra đời của BLDS 2015 và Nghị quyết 42/2017/QH14 về thí điểm xử lý nợ xấu. Mặc dù vậy, khoảng trống nghiên cứu (research gap) vẫn còn rất lớn:

• Phần lớn các công trình trước đây chỉ dựa trên nền tảng BLDS 2005 (đã hết hiệu lực).
• Các nghiên cứu thường dừng lại ở phạm vi hẹp tại một chi nhánh ngân hàng cụ thể hoặc từng loại tài sản riêng lẻ (như bất động sản hay tài sản hình thành trong tương lai).
• Thiếu các luận giải mang tính hệ thống dưới góc độ lý thuyết vật quyền và cơ chế phối hợp tư pháp - hành chính.

Tính cấp thiết của đề tài càng được khẳng định khi Nghị quyết 42/2017/QH14 và Quy chế liên ngành 01/QCLN/NHNNVN-BTP chỉ mang tính chất thí điểm có thời hạn 05 năm. Khi thời hạn thí điểm kết thúc, nguy cơ tái tắc nghẽn dòng vốn và gia tăng tỷ lệ nợ xấu là điều khó tránh khỏi nếu không có một khung pháp luật hoàn chỉnh, ổn định và dài hạn. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở lý luận và thực chứng vững chắc, đóng góp trực tiếp vào quá trình lập pháp, hoàn thiện thể chế tài chính quốc gia.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Đề tài được thiết kế theo phương pháp nghiên cứu pháp lý thực chứng (empirical legal research) kết hợp lý thuyết luật học ứng dụng, đảm bảo tính khoa học, khách quan và độ tin cậy cao:

graph TD
    M1[Phương pháp Phân tích & Tổng hợp] --> D1[Hệ thống hóa học thuyết vật quyền & Giao dịch bảo đảm]
    M2[Phương pháp Luật học so sánh] --> D2[Kinh nghiệm UCC Hoa Kỳ, PPSA Úc, Banking Act Anh]
    M3[Phương pháp Thống kê - Thực nghiệm] --> D3[Khảo sát thực tiễn áp dụng tại NHTM giai đoạn 2015-2020]
    D1 & D2 & D3 --> OUT[Khung giải pháp & Kiến nghị lập pháp]

1. Thiết kế nghiên cứu và Thu thập dữ liệu

• Dữ liệu sơ cấp & thứ cấp về quy phạm: Rà soát toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật hiện hành gồm BLDS 2015, Luật Các TCTD, Luật Đất đai, Luật Đấu giá tài sản, Bộ luật Tố tụng dân sự, Nghị quyết 42/2017/QH14, Nghị định 163/2006/NĐ-CP, Nghị định 11/2012/NĐ-CP, cùng các Thông tư liên tịch liên quan.
• Dữ liệu thực tiễn: Khảo sát các quy trình nội bộ của các NHTM lớn (Quyết định 198/2018/QĐ-TGĐ của Agribank, Quy trình 79/2017/QĐ-MB-AMC của MBBank...), các bản án tranh chấp dân sự thực tế tại Tòa án và số liệu xử lý nợ xấu thực tế qua công tác thi hành án dân sự.

2. Kỹ thuật phân tích

• Phương pháp phân tích chuẩn tắc: Giải mã cấu trúc pháp lý, làm rõ quan hệ pháp luật giữa các chủ thể tham gia (bên vay, bên cho vay, bên thứ ba giữ tài sản, bên nhận chuyển nhượng khoản nợ).
• Phương pháp so sánh luật học (Comparative Law): Phân tích mô hình pháp luật Hoa Kỳ (Bộ luật Thương mại Thống nhất - UCC), Australia (Đạo luật Giao dịch Bảo đảm Tài sản cá nhân - PPSA 2009), Anh (Banking Act 2009) để rút ra bài học kinh nghiệm về quyền tự xử lý tài sản của chủ nợ mà không cần can thiệp hành chính.
• Phương pháp đối chiếu thực tiễn: Nhận diện xung đột giữa quy định pháp luật thành văn với rào cản thực tế trong khâu thông báo xử lý, thu giữ, định giá và bán đấu giá TSBĐ.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Từ quá trình nghiên cứu lý luận và khảo cứu thực tiễn, đề tài rút ra 4 phát hiện quan trọng:

1. Chuẩn hóa bản chất pháp lý của "Bảo đảm bằng tài sản của bên thứ ba"

Nghiên cứu chỉ ra một khoảng trống lý luận tồn tại lâu nay: việc sử dụng tài sản của bên thứ ba để bảo đảm khoản vay tại các NHTM thường bị quy chụp sai lệch là "bảo lãnh" hoặc "thế chấp thông thường". Nhóm tác giả khẳng định đây là một quan hệ pháp lý độc lập mang tính chất vật quyền bảo đảm, trong đó trách nhiệm của bên thứ ba chỉ giới hạn trong phạm vi giá trị của tài sản bảo đảm, chứ không phát sinh nghĩa vụ trả nợ thay vô hạn như chế định bảo lãnh truyền thống.

2. Nghịch lý: "Tôn trọng thỏa thuận" biến tướng thành "Đòi hỏi sự đồng thuận"

Pháp luật thực định quy định ưu tiên sự thỏa thuận của các bên. Tuy nhiên, các văn bản dưới luật (như Điều 12 Thông tư liên tịch 06/2014) lại yêu cầu bên nhận bảo đảm phải có văn bản ủy quyền rõ ràng hoặc phải có sự hợp tác ký tá của bên bảo đảm tại thời điểm chuyển nhượng TSBĐ. Khi khoản nợ chuyển xấu, bên vay thường bất hợp tác hoặc trốn tránh, khiến nguyên tắc tự do định đoạt của chủ nợ bị vô hiệu hóa, buộc ngân hàng phải đưa vụ việc ra Tòa án dù hai bên đã có thỏa thuận xử lý từ trước.

stateDiagram-v2
    [*] --> ViPhạmNghiaVu: Khách hàng không trả nợ
    ViPhạmNghiaVu --> ThuGiuTSBD: Ngân hàng thực hiện quyền xử lý
    state ThuGiuTSBD {
        [*] --> YeuCauBanGiao
        YeuCauBanGiao --> KhachHangChongDoi: Bất hợp tác/Trốn tránh
        KhachHangChongDoi --> TacNghen: Không có cơ chế cưỡng chế hành chính
    }
    TacNghen --> KhoiKienToaAn: Mất thời gian 2-5 năm
    KhoiKienToaAn --> [*]: Chi phí vốn gia tăng & Nợ xấu tồn đọng

3. Khoảng trống pháp lý về quyền thu giữ TSBĐ trong BLDS 2015

Trong khi Nghị định 163/2006/NĐ-CP trao quyền thu giữ trực tiếp cho TCTD khi có hỗ trợ của chính quyền cơ sở, Điều 301 BLDS 2015 lại bỏ quy định trực tiếp này và yêu cầu khởi kiện ra Tòa án nếu người giữ tài sản không bàn giao. Dù Nghị quyết 42/2017/QH14 đã khôi phục quyền thu giữ tài sản cho các TCTD, nhưng đây chỉ là giải pháp tình thế, thiếu tính bền vững vì chỉ mang tính thí điểm có thời hạn.

4. Bất cập trong quy trình định giá và bán đấu giá

Quy định hạ giá bán tài sản (tối đa 3 lần, mỗi lần không quá 10% và cách nhau 15–30 ngày theo TTLT 06/2014) bộc lộ sự cứng nhắc, làm chậm tiến độ thu hồi vốn. Hơn nữa, các tổ chức bán đấu giá không có thẩm quyền cưỡng chế thu giữ tài sản, dẫn đến tình trạng tài sản đã đấu giá thành công nhưng bên mua không thể nhận bàn giao do bên bảo đảm chống đối.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

Đề tài nghiên cứu mang lại những giá trị đóng góp toàn diện trên cả phương diện học thuật lý luận và hoạch định chính sách:

mindmap
  root((Đóng góp của Nghiên cứu))
    Đóng góp Lý luận
      Chuẩn hóa khái niệm Bảo đảm tiền vay dưới góc độ pháp lý
      Làm rõ lý thuyết Vật quyền trong xử lý TSBĐ
      Phân định ranh giới giữa Bảo lãnh và Thế chấp bên thứ ba
    Đóng góp Thực tiễn & Chính sách
      Kiến nghị Luật hóa cơ chế Out-of-court Foreclosure
      Đề xuất cơ chế Tố tụng rút gọn trong tranh chấp tín dụng
      Chuẩn hóa quy trình thẩm định giá & Phát mại nội bộ NHTM

• Về mặt lý luận: Phân định rạch ròi giữa khái niệm "bảo đảm tiền vay" dưới góc độ kinh tế (quản trị rủi ro) và góc độ pháp lý (quan hệ hợp đồng phụ gắn liền với quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ). Khẳng định bản chất vật quyền của quyền xử lý TSBĐ – quyền năng trực tiếp của chủ nợ đối với tài sản mà không phụ thuộc vào ý chí chủ quan của bên bảo đảm sau khi vi phạm nghĩa vụ xảy ra.
• Về mặt phương pháp luận: Xây dựng khung đánh giá hiệu quả pháp luật dựa trên sự tương thích giữa luật gốc (BLDS) với các luật chuyên ngành và văn bản dưới luật, kết hợp bài học kinh nghiệm từ hệ thống Common Law (UCC Hoa Kỳ).
• Về mặt ứng dụng chính sách: Đề xuất lộ trình lập pháp cụ thể nhằm luật hóa các cơ chế đột phá của Nghị quyết 42/2017/QH14, chuyển hóa các quy định tạm thời thành văn bản luật chính thức (Luật Các TCTD sửa đổi hoặc Luật Xử lý nợ xấu riêng biệt), tháo gỡ điểm nghẽn chuyển quyền sở hữu tài sản phát mại.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Kết quả của đề tài là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cơ quan hoạch định chính sách và lập pháp (Quốc hội, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tư pháp): Cung cấp luận cứ khoa học để sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật, hoàn thiện khung khổ pháp lý về giao dịch bảo đảm và thi hành án dân sự.
• Lãnh đạo và Chuyên gia Pháp chế, Xử lý nợ tại các NHTM, VAMC, AMC: Nắm bắt toàn diện các rủi ro pháp lý trong hợp đồng bảo đảm, xây dựng quy trình thu hồi nợ, thu giữ và phát mại TSBĐ chặt chẽ, tối ưu hóa thời gian xử lý nợ xấu.
• Thẩm phán, Chấp hành viên, Luật sư: Có thêm góc nhìn học thuật và căn cứ pháp lý để áp dụng nhất quán trong giải quyết tranh chấp tín dụng và tổ chức thi hành án dân sự liên quan đến TSBĐ.
• Giảng viên, Học viên cao học, Nghiên cứu sinh: Nguồn tài liệu tham khảo chuyên sâu trong giảng dạy và nghiên cứu chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Ngân hàng và Tài chính - Tiền tệ.

---

FAQ (Câu hỏi thường gặp) (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài là gì?

Điểm đột phá nhất là việc chỉ ra sự mâu thuẫn giữa nguyên tắc vật quyền và quy định thực định: việc pháp luật đòi hỏi "sự đồng ý tiếp tục" của bên vay tại thời điểm xử lý tài sản đã vô hiệu hóa quyền định đoạt của bên nhận bảo đảm, biến quyền tự xử lý thành quyền phụ thuộc vào thiện chí của con nợ.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì đặc biệt?

Đề tài kết hợp nhuần nhuyễn giữa luật học so sánh quốc tế (đặc biệt là cơ chế xử lý ngoài tòa án - out-of-court foreclosure theo UCC Hoa Kỳ và PPSA Australia) với dữ liệu thực nghiệm thực tế tại hệ thống NHTM Việt Nam sau khi BLDS 2015 ban hành.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) không?

Có. Các kết luận và đề xuất về khung pháp lý xử lý TSBĐ hoàn toàn có thể áp dụng chung cho toàn bộ hệ thống các TCTD (bao gồm NHTM, ngân hàng chính sách, công ty tài chính, quỹ tín dụng nhân dân) trên phạm vi toàn quốc.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo (Next steps) của đề tài là gì?

Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế xử lý các loại tài sản bảo đảm mới trong kỷ nguyên số (tài sản kỹ thuật số, dữ liệu, quyền sở hữu trí tuệ, cổ phần fintech) và tác động của thủ tục phá sản doanh nghiệp đối với thứ tự ưu tiên thanh toán TSBĐ.

5. Giá trị ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu là gì?

Cung cấp hướng dẫn giúp các NHTM hoàn thiện điều khoản hợp đồng tín dụng/bảo đảm, quy chuẩn hóa quy trình thu giữ tài sản, đồng thời là bản kiến nghị chính sách trực tiếp phục vụ việc sửa đổi Luật Các TCTD và luật hóa Nghị quyết 42.

---

Kết luận (150 từ)

Công trình nghiên cứu khoa học mã số DTHV.13/2019 của TS. Phan Đăng Hải và nhóm tác giả Học viện Ngân hàng đã giải quyết một cách thấu đáo, toàn diện các vấn đề lý luận và thực tiễn về khung pháp luật xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại Việt Nam. Bằng việc vạch rõ những bất cập giữa BLDS 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành, đề tài khẳng định tính cấp thiết của việc luật hóa quyền tự xử lý TSBĐ và áp dụng thủ tục tư pháp rút gọn.

Đây là công trình nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao, đóng góp nền tảng quan trọng thúc đẩy quá trình hoàn thiện thể chế tài chính - ngân hàng, khơi thông dòng vốn tín dụng và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY VÀ PHÁP LUẬT VỀ XỬ LÝ TÀI SẢN BẢO ĐẢM TIỀN VAY 1. Khái quát về bảo đảm tiền vay 1. Khái niệm bảo đảm tiền vay Cùng với sự phát triển của đời sống xã hội, hoạt động kinh doanh của các tổ chức tín dụng ngày càng đa dạng. Tuy nhiên, hoạt động cấp tín dụng vẫn là một trong những hoạt động cơ bản của các tổ chức tín dụng nói chung và ngân hàng thương mại nói riêng.

Trong hoạt động cho vay của của tổ chức tín dụng với khách hàng thì vấn đề bảo đảm nghĩa vụ trả nợ của khách hàng hàng là vấn đề sống còn đối với tổ chức tín dụng. Dưới góc độ kinh tế, bảo đảm nghĩa vụ trả nợ của khách hàng hay bảo đảm tiền vay của tổ chức tín dụng được tiếp cận và nghiên cứu dưới với các tên gọi khác nhau như: “quản trị rủi ro tín dụng” hay “quản lý rủi ro tín dụng”. Theo đó, “Quản lý rủi ro tín dụng là một quá trình bao gồm việc nhận diện các rủi ro tiềm năng, do lường các rủi ro này, và có các hành động ứng xử thích hợp, bao gồm cả việc thực hiện trên thực tế các mô hình rủi ro” (Tony, G and Bart, B.38) hay “Quản trị rủi ro tín dụng là quá trình nhận dạng, phân tích nhân tố rủi ro, đo lường mức độ rủi ro, trên cơ sở đó lựa chọn triển khai các biện pháp và quản lý các hoạt động tín dụng nhằm hạn chế và loại trừ rủi ro trong quá trình cấp tín dụng” (Đào Nguyên Thuận, 2019). Theo Basel (2000): “mục tiêu của quản lý rủi ro tín dụng và tối đa hóa tỷ lệ thu nhập có điều chỉnh rủi ro bằng việc duy trì mức rủi ro tín dụng nằm trong các ngưỡng đo lường có thể chấp nhận được.

Các ngân hàng cần quản lý rủi ro tín dụng trên phạm vi toàn bộ danh mục cũng như từng khoản vay hay giao dịch tín dụng”. Với những nội dung nêu trên, có thể khẳng định dưới góc độ kinh tế, quản trị rủi ro tín dụng hay quản lý rủi ro tín dụng được tiếp cận với ý nghĩa rộng hơn rất nhiều, việc bảo đảm nghĩa vụ trả nợ của khách hàng được tiếp cận và thực hiện với nhiều công đoạn, quá trình và các hoạt động cụ thể. Dưới góc pháp lý, ở Việt Nam đã có một số nhà khoa học nghiên cứu và đưa ra định nghĩa về khái niệm bảo đảm tiền vay. Theo các tác giả Nguyễn Anh Sơn và Lê Thị Thu Thủy (2002): “Bảo đảm tiền vay (hay còn gọi là bảo đảm tín dụng) là những 13 biện pháp mà các tổ chức tín dụng áp dụng nhằm ngăn ngừa và hạn chế tới mức thấp nhất những rủi ro có thể xảy ra trong hoạt động cho vay của mình, cụ thể là bảo đảm cho việc thu hồi vốn và lãi suất vay”.

Cùng quan điểm với hai tác giả trên tác giả Nguyễn Lê Vũ (2018) cho rằng, “Bảo đảm tiền vay chính là tất cả các biện pháp thực hiện để vốn cho vay ra phải quay về với ngân hàng sau một thời gian xác định với đầy đủ cả gốc và lãi”. Trong khi đó, tác giả Trần Thị Minh Tâm (2002) lại đưa ra định nghĩa: “Bảo đảm tiền vay là việc tổ chức tín dụng thoả thuận trên cơ sở hợp đồng với bên bảo đảm về việc áp dụng các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ của khách hàng vay”. Theo quy định của BLDS năm 1995 và Luật các tổ chức tín dụng năm 1997 bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự và bảo đảm tiền vay của tổ chức tín dụng là hai vấn đề hoàn toàn độc lập với nhau. Chính vì vậy, vấn đề bảo đảm tiền vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng được thực hiện theo quy chế pháp lý riêng tồn tại song song với quy chế pháp lý về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự và giao dịch bảo đảm được quy định trong BLDS và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Cụ thể, trước khi BLDS 2005 và Nghị định 163/2006/NĐ-CP được ban hành có có hiệu lực thi hành, vấn đề bảo đảm tiền vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng được thực hiện theo quy định của Luật các tổ chức tín dụng năm 1997 và Nghị định số 178/1999/NĐ-CP. Sau khi BLDS năm 2005 được ban hành và có hiệu lực, vấn đề bảo đảm tiền vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng được thực hiện theo quy định của BLDS năm 2005 về các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Căn cứ vào các quy định của BLDS và các văn bản hướng dẫn thi hành về các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, có thể rút ra một số kết luận về khái niệm bảo đảm tiền vay nói chung và bảo đảm tiền vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng nói riêng như sau: (i) Bảo đảm tiền vay nói chung và bảo đảm tiền vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng nói riêng được thực hiện theo quy định của BLDS về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Tuy nhiên, không phải tất cả các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ đều là biện pháp bảo đảm tiền vay; (ii) “Việc áp dụng biện pháp bảo đảm tiền vay hoặc không áp dụng biện pháp bảo đảm tiền vay do tổ chức tín dụng và khách hàng thoả thuận” (Điều 15 Thông tư số 39/2016/TT-NHNN).

Điều đó có nghĩa rằng, bảo đảm tiền vay nói chung và bảo đảm tiền vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng nói riêng không phải là quá 14 trình, một hoạt động đơn phương của bên cho vay nói chung hay tổ chức tín dụng nói riêng mà là một hợp đồng giữa bên bảo đảm và bên nhận bảo đảm. Hợp đồng giữa các bên về bảo đảm tiền vay là hợp đồng phụ trong mối quan hệ với hợp đồng chính là hợp đồng cho vay tiền, hợp đồng tín dụng; (iii) Các bên có thể thỏa thuận áp dụng một hoặc một số biện pháp bảo đảm tiền vay được quy định bởi pháp luật; (iv) Theo quy định của Điều 15 Thông tư số 39/2016/TT-NHNN, “Việc thỏa thuận về biện pháp bảo đảm tiền vay của tổ chức tín dụng với khách hàng phù hợp với quy định của pháp luật về biện pháp bảo đảm và pháp luật có liên quan”. Điều đó có nghĩa rằng, bảo đảm tiền vay là một thỏa thuận, một hợp đồng giữa biên bảo dảm và bên nhận bảo đảm. Tuy nhiên, hợp đồng đó phải được xác lập và thực hiện trên cơ sở quy định của pháp luật, phù hợp với quy định của pháp luật.

Từ những phân tích và kết luận nêu trên có thể khẳng định, việc các tác giả Nguyễn Anh Sơn, Lê Thị Thu Thủy và Nguyễn Lê Vũ (2002) xác định bảo đảm tiền vay là các biện pháp được áp dụng hay thực hiện nhằm bảo đảm việc thu hồi vốn và lãi là chưa thật sự phù hợp, không phản ánh đúng quan hệ hợp đồng giữa bên bảo đảm và bên nhận bảo đảm và có thể dẫn đến cách hiểu bảo đảm tiền vay là các biện pháp do tổ chức tín dụng đơn phương áp dụng. Khái niệm bảo đảm tiền vay do các tác giả đưa ra có thể được hiểu theo nghĩa rất rộng và nó gần với khái niệm quản trị rủi ro hay quản lý rủi ro dưới góc độ kinh tế như đã đề cập ở trên hơn là khái niệm bảo đảm tiền vay dưới góc độ pháp lý. Trong khi đó với khẳng định “bảo đảm tiền vay là việc tổ chức tín dụng thoả thuận trên cơ sở hợp đồng với bên bảo đảm” tác giả Trần Thị Minh Tâm (2002) có thể khiến người đọc hiểu rằng bảo đảm tiền vay là một hoạt động của tổ chức tín dụng, là quá trình thương thảo, thỏa thuận của tổ chức tín dụng “với bên bảo đảm về việc áp dụng các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ của khách hàng vay”. Hơn nữa, việc các tác giả sử dụng cụm từ “những biện pháp” hay “các biện pháp” có thể dẫn đến cách hiểu khi thực hiện bảo đảm tiền vay các bên luôn phải thỏa thuận, giao kết nhiều hơn một biện pháp bảo đảm được quy định bởi pháp luật.

Trong khi theo quy định cũng như thực tế các bên có thể thỏa thuận, giao kết một hoặc một số biện pháp bảo đảm. 15 Dựa vào những phân tích, đánh giá trên, nhóm tác giả đưa ra khái niệm bảo đảm tiền vay dưới góc độ pháp lý như sau: Bảo đảm tiền vay là thỏa thuận giữa bên nhận bảo đảm và bên bảo đảm về việc áp dụng một hay một số biện pháp bảo đảm tiền vay theo quy định của pháp luật để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ của khách hàng vay. Các biện pháp bảo đảm tiền vay Theo quy định tại Mục 3, Chương XV, Phần thứ 3 BLDS 2015 có 04 (bốn) biện pháp bảo đảm tiền vay, bao gồm: Cầm cố tài sản; Thế chấp tài sản; Bảo lãnh; Tín chấp. “Cầm cố tài sản là việc một bên (sau đây gọi là bên cầm cố) giao tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho bên kia (sau đây gọi là bên nhận cầm cố) để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ” (Điều 309 BLDS 2015).

Với quy định trên có thể xác định, trong quan hệ tín dụng, với tư cách là một biện pháp bảo đảm tiền vay, cầm cố tài sản là thỏa thuận giữa bên cho vay và bên vay. Theo đó, bên vay giao tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho bên cho vay để bảo đảm nghĩa vụ trả nợ. “Thế chấp tài sản là việc một bên (sau đây gọi là bên thế chấp) dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và không giao tài sản cho bên kia (sau đây gọi là bên nhận thế chấp)” (Điều 317 BLDS 2015). Tương tự như cầm cố tài sản, thế chấp tài sản là thỏa thuận giữa bên cho vay và bên vay.

Theo đó, bên vay sử dụng tài sản thuộc quyền sở hữu của mình để bảo đảm nghĩa vụ trả nợ. Tuy nhiên, khác với cầm cố tài sản trong biện pháp thế chấp tài sản, bên vay không phải giao tài sản cho bên cho vay giữ tài sản thế chấp. Theo quy định của BLDS năm 2015 “Bảo lãnh là việc người thứ ba (sau đây gọi là bên bảo lãnh) cam kết với bên có quyền (sau đây gọi là bên nhận bảo lãnh) sẽ thực hiện nghĩa vụ thay cho bên có nghĩa vụ (sau đây gọi là bên được bảo lãnh), nếu khi đến thời hạn thực hiện nghĩa vụ mà bên được bảo lãnh không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ” (Điều 335 BLDS 2015).