Chương I BOI CANH THE GIỚI I. Thế giới trong thời kỳ Chiến tranh lạnh !.1⁄ Chiến tranh lạnh và những tác động Khi nhân loại vừa một lan nữa trai qua cuộc chiến tranh thế giới tàn khốc những tưởng sẽ lam cho con người ý thức sâu sắc hơn về một nền hỏa bình trên thế giới. Liên Hợp Quốc với những định chế mới nhằm đảm bảo an ninh trên toàn cầu ra đời đã cho phép người ta tin tưởng vào thiện chí hòa bình đó. Thế nhưng trên thực tế, tham vọng quyén lực cùng những mưu đồ thôn tinh lẫn nhau đã làm cho các cường quốc di đầu trong việc lập lại thế giới mới sau chiến tranh tự cho phép mình gây nên tỉnh trạng cảng thẳng — điều ma rat khỏ dé có the đảm bảo cho một nén hòa bình lâu dai.
Chiến tranh thé giới thir hai kết thúc, mỗi quan hệ đồng minh thời chiến giữa Anh , Mỹ với Liên Xô cũng cham dứt, bởi lẽ giờ đây kẻ thù chung day nguy hiểm là chủ nghĩa phát xít đã không còn, những mâu thuẫn tổn tại giữa hai hệ tư tưởng khác nhau, một bên là Chủ nghĩa tư bản (CNTB) với một bên là Chủ nghĩa xã hội (CNXH) lại nỏi lên mạnh mẽ. CNXH từ phạm vi một nước là Liên Xô nay dân mở rộng hình thành một hệ thống. Thêm vào đó, những tranh chấp, xung đột quanh vấn dé phân chia phạm vi ảnh hưởng giữa các nước ở Đức, Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ. đã làm cho mâu thuẫn giữa Mỹ và Liên Xô thêm trim trọng.
Giới cằm quyển của Mỹ ý thức rằng với sức mạnh hùng hậu về kinh tế, quân sự và chính trị của mình, Mỹ có thể từng bước leo lên địa vị bá chủ toàn cầu. Để đạt được điều đó, trước hết Mỹ phải khống chế các đồng minh phương Tây, mở rộng hơn nữa phạm vi ảnh hưởng của mình trên toàn thế giới. Và quan trọng hơn là phải ngăn chặn, day lùi các lực lượng hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và CNXH, thiết lập nền “hòa bình kiểu Mỹ" do họ cầm đầu. Thế nhưng, trên bước đường thực hiện mưu đồ đó của mình, người Mỹ gặp phải sự đối đầu không khoan nhượng của Liên Xô - được xem là thành trì ving chắc của phong trảo cách mạng thế giới.
Vì thế, Mỹ đã phát động cuộc Chiến tranh lạnh nhằm ngăn chặn Liên Xô và phong trào cộng sản quốc tế. Đồng thời đưa ra kế hoạch Marshall nhằm lôi kéo vả khống chế các đồng minh châu Âu bằng đồng Đôla Tháng 3/1947, trước Quốc hội Mỹ, Tổng thống Truman đã tuyên bổ hùng hồn rằng: Các nước Đông Âu "vừa mới bị cộng sản thôn tinh”, vì vậy Mỹ phải đứng ra “dam nhận sử mạng lãnh đạo thé giới tự do”, phải "giúp đỡ các dân tộc trên thế giới chống lại sự “de doa” của Chủ nghĩa cộng sản, chống lại sự bành trướng của Liên Xô. Với việc đưa ra học thuyết “Truman”, Tổng thong Mỹ đã phat động cuộc Chiến tranh lạnh chống lại Liên Xô và các nước XHCN. Bước đầu, Truman yêu cầu 400 triệu SVTH: Tran Thị Hiệp 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.s Nguyễn Thị Kim Dung USD để trợ giúp quân sự và kinh tế cho những lực lượng chống cộng ở Hy Lạp.
Đến năm 1949, Liên Xô tuyển bố đã thử thành công bom A và đang tiến tới sẽ có bom H làm cho thể độc quyển về vũ khí nguyên tử của Mỹ bị phá vỡ, cùng thời điểm đó Trung Quốc thành lập chế độ Dân chủ Cộng hòa, đồng nghĩa với việc Mỹ đã thất bại trong âm mưu biển Trung Quốc thành đổi trọng với Liên Xô, Mỹ đã phản ứng lại tình hình đó bằng việc thông qua văn kiện NSC-68; một trong những văn kiện chính thức của Chiến tranh lạnh và cũng là một sự xác lập toàn diện đầu tiên về chiến lược quốc gia. Nội dung của văn kiện một lần nữa khẳng định: Liên Xô là mối đe dọa vĩnh viễn cho sự tồn tại của Mỹ, Liên Xô phải bị kiểm hoặc tiêu diệt nếu không Mỹ sẽ “không thé tiếp tục tồn tại như là một xã hội tự do”. Vì vậy, Mỹ phải tiến hành một cuộc chiến tranh thực sự với người Xô Viết hay những người làm thay họ ở bat cứ nơi nao trên thé giới. Để có thể chống lại Liên Xô ở bat cứ nơi đâu và bat cứ khi nào, Mỹ phải tăng cưởng ngay lập tức vả trén quy mô lớn lực lượng quân sự của mình vả của các đồng minh.
Việc tăng cường lực lượng nếu không xảy ra tinh trạng chiến tranh thì cũng đạt được thế cân bằng vẻ lực lượng. Cùng với việc tăng cưởng thế mạnh quân sự, Mỹ đã cùng các đồng minh thành lập nên các khối liên minh quân sự mà lớn nhất trong đó phải kể đến la khối Hiệp Ước Bắc Đại Tây Duong (NATO), đây là một liên minh chính trị: quân sự quan trọng nhất va hùng mạnh nhất trong hệ thống CNTB ra đời 4/1949. Không thé chấp nhận trước những chính sách đổi đầu của Mỹ, Liên Xỏ cùng các nước XHCN cũng đã lập ra Cục Thông Tin Cộng Sản (Komingform) 7/1947 nhằm xác định đường lối, trao đổi kinh nghiệm và phối hợp hành động chống CNTB. Tiếp đó, Liên Xô cũng cho công bố chủ thuyết Zhdanov về sự phân chia thế giới thành hai phe: phe thứ nhất bao gồm các nước XHCN, dân tộc chủ nghĩa và yêu chuộng hỏa bình với Liên Xô làm trụ cột; phe thứ hai bao gồm các nước dé quốc, thực dân và hiểu chiến do Mỹ cằm đầu.
Khi liên minh về mọi mặt giữa các nước XHCN cũng được xiết chặt bằng một hệ thông các hiệp ước song phương về "Hữu nghị, Hợp tác, Liên minh va Tương trợ". Đến tháng 1/1949 Liên Xô củng các nước XHCN Đông Âu cũng đã thành lập Hội đồng tương trợ kinh tế (SEV) dé hỗ trợ, hợp tác, phát triển kinh tế của khổi mình. Như vậy, đến năm 1949 thể giới đã chính thức chia thành hai phe, quan hệ quốc tế từ đây bước sang thời kỳ mới. Có thé thấy rằng từ 1947 đến 1991, nội dung chủ yếu của quan hệ quốc tế trên toàn cẩu là sự đối đầu giữa hai hệ thông thé giới do Mỹ và Liên Xô đứng đầu qua cuộc Chiến tranh lạnh.
Chiến tranh lạnh thể hiện chủ yếu qua sự đối dau trong lĩnh vực ngoại giao, sự đọ sức bằng chạy đua vũ trang trong lĩnh vực quân sự và tuyên truyền đả kích lẫn nhau qua lĩnh vực tư tưởng, văn hóa. Trong vòng hơn 40 năm, giới lãnh đạo Hoa Kỷ và Liên Xô luôn nuôi nỗi ngờ vực lớn lao đối với mỗi động thái của đối phương, vì họ nghĩ rằng: chiến thắng của bên này đồng nghĩa với sự tiêu vong của bên kia. Dé đạt được chiến thắng SVTH: Tran Thị Hiệp 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.s Nguyén Thị Kim Dung trong Chiến tranh lạnh đã đặt đất nước minh trong tư thé sẵn sàng cho một cuộc chiến tranh (có thể bằng vũ khí hạt nhân hay là cuộc chiến tổng lực). Viễn cảnh vẻ một cuộc chiến tranh hạt nhân trở thành nỗi ám ảnh dai dẳng lên đường lối đối ngoại lẫn đối nội của hai phe biểu hiện qua cuộc chạy đua vũ trang kéo dải trong suốt thời kỳ Chiến tranh lạnh.
Mỹ tiếp tục thành lập các khối liên minh quân sự ở các khu vực khác nhau nhằm hỗ trợ cho khối NATO và bao vây Liên Xô và các nước XHCN như khối ANZUSS (Mỹ - Austraylia - New Zealand) 9/1951, khối SEATO ở Đông Nam A tháng 9/1954, CENTO ở Trung Cận Đông 1959. Mỹ đã thiết lập trên 2.000 căn cứ quân sự lớn nhỏ, đưa hàng chục vạn quân Mỹ đóng rải rác khắp mọi nơi. Theo tính toán thì trong các năm 1968 ~ 1969, Mỹ có 1,5 triệu quân đóng ở nước ngoài trong tổng số 3.000 quân thường trực của Mỹ. Trong đó 60 vạn quân đóng ở Đông Dương, 32 vạn quân ở Châu Âu, 28 vạn ở Nhật Ban và các đảo khác.
Phía Liên Xô cũng đưa hàng chục vạn quân ra đóng ở các nước Đông Âu, ở Mông Cô và biên giới Xô ~ Trung. Cuộc chạy đua vũ trang giữa hai nước Xô - Mỹ đã lên đến đỉnh cao vao nhừng nam 70. Theo ước tinh của các nhà quân sự thi chỉ can phóng ra 1⁄4 số vũ khí hạt nhân của Mỹ hoặc Liên Xô cũng đã đủ hủy diệt toàn bộ sự sống con người và nên văn minh nhân loại. Có thể phần nào hình dung sự quyết liệt trong cuộc chạy đua vũ trang giữa hai khối thông qua bảng thống kê! so sánh lực lượng quân sự hai bên vào giữa những năm 70.
Máy bay chiến đấu Tàu ngam Tàu chiến các loại Vũ khí hạt nhân Khôi Vácxava Tên lửa chiến lược ICBM (loại đặt trên bệ phóng mặt đất) SLBM (loại đặt trên tàu ngằm) Máy bay chiến lược Tàu ngằm chiến lược ' 'Trịch theo Nguyễn Anh Thái, Lich sử thé gidi hiện đại tir 1945 đến 1995, quyên A, NXB Đại học Quốc gia Ha Nội. trang S0 SVTH: Trân Thị Hiệp 8 Khỏa luận tốt nghiệp GVHD: Th.s Nguyễn Thị Kim Dung Một khỏi lượng lớn vũ khí được đua nhau sản xuất và ngày càng hiện dai, sức công phá ngày cảng lớn là mỗi de dọa đến nén van minh toàn câu. Dù hai bên không thực sự bước vào cuộc chiến tranh trực tiếp nhưng bau không khí căng thing va đây màu sắc bạo lực đã cổ vũ cho sự hiểu chiến của các thành phân quá khích. Các cuộc chiến tranh cục bộ cũng diễn ra khắp nơi dưới sự tác động của Chiến tranh lạnh.
Có những lúc ¥ thức được hiểm họa khôn lường của chiến tranh hạt nhân, Mỹ và Liên Xô cũng đã cô hỏa giải làm dịu đi các mâu thuẫn nhưng vẫn không lúc nao từ bỏ cơ hội dé lan at đối phương. Hậu quả là ở nơi này hay nơi khác trên thế giới lúc nào cũng xảy ra các cuộc xung đột vũ trang, những cuộc khủng hoảng chính trị, quân sự trong đó có bản tay của Mỹ hoặc sự tác động của Liên Xô. Trong chiến tranh thế giới thứ hai, để đặt chân vào Trung Đông, khu vực ảnh hưởng truyền thống của Anh, Pháp; Mỹ đã ủng hộ chủ nghĩa phục quốc Do Thái tiến hanh nhiều cuộc ám sát, đuổi người Arap Palestine và cưỡng chế mua dat để xây dựng khu định cư Do Thái, chuẩn bị cho việc thành lập nhà nước Israel trên đất Palestine. Ngày 29/11/1947, dưới sự đạo diễn của Mỹ, Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc Khóa II thông qua nghị quyết 181 phân chia Palestine thành hai nước Israel va Palestine.
Chủ nghĩa phục quốc Do Thái được cấp giấy thông hành dé wo vẻ Palestine. Ngày 14/05/1948 nước Israel tuyên bố thảnh lập. ngay lập tức chính quyền Truman công nhận sự độc lập đó.