Khóa luận tốt nghiệp vật lý project based learning pbl và việc ứng dụng của nó vào dạy học vật lí ở trường phổ thông việt nam trong tương lai

Khóa luận khám phá phương pháp học dựa trên dự án PBL và ứng dụng trong dạy học vật lý tại trường phổ thông Việt Nam trong tương lai.

• Tác giả: Ho Thanh Liêm
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Thanh Thảo
• Trường học: Trường ĐHSP Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Vật Lý
• Đề tài: Project-Based Learning (PBL) và việc ứng dụng của nó vào dạy học vật lý ở trường phổ thông Việt Nam trong tương lai
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2001-2005
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN I: MÔ HÌNH DẠY HỌC PBL VỚI DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG VIỆT NAM
• 1.1. GIỚI THIỆU VỀ MÔ HÌNH DẠY HỌC PBL
• 1.1.1. Hoàn cảnh ra đời của phương pháp dạy học PBL
• 1.1.2. Cơ sở lý thuyết của phương pháp dạy học PBL
• 1.2. QUI TRÌNH DẠY HỌC THEO MÔ HÌNH DẠY HỌC PBL
• 1.2.1. Bước 1: Chọn dự án thực hiện
• 1.2.2. Bước 2: Lập kế hoạch thời gian cho dự án
• 1.2.3. Bước 3: Lập kế hoạch hành động
• 1.2.4. Bước 4: Lập kế hoạch triển khai dự án
• 1.2.5. Bước 5: Thực hiện dự án với học sinh
• 1.2.6. Bước 6: Kết thúc dự án và đánh giá
• 1.3. TÍNH ƯU VIỆT CỦA PHƯƠNG PHÁP PBL
• 1.4. QUI TRÌNH DẠY HỌC THEO PBL VÀO DẠY HỌC MÔN VẬT LÝ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG VIỆT NAM
• 1.4.1. Hướng đổi mới về mục tiêu dạy học môn Vật Lý
• 1.4.2. Hướng đổi mới nội dung môn Vật Lý
• 1.4.3. Hướng đổi mới phương pháp dạy học Vật Lý
• 1.4.4. Qui trình dạy học theo dự án môn Vật Lý ở trường phổ thông Việt Nam
• 1.4.4.1. Bước 1: Chọn dự án thực hiện
• 1.4.4.2. Bước 2: Lập kế hoạch dạy học
• 1.4.4.3. Bước 3: Lập kế hoạch cho hoạt động cho học sinh
• 1.4.4.4. Bước 4: Lập kế hoạch triển khai dự án
• 1.4.4.5. Bước 5: Lập kế hoạch đánh giá
• 1.4.4.6. Bước 6: Tạo tư liệu trợ giúp giáo viên
• 1.4.4.7. Bước 7: Lập kế hoạch theo dõi và giúp đỡ học sinh
• 1.4.4.8. Bước 8: Kiểm tra chỉnh sửa kế hoạch bài dạy
• 1.4.4.9. Bước 9: Triển khai dự án đến với học sinh
• 1.4.4.10. Bước 10: Học sinh tạo sản phẩm
• 1.4.4.11. Bước 11: Thực hiện bài học
• 1.4.4.12. Bước 12: Đánh giá và nhận xét
• 2. PHẦN II: ỨNG DỤNG PBL VÀO DẠY HỌC CHƯƠNG: DÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG
• 2.1. GIAI ĐOẠN CHUẨN BỊ (LẬP KẾ HOẠCH)
• 2.1.1. Dự án dòng điện trong kim loại
• 2.1.2. Dự án dòng điện trong chất điện phân
• 2.1.3. Dự án dòng điện trong chất khí
• 2.1.4. Dự án dòng điện trong chân không
• 2.1.5. Dự án dòng điện trong chất bán dẫn
• 2.2. KẾ HOẠCH THỰC HIỆN
• 2.2.1. Đánh giá hoạt động nhóm học sinh
• 2.2.2. Đánh giá sản phẩm của học sinh
• 2.3. TẠO TƯ LIỆU TRỢ GIÚP GIÁO VIÊN
• 2.3.1. Tư liệu tham khảo
• 2.3.2. Mẫu kế hoạch nghiên cứu của học sinh
• 2.3.3. Kế hoạch theo dõi và giúp đỡ học sinh
• 3. PHẦN III: MỘT SỐ VẤN ĐỀ, KĨ NĂNG CẦN CÓ CHO GIÁO VIÊN KHI DẠY HỌC THEO DỰ ÁN
• 3.1. LUẬT BẢN QUYỀN VÀ SỬ DỤNG CÁC TƯ LIỆU BẢN QUYỀN
• 3.2. AN TOÀN CHO HỌC SINH KHI TRUY CẬP INTERNET
• 3.3. TÌM KIẾM THÔNG TIN TRÊN INTERNET
• 3.4. TẢI LÊN MẠNG MỘT TRANG WEB
• 3.5. SỬ DỤNG MÁY VI TÍNH VÀ CÀI ĐẶT CÁC PHẦN MỀM
• 3.6. ĐẶT CÂU HỎI ĐỊNH HƯỚNG BÀI HỌC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Khóa luận tốt nghiệp vật lý và PBL

Khóa luận tốt nghiệp vật lý là một phần quan trọng trong chương trình đào tạo của sinh viên ngành Vật lý. Phương pháp Project Based Learning (PBL) đang ngày càng được áp dụng rộng rãi trong dạy học, đặc biệt là trong lĩnh vực giáo dục vật lý. PBL không chỉ giúp sinh viên phát triển kỹ năng thực hành mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Việc áp dụng PBL vào dạy học vật lý ở trường phổ thông Việt Nam trong tương lai hứa hẹn sẽ mang lại nhiều lợi ích cho cả giáo viên và học sinh.

1.1. Khái niệm về Project Based Learning PBL

PBL là phương pháp dạy học dựa trên dự án, trong đó học sinh tham gia vào các hoạt động thực tiễn để giải quyết vấn đề. Phương pháp này giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp và tư duy phản biện.

1.2. Lợi ích của PBL trong dạy học vật lý

PBL giúp học sinh áp dụng lý thuyết vào thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng hiểu biết và ghi nhớ kiến thức. Học sinh cũng có cơ hội phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai.

II. Thách thức trong việc ứng dụng PBL vào dạy học vật lý

Mặc dù PBL mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc ứng dụng phương pháp này vào dạy học vật lý ở trường phổ thông Việt Nam cũng gặp phải nhiều thách thức. Các giáo viên cần được đào tạo bài bản về phương pháp này để có thể triển khai hiệu quả. Ngoài ra, cơ sở vật chất và tài liệu hỗ trợ cũng cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu của PBL.

2.1. Thiếu hụt về đào tạo giáo viên

Nhiều giáo viên chưa được đào tạo đầy đủ về PBL, dẫn đến việc áp dụng không hiệu quả. Cần có các chương trình đào tạo chuyên sâu để nâng cao năng lực cho giáo viên.

2.2. Cơ sở vật chất chưa đáp ứng

Nhiều trường học vẫn thiếu các thiết bị và tài liệu cần thiết cho việc thực hiện PBL. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tổ chức các dự án học tập thực tế.

III. Phương pháp triển khai PBL trong dạy học vật lý

Để triển khai PBL hiệu quả trong dạy học vật lý, giáo viên cần xây dựng kế hoạch chi tiết cho từng dự án. Các bước cần thực hiện bao gồm xác định mục tiêu học tập, lựa chọn dự án phù hợp và tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh.

3.1. Xác định mục tiêu học tập

Mục tiêu học tập cần rõ ràng và cụ thể, giúp học sinh hiểu được điều gì họ sẽ đạt được sau khi hoàn thành dự án.

3.2. Lựa chọn dự án phù hợp

Dự án cần liên quan đến thực tiễn và có thể kích thích sự sáng tạo của học sinh. Giáo viên nên tham khảo ý kiến của học sinh để lựa chọn dự án.

IV. Ứng dụng thực tiễn của PBL trong dạy học vật lý

Việc ứng dụng PBL trong dạy học vật lý đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển được nhiều kỹ năng mềm. Các dự án thực tế giúp học sinh kết nối lý thuyết với thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng tư duy và sáng tạo.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ các trường học

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh tham gia vào PBL có kết quả học tập tốt hơn so với phương pháp truyền thống. Họ cũng thể hiện sự hứng thú hơn trong việc học.

4.2. Ví dụ về dự án thành công

Một số trường đã triển khai thành công các dự án PBL như 'Dòng điện trong các môi trường', giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm vật lý thông qua thực hành.

V. Kết luận và tương lai của PBL trong giáo dục Việt Nam

PBL có tiềm năng lớn trong việc cải cách phương pháp dạy học vật lý ở Việt Nam. Để đạt được điều này, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan giáo dục, cũng như sự nỗ lực từ phía giáo viên và học sinh. Tương lai của giáo dục vật lý sẽ sáng sủa hơn nếu PBL được áp dụng rộng rãi và hiệu quả.

5.1. Hướng đi cho giáo dục Việt Nam

Việc áp dụng PBL không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn giúp học sinh phát triển toàn diện hơn. Cần có các chính sách hỗ trợ để thúc đẩy việc này.

5.2. Tầm quan trọng của đổi mới giáo dục

Đổi mới giáo dục là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của thời đại. PBL là một trong những phương pháp hiệu quả để thực hiện điều này.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đổi mới phương pháp dạy học là yêu cầu cấp thiết của nền giáo dục trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Báo cáo của UNESCO về bốn trụ cột giáo dục thế kỷ XXI đã khẳng định mục tiêu cốt lõi: "Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để khẳng định mình". Giáo dục hiện đại đòi hỏi phải chuyển dịch từ việc truyền thụ thụ động sang phát hiện và phát huy tiềm năng người học, rèn luyện kỹ năng sống, tư duy khoa học và năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn.

Trong khi các mô hình dạy học tích cực như dạy học nêu vấn đề (Problem-Based Learning), dạy học kiến tạo hay dạy học hành động (Activity-Based Learning) đang được nghiên cứu, mô hình dạy học theo dự án (Project-Based Learning - PBL) nổi lên như một xu hướng giáo dục tiên tiến trên thế giới nhờ việc đặt học sinh vào vị trí trung tâm, xem mỗi bài học là một dự án mở rộng, tích hợp liên môn và gắn kết chặt chẽ với thực tiễn đời sống.

Tại Việt Nam ở thời điểm thực hiện đề tài, chương trình và sách giáo khoa thí điểm phân ban (ban hành năm 2002) bộc lộ một số hạn chế:

1. Mục tiêu đào tạo chưa đổi mới triệt để theo xu thế giáo dục thế giới và khu vực.
2. Nội dung chương trình còn nặng tính lý thuyết, hàn lâm, gây quá tải cho đa số học sinh.
3. Nội dung biên soạn chưa tạo điều kiện thuận lợi cho việc đổi mới phương pháp dạy học; cấu trúc bài học chủ yếu phân bổ theo chương, bài riêng lẻ mà chưa xây dựng theo các chủ đề tích hợp.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài được xác định cụ thể:

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của phương pháp dạy học theo dự án (PBL), quy trình tổ chức và các lợi ích sư phạm của mô hình này.
2. Khảo sát tình hình dạy học môn Vật lý ở trường phổ thông Việt Nam trong mối tương quan với các xu thế đổi mới giáo dục quốc tế.
3. Đề xuất một quy trình dạy học môn Vật lý ở trường phổ thông Việt Nam theo mô hình PBL, tích hợp công nghệ đa phương tiện.
4. Thiết kế hồ sơ dạy học dự án thực nghiệm cho nội dung Chương V: "Dòng điện trong các môi trường" thuộc chương trình Vật lý 11 nâng cao (thí điểm).

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Phương pháp dạy học theo dự án (PBL) và tình hình dạy học môn Vật lý tại trường phổ thông Việt Nam.
• Phạm vi nội dung: Nghiên cứu lý thuyết và thiết kế kế hoạch dạy học áp dụng cho Chương V: "Dòng điện trong các môi trường", Sách giáo khoa Vật lý 11 (Quyển 1), chương trình thí điểm phân ban Khoa học tự nhiên (năm 2002).
• Phạm vi không gian và thời gian: Đề tài được thực hiện trong khuôn khổ khóa luận tốt nghiệp đại học ngành Sư phạm Vật lý, niên khóa 2001–2005 tại Khoa Vật lý, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh dưới sự hướng dẫn của TS. Lê Thị Thanh Thảo và ThS. Lê Nguyễn Trung Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng hệ thống cơ sở lý thuyết sư phạm hiện đại kết hợp với các tài liệu hướng dẫn dạy học dự án chuẩn quốc tế:

• Phân loại mục tiêu nhận thức của Benjamin Bloom: Làm cơ sở xây dựng mục tiêu dạy học và hệ thống câu hỏi định hướng theo 6 cấp độ nhận thức từ thấp đến cao (Biết, Hiểu, Áp dụng, Phân tích, Tổng hợp, Đánh giá).
• Mô hình dạy học dự án đa phương tiện: Tiếp thu khung quy trình 6 bước của Văn phòng Giáo dục Quận San Mateo (San Mateo County Office of Education - Hoa Kỳ, giai đoạn 1997–2001) về Project-Based Learning with Multimedia.
• Chương trình Dạy học cho Tương lai của Intel (Intel Teach to the Future): Sử dụng khung lập kế hoạch bài dạy, bộ câu hỏi khung chương trình (Câu hỏi khái quát, Câu hỏi bài học, Câu hỏi nội dung) và các biểu mẫu quản lý hoạt động học sinh (phiên bản Việt Nam 2, 2004).
• Lý luận dạy học bộ môn Vật lý: Kế thừa các tài liệu Didactic Vật lý của TS. Lê Thị Thanh Thảo (2004) và báo cáo nghiên cứu phát triển chương trình môn Khoa học của tác giả Cao Thị Thắng (Viện Nghiên cứu Giáo dục Hà Nội, 1995).

Cấp độ nhận thức (Bloom)	Bản chất nhận thức	Động từ hành động đặc trưng
Biết (Knowledge)	Nhớ lại sự kiện, thuật ngữ, nguyên lý, công thức dưới dạng đã học.	Xác định, mô tả, nhận biết, gọi tên, liệt kê, nhắc lại, chỉ ra, thu thập, trình bày.
Hiểu (Comprehension)	Hiểu thấu đáo ý nghĩa, diễn giải, giải thích, minh họa và tóm tắt thông tin.	Tìm hiểu, phân biệt, giải thích, cho ví dụ, phân tích sơ bộ, tóm tắt, viết lại.
Áp dụng (Application)	Vận dụng tri thức đã học để giải quyết tình huống, bài tập, vấn đề mới.	Sử dụng, tính toán, xây dựng, chứng minh, khám phá, thao tác, vận hành, dự đoán.
Phân tích (Analysis)	Tách tổng thể thành các thành phần, nhận rõ mối liên hệ giữa các thuộc tính.	Phân tích, phân nhỏ, so sánh, đối chiếu, sơ đồ hóa, phân biệt, phác thảo, chọn lọc.
Tổng hợp (Synthesis)	Kết hợp các bộ phận thành một chỉnh thể mới, đề xuất phương án giải quyết.	Phân loại, kết hợp, biên soạn, tạo ra, thiết kế, tổng quát hóa, lên kế hoạch, viết lại.
Đánh giá (Evaluation)	Phê phán, chọn lọc, đưa ra nhận định dựa trên phân tích và tổng hợp dữ kiện.	Biên soạn, so sánh, đối chiếu, phê bình, góp ý, bảo vệ, đánh giá, phán xét.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả áp dụng chủ yếu là phương pháp nghiên cứu lý thuyết: tra cứu, thu thập các tài liệu chuyên môn trên mạng Internet về mô hình PBL, biên dịch sang tiếng Việt, phân tích, tổng hợp và mô hình hóa thành quy trình dạy học thích ứng với thực tiễn giáo dục Việt Nam.

Nguồn dữ liệu của luận văn gồm:

1. Tài liệu hướng dẫn trực tuyến của San Mateo County Office of Education (pblmm.k12.ca.us).
2. Tài liệu tập huấn và CD-ROM Chương trình Dạy học cho Tương lai của Intel (Intel Teach to the Future, Module 3, Module 8, 2004).
3. Sách giáo khoa thí điểm Vật lý 11 (Quyển 1) và phân phối chương trình ban Khoa học tự nhiên (Bộ GD-ĐT, 2002).
4. Các công trình nghiên cứu và bài giảng Didactic Vật lý trong nước.

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Mô hình dạy học PBL với dạy học môn Vật lý ở trường phổ thông Việt Nam

Chương này phân tích lịch sử hình thành của phương pháp PBL, bắt nguồn từ những phát triển của tâm sinh lý học nhận thức và nhu cầu đào tạo nhân lực thế kỷ XXI. Tác giả chỉ ra 7 thành tố bắt buộc của mô hình dạy học dự án:

1. Nội dung chương trình: Mục tiêu rõ ràng, định chuẩn bài học thông qua hoạt động và sản phẩm.
2. Phương tiện và công nghệ: Kết hợp công nghệ thông tin để thu thập tư liệu và minh họa bài học.
3. Hướng giải quyết vấn đề: Học sinh trực tiếp tham gia xử lý các tình huống thực tiễn.
4. Hợp tác làm việc: Tổ chức hoạt động nhóm công bằng, phân chia vai trò rõ ràng.
5. Phát triển kỹ năng thực hành: Kỹ năng giao tiếp, quản lý thời gian và tự điều chỉnh.
6. Kế hoạch thời gian: Thiết kế khung thời gian linh hoạt và đủ dài cho việc nghiên cứu.
7. Đánh giá đa dạng: Đánh giá toàn diện quá trình lẫn kết quả sản phẩm dựa trên chuẩn định trước.

Dựa trên quy trình 6 bước của San Mateo (Chọn dự án; Lập kế hoạch thời gian; Lập kế hoạch hành động; Lập kế hoạch đánh giá; Thực hiện dự án; Kết thúc dự án và phản hồi), tác giả đã nghiên cứu thực trạng giáo dục phổ thông Việt Nam để xây dựng quy trình dạy học môn Vật lý gồm 12 bước chi tiết:

Nhóm giai đoạn	Các bước trong quy trình 12 bước môn Vật lý
Giai đoạn chuẩn bị (Giáo viên)	Bước 1: Chọn dự án thực hiện. Bước 2: Lập kế hoạch dạy học (bài trình chiếu giới thiệu, bộ câu hỏi định hướng). Bước 3: Lập kế hoạch hoạt động cho học sinh (bài PowerPoint, bản tin, website). Bước 4: Lập kế hoạch triển khai dự án (chuẩn bị thiết bị, phần mềm, kế hoạch phối hợp). Bước 5: Lập kế hoạch đánh giá (xây dựng rubric hoạt động nhóm và sản phẩm). Bước 6: Tạo tư liệu trợ giúp giáo viên (tài liệu tham khảo, mẫu kế hoạch nghiên cứu). Bước 7: Lập kế hoạch theo dõi và giúp đỡ học sinh. Bước 8: Kiểm tra, chỉnh sửa kế hoạch bài dạy.
Giai đoạn thực hiện (Học sinh & Giáo viên)	Bước 9: Triển khai dự án đến học sinh (giới thiệu bài học, phân chia nhóm, giao nhiệm vụ). Bước 10: Học sinh tạo sản phẩm (thu thập dữ liệu, xử lý thông tin, biên tập sản phẩm). Bước 11: Thực hiện bài học (chuẩn bị buổi học chuyên môn, học sinh trình diễn và thảo luận). Bước 12: Đánh giá và nhận xét tổng kết.

Phần II: Ứng dụng PBL vào dạy học chương: "Dòng điện trong các môi trường"

Chương này trình bày toàn bộ thiết kế bài dạy thực nghiệm cho Chương V Sách giáo khoa Vật lý 11 thí điểm (Ban Khoa học tự nhiên). Nội dung chương học được chia thành 5 tiểu dự án giao cho các nhóm học sinh:

Tên dự án nhánh	Nội dung kiến thức vật lý trọng tâm	Dạng sản phẩm học sinh cần hoàn thành
1. Dự án dòng điện trong kim loại	Bản chất dòng điện trong kim loại, hạt tải điện, điện trở suất, hiện tượng siêu dẫn và ứng dụng.	Bài trình diễn PowerPoint, ấn phẩm bản tin, trang web chuyên đề.
2. Dự án dòng điện trong chất điện phân	Thuyết điện ly, bản chất dòng điện, các định luật Faraday và ứng dụng mạ điện, luyện nhôm.	Bài trình diễn PowerPoint, ấn phẩm bản tin, trang web chuyên đề.
3. Dự án dòng điện trong chất khí	Sự ion hóa chất khí, quá trình dẫn điện tự lực và không tự lực, tia lửa điện, hồ quang điện.	Bài trình diễn PowerPoint, ấn phẩm bản tin, trang web chuyên đề.
4. Dự án dòng điện trong chân không	Bản chất dòng điện trong chân không, điốt chân không, tia catôt, ứng dụng đèn hình và ống phóng điện tử.	Bài trình diễn PowerPoint, ấn phẩm bản tin, trang web chuyên đề.
5. Dự án dòng điện trong chất bán dẫn	Bán dẫn loại p và loại n, lớp chuyển tiếp p-n, điốt bán dẫn, tranzito và ứng dụng trong linh kiện điện tử.	Bài trình diễn PowerPoint, ấn phẩm bản tin, trang web chuyên đề.

Tác giả cung cấp hệ thống công cụ dạy học mẫu bao gồm:

• Mẫu kế hoạch bài dạy theo khung Intel: Bộ câu hỏi định hướng (Khái quát, Bài học, Nội dung), mục tiêu chuẩn kiến thức – kỹ năng – thái độ, yêu cầu phần cứng (máy vi tính, máy ảnh KTS, kết nối Internet) và phần mềm (xử lý văn bản, tạo trang web, phần mềm trình diễn).
• Mẫu hướng dẫn hoạt động học sinh: Dàn bài trình bày PowerPoint, đề cương ấn phẩm bản tin (chứa các chuyên mục: thư gửi biên tập viên, kết quả điều tra, phát minh khoa học, lưu đồ hình vẽ), đề cương thiết kế trang Web với cấu trúc cây liên kết.
• Hệ thống tiêu chí đánh giá (Rubric): Bảng tiêu chí đánh giá hoạt động nhóm và đánh giá chất lượng 3 dạng sản phẩm số (nội dung khoa học, tính thẩm mỹ, khả năng truyền thông, tính bản quyền).
• Tiến trình buổi báo cáo chuyên môn: Hướng dẫn chuẩn bị phòng máy, phân bổ thời gian thuyết trình, điều phối thảo luận phản biện giữa các nhóm và tổng kết cho điểm.

Phần III: Một số vấn đề cần chú ý cho giáo viên khi dạy học theo mô hình dạy học PBL

Nhằm giúp giáo viên triển khai thành công mô hình dạy học dự án trong điều kiện thực tế, phần này trình bày chi tiết 6 vấn đề kỹ thuật và sư phạm:

1. Luật bản quyền và sử dụng các tư liệu bản quyền: Hướng dẫn trích dẫn hợp lệ nguồn thông tin, hình ảnh, văn bản khi học sinh khai thác tài liệu trên không gian mạng.
2. An toàn cho học sinh khi truy cập Internet: Các biện pháp phòng ngừa rủi ro thông tin độc hại, bảo vệ dữ liệu cá nhân của học sinh trong quá trình nghiên cứu trực tuyến.
3. Tìm kiếm thông tin trên Internet: Kỹ năng sử dụng các công cụ tìm kiếm, chọn lọc từ khóa và đánh giá độ tin cậy của nguồn tư liệu khoa học.
4. Tải lên mạng một trang web: Hướng dẫn các bước xuất bản tài liệu và tải website học tập lên máy chủ (hosting) để chia sẻ sản phẩm.
5. Sử dụng máy vi tính và cài đặt các phần mềm: Hướng dẫn cấu hình hệ thống, cài đặt các phần mềm tiện ích hỗ trợ soạn thảo, biên tập đa phương tiện và xử lý hình ảnh.
6. Đặt câu hỏi định hướng bài học: Phương pháp xây dựng hệ thống 3 tầng câu hỏi (Bộ câu hỏi khung chương trình) nhằm dẫn dắt tư duy của học sinh trong suốt tiến trình dự án:
   • Câu hỏi khái quát (Essential Question): Câu hỏi mở, bao quát, có tính triết lý, không có câu trả lời duy nhất.
   • Câu hỏi bài học (Unit Question): Câu hỏi trực tiếp liên quan đến nội dung chủ đề dự án, định hướng mục tiêu môn học.
   • Câu hỏi nội dung (Content Question): Câu hỏi cụ thể, kiểm tra kiến thức định nghĩa, định luật, sự kiện vật lý.

Kết quả và đóng góp

Văn bản khóa luận mang lại các kết quả cụ thể:

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học theo dự án (PBL), đối chiếu thang phân loại nhận thức của Bloom với các yêu cầu rèn luyện kỹ năng tiến trình khoa học.
• Xây dựng thành công quy trình sư phạm 12 bước ứng dụng PBL vào giảng dạy môn Vật lý tại trường trung học phổ thông, giúp giáo viên chủ động từ khâu lập kế hoạch, chuẩn bị hồ sơ đến khâu triển khai và đánh giá.
• Thiết kế hoàn chỉnh bộ hồ sơ bài dạy dự án cho Chương V: "Dòng điện trong các môi trường" (Vật lý 11 ban Khoa học tự nhiên), cung cấp 5 chủ đề dự án nhánh cùng toàn bộ hệ thống phiếu giao việc, mẫu dàn ý sản phẩm và tiêu chí đánh giá rubric.
• Biên soạn hướng dẫn thực hành kỹ năng công nghệ thông tin và phương pháp xây dựng bộ câu hỏi định hướng dành riêng cho giáo viên phổ thông.

Các giải pháp và kiến nghị được tác giả đề xuất:

• Giáo viên cần thay đổi căn bản vai trò sư phạm: chuyển từ vị trí trung tâm truyền thụ một chiều sang người thiết kế, cố vấn, điều phối và hỗ trợ quá trình tự học của học sinh.
• Nhà trường cần tạo điều kiện về cơ sở vật chất CNTT (phòng máy vi tính kết nối mạng, máy quét, thiết bị nghe nhìn) và bố trí quỹ thời gian linh hoạt để học sinh thực hiện dự án ngoài giờ lên lớp.
• Đề xuất vận dụng linh hoạt mô hình dạy học dự án theo từng chương hoặc tích hợp nhiều bài học để từng bước giảm tải áp lực hàn lâm của chương trình SGK phân ban.

Đóng góp của khóa luận:

• Đây là một trong những công trình nghiên cứu sớm ở bậc đại học (2001–2005) tiếp thu có hệ thống các mô hình giáo dục đa phương tiện tiên tiến của thế giới (San Mateo, Intel Teach to the Future) để cụ thể hóa thành quy trình dạy học áp dụng trực tiếp cho môn Vật lý phổ thông tại Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Đề tài thuần túy là công trình nghiên cứu lý thuyết và thiết kế quy trình sư phạm mẫu; chưa tiến hành tổ chức thực nghiệm sư phạm trực tiếp trên các lớp học phổ thông để thu thập số liệu định lượng về kết quả học tập hay đo lường mức độ tiếp thu của học sinh.
• Các biểu mẫu công nghệ được thiết kế dựa trên hạ tầng kỹ thuật và các phần mềm ứng dụng ở giai đoạn 2001–2005 nên mang tính lịch sử về mặt công nghệ.

Hướng phát triển tiếp theo:

• Đưa quy trình 12 bước vào thực nghiệm sư phạm tại các trường trung học phổ thông để đánh giá tính khả thi, đo lường sự phát triển kỹ năng tiến trình khoa học và mức độ tiếp thu kiến thức vật lý của học sinh.
• Mở rộng việc thiết kế các chủ đề dạy học dự án cho các chương khác thuộc chương trình Vật lý lớp 10, 11 và 12.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên ngành Sư phạm Vật lý và giảng viên phương pháp dạy học: Tham khảo cách thức cấu trúc một giáo án dạy học theo dự án, bảng phân loại Bloom gắn với các động từ hành động và quy trình chuyển giao lý thuyết dạy học hiện đại vào bộ môn.
• Giáo viên Vật lý tại các trường THPT: Trực tiếp sử dụng hoặc cải tiến hồ sơ dự án Chương V "Dòng điện trong các môi trường", áp dụng bộ công cụ câu hỏi định hướng và hệ thống bảng tiêu chí đánh giá (Rubric) cho các hoạt động nhóm và sản phẩm học tập đa phương tiện.
• Cán bộ nghiên cứu đổi mới phương pháp giáo dục: Tham khảo kinh nghiệm tích hợp Chương trình Intel Teach to the Future và tài liệu PBL with Multimedia của San Mateo vào chương trình phổ thông Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận kế thừa khung quy trình và tài liệu dạy học dự án từ những nguồn quốc tế nào?
Khóa luận tiếp thu trực tiếp quy trình dạy học dự án đa phương tiện từ Văn phòng Giáo dục Quận San Mateo (San Mateo County Office of Education - Hoa Kỳ, 1997–2001) và khung lập kế hoạch bài dạy, bộ câu hỏi định hướng thuộc Chương trình Dạy học cho Tương lai của Intel (Intel Teach to the Future, phiên bản Việt Nam 2, năm 2004).

2. Quy trình dạy học môn Vật lý theo mô hình PBL do tác giả đề xuất gồm bao nhiêu bước?
Quy trình gồm 12 bước cụ thể, chia làm 2 giai đoạn: Giai đoạn chuẩn bị của giáo viên (từ Bước 1 đến Bước 8, bao gồm chọn dự án, lập kế hoạch bài dạy, kế hoạch hoạt động học sinh, kế hoạch đánh giá, tạo tư liệu hỗ trợ) và Giai đoạn thực hiện giữa giáo viên và học sinh (từ Bước 9 đến Bước 12, bao gồm triển khai dự án, học sinh tạo sản phẩm, tổ chức buổi học chuyên môn và đánh giá tổng kết).

3. Học sinh thực hiện dự án Chương "Dòng điện trong các môi trường" phải tạo ra những dạng sản phẩm nào?
Mỗi nhóm học sinh thực hiện một chủ đề môi trường dẫn điện và phải tạo ra 3 dạng sản phẩm đa phương tiện: bài trình diễn bằng PowerPoint, một ấn phẩm bản tin khoa học (dưới dạng tập san/bản tin giới thiệu ứng dụng thực tế), và một trang web chuyên đề học tập.

4. Bộ câu hỏi định hướng bài học (Framework Questions) được tác giả phân chia theo những cấp độ nào?
Bộ câu hỏi được xây dựng theo 3 cấp độ: Câu hỏi khái quát (câu hỏi mở rộng, bao quát và mang tính triết lý), Câu hỏi bài học (câu hỏi gắn với mục tiêu trọng tâm của chủ đề dự án), và Câu hỏi nội dung (câu hỏi cụ thể nhằm kiểm tra định nghĩa, công thức, định luật vật lý).

5. Vì sao tác giả chọn Chương "Dòng điện trong các môi trường" để thiết kế dạy học theo dự án?
Chương này thuộc Sách giáo khoa thí điểm Vật lý 11 (năm 2002) có khối lượng kiến thức phong phú, phân hóa rõ rệt thành 5 môi trường dẫn điện cụ thể (kim loại, chất điện phân, chất khí, chân không, chất bán dẫn), đồng thời chứa đựng nhiều ứng dụng kỹ thuật và đời sống thực tiễn, rất thích hợp để chia nhóm nghiên cứu độc lập và tích hợp công nghệ đa phương tiện.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hồ Thanh Liêm là công trình nghiên cứu lý luận dạy học nghiêm túc, kịp thời đón đầu xu hướng đổi mới giáo dục phổ thông tại Việt Nam giai đoạn 2001–2005. Bằng việc kết hợp chặt chẽ thang nhận thức Bloom, khung dự án San Mateo và chương trình Intel Teach to the Future, tác giả đã xây dựng thành công quy trình sư phạm 12 bước chuyên biệt cho môn Vật lý. Bộ hồ sơ thiết kế 5 dự án thực nghiệm trong chương "Dòng điện trong các môi trường" cung cấp hệ thống biểu mẫu và tiêu chí đánh giá hoàn chỉnh, khẳng định giá trị tham khảo thiết thực cho công tác đổi mới phương pháp dạy học môn Vật lý ở trường phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DUC DAO TẠO TRƯỜN ĐHSP THÀNH PHO HO CHÍ MINH KHOA VAT LÝ U TÁC PROJECT-BASED LEARNING (PBL) VÀ VIỆC UNG DUNG CUA NÓ VÀO DAY HỌC VAT LÝ Ở TRƯỜNG PHO THONG VIET NAM TRONG TƯƠNG LAI. SVTH : HO THANH LIÊM GVHD: TS, LỄ THỊ THANH THẢO ThS. LÊ NGUYEN TRUNG NGUYEN Tru 5 TS †”. + ¡ứ j — NIÊN KHÓA 2001-2005 Lời cảm ơn: Em xin bày tỏ long biết ơn vẻ sự hướng dân và giúp dé tận tinh của TS.

Lê Thị Thanh Thao vẻ Th§. Lê Nguyễn Trung Nguyên trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn này. Em cũng xin bày tỏ lòng biết ơn với gia đình và bạn bè. dat biệt cảm ơn đến bạn Trần Hà Nguyễn đã giúp đỡ và động viên em hoàn thành luận văn này.

Sinh viên Hé Thanh Liêm. MỤC LỤC MO DAU (RACER RT VAI DIB 0=“. MỤC DICH, MỤC TIEU NGHIÊN CUU. DOI TƯỢNG NGHIÊN CỬU.

7 5-5513 5S S2 exsse 7 SOR EIT RHEIN IID oo onnonprscnarsasonacancncnconensonnnysansiinssésusisaabinimeeies 7 5: PHAM VENGHIÊNCỮU.- T2 c0620060250 6501662666612 666606L2ã085G 7 6 PHUONG PHÁPNGHIÊN CUU i550 SERS 7 7 KET QUA NGHIÊN CUM ei c1 seas 7 © TINH DOT ME COA BE TAN11áA0%A01200002G2GáSGGcaiaioayae 7 9. CAU TRUC LUAN VÀNN¡((G:((G400G0AGiGA100064001400Ai0008d 8 PHAN I: MÔ HÌNH DAY HỌC PBL VOI DAY HOC MÔN VAT LY Ở TRUONG PHO THONG VIET NAM I- GIỚI THIEU VE MÔ HINH DẠY HỌC PBL. Hoàn cảnh ra đời của phương pháp dạy học PBI. Co sở lý thuyết của phương pháp day học PBL.- ¿5 25 55552 10 II- QUI TRÌNH DẠY HỌC THEO MÔ HÌNH DAY HỌC PBL.

Bước Fi Chọn dự se thục HN. Bước 2: Lập kế hoạch thời gian cho dự án. Bước 3: Lập kế hoạch hành động. Bước 4: Lập kế hoạch Melt BÌỀ:/:¿¿:2¿2222/222222222c2220222202122222 G2202 008.

Bước 5: Thực hiện đự án với học sinh. Bước 6: Kết thúc dự án va đánh giá. - cu Ăn sưa 25 7, Mẫu kẻ hoạch dạy học theo dy án. 28 III- TINH UU VIỆT CUA PHƯƠNG PHAP PBL.- - G55 S5 S33<<< xe,27 III- QUI TRIINH DAY HỌC THEO PBL VÀO DAY HỌC MÔN VAT LY Ở TRUONG PHO THONG VIỆT NAM.

Hưởng đổi mới về phương pháp day học mOn Vật Lý.1- Hướng đôi mới mục tiêu day học môn Vật Lý.2- Hướng đối mới nội dung môn Vật lý.3- Hướng đổi mới phương pháp dạy học Vật lý. Qui trình day học theo dy án môn Vật Ly 6 trường phê thông Việt Nam.1- Bước 1: Chon dy án thực hiện.2 - Bước 2: Lập kế hoạch day học.3 - Bước 3: Lập kế hoạch cho hoạt động cho học sinh.4- Bước 4: Lập kế hoạch triển khai dự án.5- Bước 5: Lập kế hoạch đánh giá.6- Bước 6: Tao tư liệu trợ giúp giáo vên.7 - Bước 7: Lập kế hoạch theo ddi va giúp dd học sinh.8 - Bước 8: Kiểm tra chỉnh sửa kế hoạch bài đạy.9- Bước 9: Triển khai dy an đến với học sinh.10- Bước 10: Học sinh tạo sản pham.11- Bước 81: Thực hiện bài học:.12- Bước 12: Đánh giá va nhận xét.ccccccessessesseecesseeeeessesceeeeees so PHÀN H: ỨNG DỤNG PBL VÀO DẠY HỌC CHƯƠNG: “ĐÒNG ĐIỆN TRONG CÁC MOI TRƯỜNG. I- GIAI DOAN CHUAN BỊ ( LAP KE HOẠCH ). KẾ hoạch giút Chabin BÀI Whos es sc ssa isn cssndee vesceaakeseese senses scapes ensevssees 61 1.1- Dự án dòng điện trong kim lo@i.2- Dự án dòng điện trong chất điện phan.

ceeceeceeee enue 62 [:3- Dis ân ding điện trong chết VhÍ:⁄¿:.4- Dự án dong điện trong chân không.5- Dự an dòng điện trong chất bán dan.0066660c6ceeccecscceeseeeesseceeeeeeeeess 66 BE lệ di tình Cet ÂN ga gecceresceeseceeeeeoaearnniarbaasereaaeamse 67 2:)- Di Bi 0G Aili ng Ki TẾT ae eneiieeeseaeeeeeseeeooseoeceo 67 2.2- Dự án dòng điện trong chất điện phân.3- Dự án dong điện trong chất khí. - - - - - - S SE c2 ng gen cues 75 4.4- Dự án dòng điện trong chân không.5- Dự án dòng điện trong chất bán dẫn.- L S S sec 83 SEA Kể asec Cait 1 B kuaeeaoeeeneieeenerereeeernereonxeeeeroeenaneni §7 3,1- KẾ toch chibi DIGI oy cnsccusnsicssguneuascanerarsaperenasnpsonansveavenenessnsyeararees 87 3.2- Kế hoạch thực hi€n,.1- Đánh giá hoạt động nhóm học sinh. ---‹(Sc Ÿà cà SS cà90 4.2- Đánh giá sản phẩm của học sinh.‹- 7c - Sen 90 5: Tạo tư liêu trợ gi0p giáo VIN iia ieee iii ieee ene ete 95 S:1-/TR liệu thans THD¡y12/20022726022/100A61001010188ï60/0ã0 3000110 60 95 5.2- Mẫu kế hoạch nghiên cứu của học sinh. Kế hoạch theo dồi vả giúp đỡ học sinh.

-- -- 2332 s<ce2 95 6:1) Hogt: GGnig viJ00- (010 TẠN 171 7-)/711710)1117/)11171/ 77711.2 Tim kiếm, lưu trữ va sử dụng thông tỉn. Kế hoạch chỉnh sửa kế hoạch bài day.seseeeeseeeeeeceeceeverseeeseeceeres 95 0A AN TRENT BOE NGeeteaneonaaaetsoeiearoatouweasoeereesoe 95 GỐI côn cuc,CÁ NA Agaaaugawmme95 2. Học sinh lầm đướn.occccc co { Ăn c0 S016 66S 166666166566 66664695 Fi. 1 = Ba & ARs GIR WBS MAAS BORE.2- Dự án dòng điện trong chất điện phân.3- Dự án dòng điện trong chất khi.4- Dự án dòng điện trong chân không.5- Dự án dòng điện trong chất bản dẫn.-- 5S SSSSS << se 179 Si: Thane liện bid Net v2202266000101010150020006Ai66060010026201-8.1- Chuẩn bị buổi học chuyên MON.2- Học sinh trinh diễn sản phẩm và thảo luận.

cóc ¿(c5 -2:52 5 205 4: Diath giả và tổng tele BÀI NG oie S020 nesssasaaseeecaasseb 205 PHẢN HI: MOT SO VAN ĐỀ CAN CHÚ Ý CHO GIÁO VIÊN KHI DẠY HOC THEO MÔ HÌNH DẠY HỌC PBL I- LUẬT BẢN QUYEN VA SỬ DỰNG CAC TƯ LIEU BẢN QUYÊN. 206 II- AN TOAN CHO HỌC SINH KHI TRUY CẬP INTERNET.- -- 206 HI-TÌM KIEM THONG TIN TREN INTERNET. 2À S55 S13 25+ <=<csez207 IV- TẢI LÊN MẠNG MỘT TRANG WERB. c n1 c2 2233,209 V- SỬ DỤNG MAY VI TINH VÀ CÀI DAT CAC PHAN MÈM.

209 VI- ĐẶT CÂU HOI ĐỊNH HƯỚNG BÀI HỌC. 2 22 222 Sx S2 ss=zz se210 KET LƯẬNGt:Œ2Gi6Getu6subwdssGa366/0404y82306xwddt 213 TÀI LEU THAM NHÀ tát Gguisx6iwiiggdi 215 DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT CHKQ Câuhöi khái quát. CNH-HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa. GD-ĐT Giáo dục đào tạo.

KHKT Khoa học kĩ thuật. NXB Nhà xuất bản. PBL Project Based Learning. Lịch sử vấn đề: Mục tiêu dạy học hiện nay đã thay đỗ nhiều theo xu hướng ngày càng gần với mục tiêu giáo duc của các nước tiên tiễn do xu thé hội nhập, nhu cầu đảo tạo nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH-HĐH) dat nước.

* Học dé biết, học dé làm, bọc dé chung sống, học dé khẳng định minhTM là bỗn trụ cột của giáo dục trong thẻ ki 21 đã được UNESCO tổng kết. Dạy học phải làm thế nào giúp người học phát hiện, phát huy tiềm năng vốn có của mình. Giáo dục phải trang bị những kiến thức, ki năng sống va hoạt động thực tiễn để con người có thể thích ứng, đương đầu với thực tế không ngừng biến động, Những mục tiêu mới chỉ có thể đạt được bằng phương pháp mới thông qua nội dung giáo duc mới, phương pháp dạy học mới. Xu thế các phương pháp dạy học hiện nay ưu tiên cho việc tạo cơ hội cho người học tham gia một cách tích cực, chủ động vào quá trình học tập, quá trình giải quyết các vấn dé để rèn luyện các kĩ năng tiến trình khoa học.

Có nhiều mô hình dạy học thích ứng với các mục tiêu day học này như: Dạy học nêu vấn để (Problem Based Learning - PBL), dạy học kiến tạo, dạy học phát hiện, day học theo dự án (Project Based Learning - PBL), dạy học hành động (Activity Based Learning - ABL). Trong đó mô hinh day học được các nước tiên tiến ưa chuộng hiện nay là phương pháp day học theo dự án - PBL (Project-Based Learning) bởi những lợi ich ma nó mang lại cho học sinh. Đó là một phương pháp mà bai học được xem như một dir án, học sinh là trung tâm của quá trình day học, đồng thời nó cung cấp cho học sinh những kiến thức, kĩ năng rat cần thiết trong xã hội tri ' Bộ GD-ĐT, Viện chiến lược phát triển GD-ĐT. Dy thảo chién lực phát triển gido đục dén năm 2010 Hà Nội * Queen's University, Problem Based Learning.

Tại website: httpz//meds queensu ca/medicine/pbl/pblbome han thức va thông tin ngay nay như: cộng tác làm việc, khả năng giao tiếp, quan li, tim kiểm thông tin và sử dung thông tin. Xuất phát từ xu thế yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học và những lợi ích ma phương pháp PBL mang lại như đã nói trên mà em chọn dé tải: “Project-Based Learning (PBL) và việc ứng dụng vào day học môn Vật Lý ở trường phổ thông Việt Nam trong tương lai”. Mục đích, mục tiêu dé tài: Nghiên cứu để để xuất một qui trình dạy học môn Vật Lý ở trường phỏ thông Việt Nam theo kiểu day học theo dự án, có thé trang bị cho học sinh những kiến thức, kĩ năng đáp ứng cho những yêu câu của xã hội hiện nay và trong tương lai. Đối tượng nghiên cứu là phương pháp day học PBL va tình hình giáo dục Việt Nam hiện nay.

- Phạm ví nghiên cứu: Nghiên cứu, khai thác, sử dung phương pháp PBL để thiết kế một qui trình dạy học theo dự án cho môn Vật Lý ở trường phỏ thông Việt Nam. Và áp dụng qui trình đã thiết kế vào dạy: “ Chương V: Dòng điện trong các môi trường"”.), SGK thí điểm, ban Khoa học tự nhiên(2002). Nghiên cứu cơ sở lí luận của phương pháp PBL, qui trình dạy học vả những lợi Ích của nó. Nghiên cứu tình hình day học môn Vật Lý ở trường phê thông Việt Nam hiện nay.

- Phương pháp nghiên cứu; Phương pháp nghiên cứu là phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Tìm những trang Web nói về mô hình dạy học PBL và dịch ra tiếng Việt. Kết quả nghiên cứu: Thiết kế qui trình dạy học theo dự án môn Vật Lý ở trường phổ thông Việt Nam trong tương lai. Thiết kế đạy học theo dự án là chương V: “Dòng điện trong các môi trường". Vật Lý 11(Quyén 1), SGK thí điểm.

ban Khoa học tự nhiên(2002). Tính mới mẽ và đóng góp của luận văn: Đưa ra một qui trinh day học theo dự an sử dụng cho day học môn Vật Lý ở trường phê thông Việt Nam. Giới thiệu qui trinh day học theo mô hình dạy học PBL. Cấu trúc luận văn; Ngoài những phan mở dau, tải liệu tham khảo luận văn gồm ba phan: Phin I: Mô hình day học PBL với dạy học môn Vật Lý ở trường phổ thông Việt Nam, Phản II: Ứng dụng của PBL vào dạy học chương: “Dòng điện trong các môi trường”.

Phan III; Một số vấn đẻ, kĩ năng cần có cho giáo viên khi dạy học theo dy án. PHAN I: MO HINH DẠY HOC PBL VỚI DAY HỌC MON VAT LY Ở TRUONG PHO THONG VIET NAM I- GIỚI THIEU VE MÔ HÌNH DẠY HỌC PBL: 1. Hoàn cảnh ra đời của phương pháp dạy họcPBL; Phương pháp PBL (Project-Based Learning) là một mô hình dạy học mới xuất hiện cách đây khoảng 25 năm trên nước Mỹ nhằm thay thé cho lỗi học truyền thống lúc bay giờ.