Luận Án Tiến Sĩ Về Đánh Giá Chính Sách Khởi Nghiệp Startup Ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ kỹ thuật phân tích quản lý khoa học và công nghệ xây dựng khung đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp startup ở, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm,

• Tác giả: Hoàng Thị Hải Yến
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đặng Ngọc Đinh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
• Đề tài: Khung Đánh Giá Chính Sách Khởi Nghiệp Startup Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ XÂY DỰNG KHUNG ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY KHỞI NGHIỆP
• 1.1. Bản chất của khởi nghiệp (startup) và các yếu tố thúc đẩy khởi nghiệp
• 1.2. Chính sách thúc đẩy khởi nghiệp
• 1.3. Khung đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp
• 1.4. Các công trình nghiên cứu đã công bố trong nước liên quan đến đề tài luận án
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG KHUNG ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY KHỞI NGHIỆP
• 2.1. Tổng quan về chính sách và đánh giá chính sách
• 2.2. Khái niệm chính sách
• 2.3. Khái niệm đánh giá chính sách
• 2.4. Khởi nghiệp và chính sách thúc đẩy khởi nghiệp
• 2.4.1. Khái niệm khởi nghiệp (Startup)
• 2.4.2. Đặc trưng của khởi nghiệp (Startup)
• 2.4.3. Các yếu tố tác động thúc đẩy khởi nghiệp (Startup)
• 2.5. Khung đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp
• 2.5.1. Khung đánh giá chính sách tổng quát - Bộ tiêu chí đánh giá
• 2.5.2. Cơ sở cho việc hình thành khung đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp
• 2.5.3. Bộ tiêu chí đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN XÂY DỰNG KHUNG ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY KHỞI NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan hoạt động khởi nghiệp ở Việt Nam hiện nay
• 3.2. Các nguồn lực cho khởi nghiệp ở Việt Nam
• 3.3. Thực trạng chính sách thúc đẩy khởi nghiệp ở Việt Nam
• 3.3.1. Quan điểm phát triển kinh doanh dựa trên tri thức
• 3.3.2. Tổng quan về chính sách thúc đẩy khởi nghiệp ở Việt Nam
• 3.3.3. Thực trạng đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp ở Việt Nam
• 3.3.4. Đánh giá chính sách phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp
• 3.3.5. Đánh giá chính sách hỗ trợ thành lập quỹ phi lợi nhuận đầu tư cho khởi nghiệp
• 3.3.6. Đánh giá chính sách gọi vốn cộng đồng cho khởi nghiệp
• 3.3.7. Đánh giá chính sách hỗ trợ đầu tư thiên thần cho khởi nghiệp
• 3.3.8. Đánh giá chính sách đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp
• 3.3.9. Đánh giá chính sách về sở hữu trí tuệ cho góp vốn khởi nghiệp
• 3.3.10. Kinh nghiệm đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp trên thế giới
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: XÂY DỰNG VÀ ÁP DỤNG KHUNG ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY KHỞI NGHIỆP Ở VIỆT NAM
• 4.1. Khung đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp và cách thức áp dụng
• 4.1.1. Khung đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp
• 4.1.2. Cách thức áp dụng khung đánh giá
• 4.1.3. Áp dụng khung đánh giá để xem xét chính sách thúc đẩy khởi nghiệp ở Việt Nam
• 4.2. Nhóm chính sách khích lệ sáng tạo và tinh thần kinh doanh
• 4.3. Nhóm chính sách hỗ trợ Startup
• 4.4. Chính sách tạo dựng và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp
• 4.5. Các cải cách thủ tục hành chính đối với Startup
• 4.6. Chính sách thúc đẩy hội nhập thị trường quốc tế cho khởi nghiệp
• 4.7. Đánh giá chung
• 4.8. Khuyến nghị hoàn thiện khung đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp ở Việt Nam
• 4.8.1. Giải pháp nhằm khích lệ sáng tạo — tinh thần kinh doanh
• 4.8.2. Giải pháp nhằm nâng cao khả năng hỗ trợ Startup
• 4.8.3. Giải pháp nhằm thúc đẩy liên kết các thành phần trong hệ sinh thái khởi nghiệp
• 4.8.4. Giải pháp nhằm xóa bỏ các rào cản pháp lý và hành chính
• 4.8.5. Giải pháp nhằm nâng cao khả năng hội nhập thị trường toàn cầu
• 4.9. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chính sách khởi nghiệp tại Việt Nam

Chính sách khởi nghiệp tại Việt Nam đã trở thành một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Chính sách khởi nghiệp không chỉ tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp khởi nghiệp mà còn thúc đẩy sự đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế. Theo Nghị quyết 35, chính phủ đã đặt ra mục tiêu hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp đến năm 2020. Điều này cho thấy sự quan tâm của nhà nước đối với việc xây dựng một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh mẽ. Các chính sách này bao gồm việc hỗ trợ tài chính, đào tạo kỹ năng và tạo điều kiện cho các startup tiếp cận thị trường. Như vậy, việc đánh giá hiệu quả của các chính sách này là rất cần thiết để đảm bảo rằng chúng thực sự đáp ứng được nhu cầu của các doanh nghiệp khởi nghiệp.

1.1. Tầm quan trọng của khung đánh giá chính sách

Khung đánh giá chính sách là công cụ quan trọng giúp các nhà hoạch định chính sách hiểu rõ hơn về hiệu quả của các chính sách khởi nghiệp. Việc xây dựng một khung đánh giá cụ thể sẽ giúp xác định các tiêu chí cần thiết để đánh giá các chính sách hiện hành. Điều này không chỉ giúp cải thiện các chính sách mà còn tạo ra một môi trường thuận lợi hơn cho các startup. Theo nghiên cứu, một khung đánh giá hiệu quả sẽ bao gồm các yếu tố như khả năng tiếp cận nguồn vốn, hỗ trợ kỹ thuật và sự kết nối trong hệ sinh thái khởi nghiệp. Việc áp dụng khung đánh giá này sẽ giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan về tình hình thực tế và từ đó đưa ra các quyết định chính xác hơn.

II. Thực trạng chính sách khởi nghiệp tại Việt Nam

Thực trạng chính sách khởi nghiệp tại Việt Nam cho thấy nhiều điểm tích cực nhưng cũng tồn tại không ít thách thức. Các chính sách hỗ trợ đã được ban hành nhằm thúc đẩy doanh nghiệp khởi nghiệp như Nghị quyết 35 và Đề án 844. Tuy nhiên, việc thực thi các chính sách này vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhiều startup vẫn gặp rào cản trong việc tiếp cận nguồn vốn và các dịch vụ hỗ trợ. Theo khảo sát, chỉ một phần nhỏ các doanh nghiệp khởi nghiệp có thể tiếp cận được các quỹ đầu tư mạo hiểm. Điều này cho thấy cần có sự cải thiện trong việc kết nối giữa các doanh nghiệp khởi nghiệp và các nhà đầu tư. Hơn nữa, việc đánh giá hiệu quả của các chính sách hiện tại vẫn còn hạn chế, chưa có một khung đánh giá cụ thể nào được áp dụng rộng rãi.

2.1. Các yếu tố tác động đến khởi nghiệp

Các yếu tố tác động đến sự phát triển của doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam bao gồm môi trường kinh doanh, chính sách hỗ trợ và sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp. Môi trường kinh doanh tại Việt Nam đã có nhiều cải thiện nhưng vẫn còn nhiều rào cản pháp lý và hành chính. Các chính sách hỗ trợ cần được điều chỉnh để phù hợp hơn với nhu cầu thực tế của các startup. Hơn nữa, sự phát triển của hệ sinh thái khởi nghiệp cũng cần được chú trọng, bao gồm việc kết nối giữa các doanh nghiệp khởi nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ. Việc tạo ra một môi trường thuận lợi sẽ giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp phát triển bền vững hơn.

III. Đề xuất khung đánh giá chính sách khởi nghiệp

Để nâng cao hiệu quả của các chính sách khởi nghiệp, việc xây dựng một khung đánh giá cụ thể là rất cần thiết. Khung đánh giá này cần bao gồm các tiêu chí như khả năng tiếp cận nguồn vốn, chất lượng hỗ trợ kỹ thuật và sự kết nối trong hệ sinh thái khởi nghiệp. Các nhà hoạch định chính sách cần thường xuyên rà soát và điều chỉnh các chính sách dựa trên kết quả đánh giá từ khung này. Việc áp dụng khung đánh giá sẽ giúp xác định rõ ràng các điểm mạnh và điểm yếu của các chính sách hiện hành, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện phù hợp. Hơn nữa, khung đánh giá cũng sẽ giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp hiểu rõ hơn về các chính sách hỗ trợ và cách thức tiếp cận chúng.

3.1. Các tiêu chí đánh giá chính sách

Các tiêu chí đánh giá chính sách cần được xác định rõ ràng để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả. Một số tiêu chí quan trọng bao gồm: mức độ hỗ trợ tài chính, chất lượng đào tạo và phát triển kỹ năng, khả năng kết nối với các nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ. Việc đánh giá dựa trên các tiêu chí này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách có cái nhìn tổng quan về hiệu quả của các chính sách khởi nghiệp. Hơn nữa, việc áp dụng các tiêu chí này cũng sẽ giúp các doanh nghiệp khởi nghiệp dễ dàng hơn trong việc tiếp cận các nguồn lực cần thiết cho sự phát triển của họ.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ (mã số 9340412.01) của nghiên cứu sinh Hoàng Thị Hải Yến, được thực hiện tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Đặng Ngọc Dinh và TS. Phạm Phi Anh năm 2021, mang tựa đề: "Xây dựng khung đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp (startup) ở Việt Nam". Luận án giải quyết một vấn đề thời sự và cấp thiết trong bối cảnh nền kinh tế tri thức toàn cầu, khi các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (startup) trở thành động lực then chốt nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

graph TD
    A["Nhu cầu & Đặc trưng Startup"] --> C["Khung Đánh Giá 5 Tiêu Chí Cốt Lõi"]
    B["Hệ sinh thái ĐMST (Ecosystem)"] --> C
    C --> D["1. Khích lệ sáng tạo & tinh thần kinh thương"]
    C --> E["2. Hỗ trợ startup (Vốn, Ươm tạo, Dịch vụ)"]
    C --> F["3. Thúc đẩy liên kết trong hệ sinh thái"]
    C --> G["4. Xóa bỏ rào cản pháp lý & hành chính"]
    C --> H["5. Thúc đẩy hội nhập thị trường quốc tế"]
    D & E & F & G & H --> I["Thực thi & Hoàn thiện Chính sách KH&CN"]

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm được luận án định vị rõ ràng: Cả về phương diện lý luận lẫn thực tiễn quản lý, các công cụ đo lường hiện nay chủ yếu dừng lại ở việc đánh giá môi trường kinh doanh vĩ mô chung chung (như bộ chỉ số Doing Business của World Bank hay Khung chỉ số tinh thần doanh nhân của OECD/Eurostat) hoặc tổng kết hành chính đơn lẻ theo từng dự án/đề án. Chưa có một khung đánh giá chuyên biệt, đa tầng và mang tính hệ thống dành riêng cho hệ thống chính sách thúc đẩy startup dựa trên bản chất kinh doanh tri thức và rủi ro công nghệ.

• Câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Khung đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp ở Việt Nam cần được xây dựng theo các tiêu chí cốt lõi nào để phản ánh đúng nhu cầu đặc thù của startup và vận hành của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo?
• Giả thuyết nghiên cứu (H1): Khung đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp phải được thiết lập dựa trên bản chất kinh doanh tri thức, tính chất rủi ro cao và các giai đoạn trong vòng đời phát triển của startup; theo đó, hệ thống tiêu chí cốt lõi bắt buộc phải bao hàm 5 trụ cột: (1) Khích lệ sáng tạo và tinh thần kinh thương; (2) Hỗ trợ startup về ươm tạo, tài chính, thông tin và dịch vụ; (3) Thúc đẩy liên kết các chủ thể trong hệ sinh thái; (4) Xóa bỏ rào cản pháp lý và thủ tục hành chính; và (5) Thúc đẩy hội nhập thị trường quốc tế.

Nghiên cứu được giới hạn trong phạm vi không gian tại Việt Nam (tập trung vào hai trung tâm khởi nghiệp lớn là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh), khung thời gian nghiên cứu chuyên sâu giai đoạn 2015–2019 (giai đoạn bản lề từ khi hình thành làn sóng khởi nghiệp 2016 đến khi ban hành các khung pháp lý quan trọng như Đề án 844/QĐ-TTg, Nghị quyết 35/NQ-CP và Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa 2017).

---

Literature Review và Positioning

Luận án tổng quan một cách hệ thống các dòng lý thuyết và công trình học thuật quốc tế lẫn trong nước, phân chia thành các luồng tư tưởng chủ đạo:

Dòng nghiên cứu về bản chất kinh doanh tri thức và doanh nghiệp dựa trên khoa học (Science-based entrepreneurial firms - SBEFs) được khởi xướng mạnh mẽ từ khái niệm "nền kinh tế tri thức" của OECD (1999). Einar Rasmussen và cộng sự (2012) đã đặt nền móng với câu hỏi nghiên cứu kinh điển: "What are the links between the start-up conditions and the subsequent performance and impacts generated by SBEFs?", khẳng định giá trị lớn nhất của SBEFs là sự lan tỏa tri thức và tác động xã hội. Carland et al. (1984), Bollinger, Hope & Utterback (1983) cùng Eric Ries (2011) và Peter Thiel & Blake Masters (2014) làm sâu sắc thêm luận điểm: startup không phải là một doanh nghiệp thu nhỏ của tập đoàn lớn, mà là mô hình tổ chức tạm thời nhằm tìm kiếm mô hình kinh doanh có thể lặp lại và mở rộng quy mô từ "0 đến 1" trong điều kiện rủi ro cực độ.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN LÝ THUYẾT                            |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Kinh tế tri thức & SBEFs   : Nelson (1959), OECD (1999), Rasmussen (2012)     |
| 2. Chu trình vốn mạo hiểm     : Gompers & Lerner (1999), Avnimelech & Teubal (2006)|
| 3. Hệ sinh thái khởi nghiệp   : Feld (2012), Isenberg (2010), Scott et al. (2014) |
| 4. Chu trình & Đánh giá CSTC : HM Treasury ROAMEF (2003), OECD (2010, 2016)      |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Dòng nghiên cứu về tài chính khởi nghiệp và chu trình đầu tư mạo hiểm (Venture Capital Cycle) của Paul Gompers và Josh Lerner (1999), kết hợp nghiên cứu của OECD (2004, 2010) và Josh Lerner et al. (2015), chỉ ra tình trạng bất đối xứng thông tin (information asymmetry) và tính chất tài sản vô hình khiến kênh tín dụng truyền thống bị tê liệt trước startup, đòi hỏi phải có vốn mạo hiểm và nhà đầu tư thiên thần (business angels).

Luận án chỉ ra các tranh luận học thuật sâu sắc:

1. Tranh biện về mô hình ươm tạo: Sự phân hóa giữa Vườn ươm truyền thống (Business Incubator) thu phí không gian phi lợi nhuận (Hackett & Dilts, 2004; Rothaermel & Thursby, 2005) và Doanh nghiệp tăng tốc (Accelerator) đầu tư vốn mồi, cố vấn ngắn hạn lấy cổ phần như mô hình Y Combinator từ năm 2005 (Isabelle, 2013; Susan L., 2014). Isabelle (2013) đã dẫn lại triết lý quản trị nổi tiếng: "Ideas are like frog eggs: you've got to lay a thousand" để minh chứng cho tỷ lệ đào thải khốc liệt và vai trò của các thiết chế ươm tạo.
2. Tranh biện về vai trò can thiệp của Nhà nước: Giữa quan điểm thị trường tự do hoàn toàn và trường phái can thiệp định hướng hệ thống (UNCTAD 2011, OECD 2015, 2016). OECD (2016) khẳng định: "Nhiều quốc gia đã chỉ ra rằng chính quyền quốc gia và địa phương, hợp tác với khu vực tư nhân có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc thiết lập môi trường phù hợp cho sự đổi mới và tinh thần kinh doanh..."

Tiêu chí phân biệt	Spin-off (Doanh nghiệp khởi nguồn)	Startup (Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo)
Chủ thể thành lập	Trường đại học, viện nghiên cứu, công ty công nghệ mẹ	Cá nhân, nhóm sáng lập (trong hoặc ngoài viện/trường)
Nguồn gốc công nghệ	Thuộc sở hữu viện/trường mẹ, chuyển giao li-xăng nội bộ	Tự phát minh, mua li-xăng hoặc tích hợp mô hình kinh doanh mới
Cấu trúc vốn	Viện/trường mẹ cấp vốn ban đầu, quỹ khoa học công lập	Đa dạng: Vốn tự có (Bootstrapping), 3F, Thiên thần, Quỹ VC
Quản trị vận hành	Nhà khoa học, cán bộ kiêm nhiệm của viện/trường mẹ	Đội ngũ sáng lập độc lập, chuyên gia quản trị và thị trường

So sánh quốc tế: Luận án so sánh trực tiếp với 2 nghiên cứu trường hợp kinh điển:

• Israel (Avnimelech & Teubal, 2004, 2006): Sự tương phản giữa chương trình Inbal (1991 - thất bại do Nhà nước bảo lãnh quỹ trên thị trường chứng khoán gây méo mó động lực) và chương trình Yozma (1992 - thành công vượt bậc nhờ cơ chế đối ứng 40% vốn công, trao quyền chọn mua lại cổ phần giá rẻ cho tư nhân sau 5 năm).
• Hoa Kỳ: Việc ban hành Jumpstart Our Business Startups Act (JOBS Act 2012) hợp pháp hóa gọi vốn cộng đồng bằng cổ phần (crowdfunding) và giảm nhẹ thủ tục IPO, kết hợp Đạo luật Bayh-Dole thúc đẩy thương mại hóa sáng chế đại học (Rothaermel et al., 2007).

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng lý thuyết quản lý khoa học và công nghệ cũng như lý thuyết chính sách công thông qua ba đóng góp khái niệm:

1. Phát triển lý thuyết hệ sinh thái khởi nghiệp (Startup Ecosystem): Kế thừa quan điểm của Brad Feld (2012) và Daniel Isenberg, tác giả cụ thể hóa hệ sinh thái không phải là khái niệm không gian tĩnh mà là mạng lưới tương tác thích ứng phức tạp (complex adaptive system) giữa 5 trụ cột: Nhà nước - Trường/Viện - Doanh nghiệp khởi nghiệp - Tổ chức trung gian/Vườn ươm - Giới đầu tư tài chính.
2. Bổ sung lý thuyết hành vi (Behavioral Science) trong chính sách công: Giải thích cơ chế ra quyết định của các nhà đầu tư thiên thần và thành viên quỹ đầu tư mạo hiểm. Hành vi rót vốn không thuần túy tìm kiếm lợi nhuận tức thời mà chịu sự dẫn dắt bởi tâm lý chấp nhận mạo hiểm để đưa kết quả R&D vào thương mại hóa xã hội, từ đó chính sách phải tập trung giải tỏa rủi ro tâm lý và bảo hộ sở hữu trí tuệ.
3. Phân định ranh giới lý luận giữa Startup và Spin-off: Làm rõ bản chất pháp lý và kinh tế của hai chủ thể chuyển giao công nghệ, giúp chính sách thoát khỏi tư duy cào bằng giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa truyền thống (SME) và doanh nghiệp tăng trưởng nhanh dựa trên đổi mới sáng tạo (Startup).

Khung phân tích độc đáo

Tác giả tích hợp chu trình chính sách ROAMEF (Rationale, Objectives, Appraisal, Monitoring, Evaluation, Feedback) do Chính phủ Hoàng gia Anh ban hành với khung chỉ số phát triển doanh nhân của OECD/Eurostat, xây dựng nên Khung đánh giá 5 trụ cột đa biến với ma trận chỉ báo cụ thể:

                  +-------------------------------------------------------------+
                  |  KHUNG ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY KHỞI NGHIỆP TỔNG QUÁT   |
                  +-------------------------------------------------------------+
                                                 |
         +-------------------+-------------------+-------------------+-------------------+
         |                   |                   |                   |                   |
+-----------------+ +-----------------+ +-----------------+ +-----------------+ +-----------------+
| Trụ cột 1:      | | Trụ cột 2:      | | Trụ cột 3:      | | Trụ cột 4:      | | Trụ cột 5:      |
| Khích lệ        | | Hỗ trợ nguồn    | | Liên kết        | | Xóa bỏ rào cản  | | Hội nhập thị    |
| sáng tạo & tinh | | lực toàn diện   | | hệ sinh thái    | | pháp lý, hành   | | trường toàn cầu |
| thần kinh thương| | cho startup     | | khởi nghiệp     | | chính           | |                 |
+-----------------+ +-----------------+ +-----------------+ +-----------------+ +-----------------+
| - Đào tạo ĐMST  | | - Vườn ươm &    | | - Nền tảng pháp | | - Đơn giản hóa  | | - Visa khởi     |
|   trong giáo dục|   Accelerator     |   lý liên kết     |   thành lập/giải  |   nghiệp          |
| - Cơ chế tự chủ | | - Quỹ VC, Angel | | - Mạng lưới kết |   thể nhanh       | - Hỗ trợ mở rộng  |
|   cho Viện/Trường |   Investor      |   nối Viện -      | | - Khung pháp lý |   thị trường QT   |
| - Định giá tài  | | - Bất đối xứng  |   Trường - Doanh  |   cho quỹ mạo     | - Kết nối mạng    |
|   sản trí tuệ   |   thông tin       |   nghiệp          |   hiểm, IPO       |   lưới toàn cầu   |
+-----------------+ +-----------------+ +-----------------+ +-----------------+ +-----------------+

• Tiêu chí 1: Khả năng khích lệ sáng tạo và tinh thần kinh thương: Đo lường sự hiện diện của chính sách giáo dục ĐMST trong trường đại học, tiêu chí công nhận thành quả nghiên cứu, cơ chế tự chủ tài chính cho nhà khoa học (Nghị định 16/2015/NĐ-CP, Nghị định 96/2010/NĐ-CP) và việc định giá, giao quyền sở hữu tài sản trí tuệ nhà nước (Thông tư liên tịch 39/2014/TTLT-BKHCN-BTC, Thông tư 15/2014/TT-BKHCN).
• Tiêu chí 2: Khả năng hỗ trợ startup toàn diện: Đánh giá chính sách tài trợ vốn hạt giống, hạ tầng ươm tạo, giảm thiểu bất đối xứng thông tin và thiết chế cung cấp dịch vụ pháp lý, kiểm toán, cố vấn chuyên sâu.
• Tiêu chí 3: Khả năng kết nối hệ sinh thái: Đánh giá cơ chế phối hợp đa ngành, mạng lưới tổ chức trung gian chuyển giao công nghệ (TTO), Đề án 844/QĐ-TTg.
• Tiêu chí 4: Khả năng xóa bỏ rào cản thể chế: Đo lường thời gian đăng ký kinh doanh, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox), thủ tục phá sản nhanh (Fast-track bankruptcy), quy định thoái vốn và phát hành cổ phiếu lần đầu (IPO).
• Tiêu chí 5: Khả năng thúc đẩy hội nhập quốc tế: Đánh giá chính sách cấp thị thực khởi nghiệp (Startup Visa), thu hút chuyên gia kiều bào, tiếp cận quỹ đầu tư xuyên biên giới.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường nhận thức luận hiện thực phản phán (Critical Realism) kết hợp thực chứng luận (Positivism) có điều chỉnh, nhìn nhận chính sách công vừa là cấu trúc thể chế khách quan vừa chịu sự tương tác chủ quan của các bên liên quan. Thiết kế nghiên cứu đa phương pháp kết hợp định tính chuyên sâu và định lượng thứ cấp.

flowchart TD
    subgraph Phase1["GIAI ĐOẠN 1: Nghiên cứu bàn giấy & Tiếp cận hệ thống"]
        A1["Tổng quan tài liệu quốc tế & trong nước"] --> A2["Phân tích 59 văn bản pháp quy Việt Nam"]
        A2 --> A3["Nghiên cứu so sánh: Hoa Kỳ, Israel, Đài Loan, Chile"]
    end

    subgraph Phase2["GIAI ĐOẠN 2: Thu thập dữ liệu thực nghiệm"]
        B1["Quan sát không tham dự tại vườn ươm & Co-working"] --> B3["Dữ liệu thứ cấp: Đề tài KNDMST.09-17 (Phạm Hồng Quất)"]
        B2["20 Phỏng vấn sâu chuyên gia (Hà Nội, TP.HCM)"] --> B4["Hội nghị bàn tròn (Roundtable) chuyên gia"]
    end

    subgraph Phase3["GIAI ĐOẠN 3: Xử lý & Chuẩn hóa Khung Đánh giá"]
        C1["Mã hóa định tính & Phân loại chủ đề"] --> C2["Thiết lập thang đo 4 mức (0-3) & Thang đo 7 điểm"]
        C2 --> C3["Áp dụng thực nghiệm đánh giá hệ thống chính sách VN"]
    end

    Phase1 --> Phase2 --> Phase3

Quy trình nghiên cứu

• Phương pháp quan sát không tham dự (Non-participant observation): Tác giả đóng vai trò quan sát viên độc lập tại các không gian làm việc chung (Co-working space), vườn ươm doanh nghiệp, sàn giao dịch công nghệ và sự kiện kết nối đầu tư (Techfest) tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh nhằm nhận diện tương tác thực tế giữa startup, quỹ đầu tư và cơ quan nhà nước.
• Phương pháp phỏng vấn sâu (In-depth interview): Thực hiện phỏng vấn bán cấu trúc với 20 chuyên gia đầu ngành theo danh sách chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling), bao gồm:
  • Lãnh đạo cơ quan quản lý nhà nước: Cục Phát triển thị trường và doanh nghiệp KH&CN (NATEC) - Bộ KH&CN;
  • Giám đốc các vườn ươm doanh nghiệp và không gian khởi nghiệp;
  • Nhà nghiên cứu, giảng viên quản lý ĐMST tại Đại học Quốc gia Hà Nội;
  • Nhà sáng lập các startup công nghệ tiêu biểu;
  • Đại diện quỹ đầu tư mạo hiểm và mạng lưới đầu tư thiên thần.
• Phương pháp hội nghị bàn tròn chuyên gia (Expert Roundtables): Tổ chức các phiên thảo luận chuyên đề nhằm hiệu chỉnh ma trận tiêu chí, phân nhóm chính sách và thống nhất thang điểm đánh giá.
• Tam giác hóa phương pháp (Triangulation): Kết hợp tam giác hóa dữ liệu (Data triangulation: tài liệu chính sách, dữ liệu phỏng vấn, dữ liệu thống kê thứ cấp) và tam giác hóa phương pháp (Methodological triangulation: quan sát, phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm bàn tròn) để đảm bảo độ giá trị nội tại (internal validity) và độ tin cậy khoa học cao nhất.

Dữ liệu và phân tích

Dữ liệu thứ cấp định lượng được trích xuất từ Báo cáo đề tài độc lập cấp nhà nước mã số KNDMST.09-17 do TS. Phạm Hồng Quất (2020) chủ trì, kết hợp dữ liệu thống kê từ Topica Founder Institute (TFI), Ernst & Young, OECD và Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC).

Luận án xây dựng và áp dụng hai bộ công cụ định lượng hóa đánh giá chính sách:

1. Thang đo mức độ hoạt động 4 cấp độ (0 đến 3):
   • Mức 0: Chưa tồn tại chính sách;
   • Mức 1: Chính sách đang được soạn thảo hoặc mới ban hành;
   • Mức 2: Chính sách đang thực thi nhưng kém hiệu quả, phát sinh rào cản;
   • Mức 3: Chính sách đang thực thi rất hiệu quả, đạt mục tiêu đề ra.
2. Thang đo hiệu lực chính sách 7 điểm (7-point Likert Scale): Dùng để phân tích độ tương thích giữa văn bản pháp quy và thực tế đáp ứng nhu cầu của cộng đồng khởi nghiệp.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả áp dụng khung đánh giá vào 59 văn bản pháp luật hiện hành và thực tiễn hệ thống chính sách thúc đẩy khởi nghiệp tại Việt Nam giai đoạn 2015–2019 đã phát hiện những điểm nghẽn mang tính bước ngoặt:

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|            KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ HIỆU LỰC HỆ THỐNG CHÍNH SÁCH VIỆT NAM          |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| Trụ cột 1: Khích lệ sáng tạo & kinh thương   : Mức 1.8 / 3.0 (Thiếu cơ chế IP)    |
| Trụ cột 2: Hỗ trợ tài chính & ươm tạo        : Mức 1.4 / 3.0 (Điểm nghẽn Quỹ VC)  |
| Trụ cột 3: Liên kết hệ sinh thái ĐMST        : Mức 1.6 / 3.0 (Đề án 844 phân tán)  |
| Trụ cột 4: Rào cản pháp lý & thủ tục hành chính: Mức 1.2 / 3.0 (Tắc nghẽn thoái vốn) |
| Trụ cột 5: Hội nhập thị trường quốc tế       : Mức 0.8 / 3.0 (Chưa có Startup Visa)|
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| ĐÁNH GIÁ CHUNG TOÀN HỆ THỐNG                 : MỨC 1.36 / 3.0 (Hiệu quả thấp)     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

1. Sự mất cân đối nghiêm trọng giữa ban hành khung khổ định hướng và hướng dẫn thực thi: Nghị quyết 35/NQ-CP và Đề án 844/QĐ-TTg đã tạo ra cú hích tâm lý chính trị mạnh mẽ, nhưng các công cụ tài chính cốt lõi bị tắc nghẽn ở cấp thông tư. Nghị định 38/2018/NĐ-CP quy định về đầu tư cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp sáng tạo đặt ra giới hạn quỹ đầu tư khởi nghiệp không quá 30 thành viên góp vốn và không có tư cách pháp nhân đầy đủ, biến các quỹ tư nhân thành dạng hợp đồng ủy thác rườm rà, cản trở việc huy động dòng vốn lớn.
2. Tắc nghẽn cơ chế thương mại hóa tài sản trí tuệ công lập: Mặc dù Thông tư liên tịch 39/2014/TTLT-BKHCN-BTC và Thông tư 15/2014/TT-BKHCN đã quy định về việc giao quyền và định giá kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước, các nhà khoa học tại các viện, trường công lập vẫn đối mặt với rủi ro thất thoát tài sản công khi góp vốn bằng sáng chế vào startup. Không có cơ chế miễn trừ trách nhiệm rủi ro trong đầu tư nghiên cứu (Safe harbor provision).
3. Hiện tượng "Chảy máu Startup" (Startup Flip) do rào cản quản lý ngoại hối và đầu tư: Thực tế điều tra chỉ ra phần lớn các startup công nghệ Việt Nam có tiềm năng tăng trưởng cao buộc phải thực hiện thủ tục thành lập công ty mẹ tại Singapore (Flip sang Singapore) để dễ dàng tiếp nhận vốn từ các quỹ VC quốc tế và chuẩn bị cho kế hoạch thoái vốn/IPO, do Việt Nam chưa có khung pháp lý thông thoáng cho việc chuyển nhượng cổ phần xuyên biên giới và cơ chế phá sản linh hoạt.
4. Khoảng trống chính sách hoàn toàn đối với Hội nhập quốc tế: Tiêu chí 5 đạt điểm thấp nhất (dưới 1.0) do Việt Nam hoàn toàn vắng bóng chính sách "Visa khởi nghiệp" dành cho tài năng công nghệ nước ngoài, trái ngược với chính sách của Chile (Start-Up Chile cấp visa làm việc 1 năm và vốn tài trợ không hoàn lại), Đài Loan (Entrepreneur Visa) hay Hàn Quốc (chương trình K-Startup Grand Challenge).

Implications đa chiều

• Đóng góp học thuật: Xác lập công cụ phương pháp luận chuẩn hóa đầu tiên để đánh giá định lượng/định tính chính sách KH&CN chuyên biệt cho khởi nghiệp, mở đường cho các nghiên cứu tiếp theo về chính sách công tại các nền kinh tế mới nổi (Emerging economies).
• Đổi mới phương pháp luận: Chứng minh tính hiệu quả của việc kết hợp chu trình ROAMEF với phương pháp tiếp cận hành vi vi mô trong việc giải mã các thất bại thị trường và thất bại chính sách (Policy failure).
• Khuyến nghị chính sách thực thi:
  • Bộ KH&CN: Hoàn thiện khung khổ pháp lý công nhận tài sản trí tuệ vô hình là tài sản bảo đảm thế chấp; thí điểm mô hình sandbox chuyển giao công nghệ tại các Đại học Quốc gia.
  • Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước: Sửa đổi Nghị định 38/2018/NĐ-CP theo hướng công nhận quỹ đầu tư khởi nghiệp là pháp nhân độc lập; đơn giản hóa thủ tục đăng ký góp vốn của nhà đầu tư nước ngoài không vượt quá 50% vốn điều lệ.
  • Bộ Ngoại giao và Bộ Công an: Kiến nghị xây dựng Nghị định thí điểm cấp Thị thực Khởi nghiệp (Startup Visa) thời hạn 2–3 năm cho các nhà sáng lập và chuyên gia kỹ thuật công nghệ quốc tế vào Việt Nam.

---

Limitations và Future Research

1. Giới hạn về mẫu phỏng vấn định tính: Nghiên cứu thực hiện 20 cuộc phỏng vấn sâu tập trung tại hai đô thị lớn (Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh), chưa bao quát đầy đủ các địa phương đang phát triển hệ sinh thái cấp vùng như Đà Nẵng, Cần Thơ, Hải Phòng.
2. Giới hạn về dữ liệu chuỗi thời gian: Giai đoạn thu thập dữ liệu (2015–2019) là thời kỳ đầu của các chính sách then chốt; một số văn bản quy phạm pháp luật (như Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Đầu tư 2020, Luật Chứng khoán 2019) được ban hành ngay sau thời điểm nghiên cứu chưa thể đo lường tác động trễ (lag effect) nhiều năm.
3. Hướng nghiên cứu tương lai:
   • Mở rộng kiểm định mô hình định lượng bằng mô hình phương trình cấu trúc (SEM) hoặc phân tích so sánh định tính tập mờ (fsQCA) trên mẫu khảo sát diện rộng hàng trăm startup trên toàn quốc.
   • Nghiên cứu cơ chế tác động của Sandbox trong các lĩnh vực công nghệ mới nổi như Fintech, Trí tuệ nhân tạo (AI) và Công nghệ chuỗi khối (Blockchain) đối với tốc độ tăng trưởng của startup.

---

Tác động và ảnh hưởng

Luận án của NCS. Hoàng Thị Hải Yến tạo ra tác động học thuật và thực tiễn sâu rộng:

• Tác động học thuật: Trở thành tài liệu tham khảo nền tảng tại các cơ sở đào tạo sau đại học về Khoa học Quản lý, Quản lý KH&CN và Chính trị học tại Việt Nam; cung cấp hệ tiêu chí chuẩn cho các luận văn, luận án kế thừa.
• Tác động xây dựng chính sách: Các phát hiện và khuyến nghị của luận án trực tiếp cung cấp luận cứ khoa học thực chứng cho Cục Phát triển thị trường và doanh nghiệp KH&CN (Bộ KH&CN) trong quá trình sơ kết thực hiện Đề án 844 đến năm 2020 và định hình lộ trình sửa đổi các văn bản hướng dẫn Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa.
• Tác động phát triển hệ sinh thái: Thúc đẩy các vườn ươm đại học (như Vườn ươm ĐHQG Hà Nội, Vườn ươm Bách Khoa) định hình lại mô hình liên kết với doanh nghiệp, chuyển đổi từ tư duy "cho thuê mặt bằng" sang tư duy "tăng tốc và kết nối dòng vốn".

---

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận một khung lý thuyết và phương pháp luận đo lường chính sách khoa học, rõ ràng về mặt biến số và cấu trúc thang đo.
• Các nhà hoạch định chính sách (Bộ KH&CN, Bộ KH&ĐT, Bộ Tài chính): Sở hữu bộ công cụ rà soát và đánh giá tác động chính sách (Regulatory Impact Assessment - RIA) trước và sau khi ban hành quy định về khởi nghiệp.
• Ban quản lý Vườn ươm, Không gian khởi nghiệp (Accelerators/Incubators): Có cơ sở đối chiếu tiêu chuẩn vận hành quốc tế để kiến nghị chính sách hỗ trợ hạ tầng từ nguồn ngân sách địa phương.
• Nhà sáng lập Startup và Nhà đầu tư: Thấu hiểu bản chất hành lang pháp lý, nhận diện các rào cản thể chế để chủ động xây dựng cấu trúc doanh nghiệp và kế hoạch gọi vốn tối ưu.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng lý thuyết kinh doanh dựa trên khoa học (SBEFs) và lý thuyết hệ sinh thái khởi nghiệp thông qua việc tích hợp tiếp cận hành vi (Behavioral approach) vào chu trình chính sách ROAMEF. Tác giả đã chứng minh bằng luận cứ khoa học rằng startup không thể được quản lý bằng tư duy hành chính áp dụng cho DNNVV truyền thống, mà đòi hỏi một hệ thống chính sách chấp nhận rủi ro và bảo vệ quyền khai thác thương mại hóa tài sản trí tuệ.

2. Tính đổi mới trong phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu trước đây vốn chỉ đánh giá môi trường kinh doanh tổng quát (World Bank) hoặc mô tả định tính đơn thuần các đề án nhà nước, luận án đã tiên phong xây dựng bộ ma trận đánh giá 5 trụ cột với thang đo kép (Thang 4 mức độ vận hành và Thang Likert 7 điểm), kết hợp tam giác hóa dữ liệu giữa quan sát không tham dự bối cảnh tự nhiên, 20 phỏng vấn sâu chuyên gia quản lý/nhà sáng lập và phân tích 59 văn bản pháp quy hiện hành.

3. Phát hiện bất ngờ và có ý nghĩa thực tiễn nhất từ dữ liệu?

Phát hiện về nghịch lý "Chảy máu Startup": Mặc dù Việt Nam ban hành nhiều chủ trương thúc đẩy khởi nghiệp từ 2016, nhưng chính sự thiếu hụt quy chế thoái vốn, rào cản trong thủ tục thành lập quỹ mạo hiểm (Nghị định 38/2018/NĐ-CP) và thiếu cơ chế Sandbox đã đẩy các startup xuất sắc nhất tái cấu trúc pháp lý sang nước ngoài (Singapore), làm giảm hiệu lực giữ chân giá trị gia tăng của hệ sinh thái nội địa.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản/tái lập nghiên cứu (Replication protocol) không?

Có. Phụ lục luận án cung cấp toàn văn phiếu phỏng vấn sâu chi tiết (gồm 9 nhóm câu hỏi nghiệp vụ và thang đo mã hóa), danh mục phân loại 59 văn bản pháp luật, cùng quy trình từng bước áp dụng khung đánh giá 5 tiêu chí cốt lõi, cho phép các nhà nghiên cứu khác áp dụng để đánh giá chính sách tại các địa phương cụ thể hoặc các quốc gia đang phát triển tương đồng.

5. Chương trình nghị sự nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Luận án đề xuất chương trình nghiên cứu tập trung vào 4 hướng:

1. Đánh giá tác động của cơ chế Sandbox trong các lĩnh vực công nghệ cao mũi nhọn;
2. Hoàn thiện mô hình sàn giao dịch vốn mạo hiểm thứ cấp cho startup;
3. Đo lường hiệu quả chuyển giao tri thức từ hệ thống Spin-off của các Đại học trọng điểm;
4. Xây dựng chỉ số phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp cấp tỉnh (Provincial Startup Ecosystem Index).

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Hoàng Thị Hải Yến (2021) là một công trình học thuật mẫu mực, giải quyết trọn vẹn cả yêu cầu lý luận hàn lâm lẫn tính ứng dụng thực tiễn trong quản trị công:

1. Xác lập hệ thống 5 tiêu chí cốt lõi chuẩn hóa: Cung cấp khung đánh giá chính sách thúc đẩy khởi nghiệp đầu tiên tại Việt Nam bao trùm toàn diện: Khích lệ sáng tạo - Hỗ trợ nguồn lực - Liên kết hệ sinh thái - Xóa bỏ rào cản thể chế - Thúc đẩy hội nhập quốc tế.
2. Chỉ rõ các điểm nghẽn thể chế mấu chốt: Phân tích tường minh nguyên nhân khiến các chính sách tài chính cho khởi nghiệp chưa đạt hiệu quả thực chất, đặc biệt là các quy định ràng buộc về quỹ đầu tư mạo hiểm và định giá tài sản trí tuệ công lập.
3. Mở ra các hướng nghiên cứu liên ngành: Kết nối sâu sắc giữa Quản lý Khoa học Công nghệ, Luật Kinh tế và Khoa học Chính trị trong việc thiết kế chính sách công dựa trên bằng chứng thực nghiệm (Evidence-based policymaking).
4. Cung cấp gói khuyến nghị đồng bộ và khả thi: Đưa ra lộ trình sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật cụ thể, thúc đẩy Việt Nam chuyển dịch mạnh mẽ từ một hệ sinh thái khởi nghiệp sơ khởi sang giai đoạn tăng trưởng bền vững, hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế đổi mới sáng tạo toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho những nghiên cứu tiếp theo về hình thức doanh nghiệp dựa trên KH&CN. Các nghiên cứu về startup đều cho răng đây là một loại hình về bản chất là kinh doanh tri thức. Cac startup có đặc thù là hướng đến việc tao ra lợi nhuận từ những hoạt động sáng tạo (Carland và cộng sự, 1984). Bollinger, Hope và Utterback (1983) cũng nhấn mạnh mục đích lớn nhất của việc thành lập nên tô chức/doanh ' “What are the links between the start-up conditions and the subsequent performance and impacts generated by SBEFs?” 12 nghiệp mới này là để khai thác một ý tưởng sáng tạo.

Chính vì lẽ đó, như một đặc điểm tat yếu của sáng tạo, mô hình kinh doanh này luôn tiềm tàng các rủi ro hay nói cách khác là thành công không chắc chắn (Eric Ries, 2011). Tùy thuộc vào vấn đề mà startup giải quyết, hàm lượng sáng tạo sẽ được thê hiện khác nhau. Gal Nachum (2015) đã phan chia startup thành 4 loại dựa trên các van dé/nhu cầu mà startup giải quyết. Thực tế có 3 loại vấn dé/nhu cầu cơ bản, đó là: nhu cau nhân lực, nhu câu kinh doanh và nhu cau công nghệ.

Các loại doanh nghiệp khác nhau sẽ cần tới các yếu tố dẫn dắt sáng tạo khác nhau. Theo đó, các startup loại 1: Nhu cầu nhân lực (Human need) không cần người dẫn dắt cũng như không cần đột phá gì về công nghệ. Startup loại 2: Nhu cầu kinh doanh (Business need) đa phan là startup “kinh doanh — kinh doanh” B2B (Business to Business Startup) đòi hỏi một chuyên gia kinh doanh. Các loại startup đáp ứng nhu cầu công nghệ thì luôn đòi hỏi có nhà khoa hoc/nha sang chế.

Đặc biệt, startup loại 4: Nhu cầu công nghệ trong thị trường mới (Tech need in new market) là một thách thức bởi nó đòi hỏi nhiều người dẫn dắt, gồm cả nhà khoa học/nhà sáng chế, doanh nghiệp và chuyên gia kinh doanh. Các nghiên cứu cũng tập trung làm rõ vai trò của startup khác biệt với các doanh nghiệp khác, trong đó, hai vai trò nổi bật được nhắc tới là: thiic đẩy đổi mới và giải quyết những vấn đề lớn của xã hội (con người). > Vai trò quan trọng trong thúc day doi mới Không phải là startup thông thường ma phải là startup dựa trên KH&CN mới là yếu tố thực sự đáng quan tâm trong quá trình đổi mới (Peter Thiel, Blake Masters, 2014). Trong tác phẩm Zero to One: Notes on Startups or How to Build the Future của minh, các tác giả bắt đầu bang nhận định rang công nghệ thông tin đã phat triển rất nhanh chóng và đó là lý do không có một giới hạn nào cho quá trình đổi mới này đối với ngành máy tinh, thí dụ tại thung lũng Silicon.

Quá trình này có thé đạt được trong bat kỳ nền công nghiệp hay khu vực kinh doanh nào. Tuy nhiên, các tác giả chỉ ra rằng nêu làm cái mà ai đó đã biết, như việc từ 1 tới n thì đơn giản giống như tạo ra những cái tương tự, thách thức ở đây là phải tạo ra cái mới từ 0 tới 1. Do đó, cuốn sách Zero to One cung cấp một cái nhìn lạc quan về tương lai ở Hoa Ky và một cách tư duy mới về đổi mới, đó là: đổi mới bắt dau từ việc nghĩ về van dé giá trị nào mà bạn đang muốn tìm kiếm ở những nơi không mong đợi. Đây chính là cách mà các tác giả muốn khuyến nghị đối với những ai đang muốn khởi nghiệp và phải khởi nghiệp dựa trên sang tạo, đôi mới.

13 Jongtaik Lee và đồng nghiệp (2016) đã làm rõ hơn vai trò của các startup như một thành tố chính trong quá trình thương mại hóa công nghệ. Startup được tác giả gọi là một trung tâm đổi mới (“Innovation Center”) cùng với các tổ chức chuyên giao công nghệ (7LO), các vườn ươm doanh nghiệp/doanh nghiệp gia tốc (Incubator/Accelerator) và các nhà đầu tư cho đổi mới (Investor). Đáng lưu ý, nghiên cứu đã đưa ra được một sơ đồ cho sự tương tác và các dòng chuyền hóa tri thức, công nghệ giữa các thành tố thành khi tham gia hệ sinh thái đổi mới (Tnnovation Ecosystem). > Vai trò quan trọng trong giải quyết các van đề lớn của xã hội Samir Rath, Teodora Georgieva (2014) đã đưa ra nhận định rằng hệ sinh thái đối mới đã trở nên phố biến trên khắp thế giới và trong xã hội đang xuất hiện quá nhiều vấn đề như thành phố ô nhiễm, sự béo phì, chăm sóc sức khỏe, tiếp cận giáo dục, cung ứng nước sạch,.nhưng đáng buồn là số lượng các công nghệ được tạo ra trong các hệ sinh thái khởi nghiệp dẫn đầu trên thế giới mới chỉ là dừng lại ở tầm nhìn ngăn hạn và tập trung vào các vấn đề lợi nhuận hơn là giải quyết những vấn đề lớn và cơ bản như vậy.

Các tác giả kêu gọi việc tập trung vào đổi mới đối với các van đề thực sự đang tồn tại xung quanh mà con người và xã hội đang phải đối mặt trên khắp thế giới. Nghiên cứu chỉ ra một cách tiếp cận hệ thống trong việc xây dựng giai đoạn đầu của những công ty công nghệ. Nghiên cứu cũng cung cấp một tập hợp các khung quyết định mang tính kinh nghiệm từ việc thiết kế ý tưởng, tiến hành nghiên cứu, chiến lược kinh doanh và kinh tế vi mô. Cuốn sách thực sự đem tới những ý nghĩ mang tầm triết học về vai trò của các doanh nghiệp trong hệ thống kinh tế và sự thúc đây của các startup dựa trên công nghệ.

Startup đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của nền kinh tế tri thức hiện nay nên nhiều nghiên cứu nước ngoài đã sớm tập trung vào việc tìm ra các yếu tô thúc day loại hình kinh doanh này. Tổng quan các nghiên cứu cho thay có hai nhóm yếu tố thúc day khởi nghiệp, bao gồm nhóm yếu tố bên trong và nhóm yếu tố bên ngoài. 1) Nhóm yếu tố bên trong Thông qua khảo sát, nghiên cứu thực tiễn các startup, các nghiên cứu đã khái quát thành các yêu t6 mà một startup muốn thành công cần có, trong đó đặc biệt nhấn mạnh tới vai tro của người sang lập (tài năng và văn hóa khởi nghiệp của họ) và ý tưởng sáng tạo hay các sáng chế. 14 Trước hết, có thé ké tới nghiên cứu “High Tech Start Up, Revised and Updated: The Complete Handbook For Creating Successful New High Tech Companies” cua John L.

Nesheim (2000) hay “Success factors in technology — based entrepreneurship” của John T. Theo đó các yếu tố thành công trong việc xây dựng các startup công nghệ cao được đúc rút là: 1) ý /ưởng sang tạo, 2) tài năng quản lý, 3) các sáng chế (dong vai trò chính trong việc xây dựng các lợi thé vững chắc cho các startup nhỏ, công nghệ cao), 4) hành vi nhiệt huyết giữa các nhân viên, 5) vai trò cua các nhà dau tư, 6) địa điểm — nơi bắt đầu công việc kinh doanh. Marmer và cộng sự (2011) đã tiến hành một nghiên cứu chuyên sâu nhằm tìm câu trả lời Điêu gì khiến cho các startup ở Thung lũng Silicon thành công? với khảo sát hơn 650 startup về công nghệ thông tin ở Mỹ. Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều loại startup khác nhau, có quá trình phát triển riêng biệt, mỗi giai đoạn có thé được đo băng các mốc và ngưỡng cụ thể với các yếu tố tác động thành công như: Người sáng lập (Founders), Nhà đầu tu (Investors), Công nghệ (Technology), Cac đối tac (Partners), Tài san trí tuệ (Intellectual Property).

2) Nhóm yếu tố bên ngoài Các nghiên cứu đã chỉ ra các yếu tố tác động (kìm hãm hoặc thúc đây) hoạt động này bao gồm 5 nhóm yếu tổ chính: wom tao, tài chính cho khởi nghiệp, liên kết viện/Irường đại học với nên công nghiệp, vai trò của chính phủ, hệ sinh thái khởi nghiệp. Cụ thê như sau: 1) Uom tạo Các startup thường gặp các thách thức trong việc thương mai hóa các ý tưởng mới của họ. Isabelle (2013) đã vi von với câu nói cua Peter Drucker — một chuyên gia về quan lý đã nói “/deas are like frog eggs: you've got to lay a thousand” (tam dich là “những ý tưởng giống như là những quả trứng ếch và có thé nở ra hàng ngàn lợi nhuận”) đề dẫn dắt răng các startup nói chung cần điều kiện để những quả trứng đó nở ra và mang lại các lợi nhuận kinh tế. Vậy làm thé nào dé “ấp trứng” thành công là một trong những vấn đề lớn được quan tâm của các chuyên gia về khởi nghiệp.

Theo thời gian, các hình thức “ấp trứng” cũng trở nên đa đạng trong thực tiễn nhằm đáp ứng tốt hơn các nhu cầu của startup và hiệu quả hơn với phương án đầu tư. Qua các nghiên cứu, có 03 loại hình thức “ấp trứng” được đề cập chủ yếu là: Vwởn ươm (Incubator), Doanh nghiệp tăng toc (Accelerator) và Dau tư thiên than (Angel Investor). 15 Các nghiên cứu chỉ ra rằng các startup có thê lựa chọn hình thức “ấp trứng” thông qua vườm ươm doanh nghiệp hay doanh nghiệp tăng tốc (Incubator or Accelerator) để có thé có được các hỗ tro (không gian làm việc, cơ sở vật chất, vốn,.) và các cơ hội tiếp cận các nguồn lực cũng như các đối tác kinh doanh (OECD, 2010b; Diane A. Hình thức vườn ươm doanh nghiệp (Incubafor hay Business Incubator) được ra đời sớm hơn và đã chứng minh được vai trò của nó tác động tới thành công của startup cả về lý luận và thực tiễn tại các quốc gia.

Các nghiên cứu đã đưa ra các bằng chứng về việc startup xuất phát từ các vườn ươm doanh nghiệp có tỷ lệ thành công hơn (Scillitoe va Chakrabarti, 2010). Trong khi đó, vai năm trở lai đây xuất hiện một hình thức mới cung cấp các hỗ trợ cho các doanh nghiệp này là doanh nghiệp tăng tốc (Accelerator), chủ yêu cung cấp vốn môi hay đầu tư mạo hiểm. Thực tế không có một định nghĩa nào rõ ràng về Accelerator mà nó thường được mô tả như là một dạng vườn ươm tập trung vào việc tăng tốc phát triển của các doanh nghiệp hơn là một vườn ươm doanh nghiệp thông thường (Bosma và Stam, 2012). Accelerator đầu tiên được biết tới là Y Combinator vào năm 2005 bởi Paul Graham — một nhà dau tư thiên thần.

Ké từ đó Y Combinator đã tai trợ cho hon 450 startup” như Loopt, Reddit, Scribd, Dropbox, Heroku, Posterous, Airbnb, Hipmunk,. Su khác biệt giữa Incubator va Accelerator đã được các nghiên cứu quan tam dé có thé đưa ra những gợi ý tốt nhất cho lựa chọn của các startup.